3 - చాతుర్హోత్రచయనమ్ - కృష్ణ యజుర్వేద తైత్తిరీయ ఆరణ్యక పాఠః - చిత్తిః స్రుక్

కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ ఆరణ్యకే తృతీయః ప్రపాఠకః - చాతుర్హోత్రచయనమ్
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అనువాకం 1
చిత్తి-స్స్రుక్ । చిత్తమాజ్యమ్ । వాగ్వేదిః । ఆధీత-మ్బర్హిః ।
కేతో అగ్నిః । విజ్ఞాతమగ్నిః । వాక్పతిర్హోతా । మన ఉపవక్తా । ప్రాణో హవిః । సామాద్ధ్వర్యుః ॥ వాచస్పతే విధే నామన్న్ । విధేమ తే నామ । విధేస్త్వ-మస్మాక-న్నామ । వాచస్పతి-స్సోమ-మ్పిబతు । ఆ-ఽస్మాసు నృమ్ణ-న్ధాథ్స్వాహా ॥ 1 ॥

(అద్ధ్వర్యుః పఞ్చ చ) (అ. 1)
అనువాకం 2
పృథివీ హోతా । ద్యౌరద్ధ్వర్యుః । రుద్రో-ఽగ్నీత్ । బృహస్పతిరుపవక్తా ॥ వాచస్పతే వాచో వీర్యేణ । సమ్భృతత-మేనాయక్ష్యసే । యజమానాయ వార్యమ్ ।
ఆ సువస్కరస్మై । వాచస్పతి-స్సోమ-మ్పిబతి ।
జజనదిన్ద్రమిన్ద్రియాయ స్వాహా ॥ 2 ॥

(పృథివీ హోతా దశ) (అ. 2)
అనువాకం 3
అగ్నిర్-హోతా । అశ్వినా-ఽద్ధ్వర్యూ । త్వష్టా-ఽగ్నీత్ । మిత్ర ఉపవక్తా ॥ సోమ-స్సోమస్య పురోగాః । శుక్ర-శ్శుక్రస్య పురోగాః । శ్రాతాస్త ఇన్ద్ర సోమాః । వాతాపేర్-హవనశ్రుత-స్స్వాహా ॥ 3 ॥

(అగ్నిర్-హోతా-ఽష్టౌ) (అ. 3)
అనువాకం 4
సూర్య-న్తే చక్షుః । వాత-మ్ప్రాణః ।
ద్యా-మ్పృష్ఠమ్ । అన్తరిక్షమాత్మా ।
అఙ్గై-ర్యజ్ఞమ్ । పృథివీగ్ం శరీరైః ॥ వాచస్పతే-ఽచ్ఛిద్రయా వాచా । అచ్ఛిద్రయా జుహ్వా । దివి దేవావృధగ్ం హోత్రా మేరయస్వ స్వాహా ॥ 4 ॥

(సూర్య-న్తే నవ) (అ. 4)
అనువాకం 5
మహాహవిర్ హోతా । సత్యహవిరద్ధ్వర్యుః । అచ్యుతపాజా అగ్నీత్ । అచ్యుతమనా ఉపవక్తా । అనాధృష్యశ్చా ప్రతిధృష్యశ్చ యజ్ఞస్యాభిగరౌ । అయాస్య ఉద్గాతా ॥ వాచస్పతే హృద్విధే నామన్న్ । విధేమ తే నామ ।
విధేస్త్వమస్మాక-న్నామ । వాచస్పతి-స్సోమమపాత్ । మా దైవ్యస్తన్తు-శ్ఛేది మా మనుష్యః । నమో దివే । నమః పృథివ్యై స్వాహా ॥ 5 ॥

(అపా-త్త్రీణి చ) (అ. 5)
అనువాకం 6
వాఘోతా । దీక్షా పత్నీ । వాతో-ఽద్ధ్వర్యుః । ఆపో-ఽభిగరః । మనో హవిః । తపసి జుహోమి ॥
భూర్భువస్సువః । బ్రహ్మ స్వయమ్భు ।
బ్రహ్మణే స్వయమ్భువే స్వాహా ॥ 6 ॥

(వాఘోతా నవ) (అ. 6)
అనువాకం 7
బ్రాహ్మణ ఏకహోతా । స యజ్ఞః । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూ-న్పుష్టిం-యఁశః । యజ్ఞశ్చ మే భూయాత్ ॥ అగ్ని-ర్ద్విహోతా । స భర్తా । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూ-న్పుష్టిం-యఁశః । భర్తా చ మే భూయాత్ ॥
పృథివీ త్రిహోతా । స ప్రతిష్ఠా ॥ 7 ॥

స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూ-న్పుష్టిం-యఁశః । ప్రతిష్ఠా చ మే భూయాత్ ॥ అన్తరిక్ష-ఞ్చతుర్హోతా । స విష్ఠాః । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూ-న్పుష్టిం-యఁశః । విష్ఠాశ్చ మే భూయాత్ ॥
వాయుః పఞ్చహోతా । స ప్రాణః ।
స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూ-న్పుష్టిం-యఁశః । ప్రాణశ్చ మే భూయాత్ ॥ 8 ॥

చన్ద్రమా-ష్షడ్ఢోతా । స ఋతూన్ కల్పయాతి ।
స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూ-న్పుష్టిం-యఁశః । ఋతవశ్చ మే కల్పన్తామ్ ॥ అన్నగ్ం సప్తహోతా । స ప్రాణస్య ప్రాణః । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూ-న్పుష్టిం-యఁశః । ప్రాణస్య చ మే ప్రాణో భూయాత్ ॥ ద్యౌరష్టహోతా । సో-ఽనాధృష్యః ॥ 9 ॥

స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూ-న్పుష్టిం-యఁశః । అనాధృష్యశ్చ భూయాసమ్ ॥
ఆదిత్యో నవహోతా । స తేజస్వీ ।
స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూ-న్పుష్టిం-యఁశః । తేజస్వీ చ భూయాసమ్ ॥ ప్రజాపతి-ర్దశహోతా । స ఇదగ్ం సర్వమ్ । స మే దదాతు ప్రజా-మ్పశూ-న్పుష్టిం-యఁశః । సర్వ-ఞ్చ మే భూయాత్ ॥ 10 ॥

(ప్రతిష్ఠా-ప్రాణశ్చ మే భూయా-దనాధృష్యః-సర్వ-ఞ్చ మే భూయాత్) (అ. 7)
(బ్రాహ్మణో యజ్ఞో-ఽగ్నిర్భర్తా పృథివీ ప్రతిష్ఠా-ఽన్తరిక్షం-విఁష్ఠా వాయుః
ప్రాణశ్చన్ద్రమా ఋతూనన్నగ్ం స ప్రాణస్య ప్రాణో ద్యౌరనాధృష్య ఆదిత్యః
స తేజస్వీ ప్రజాపతి-స్స ఇదగ్ం సర్వగ్ం సర్వ-ఞ్చ మే భూయాత్)
అనువాకం 8
అగ్ని-ర్యజుర్భిః । సవితా స్తోమైః । ఇన్ద్ర ఉక్థామదైః ।
మిత్రావరుణావాశిషా । అఙ్గిరసో ధిష్ణియైరగ్నిభిః । మరుతః సదోహవిర్ధానాభ్యామ్ । ఆపః ప్రోక్షణీభిః ।
ఓషధయో బర్హిషా । అదితిర్వేద్యా । సోమో దీక్షయా ॥ 11 ॥

త్వష్టేద్ధ్మేన । విష్ణు-ర్యజ్ఞేన । వసవ ఆజ్యేన । ఆదిత్యా దక్షిణాభిః । విశ్వే దేవా ఊర్జా ।
పూషా స్వగాకారేణ । బృహస్పతిః పురోధయా ।
ప్రజాపతిరుద్గీథేన । అన్తరిక్ష-మ్పవిత్రేణ । వాయుః పాత్రైః । అహగ్గ్ శ్రద్ధయా ॥ 12 ॥

(దీక్షయా - పాత్రైరేక-ఞ్చ) (అ. 8)
అనువాకం 9
సేనేన్ద్రస్య । ధేనా బృహస్పతేః । పత్థ్యా పూష్ణః । వాగ్వాయోః । దీక్షా సోమస్య । పృథివ్యగ్నేః । వసూనా-ఙ్గాయత్రీ । రుద్రాణా-న్త్రిష్టుక్ । ఆదిత్యానా-ఞ్జగతీ । విష్ణోరనుష్టుక్ ॥ 13 ॥

వరుణస్య విరాట్ । యజ్ఞస్య పఙ్క్తిః । ప్రజాపతేరనుమతిః । మిత్రస్య శ్రద్ధా । సవితుః ప్రసూతిః । సూర్యస్య మరీచిః । చన్ద్రమసో రోహిణీ । ఋషీణామరున్ధతీ । పర్జన్యస్య విద్యుత్ ।
చతస్రో దిశః । చతస్రో-ఽవాన్తరదిశాః । అహశ్చ రాత్రిశ్చ । కృషిశ్చ వృష్టిశ్చ ।
త్విషిశ్చాపచితిశ్చ । ఆపశ్చౌషధయశ్చ ।
ఊర్క్చ సూనృతా చ దేవానా-మ్పత్నయః ॥ 14 ॥

(అనుష్టుగ్ - దిశ-ష్షట్చ) (అ. 9)
అనువాకం 10
దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవే । అశ్వినో-ర్బాహుభ్యామ్ ।
పూష్ణో హస్తాభ్యా-మ్ప్రతిగృహ్ణామి ।
రాజా త్వా వరుణో నయతు దేవి దక్షిణే-ఽగ్నయే హిరణ్యమ్ । తేనామృతత్వమశ్యామ్ । వయో దాత్రే । మయో మహ్యమస్తు ప్రతిగ్రహీత్రే । క ఇద-ఙ్కస్మా అదాత్ । కామః కామాయ । కామో దాతా ॥ 15 ॥

కామః ప్రతిగ్రహీతా । కామగ్ం సముద్రమావిశ । కామేన త్వా ప్రతిగృహ్ణామి ।
కామైతత్తే । ఏషా తే కామ దక్షిణా । ఉత్తానస్త్వా-ఽఽఙ్గీరసః ప్రతిగృహ్ణాతు ।
సోమాయ వాసః । రుద్రాయ గామ్ । వరుణాయాశ్వమ్ ।
ప్రజాపతయే పురుషమ్ ॥ 16 ॥

మనవే తల్పమ్ । త్వష్ట్రే-ఽజామ్ । పూష్ణే-ఽవిమ్ । నిర్-ఋత్యా అశ్వతరగర్దభౌ । హిమవతో హస్తినమ్ । గన్ధర్వా-ఫ్సరాభ్యః-స్రగలఙ్కరణే ।
విశ్వేభ్యో దేవేభ్యో ధాన్యమ్ । వాచే-ఽన్నమ్ । బ్రహ్మణ ఓదనమ్ । సముద్రాయాపః ॥ 17 ॥

ఉత్తానాయాఙ్గీరసాయానః । వైశ్వానరాయ రథమ్ ॥
వైశ్వానరః ప్రత్నథా నాకమారుహత్ ।
దివః పృష్ఠ-మ్భన్దమాన-స్సుమన్మభిః ।
స పూర్వవజ్జనయజ్జన్తవే ధనమ్ । సమానమజ్మా పరియాతి జాగృవిః ॥
రాజా త్వా వరుణో నయతు దేవి దక్షిణే వైశ్వానరాయ రథమ్ । తేనామృతత్వమశ్యామ్ । వయో దాత్రే ।
మయో మహ్యమస్తు ప్రతిగ్రహీత్రే ॥ 18 ॥

క ఇద-ఙ్కస్మా అదాత్ । కామః కామాయ । కామో దాతా ।
కామః ప్రతిగ్రహీతా । కామగ్ం సముద్రమావిశ । కామేన త్వా ప్రతిగృహ్ణామి । కామైతత్తే । ఏషా తే కామ దక్షిణా । ఉత్తానస్త్వా-ఽఽఙ్గీరసః ప్రతిగృహ్ణాతు ॥ 19 ॥

(దాతా - పురుష - మాపః - ప్రతిగ్రహీత్రే - +నవ చ) (అ. 10)
అనువాకం 11
సువర్ణ-ఙ్ఘర్మ-మ్పరివేద వేనమ్ । ఇన్ద్రస్యాత్మాన-న్దశధా చరన్తమ్ ।
అన్త-స్సముద్రే మనసా చరన్తమ్ । బ్రహ్మా-ఽన్వవిన్ద-ద్దశహోతారమర్ణే ।
అన్తః ప్రవిష్ట-శ్శాస్తా జనానామ్ । ఏక-స్సన్బహుధా విచారః । శతగ్ం శుక్రాణి యత్రైక-మ్భవన్తి । సర్వే వేదా యత్రైక-మ్భవన్తి । సర్వే హోతారో యత్రైక-మ్భవన్తి । స మానసీన ఆత్మా జనానామ్ ॥ 20 ॥

అన్తః ప్రవిష్ట-శ్శాస్తా జనానాగ్ం సర్వాత్మా ।
సర్వాః ప్రజా యత్రైక-మ్భవన్తి । చతుర్హోతారో యత్ర సమ్పద-ఙ్గచ్ఛన్తి దేవైః । స మానసీన ఆత్మా జనానామ్ ॥ బ్రహ్మేన్ద్రమగ్ని-ఞ్జగతః ప్రతిష్ఠామ్ ।
దివ ఆత్మానగ్ం సవితార-మ్బృహస్పతిమ్ ।
చతుర్హోతార-మ్ప్రదిశో-ఽను క్లప్తమ్ । వాచో వీర్య-న్తపసా-ఽన్వవిన్దత్ ॥ అన్తః ప్రవిష్ట-ఙ్కర్తారమేతమ్ ।
త్వష్టారగ్ం రూపాణి వికుర్వన్తం-విఁపశ్చిమ్ ॥ 21 ॥

అమృతస్య ప్రాణం-యఁజ్ఞమేతమ్ ।
చతుర్హోతృణామాత్మాన-ఙ్కవయో నిచిక్యుః ॥
అన్తః ప్రవిష్ట-ఙ్కర్తారమేతమ్ ।
దేవానా-మ్బన్ధు నిహిత-ఙ్గుహాసు ।
అమృతేన క్లప్తం-యఁజ్ఞమేతమ్ ।
చతుర్హోతృణామాత్మాన-ఙ్కవయో నిచిక్యుః ॥
శత-న్నియుతః పరివేద విశ్వా విశ్వవారః । విశ్వమిదం-వృఁణాతి ।
ఇన్ద్రస్యాత్మా నిహితః పఞ్చహోతా ।
అమృత-న్దేవానామాయుః ప్రజానామ్ ॥ 22 ॥

ఇన్ద్రగ్ం రాజానగ్ం సవితారమేతమ్ । వాయోరాత్మాన-ఙ్కవయో నిచిక్యుః ।
రశ్మిగ్ం రశ్మీనా-మ్మద్ధ్యే తపన్తమ్ । ఋతస్య పదే కవయో నిపాన్తి ॥ య ఆణ్డకోశే భువన-మ్బిభర్తి । అనిర్భిణ్ణ-స్సన్నథ లోకాన్. విచష్టే ।
యస్యాణ్డకోశగ్ం శుష్మమాహుః ప్రాణముల్బమ్ ।
తేన క్లృప్తో-ఽమృతేనాహమస్మి ॥ సువర్ణ-ఙ్కోశగ్ం రజసా పరీవృతమ్ ।
దేవానాం-వఁసుధానీం-విఁరాజమ్ ॥ 23 ॥

అమృతస్య పూర్ణాన్తాము కలాం-విఁచక్షతే ।
పాదగ్ం షడ్ఢోతుర్న కిలావి విథ్సే ॥ యేనర్తవః పఞ్చధోత క్లప్తాః । ఉత వా షడ్ధా మనసోత క్లృప్తాః । తగ్ం షడ్ఢోతారమృతుభిః కల్పమానమ్ । ఋతస్య పదే కవయో నిపాన్తి ॥ అన్తః ప్రవిష్ట-ఙ్కర్తారమేతమ్ । అన్తశ్చన్ద్రమసి మనసా చరన్తమ్ । సహైవ సన్త-న్న విజానన్తి దేవాః ।
ఇన్ద్రస్యాత్మానగ్ం శతధా చరన్తమ్ ॥ 24 ॥

ఇన్ద్రో రాజా జగతో య ఈశే । సప్తహోతా సప్తధా విక్లృప్తః ॥ పరేణ తన్తు-మ్పరిషిచ్యమానమ్ । అన్తరాదిత్యే మనసా చరన్తమ్ । దేవానాగ్ం హృదయ-మ్బ్రహ్మా-ఽన్వవిన్దత్ ॥ బ్రహ్మైతద్బ్రహ్మణ ఉజ్జభార । అర్కగ్గ్ శ్చోతన్తగ్ం సరిరస్య మద్ధ్యే ॥ ఆ యస్మిన్-థ్సప్త పేరవః । మేహన్తి బహులాగ్ శ్రియమ్ । బహ్వశ్వామిన్ద్ర గోమతీమ్ ॥ 25 ॥

అచ్యుతా-మ్బహులాగ్ శ్రియమ్ । స హరిర్వసువిత్తమః ।
పేరురిన్ద్రాయ పిన్వతే ॥ బహ్వశ్వామిన్ద్ర గోమతీమ్ । అచ్యుతా-మ్బహులాగ్ శ్రియమ్ । మహ్యమిన్ద్రో నియచ్ఛతు ॥ శతగ్ం శతా అస్య యుక్తా హరీణామ్ ।
అర్వాంఆ యాతు వసుభీ రశ్మిరిన్ద్రః । ప్రమగ్ంహమాణో బహులాగ్ శ్రియమ్ ।
రశ్మిరిన్ద్రః సవితా మే నియచ్ఛతు ॥ 26 ॥

ఘృత-న్తేజో మధుమదిన్ద్రియమ్ । మయ్యయమగ్నిర్దధాతు ॥ హరిః పతఙ్గః పటరీ సుపర్ణః । దివిక్షయో నభసా య ఏతి ।
స న ఇన్ద్రః కామవర-న్దదాతు ॥ పఞ్చార-ఞ్చక్ర-మ్పరివర్తతే పృథు । హిరణ్యజ్యోతి-స్సరిరస్య మద్ధ్యే । అజస్ర-ఞ్జ్యోతిర్నభసా సర్పదేతి ।
స న ఇన్ద్రః కామవర-న్దదాతు ॥
సప్త యుఞ్జన్తి రథమేకచక్రమ్ ॥ 27 ॥

ఏకో అశ్వో వహతి సప్తనామా । త్రినాభి చక్రమజరమనర్వమ్ । యేనేమా విశ్వా భువనాని తస్థుః ॥ భద్ర-మ్పశ్యన్త ఉపసేదురగ్రే ।
తపో దీక్షామృషయ-స్సువర్విదః । తతః క్షత్ర-మ్బలమోజశ్చ జాతమ్ । తదస్మై దేవా అభి స-న్నమన్తు ॥ శ్వేతగ్ం రశ్మి-మ్బోభుజ్యమానమ్ ।
అపా-న్నేతార-మ్భువనస్య గోపామ్ ।
ఇన్ద్ర-న్నిచిక్యుః పరమే వ్యోమన్న్ ॥ 28 ॥

రోహిణీః పిఙ్గలా ఏకరూపాః । క్షరన్తీః పిఙ్గలా ఏకరూపాః । శతగ్ం సహస్రాణి ప్రయుతాని నావ్యానామ్ ॥ అయం-యఁశ్శ్వేతో రశ్మిః । పరి సర్వమిద-ఞ్జగత్ । ప్రజా-మ్పశూ-న్ధనాని । అస్మాక-న్దదాతు ॥
శ్వేతో రశ్మిః పరి సర్వ-మ్బభూవ । సువన్మహ్య-మ్పశూన్. విశ్వరూపాన్ ॥ పతఙ్గమక్తమసురస్య మాయయా ॥ 29 ॥

హృదా పశ్యన్తి మనసా మనీషిణః । సముద్రే అన్తః కవయో విచక్షతే । మరీచీనా-మ్పదమిచ్ఛన్తి వేధసః ॥ పతఙ్గో వాచ-మ్మనసా బిభర్తి ।
తా-ఙ్గన్ధర్వో-ఽవద-ద్గర్భే అన్తః । తా-న్ద్యోతమానాగ్ స్వర్య-మ్మనీషామ్ ।
ఋతస్య పదే కవయో నిపాన్తి ॥ యే గ్రామ్యాః పశవో విశ్వరూపాః । విరూపా-స్సన్తో బహుధైకరూపాః । అగ్నిస్తాగ్ం అగ్రే ప్రముమోక్తు దేవః ॥ 30 ॥

ప్రజాపతిః ప్రజయా సంవిఁదానః ॥ వీతగ్గ్ స్తుకేస్తుకే । యువమస్మాసు నియచ్ఛతమ్ । ప్రప్ర యజ్ఞపతి-న్తిర ॥ యే గ్రామ్యాః పశవో విశ్వరూపాః । విరూపా-స్సన్తో బహుధైకరూపాః ।
తేషాగ్ం సప్తానామిహ రన్తిరస్తు ।
రాయస్పోషాయ సుప్రజాస్త్వాయ సువీర్యాయ ॥
య ఆరణ్యాః పశవో విశ్వరూపాః ।
విరూపా-స్సన్తో బహుధైకరూపాః ॥ 31 ॥

వాయుస్తాగ్ం అగ్రే ప్రముమోక్తు దేవః । ప్రజాపతిః ప్రజయా సంవిఁదానః ॥ ఇడాయై సృప్త-ఙ్ఘృతవచ్చరాచరమ్ । దేవా అన్వవిన్దన్గుహా హితమ్ ॥
య ఆరణ్యాః పశవో విశ్వరూపాః । విరూపా-స్సన్తో బహుధైకరూపాః । తేషాగ్ం సప్తానామిహ రన్తిరస్తు ।
రాయస్పోషాయ సుప్రజాస్త్వాయ సువీర్యాయ ॥ 32 ॥

(ఆత్మా జనానాం - ఁవికుర్వన్తం-విఁపశ్విం - ప్రజానాం - ఁవసుధానీం
ఁవిరాజం - చరన్తం - గోమతీం - మే నియచ్ఛ - త్వేకచక్రం - ఁవ్యోమన్ - మాయయా - దేవ - ఏకరూపా - +అష్టౌ చ) (అ. 11)
అనువాకం 12
సహస్రశీర్షా పురుషః । సహస్రాక్ష-స్సహస్రపాత్ । స భూమిం-విఁశ్వతో వృత్వా । అత్యతిష్ఠ-ద్దశాఙ్గులమ్ ॥ పురుష ఏవేదగ్ం సర్వమ్ । య-ద్భూతం-యఁచ్చ భవ్యమ్ ।
ఉతామృతత్వస్యేశానః । యదన్నేనాతిరోహతి ॥ ఏతావానస్య మహిమా । అతో జ్యాయాగ్శ్చ పూరుషః ॥ 33 ॥

పాదో-ఽస్య విశ్వా భూతాని । త్రిపాదస్యామృత-న్దివి ॥
త్రిపాదూర్ధ్వ ఉదైత్పురుషః । పాదో-ఽస్యేహాభవా-త్పునః । తతో విష్వం-వ్యఁక్రామత్ । సాశనానశనే అభి ॥ తస్మా-ద్విరాడజాయత । విరాజో అధి పూరుషః ।
స జాతో అత్యరిచ్యత । పశ్చా-ద్భూమిమథో పురః ॥ 34 ॥

యత్పురుషేణ హవిషా । దేవా యజ్ఞమతన్వత । వసన్తో అస్యాసీదాజ్యమ్ । గ్రీష్మ ఇద్ధ్మ-శ్శరద్ధవిః ॥ సప్తాస్యాస-న్పరిధయః ।
త్రి-స్సప్త సమిధః కృతాః । దేవా య-ద్యజ్ఞ-న్తన్వానాః । అబద్ధ్న-న్పురుష-మ్పశుమ్ ॥ తం-యఁజ్ఞ-మ్బర్హిషి ప్రౌక్షన్న్ ।
పురుష-ఞ్జాతమగ్రతః ॥ 35 ॥

తేన దేవా అయజన్త । సాద్ధ్యా ఋషయశ్చ యే ॥
తస్మా-ద్యజ్ఞా-థ్సర్వహుతః । సమ్భృత-మ్పృషదాజ్యమ్ । పశూగ్స్తాగ్శ్చక్రే వాయవ్యాన్ ।
ఆరణ్యా-న్గ్రామ్యాశ్చ యే ॥ తస్మా-ద్యజ్ఞా-థ్సర్వహుతః । ఋచ-స్సామాని జజ్ఞిరే । ఛన్దాగ్ంసి జజ్ఞిరే తస్మాత్ । యజు-స్తస్మాదజాయత ॥ 36 ॥

తస్మాదశ్వా అజాయన్త । యే కే చోభయాదతః । గావో హ జజ్ఞిరే తస్మాత్ । తస్మా జ్జాతా అజావయః ॥ య-త్పురుషం-వ్యఁదధుః । కతిధా వ్యకల్పయన్న్ । ముఖ-ఙ్కిమస్య కౌ బాహూ । కావూరూ పాదావుచ్యేతే ॥
బ్రాహ్మణో-ఽస్య ముఖమాసీత్ । బాహూ రాజన్యః కృతః ॥ 37 ॥

ఊరూ తదస్య య-ద్వైశ్యః । పద్భ్యాగ్ం శూద్రో అజాయత ॥ చన్ద్రమా మనసో జాతః । చక్షో-స్సూర్యో అజాయత ।
ముఖాదిన్ద్రశ్చాగ్నిశ్చ । ప్రాణా-ద్వాయురజాయత ॥ నాభ్యా ఆసీదన్తరిక్షమ్ । శీర్ష్ణో ద్యౌ-స్సమవర్తత । పద్భ్యా-మ్భూమి-ర్దిశ-శ్శ్రోత్రాత్ ।
తథా లోకాగ్ం అకల్పయన్న్ ॥ 38 ॥

వేదాహమేత-మ్పురుష-మ్మహాన్తమ్ । ఆదిత్యవర్ణ-న్తమసస్తు పారే । సర్వాణి రూపాణి విచిత్య ధీరః । నామాని కృత్వా-ఽభివదన్. యదాస్తే ॥
ధాతా పురస్తాద్యముదాజహార । శక్రః ప్రవిద్వా-న్ప్రదిశశ్చతస్రః । తమేవం-విఁద్వానమృత ఇహ భవతి । నాన్యః పన్థా అయనాయ విద్యతే ॥
యజ్ఞేన యజ్ఞమయజన్త దేవాః । తాని ధర్మాణి ప్రథమాన్యాసన్న్ । తే హ నాక-మ్మహిమానః సచన్తే । యత్ర పూర్వే సాద్ధ్యా-స్సన్తి దేవాః ॥ 39 ॥

(పురుషః - పురో - ఽగ్రతో - ఽజాయత - కృతో - ఽకల్పయన్ - నాస-న్ద్వే చ) (అ. 12)
(జ్యాయానధి పూరుషః) (అన్యత్ర పురుషః )
అనువాకం 13
అద్భ్య-స్సమ్భూతః పృథివ్యై రసాచ్చ । విశ్వకర్మణ-స్సమవర్తతాధి ।
తస్య త్వష్టా విదధ-ద్రూపమేతి । త-త్పురుషస్య విశ్వమాజానమగ్రే ॥ వేదాహమేత-మ్పురుష-మ్మహాన్తమ్ । ఆదిత్యవర్ణ-న్తమసః పరస్తాత్ ।
తమేవం-విఁద్వానమృత ఇహ భవతి । నాన్యః పన్థా విద్యతే-ఽయనాయ ॥ ప్రజాపతిశ్చరతి గర్భే అన్తః । అజాయమానో బహుధా విజాయతే ॥ 40 ॥

తస్య ధీరాః పరిజానన్తి యోనిమ్ । మరీచీనా-మ్పదమిచ్ఛన్తి వేధసః ॥ యో దేవేభ్య ఆతపతి । యో దేవానా-మ్పురోహితః । పూర్వో యో దేవేభ్యో జాతః । నమో రుచాయ బ్రాహ్మయే ॥ రుచ-మ్బ్రాహ్మ-ఞ్జనయన్తః । దేవా అగ్రే తదబ్రువన్న్ ।
యస్త్వైవ-మ్బ్రాహ్మణో విద్యాత్ । తస్య దేవా అసన్వశే ॥ హ్రీశ్చ తే లక్ష్మీశ్చ పత్న్యౌ । అహోరాత్రే పార్శ్వే । నక్షత్రాణి రూపమ్ । అశ్వినౌ వ్యాత్తమ్ । ఇష్ట-మ్మనిషాణ । అము-మ్మనిషాణ । సర్వ-మ్మనిషాణ ॥ 41 ॥

(జాయతే - వశే సప్త చ) (అ. 13)
అనువాకం 14
భర్తా స-న్భ్రియమాణో బిభర్తి । ఏకో దేవో బహుధా నివిష్టః । యదా భార-న్తన్ద్రయతే స భర్తుమ్ । నిధాయ భార-మ్పునరస్తమేతి ॥
తమేవ మృత్యుమమృత-న్తమాహుః । త-మ్భర్తార-న్తము గోప్తారమాహుః । స భృతో భ్రియమాణో బిభర్తి । య ఏనం-వేఁద సత్యేన భర్తుమ్ ॥ సద్యో జాతముత జహాత్యేషః । ఉతో జరన్త-న్న జహాత్యేకమ్ ॥ 42 ॥

ఉతో బహూనేకమహర్జహార । అతన్ద్రో దేవ-స్సదమేవ ప్రార్థః ॥ యస్తద్వేద యత ఆబభూవ । సన్ధా-ఞ్చ యాగ్ం సన్దధే బ్రహ్మణైషః ।
రమతే తస్మిన్నుత జీర్ణే శయానే । నైన-ఞ్జహాత్యహస్సు పూర్వ్యేషు ॥ త్వామాపో అను సర్వాశ్చరన్తి జానతీః । వథ్స-మ్పయసా పునానాః ।
త్వమగ్నిగ్ం హవ్యవాహగ్ం సమిన్థ్సే ।
త్వ-మ్భర్తా మాతరిశ్వా ప్రజానామ్ ॥ 43 ॥

త్వం-యఁజ్ఞస్త్వము వేవాసి సోమః । తవ దేవా హవమాయన్తి సర్వే । త్వమేకో-ఽసి బహూననుప్రవిష్టః । నమస్తే అస్తు సుహవో మ ఏధి ॥
నమో వామస్తు శృణుతగ్ం హవ-మ్మే । ప్రాణాపానావజిరగ్ం సచంరన్తౌ ।
హ్వయామి వా-మ్బ్రహ్మణా తూర్తమేతమ్ । యో మా-న్ద్వేష్టి త-ఞ్జహి తం-యుఁవానా ॥
ప్రాణాపానౌ సంవిఁదానౌ జహితమ్ ।
అముష్యాసునా మా సఙ్గసాథామ్ ॥ 44 ॥

త-మ్మే దేవా బ్రహ్మణా సంవిఁదానౌ ।
వధాయ దత్త-న్తమహగ్ం హనామి ॥ అసజ్జజాన సత ఆబభూవ । యం-యఁ-ఞ్జజాన స ఉ గోపో అస్య ।
యదా భార-న్తన్ద్రయతే స భర్తుమ్ । పరాస్య భార-మ్పునరస్తమేతి ॥
తద్వై త్వ-మ్ప్రాణో అభవః । మహాన్భోగః ప్రజాపతేః । భుజః కరిష్యమాణః । యద్దేవాన్ప్రాణయో నవ ॥ 45 ॥

(ఏకం - ప్రజానాం - గసాథాం - నవ ) (అ. 14)
అనువాకం 15
హరిగ్ం హరన్తమనుయన్తి దేవాః । విశ్వస్యేశానం-వృఁషభ-మ్మతీనామ్ । బ్రహ్మ సరూపమను మేదమాగాత్ । అయన-మ్మా వివధీ-ర్విక్రమస్వ ॥
మాచ్ఛిదో మృత్యో మా వధీః । మా మే బలం-విఁవృహో మా ప్రమోషీః । ప్రజా-మ్మా మే రీరిష ఆయురుగ్ర । నృచక్షస-న్త్వా హవిషా విధేమ ॥
సద్యశ్చకమానాయ । ప్రవేపానాయ మృత్యవే ॥ 46 ॥

ప్రాస్మా ఆశా అశృణ్వన్న్ । కామేనాజనయ-న్పునః ॥
కామేన మే కామ ఆగాత్ । హృదయాద్ద్ధృదయ-మ్మృత్యోః । యదమీషామదః ప్రియమ్ । తదైతూప మామభి ॥ పర-మ్మృత్యో అను పరేహి పన్థామ్ । యస్తే స్వ ఇతరో దేవయానాత్ । చక్షుష్మతే శృణ్వతే తే బ్రవీమి । మా నః ప్రజాగ్ం రీరిషో మోత వీరాన్ ॥
ప్ర పూర్వ్య-మ్మనసా వన్దమానః । నాధమానో వృషభ-ఞ్చర్షణీనామ్ । యః ప్రజానామేకరాణ్మానుషీణామ్ ।
మృత్యుం-యఁజే ప్రథమజామృతస్య ॥ 47 ॥

(మృత్యవే - వీరాగ్శ్చత్వారి చ) (అ. 15)
అనువాకం 16
తరణి-ర్విశ్వదర్శతో జ్యోతిష్కృదసి సూర్య । విశ్వమాభాసి రోచనమ్ ।
ఉపయామగృహీతో-ఽసి సూర్యాయ త్వా భ్రాజస్వత ఏష తే యోని-స్సూర్యాయ త్వా భ్రాజస్వతే ॥ 48 ॥

అనువాకం 17
ఆ ప్యాయస్వ మదిన్తమ సోమ విశ్వాభిరూతిభిః ।
భవా న-స్సప్రథస్తమః ॥ 49 ॥

అనువాకం 18
ఈయుష్టే యే పూర్వతరామపశ్యన్ వ్యుచ్ఛన్తీముషస-మ్మర్త్యాసః ।
అస్మాభిరూ ను ప్రతిచక్ష్యా-ఽభూదో తే యన్తి యే అపరీషు పశ్యాన్ ॥ 50 ॥

అనువాకం 19
జ్యోతిష్మతీ-న్త్వా సాదయామి జ్యోతిష్కృత-న్త్వా సాదయామి జ్యోతిర్విద-న్త్వా సాదయామి భాస్వతీ-న్త్వా సాదయామి జ్వలన్తీ-న్త్వా సాదయామి మల్మలాభవన్తీ-న్త్వా సాదయామి దీప్యమానా-న్త్వా సాదయామి రోచమానాం
త్వా సాదయామ్యజస్రా-న్త్వా సాదయామి బృహజ్జ్యోతిష-న్త్వా సాదయామి బోధయన్తీ-న్త్వా సాదయామి జాగ్రతీ-న్త్వా సాదయామి ॥ 51 ॥

అనువాకం 20
ప్రయాసాయ స్వాహా-ఽఽయాసాయ స్వాహా వియాసాయ స్వాహా సంయాఁసాయ స్వాహోద్యాసాయ స్వాహా-ఽవయాసాయ స్వాహా శుచే స్వాహా శోకాయ స్వాహా తప్యత్వై స్వాహా తపతే స్వాహా బ్రహ్మహత్యాయై స్వాహా సర్వస్మై స్వాహా ॥ 52 ॥

అనువాకం 21
చిత్తగ్ం సన్తానేన భవం-యఁక్నా రుద్ర-న్తనిమ్నా పశుపతిగ్గ్ స్థూలహృదయేనాగ్నిగ్ం హృదయేన రుద్రం-లోఁహితేన శర్వ-మ్మతస్నాభ్యాం
మహాదేవమన్తః పార్శ్వేనౌషిష్ఠహనగ్ం శిఙ్గీనికోశ్యాభ్యామ్ ॥ 53 ॥
(చిత్తిః - పృథి - వ్యగ్నిః - సూర్య-న్తే చక్షు--ర్ మహాహవిర్ హోతా - వాఘోతా - బ్రాహ్మణ ఏకహోతా - ఽగ్నిర్యజుర్భిః - సేనేన్ద్రస్య - దేవస్య - సువర్ణ-ఙ్ఘర్మగ్ం - సహస్రశీర్షా- ఽద్భ్యో - భర్తా -
హరిం - తరణి - రాప్యాయ - స్వేయుష్టే యే - జ్యోతిష్మతీం - ప్రయాసాయ - చిత్త మేకవిగ్ంశతిః)
(చిత్తి - రగ్నిర్యజుర్భి - రన్తః ప్రవిష్టః - ప్రజాపతి - స్తస్య ధీరా - జ్యోతిష్మతీ-న్త్రిపఞ్చాశత్ )
( చిత్తిః - శిఙ్గీనికోశ్యాభ్యాం )
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ ఆరణ్యకే తృతీయః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥