o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1
citti-ssruk | cittamājyam | vāgvediḥ̭ | ādhī̭ta-mbarhiḥ |
keto̭ agniḥ | vijñā̭tamagniḥ | vākpa̭tirhotā | mana̭ upavaktā | prāṇo haviḥ | sāmāddhvaryuḥ || vāca̭spate vidhe nāmann | vidhema̭ te nāma̭ | vidhestva-masmāka-nnāma̭ | vācaspati-ssoma̭-mpibatu | ā-'smāsṷ nṛmṇa-ndhāthsvāhā || 1 ||
anuvākaṃ 2
pṛthivī hotā | dyaura̭ddhvaryuḥ | rudro-'gnīt | bṛhaspati̭rupavaktā || vāca̭spate vāco vīryḙṇa | sambhṛ̭tata-menāya̭kṣyase | yaja̭mānāya vāryam |
ā suvaskara̭smai | vācaspati-ssoma̭-mpibati |
jajanadindra̭mindriyāya svāhā || 2 ||
anuvākaṃ 3
agnir-hotā | aśvinā-'ddhvaryū | tvaṣṭā-'gnīt | mitra ṷpavaktā || soma-ssoma̭sya purogāḥ | śukra-śśukrasya̭ purogāḥ | śrātāsta̭ indra somāḥ | vātā̭per-havanaśruta-ssvāhā || 3 ||
anuvākaṃ 4
sūrya̭-nte cakṣuḥ̭ | vāta̭-mprāṇaḥ |
dyā-mpṛṣṭham | antari̭kṣamātmā |
aṅgai-ryajñam | pṛthivīgṃ śarī̭raiḥ || vāca̭spate-'cchi̭drayā vācā | acchi̭drayā juhvā | divi dḙvāvṛdhagṃ hotrā mera̭yasva svāhā || 4 ||
anuvākaṃ 5
mahāha̭vir hotā | satyaha̭viraddhvaryuḥ | acyṷtapājā agnīt | acyṷtamanā upavaktā | anādhṛṣyaścā pratidhṛṣyaśca̭ yajñasyā̭bhigarau | ayāsya̭ udgātā || vāca̭spate hṛdvidhe nāmann | vidhema̭ te nāma̭ |
vidhestvamasmāka-nnāma̭ | vācaspati-ssoma̭mapāt | mā daivyastantu-śchedi mā ma̭nuṣyaḥ̭ | namo̭ dive | namaḥ̭ pṛthivyai svāhā || 5 ||
anuvākaṃ 6
vāghotā | dīkṣā patnī | vāto-'ddhvaryuḥ | āpo̭-'bhigaraḥ | mano̭ haviḥ | tapa̭si juhomi ||
bhūrbhuvassuvaḥ̭ | brahma̭ svayambhu |
brahma̭ṇe svayambhuve svāhā || 6 ||
anuvākaṃ 7
brāhmaṇa eka̭hotā | sa yajñaḥ | sa mḙ dadātu prajā-mpaśū-npuṣṭiṃ-ya~śaḥ̭ | yajñaśca̭ me bhūyāt || agni-rdviho̭tā | sa bhartā | sa mḙ dadātu prajā-mpaśū-npuṣṭiṃ-ya~śaḥ̭ | bhartā ca̭ me bhūyāt ||
pṛthivī triho̭tā | sa pra̭tiṣṭhā || 7 ||
vāyuḥ pañca̭hotā | sa prāṇaḥ |
sa mḙ dadātu prajā-mpaśū-npuṣṭiṃ-ya~śaḥ̭ | prāṇaśca̭ me bhūyāt || 8 ||
sa mḙ dadātu prajā-mpaśū-npuṣṭiṃ-ya~śaḥ̭ | ṛtava̭śca me kalpantām || annagṃ̭ saptaho̭tā | sa prāṇasya̭ prāṇaḥ | sa mḙ dadātu prajā-mpaśū-npuṣṭiṃ-ya~śaḥ̭ | prāṇasya̭ ca me prāṇo bhṷ̄yāt || dyauraṣṭaho̭tā | so̭-'nādhṛṣyaḥ || 9 ||
ādityo nava̭hotā | sa tḙjasvī |
sa mḙ dadātu prajā-mpaśū-npuṣṭiṃ-ya~śaḥ̭ | tejasvī ca̭ bhūyāsam || prajāpa̭ti-rdaśa̭hotā | sa idagṃ sarvam | sa mḙ dadātu prajā-mpaśū-npuṣṭiṃ-ya~śaḥ̭ | sarva̭-ñca me bhūyāt || 10 ||
(brāhmaṇo yajño-'gnirbhartā pṛ̭thivī pra̭tiṣṭhā-'ntari̭kṣaṃ-vi~ṣṭhā vāyuḥ
prāṇaścandramā̭ ṛtūnannagṃ sa prāṇasya̭ prāṇo dyaura̭nādhṛṣya ā̭dityaḥ
sa tḙjasvī prajāpa̭ti-ssa idagṃ sarvagṃ sarva̭-ñca me bhūyāt)
anuvākaṃ 8
agni-ryajṷrbhiḥ | savitā stomaiḥ | indra̭ ukthāmadaiḥ |
mitrāvarṷṇāvāśiṣā | aṅgi̭raso dhiṣṇi̭yairagnibhiḥ̭ | marutaḥ̭ sadohavirdhānābhyām | āpaḥ prokṣa̭ṇībhiḥ |
oṣa̭dhayo barhiṣā | adi̭tirvedyā | somo̭ dīkṣayā || 11 ||
pūṣā sva̭gākāreṇa̭ | bṛhaspatiḥ̭ purodhayā |
prajāpa̭tirudgīthena̭ | antari̭kṣa-mpavitrḙṇa | vāyuḥ pātraiḥ | ahagg śraddhayā || 12 ||
anuvākaṃ 9
senendra̭sya | dhenā bṛhaspateḥ | patthyā̭ pūṣṇaḥ | vāgvāyoḥ | dīkṣā soma̭sya | pṛthivya̭gneḥ | vasṷ̄nā-ṅgāyatrī | rudrāṇā-ntriṣṭuk | ādityānā-ñjaga̭tī | viṣṇo̭ranuṣṭuk || 13 ||
cata̭sro diśaḥ̭ | cata̭sro-'vāntaradiśāḥ | aha̭śca rātri̭śca | kṛṣiśca vṛṣṭi̭śca |
tviṣiścāpa̭citiśca | āpaścauṣa̭dhayaśca |
ūrkca̭ sūnṛtā̭ ca devānā-mpatna̭yaḥ || 14 ||
anuvākaṃ 10
devasya̭ tvā savituḥ pra̭save | aśvino-rbāhubhyām |
pūṣṇo hastābhyā-mprati̭gṛhṇāmi |
rājā tvā varṷṇo nayatu devi dakṣiṇe-'gnaye hira̭ṇyam | tenā̭mṛtatvama̭śyām | vayo̭ dātre | mayo mahya̭mastu pratigrahītre | ka ida-ṅkasmā̭ adāt | kāmaḥ kāmā̭ya | kāmo̭ dātā || 15 ||
kāmaitatte | eṣā tḙ kāma dakṣi̭ṇā | uttānastvā-''ṅgīrasaḥ prati̭gṛhṇātu |
somā̭ya vāsaḥ̭ | rudrāya gām | varṷṇāyāśvam |
prajāpa̭taye purṷṣam || 16 ||
viśvebhyo devebhyo̭ dhānyam | vāce-'nnam | brahma̭ṇa odanam | samudrāyāpaḥ̭ || 17 ||
vaiśvānaraḥ pratnathā nākamārṷhat |
divaḥ pṛṣṭha-mbhanda̭māna-ssumanma̭bhiḥ |
sa pūrvavajjanaya̭jjantave dhanam | samānama̭jmā pari̭yāti jāgṛ̭viḥ ||
rājā tvā varṷṇo nayatu devi dakṣiṇe vaiśvānarāya ratham | tenā̭mṛtatvama̭śyām | vayo̭ dātre |
mayo mahya̭mastu pratigrahītre || 18 ||
kāmaḥ̭ pratigrahītā | kāmagṃ̭ samudramāvi̭śa | kāmḙna tvā prati̭gṛhṇāmi | kāmaitatte | eṣā tḙ kāma dakṣi̭ṇā | uttānastvā-''ṅgīrasaḥ prati̭gṛhṇātu || 19 ||
anuvākaṃ 11
suvarṇa̭-ṅgharma-mpari̭veda venam | indra̭syātmāna̭-ndaśadhā cara̭ntam |
anta-ssa̭mudre mana̭sā cara̭ntam | brahmā-'nva̭vinda-ddaśa̭hotāramarṇe |
antaḥ pravi̭ṣṭa-śśāstā janā̭nām | eka-ssanba̭hudhā vi̭cāraḥ | śatagṃ śukrāṇi yatraika-mbhava̭nti | sarve vedā yatraika-mbhava̭nti | sarve hotā̭ro yatraika-mbhava̭nti | sa māna̭sīna ātmā janā̭nām || 20 ||
sarvāḥ prajā yatraika-mbhava̭nti | catṷrhotāro yatra̭ sampada-ṅgaccha̭nti devaiḥ | sa māna̭sīna ātmā janā̭nām || brahmendra̭magni-ñjaga̭taḥ pratiṣṭhām |
diva ātmānagṃ̭ savitāra-mbṛhaspatim |
catṷrhotāra-mpradiśo-'nṷ klaptam | vāco vīrya̭-ntapasā-'nva̭vindat || antaḥ pravi̭ṣṭa-ṅkartāra̭metam |
tvaṣṭā̭ragṃ rūpāṇi̭ vikurvantaṃ̭-vi~paścim || 21 ||
catṷrhotṛṇāmātmāna̭-ṅkavayo nici̭kyuḥ ||
antaḥ pravi̭ṣṭa-ṅkartāra̭metam |
devānā-mbandhu nihi̭ta-ṅguhā̭su |
amṛtḙna klaptaṃ-ya~jñametam |
catṷrhotṛṇāmātmāna̭-ṅkavayo nici̭kyuḥ ||
śata-nniyutaḥ pari̭veda viśvā̭ viśvavā̭raḥ | viśva̭midaṃ-vṛ~̭ṇāti |
indra̭syātmā nihi̭taḥ pañca̭hotā |
amṛta̭-ndevānāmāyuḥ̭ prajānām || 22 ||
raśmigṃ ra̭śmīnā-mmaddhye tapa̭ntam | ṛtasya̭ pade kavayo nipānti || ya āṇḍakośe bhuva̭na-mbibharti̭ | ani̭rbhiṇṇa-ssannatha̭ lokān. vicaṣṭe |
yasyāṇḍakośagṃ śuṣma̭māhuḥ prāṇamulbam |
tena̭ klṛpto̭-'mṛtḙnāhama̭smi || suvarṇa-ṅkośagṃ raja̭sā parī̭vṛtam |
devānāṃ-va~sudhānīṃ-vi~rājam || 23 ||
pādagṃ ṣaḍḍho̭turna kilā̭vi vithse || yenartavaḥ̭ pañcadhota klaptāḥ | uta vā̭ ṣaḍdhā manasota klṛptāḥ | tagṃ ṣaḍḍho̭tāramṛtubhiḥ kalpa̭mānam | ṛtasya̭ pade kavayo nipānti || antaḥ pravi̭ṣṭa-ṅkartāra̭metam | antaścandrama̭si mana̭sā cara̭ntam | sahaiva santa-nna vijā̭nanti devāḥ |
indra̭syātmānagṃ̭ śatadhā cara̭ntam || 24 ||
perurindrā̭ya pinvate || bahvaśvāmi̭ndra goma̭tīm | acyṷtā-mbahulāg śriyam | mahyamindro niya̭cchatu || śatagṃ śatā a̭sya yuktā harī̭ṇām |
arvāṃā yā̭tu vasṷbhī raśmirindraḥ̭ | pramagṃha̭māṇo bahulāg śriyam |
raśmirindraḥ̭ savitā me niya̭cchatu || 26 ||
sa na indraḥ̭ kāmavara-nda̭dātu || pañcā̭ra-ñcakra-mpari̭vartate pṛthu | hira̭ṇyajyoti-ssarirasya maddhye | aja̭sra-ñjyotirnabha̭sā sarpa̭deti |
sa na indraḥ̭ kāmavara-nda̭dātu ||
sapta yṷñjanti rathameka̭cakram || 27 ||
tapo̭ dīkṣāmṛṣa̭ya-ssuvarvidaḥ̭ | tataḥ̭ kṣatra-mbalamoja̭śca jātam | tadasmai devā abhi sa-nna̭mantu || śvetagṃ raśmi-mbo̭bhujyamā̭nam |
apā-nnetāra-mbhuva̭nasya gopām |
indra-nnici̭kyuḥ parame vyo̭mann || 28 ||
śveto raśmiḥ pari sarva̭-mbabhūva | suvanmahya̭-mpaśūn. viśvarṷ̄pān || pataṅgamaktamasṷrasya māyayā || 29 ||
tā-ṅga̭ndharvo̭-'vada-dgarbhḙ antaḥ | tā-ndyota̭mānāg svarya̭-mmanīṣām |
ṛtasya̭ pade kavayo nipānti || ye grāmyāḥ paśavo̭ viśvarṷ̄pāḥ | virṷ̄pā-ssanto̭ bahudhaika̭rūpāḥ | agnistāgṃ agre pramṷmoktu devaḥ || 30 ||
teṣāgṃ̭ saptānāmiha ranti̭rastu |
rāyaspoṣā̭ya suprajāstvāya̭ suvīryā̭ya ||
ya ā̭raṇyāḥ paśavo̭ viśvarṷ̄pāḥ |
virṷ̄pā-ssanto̭ bahudhaika̭rūpāḥ || 31 ||
ya ā̭raṇyāḥ paśavo̭ viśvarṷ̄pāḥ | virṷ̄pā-ssanto̭ bahudhaika̭rūpāḥ | teṣāgṃ̭ saptānāmiha ranti̭rastu |
rāyaspoṣā̭ya suprajāstvāya̭ suvīryā̭ya || 32 ||
~virājaṃ - cara̭ntaṃ - goma̭tīṃ - me niya̭ccha - tveka̭cakraṃ - ~vyo̭man - māyayā̭ - deva - eka̭rūpā - +aṣṭau ca̭) (a. 11)
anuvākaṃ 12
sahasra̭śīrṣā purṷṣaḥ | sahasrākṣa-ssahasra̭pāt | sa bhūmiṃ̭-vi~śvato̭ vṛtvā | atya̭tiṣṭha-ddaśāṅgulam || purṷṣa evedagṃ sarvam | ya-dbhūtaṃ-ya~cca bhavyam |
utāmṛ̭tatvasyeśā̭naḥ | yadannḙnātiroha̭ti || etāvā̭nasya mahimā | ato jyāyāg̭śca pūrṷṣaḥ || 33 ||
tripādūrdhva udaitpurṷṣaḥ | pādo-'syehābha̭vā-tpunaḥ̭ | tato viṣvaṃ-vya~̭krāmat | sāśanānaśane abhi || tasmā-dvirāḍa̭jāyata | virājo adhi pūrṷṣaḥ |
sa jāto atya̭ricyata | paścā-dbhūmimatho̭ puraḥ || 34 ||
tri-ssapta samidhaḥ̭ kṛtāḥ | devā ya-dyajña-nta̭nvānāḥ | aba̭ddhna-npurṷṣa-mpaśum || taṃ-ya~jña-mbarhiṣi praukṣanṋ |
purṷṣa-ñjātama̭grataḥ || 35 ||
tasmā-dyajñā-thsa̭rvahutaḥ̭ | sambhṛ̭ta-mpṛṣadājyam | paśūgstāgśca̭kre vāyavyāṋ |
āraṇyā-ngrāmyāśca ye || tasmā-dyajñā-thsa̭rvahutaḥ̭ | ṛca-ssāmā̭ni jajñire | chandāgṃ̭si jajñire tasmāt | yaju-stasmā̭dajāyata || 36 ||
brāhmaṇo-'sya mukha̭māsīt | bāhū rā̭janyaḥ̭ kṛtaḥ || 37 ||
mukhādindra̭ścāgniśca̭ | prāṇā-dvāyura̭jāyata || nābhyā̭ āsīdantari̭kṣam | śīrṣṇo dyau-ssama̭vartata | padbhyā-mbhūmi-rdiśa-śśrotrāt |
tathā̭ lokāgṃ a̭kalpayann || 38 ||
dhātā purastādyamṷdājahāra̭ | śakraḥ pravidvā-npradiśaścata̭sraḥ | tamevaṃ-vi~dvānamṛta̭ iha bha̭vati | nānyaḥ panthā aya̭nāya vidyate ||
yajñena̭ yajñama̭yajanta devāḥ | tāni dharmā̭ṇi prathamānyā̭sann | te ha nāka̭-mmahimānaḥ̭ sacante | yatra pūrvḙ sāddhyā-ssanti̭ devāḥ || 39 ||
(jyāyānadhi pūrṷṣaḥ) (anyatra purṷṣaḥ )
anuvākaṃ 13
adbhya-ssambhṷ̄taḥ pṛthivyai rasācca | viśvaka̭rmaṇa-ssama̭vartatādhi̭ |
tasya tvaṣṭā̭ vidadha̭-drūpamḙti | ta-tpurṷṣasya viśvamājā̭namagre || vedāhameta-mpurṷṣa-mmahāntam | ādityava̭rṇa-ntama̭saḥ para̭stāt |
tamevaṃ-vi~dvānamṛta̭ iha bha̭vati | nānyaḥ panthā̭ vidyate-'ya̭nāya || prajāpa̭tiścarati garbhḙ antaḥ | ajāya̭māno bahudhā vijā̭yate || 40 ||
yastvaiva-mbrāhmaṇo vidyāt | tasya̭ devā asanvaśe || hrīśca̭ te lakṣmīśca patnyau | ahorātre pārśve | nakṣa̭trāṇi rūpam | aśvinau vyāttam | iṣṭa-mma̭niṣāṇa | amu-mma̭niṣāṇa | sarva̭-mmaniṣāṇa || 41 ||
anuvākaṃ 14
bhartā sa-nbhriyamā̭ṇo bibharti | eko̭ devo ba̭hudhā nivi̭ṣṭaḥ | yadā bhāra-ntandraya̭te sa bhartum | nidhāya̭ bhāra-mpunarasta̭meti ||
tameva mṛtyumamṛta-ntamā̭huḥ | ta-mbhartāra-ntamṷ goptāra̭māhuḥ | sa bhṛto bhriyamā̭ṇo bibharti | ya ḙnaṃ-ve~da̭ satyena bhartum || sadyo jātamuta ja̭hātyeṣaḥ | uto jara̭nta-nna ja̭hātyekam || 42 ||
rama̭te tasmi̭nnuta jīrṇe śayā̭ne | naina̭-ñjahātyaha̭ssu pūrvyeṣṷ || tvāmāpo anu sarvāścaranti jānatīḥ | vathsa-mpaya̭sā punānāḥ |
tvamagnigṃ ha̭vyavāhagṃ saminthse |
tva-mbhartā mā̭tariśvā prajānām || 43 ||
namo̭ vāmastu śṛṇutagṃ hava̭-mme | prāṇā̭pānāvajiragṃ sacaṃra̭ntau |
hvayā̭mi vā-mbrahma̭ṇā tūrtametam | yo mā-ndveṣṭi ta-ñja̭hi taṃ-yu~vānā ||
prāṇā̭pānau saṃvi~dānau ja̭hitam |
amuṣyāsṷnā mā saṅga̭sāthām || 44 ||
vadhāya̭ datta-ntamahagṃ ha̭nāmi || asa̭jjajāna sata āba̭bhūva | yaṃ-ya~̭-ñjajāna sa ṷ gopo a̭sya |
yadā bhāra-ntandraya̭te sa bhartum | parāsya̭ bhāra-mpunarasta̭meti ||
tadvai tva-mprāṇo a̭bhavaḥ | mahānbhogaḥ̭ prajāpa̭teḥ | bhujaḥ̭ kariṣyamā̭ṇaḥ | yaddevānprāṇa̭yo nava̭ || 45 ||
anuvākaṃ 15
harigṃ hara̭ntamanṷyanti devāḥ | viśvasyeśā̭naṃ-vṛ~ṣabha-mma̭tīnām | brahma sarṷ̄pamanṷ medamāgāt | aya̭na-mmā viva̭dhī-rvikra̭masva ||
mācchi̭do mṛtyo mā va̭dhīḥ | mā me balaṃ-vi~vṛ̭ho mā pramo̭ṣīḥ | prajā-mmā mḙ rīriṣa āyṷrugra | nṛcakṣa̭sa-ntvā haviṣā̭ vidhema ||
sadyaśca̭kamānāya̭ | pravepānāya̭ mṛtyave || 46 ||
kāmḙna me kāma āgāt | hṛda̭yādddhṛda̭ya-mmṛtyoḥ | yadamīṣā̭madaḥ priyam | tadaitūpa māmabhi || para̭-mmṛtyo anu parḙhi panthām | yaste sva ita̭ro devayānāt | cakṣṷṣmate śṛṇvate te bravīmi | mā naḥ̭ prajāgṃ rī̭riṣo mota vīrān ||
pra pūrvya-mmana̭sā vanda̭mānaḥ | nādha̭māno vṛṣabha-ñca̭rṣaṇīnām | yaḥ prajānā̭mekarāṇmānṷṣīṇām |
mṛtyuṃ-ya~̭je prathamajāmṛtasya̭ || 47 ||
anuvākaṃ 16
taraṇi̭-rviśvada̭rśato jyotiṣkṛda̭si sūrya | viśvamābhā̭si rocanam |
upayāmagṛ̭hīto-'si sūryā̭ya tvā bhrāja̭svata eṣa te yoni-ssūryā̭ya tvā bhrāja̭svate || 48 ||
ā pyā̭yasva madintama soma viśvā̭bhirūtibhiḥ̭ |
bhavā̭ na-ssapratha̭stamaḥ || 49 ||
īyuṣṭe ye pūrva̭tarāmapa̭śyan vyucchantī̭muṣasa-mmartyā̭saḥ |
asmābhi̭rū nu pra̭ticakṣyā̭-'bhūdo te ya̭nti ye a̭parīṣu paśyāṋ || 50 ||
jyoti̭ṣmatī-ntvā sādayāmi jyotiṣkṛta̭-ntvā sādayāmi jyotirvida̭-ntvā sādayāmi bhāsva̭tī-ntvā sādayāmi jvala̭ntī-ntvā sādayāmi malmalābhava̭ntī-ntvā sādayāmi dīpya̭mānā-ntvā sādayāmi roca̭mānāṃ
tvā sādayāmyaja̭srā-ntvā sādayāmi bṛhajjyo̭tiṣa-ntvā sādayāmi bodhaya̭ntī-ntvā sādayāmi jāgra̭tī-ntvā sādayāmi || 51 ||
prayāsāya svāhā̭-''yāsāya svāhā̭ viyāsāya svāhā̭ saṃyā~sāya svāhodyāsāya svāhā̭-'vayāsāya svāhā̭ śuce svāhā śokā̭ya svāhā̭ tapyatvai svāhā tapa̭te svāhā brahmahatyāyai svāhā sarva̭smai svāhā || 52 ||
cittagṃ sa̭ntānena̭ bhavaṃ-ya~knā rudra-ntani̭mnā paśupatigg̭ sthūlahṛdayenāgnigṃ hṛda̭yena rudraṃ-lo~hi̭tena śarva-mmata̭snābhyāṃ
mahādevamantaḥ pārśvenauṣiṣṭhahanagṃ̭ śiṅgīnikośyābhyām || 53 ||
(cittiḥ̭ - pṛthi - vya̭gniḥ - sūrya̭-nte cakṣṷ--r mahāha̭vir hotā - vāghotā - brāhmaṇa eka̭hotā - 'gniryajṷrbhiḥ - senendra̭sya - devasya̭ - suvarṇa̭-ṅgharmagṃ - sahasra̭śīrṣā- 'dbhyo - bhartā -
hariṃ̭ - taraṇi - rāpyā̭ya - sveyuṣṭe ye - jyoti̭ṣmatīṃ - prayāsāya̭ - citta meka̭vigṃśatiḥ)
(citti̭ - ragniryajṷrbhi - rantaḥ pravi̭ṣṭaḥ - prajāpa̭ti - stasya dhīrā - jyoti̭ṣmatī-ntripa̭ñcāśat )
( cittiḥ̭ - śiṅgīnikośyābhyāṃ )
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake tṛtīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
