କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ଆରଣ୍ଯକେ ତୃତୀଯଃ ପ୍ରପାଠକଃ - ଚାତୁର୍ହୋତ୍ରଚଯନମ୍
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
ଅନୁଵାକଂ 1
ଚିତ୍ତି-ସ୍ସ୍ରୁକ୍ । ଚିତ୍ତମାଜ୍ଯମ୍ । ଵାଗ୍ଵେଦିଃ । ଆଧୀତ-ମ୍ବର୍ହିଃ ।
କେତୋ ଅଗ୍ନିଃ । ଵିଜ୍ଞାତମଗ୍ନିଃ । ଵାକ୍ପତିର୍ହୋତା । ମନ ଉପଵକ୍ତା । ପ୍ରାଣୋ ହଵିଃ । ସାମାଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁଃ ॥ ଵାଚସ୍ପତେ ଵିଧେ ନାମନ୍ନ୍ । ଵିଧେମ ତେ ନାମ । ଵିଧେସ୍ତ୍ଵ-ମସ୍ମାକ-ନ୍ନାମ । ଵାଚସ୍ପତି-ସ୍ସୋମ-ମ୍ପିବତୁ । ଆ-ଽସ୍ମାସୁ ନୃମ୍ଣ-ନ୍ଧାଥ୍ସ୍ଵାହା ॥ 1 ॥
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
ଅନୁଵାକଂ 1
ଚିତ୍ତି-ସ୍ସ୍ରୁକ୍ । ଚିତ୍ତମାଜ୍ଯମ୍ । ଵାଗ୍ଵେଦିଃ । ଆଧୀତ-ମ୍ବର୍ହିଃ ।
କେତୋ ଅଗ୍ନିଃ । ଵିଜ୍ଞାତମଗ୍ନିଃ । ଵାକ୍ପତିର୍ହୋତା । ମନ ଉପଵକ୍ତା । ପ୍ରାଣୋ ହଵିଃ । ସାମାଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁଃ ॥ ଵାଚସ୍ପତେ ଵିଧେ ନାମନ୍ନ୍ । ଵିଧେମ ତେ ନାମ । ଵିଧେସ୍ତ୍ଵ-ମସ୍ମାକ-ନ୍ନାମ । ଵାଚସ୍ପତି-ସ୍ସୋମ-ମ୍ପିବତୁ । ଆ-ଽସ୍ମାସୁ ନୃମ୍ଣ-ନ୍ଧାଥ୍ସ୍ଵାହା ॥ 1 ॥
(ଅଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁଃ ପଞ୍ଚ ଚ) (ଅ. 1)
ଅନୁଵାକଂ 2
ପୃଥିଵୀ ହୋତା । ଦ୍ଯୌରଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁଃ । ରୁଦ୍ରୋ-ଽଗ୍ନୀତ୍ । ବୃହସ୍ପତିରୁପଵକ୍ତା ॥ ଵାଚସ୍ପତେ ଵାଚୋ ଵୀର୍ଯେଣ । ସମ୍ଭୃତତ-ମେନାଯକ୍ଷ୍ଯସେ । ଯଜମାନାଯ ଵାର୍ଯମ୍ ।
ଆ ସୁଵସ୍କରସ୍ମୈ । ଵାଚସ୍ପତି-ସ୍ସୋମ-ମ୍ପିବତି ।
ଜଜନଦିନ୍ଦ୍ରମିନ୍ଦ୍ରିଯାଯ ସ୍ଵାହା ॥ 2 ॥
ଅନୁଵାକଂ 2
ପୃଥିଵୀ ହୋତା । ଦ୍ଯୌରଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁଃ । ରୁଦ୍ରୋ-ଽଗ୍ନୀତ୍ । ବୃହସ୍ପତିରୁପଵକ୍ତା ॥ ଵାଚସ୍ପତେ ଵାଚୋ ଵୀର୍ଯେଣ । ସମ୍ଭୃତତ-ମେନାଯକ୍ଷ୍ଯସେ । ଯଜମାନାଯ ଵାର୍ଯମ୍ ।
ଆ ସୁଵସ୍କରସ୍ମୈ । ଵାଚସ୍ପତି-ସ୍ସୋମ-ମ୍ପିବତି ।
ଜଜନଦିନ୍ଦ୍ରମିନ୍ଦ୍ରିଯାଯ ସ୍ଵାହା ॥ 2 ॥
(ପୃଥିଵୀ ହୋତା ଦଶ) (ଅ. 2)
ଅନୁଵାକଂ 3
ଅଗ୍ନିର୍-ହୋତା । ଅଶ୍ଵିନା-ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂ । ତ୍ଵଷ୍ଟା-ଽଗ୍ନୀତ୍ । ମିତ୍ର ଉପଵକ୍ତା ॥ ସୋମ-ସ୍ସୋମସ୍ଯ ପୁରୋଗାଃ । ଶୁକ୍ର-ଶ୍ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ପୁରୋଗାଃ । ଶ୍ରାତାସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ସୋମାଃ । ଵାତାପେର୍-ହଵନଶ୍ରୁତ-ସ୍ସ୍ଵାହା ॥ 3 ॥
ଅନୁଵାକଂ 3
ଅଗ୍ନିର୍-ହୋତା । ଅଶ୍ଵିନା-ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂ । ତ୍ଵଷ୍ଟା-ଽଗ୍ନୀତ୍ । ମିତ୍ର ଉପଵକ୍ତା ॥ ସୋମ-ସ୍ସୋମସ୍ଯ ପୁରୋଗାଃ । ଶୁକ୍ର-ଶ୍ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ପୁରୋଗାଃ । ଶ୍ରାତାସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ସୋମାଃ । ଵାତାପେର୍-ହଵନଶ୍ରୁତ-ସ୍ସ୍ଵାହା ॥ 3 ॥
(ଅଗ୍ନିର୍-ହୋତା-ଽଷ୍ଟୌ) (ଅ. 3)
ଅନୁଵାକଂ 4
ସୂର୍ଯ-ନ୍ତେ ଚକ୍ଷୁଃ । ଵାତ-ମ୍ପ୍ରାଣଃ ।
ଦ୍ଯା-ମ୍ପୃଷ୍ଠମ୍ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷମାତ୍ମା ।
ଅଙ୍ଗୈ-ର୍ଯଜ୍ଞମ୍ । ପୃଥିଵୀଗ୍ଂ ଶରୀରୈଃ ॥ ଵାଚସ୍ପତେ-ଽଚ୍ଛିଦ୍ରଯା ଵାଚା । ଅଚ୍ଛିଦ୍ରଯା ଜୁହ୍ଵା । ଦିଵି ଦେଵାଵୃଧଗ୍ଂ ହୋତ୍ରା ମେରଯସ୍ଵ ସ୍ଵାହା ॥ 4 ॥
ଅନୁଵାକଂ 4
ସୂର୍ଯ-ନ୍ତେ ଚକ୍ଷୁଃ । ଵାତ-ମ୍ପ୍ରାଣଃ ।
ଦ୍ଯା-ମ୍ପୃଷ୍ଠମ୍ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷମାତ୍ମା ।
ଅଙ୍ଗୈ-ର୍ଯଜ୍ଞମ୍ । ପୃଥିଵୀଗ୍ଂ ଶରୀରୈଃ ॥ ଵାଚସ୍ପତେ-ଽଚ୍ଛିଦ୍ରଯା ଵାଚା । ଅଚ୍ଛିଦ୍ରଯା ଜୁହ୍ଵା । ଦିଵି ଦେଵାଵୃଧଗ୍ଂ ହୋତ୍ରା ମେରଯସ୍ଵ ସ୍ଵାହା ॥ 4 ॥
(ସୂର୍ଯ-ନ୍ତେ ନଵ) (ଅ. 4)
ଅନୁଵାକଂ 5
ମହାହଵିର୍ ହୋତା । ସତ୍ଯହଵିରଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁଃ । ଅଚ୍ଯୁତପାଜା ଅଗ୍ନୀତ୍ । ଅଚ୍ଯୁତମନା ଉପଵକ୍ତା । ଅନାଧୃଷ୍ଯଶ୍ଚା ପ୍ରତିଧୃଷ୍ଯଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞସ୍ଯାଭିଗରୌ । ଅଯାସ୍ଯ ଉଦ୍ଗାତା ॥ ଵାଚସ୍ପତେ ହୃଦ୍ଵିଧେ ନାମନ୍ନ୍ । ଵିଧେମ ତେ ନାମ ।
ଵିଧେସ୍ତ୍ଵମସ୍ମାକ-ନ୍ନାମ । ଵାଚସ୍ପତି-ସ୍ସୋମମପାତ୍ । ମା ଦୈଵ୍ଯସ୍ତନ୍ତୁ-ଶ୍ଛେଦି ମା ମନୁଷ୍ଯଃ । ନମୋ ଦିଵେ । ନମଃ ପୃଥିଵ୍ଯୈ ସ୍ଵାହା ॥ 5 ॥
ଅନୁଵାକଂ 5
ମହାହଵିର୍ ହୋତା । ସତ୍ଯହଵିରଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁଃ । ଅଚ୍ଯୁତପାଜା ଅଗ୍ନୀତ୍ । ଅଚ୍ଯୁତମନା ଉପଵକ୍ତା । ଅନାଧୃଷ୍ଯଶ୍ଚା ପ୍ରତିଧୃଷ୍ଯଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞସ୍ଯାଭିଗରୌ । ଅଯାସ୍ଯ ଉଦ୍ଗାତା ॥ ଵାଚସ୍ପତେ ହୃଦ୍ଵିଧେ ନାମନ୍ନ୍ । ଵିଧେମ ତେ ନାମ ।
ଵିଧେସ୍ତ୍ଵମସ୍ମାକ-ନ୍ନାମ । ଵାଚସ୍ପତି-ସ୍ସୋମମପାତ୍ । ମା ଦୈଵ୍ଯସ୍ତନ୍ତୁ-ଶ୍ଛେଦି ମା ମନୁଷ୍ଯଃ । ନମୋ ଦିଵେ । ନମଃ ପୃଥିଵ୍ଯୈ ସ୍ଵାହା ॥ 5 ॥
(ଅପା-ତ୍ତ୍ରୀଣି ଚ) (ଅ. 5)
ଅନୁଵାକଂ 6
ଵାଘୋତା । ଦୀକ୍ଷା ପତ୍ନୀ । ଵାତୋ-ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁଃ । ଆପୋ-ଽଭିଗରଃ । ମନୋ ହଵିଃ । ତପସି ଜୁହୋମି ॥
ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସୁଵଃ । ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁ ।
ବ୍ରହ୍ମଣେ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵେ ସ୍ଵାହା ॥ 6 ॥
ଅନୁଵାକଂ 6
ଵାଘୋତା । ଦୀକ୍ଷା ପତ୍ନୀ । ଵାତୋ-ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁଃ । ଆପୋ-ଽଭିଗରଃ । ମନୋ ହଵିଃ । ତପସି ଜୁହୋମି ॥
ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସୁଵଃ । ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁ ।
ବ୍ରହ୍ମଣେ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵେ ସ୍ଵାହା ॥ 6 ॥
(ଵାଘୋତା ନଵ) (ଅ. 6)
ଅନୁଵାକଂ 7
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକହୋତା । ସ ଯଜ୍ଞଃ । ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ଯଜ୍ଞଶ୍ଚ ମେ ଭୂଯାତ୍ ॥ ଅଗ୍ନି-ର୍ଦ୍ଵିହୋତା । ସ ଭର୍ତା । ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ଭର୍ତା ଚ ମେ ଭୂଯାତ୍ ॥
ପୃଥିଵୀ ତ୍ରିହୋତା । ସ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ॥ 7 ॥
ଅନୁଵାକଂ 7
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକହୋତା । ସ ଯଜ୍ଞଃ । ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ଯଜ୍ଞଶ୍ଚ ମେ ଭୂଯାତ୍ ॥ ଅଗ୍ନି-ର୍ଦ୍ଵିହୋତା । ସ ଭର୍ତା । ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ଭର୍ତା ଚ ମେ ଭୂଯାତ୍ ॥
ପୃଥିଵୀ ତ୍ରିହୋତା । ସ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ॥ 7 ॥
ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ମେ ଭୂଯାତ୍ ॥ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ-ଞ୍ଚତୁର୍ହୋତା । ସ ଵିଷ୍ଠାଃ । ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ଵିଷ୍ଠାଶ୍ଚ ମେ ଭୂଯାତ୍ ॥
ଵାଯୁଃ ପଞ୍ଚହୋତା । ସ ପ୍ରାଣଃ ।
ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ପ୍ରାଣଶ୍ଚ ମେ ଭୂଯାତ୍ ॥ 8 ॥
ଵାଯୁଃ ପଞ୍ଚହୋତା । ସ ପ୍ରାଣଃ ।
ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ପ୍ରାଣଶ୍ଚ ମେ ଭୂଯାତ୍ ॥ 8 ॥
ଚନ୍ଦ୍ରମା-ଷ୍ଷଡ୍ଢୋତା । ସ ଋତୂନ୍ କଲ୍ପଯାତି ।
ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ଋତଵଶ୍ଚ ମେ କଲ୍ପନ୍ତାମ୍ ॥ ଅନ୍ନଗ୍ଂ ସପ୍ତହୋତା । ସ ପ୍ରାଣସ୍ଯ ପ୍ରାଣଃ । ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ପ୍ରାଣସ୍ଯ ଚ ମେ ପ୍ରାଣୋ ଭୂଯାତ୍ ॥ ଦ୍ଯୌରଷ୍ଟହୋତା । ସୋ-ଽନାଧୃଷ୍ଯଃ ॥ 9 ॥
ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ଋତଵଶ୍ଚ ମେ କଲ୍ପନ୍ତାମ୍ ॥ ଅନ୍ନଗ୍ଂ ସପ୍ତହୋତା । ସ ପ୍ରାଣସ୍ଯ ପ୍ରାଣଃ । ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ପ୍ରାଣସ୍ଯ ଚ ମେ ପ୍ରାଣୋ ଭୂଯାତ୍ ॥ ଦ୍ଯୌରଷ୍ଟହୋତା । ସୋ-ଽନାଧୃଷ୍ଯଃ ॥ 9 ॥
ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ଅନାଧୃଷ୍ଯଶ୍ଚ ଭୂଯାସମ୍ ॥
ଆଦିତ୍ଯୋ ନଵହୋତା । ସ ତେଜସ୍ଵୀ ।
ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ତେଜସ୍ଵୀ ଚ ଭୂଯାସମ୍ ॥ ପ୍ରଜାପତି-ର୍ଦଶହୋତା । ସ ଇଦଗ୍ଂ ସର୍ଵମ୍ । ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ସର୍ଵ-ଞ୍ଚ ମେ ଭୂଯାତ୍ ॥ 10 ॥
ଆଦିତ୍ଯୋ ନଵହୋତା । ସ ତେଜସ୍ଵୀ ।
ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ତେଜସ୍ଵୀ ଚ ଭୂଯାସମ୍ ॥ ପ୍ରଜାପତି-ର୍ଦଶହୋତା । ସ ଇଦଗ୍ଂ ସର୍ଵମ୍ । ସ ମେ ଦଦାତୁ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ପୁଷ୍ଟିଂ-ଯଁଶଃ । ସର୍ଵ-ଞ୍ଚ ମେ ଭୂଯାତ୍ ॥ 10 ॥
(ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ପ୍ରାଣଶ୍ଚ ମେ ଭୂଯା-ଦନାଧୃଷ୍ଯଃ-ସର୍ଵ-ଞ୍ଚ ମେ ଭୂଯାତ୍) (ଅ. 7)
(ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯଜ୍ଞୋ-ଽଗ୍ନିର୍ଭର୍ତା ପୃଥିଵୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ଽନ୍ତରିକ୍ଷଂ-ଵିଁଷ୍ଠା ଵାଯୁଃ
ପ୍ରାଣଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ଋତୂନନ୍ନଗ୍ଂ ସ ପ୍ରାଣସ୍ଯ ପ୍ରାଣୋ ଦ୍ଯୌରନାଧୃଷ୍ଯ ଆଦିତ୍ଯଃ
ସ ତେଜସ୍ଵୀ ପ୍ରଜାପତି-ସ୍ସ ଇଦଗ୍ଂ ସର୍ଵଗ୍ଂ ସର୍ଵ-ଞ୍ଚ ମେ ଭୂଯାତ୍)
ଅନୁଵାକଂ 8
ଅଗ୍ନି-ର୍ଯଜୁର୍ଭିଃ । ସଵିତା ସ୍ତୋମୈଃ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉକ୍ଥାମଦୈଃ ।
ମିତ୍ରାଵରୁଣାଵାଶିଷା । ଅଙ୍ଗିରସୋ ଧିଷ୍ଣିଯୈରଗ୍ନିଭିଃ । ମରୁତଃ ସଦୋହଵିର୍ଧାନାଭ୍ଯାମ୍ । ଆପଃ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଭିଃ ।
ଓଷଧଯୋ ବର୍ହିଷା । ଅଦିତିର୍ଵେଦ୍ଯା । ସୋମୋ ଦୀକ୍ଷଯା ॥ 11 ॥
(ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯଜ୍ଞୋ-ଽଗ୍ନିର୍ଭର୍ତା ପୃଥିଵୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ଽନ୍ତରିକ୍ଷଂ-ଵିଁଷ୍ଠା ଵାଯୁଃ
ପ୍ରାଣଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ଋତୂନନ୍ନଗ୍ଂ ସ ପ୍ରାଣସ୍ଯ ପ୍ରାଣୋ ଦ୍ଯୌରନାଧୃଷ୍ଯ ଆଦିତ୍ଯଃ
ସ ତେଜସ୍ଵୀ ପ୍ରଜାପତି-ସ୍ସ ଇଦଗ୍ଂ ସର୍ଵଗ୍ଂ ସର୍ଵ-ଞ୍ଚ ମେ ଭୂଯାତ୍)
ଅନୁଵାକଂ 8
ଅଗ୍ନି-ର୍ଯଜୁର୍ଭିଃ । ସଵିତା ସ୍ତୋମୈଃ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉକ୍ଥାମଦୈଃ ।
ମିତ୍ରାଵରୁଣାଵାଶିଷା । ଅଙ୍ଗିରସୋ ଧିଷ୍ଣିଯୈରଗ୍ନିଭିଃ । ମରୁତଃ ସଦୋହଵିର୍ଧାନାଭ୍ଯାମ୍ । ଆପଃ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଭିଃ ।
ଓଷଧଯୋ ବର୍ହିଷା । ଅଦିତିର୍ଵେଦ୍ଯା । ସୋମୋ ଦୀକ୍ଷଯା ॥ 11 ॥
ତ୍ଵଷ୍ଟେଦ୍ଧ୍ମେନ । ଵିଷ୍ଣୁ-ର୍ଯଜ୍ଞେନ । ଵସଵ ଆଜ୍ଯେନ । ଆଦିତ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣାଭିଃ । ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଊର୍ଜା ।
ପୂଷା ସ୍ଵଗାକାରେଣ । ବୃହସ୍ପତିଃ ପୁରୋଧଯା ।
ପ୍ରଜାପତିରୁଦ୍ଗୀଥେନ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷ-ମ୍ପଵିତ୍ରେଣ । ଵାଯୁଃ ପାତ୍ରୈଃ । ଅହଗ୍ଗ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ॥ 12 ॥
ପୂଷା ସ୍ଵଗାକାରେଣ । ବୃହସ୍ପତିଃ ପୁରୋଧଯା ।
ପ୍ରଜାପତିରୁଦ୍ଗୀଥେନ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷ-ମ୍ପଵିତ୍ରେଣ । ଵାଯୁଃ ପାତ୍ରୈଃ । ଅହଗ୍ଗ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ॥ 12 ॥
(ଦୀକ୍ଷଯା - ପାତ୍ରୈରେକ-ଞ୍ଚ) (ଅ. 8)
ଅନୁଵାକଂ 9
ସେନେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ । ଧେନା ବୃହସ୍ପତେଃ । ପତ୍ଥ୍ଯା ପୂଷ୍ଣଃ । ଵାଗ୍ଵାଯୋଃ । ଦୀକ୍ଷା ସୋମସ୍ଯ । ପୃଥିଵ୍ଯଗ୍ନେଃ । ଵସୂନା-ଙ୍ଗାଯତ୍ରୀ । ରୁଦ୍ରାଣା-ନ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁକ୍ । ଆଦିତ୍ଯାନା-ଞ୍ଜଗତୀ । ଵିଷ୍ଣୋରନୁଷ୍ଟୁକ୍ ॥ 13 ॥
ଅନୁଵାକଂ 9
ସେନେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ । ଧେନା ବୃହସ୍ପତେଃ । ପତ୍ଥ୍ଯା ପୂଷ୍ଣଃ । ଵାଗ୍ଵାଯୋଃ । ଦୀକ୍ଷା ସୋମସ୍ଯ । ପୃଥିଵ୍ଯଗ୍ନେଃ । ଵସୂନା-ଙ୍ଗାଯତ୍ରୀ । ରୁଦ୍ରାଣା-ନ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁକ୍ । ଆଦିତ୍ଯାନା-ଞ୍ଜଗତୀ । ଵିଷ୍ଣୋରନୁଷ୍ଟୁକ୍ ॥ 13 ॥
ଵରୁଣସ୍ଯ ଵିରାଟ୍ । ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପଙ୍କ୍ତିଃ । ପ୍ରଜାପତେରନୁମତିଃ । ମିତ୍ରସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧା । ସଵିତୁଃ ପ୍ରସୂତିଃ । ସୂର୍ଯସ୍ଯ ମରୀଚିଃ । ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ରୋହିଣୀ । ଋଷୀଣାମରୁନ୍ଧତୀ । ପର୍ଜନ୍ଯସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ ।
ଚତସ୍ରୋ ଦିଶଃ । ଚତସ୍ରୋ-ଽଵାନ୍ତରଦିଶାଃ । ଅହଶ୍ଚ ରାତ୍ରିଶ୍ଚ । କୃଷିଶ୍ଚ ଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ।
ତ୍ଵିଷିଶ୍ଚାପଚିତିଶ୍ଚ । ଆପଶ୍ଚୌଷଧଯଶ୍ଚ ।
ଊର୍କ୍ଚ ସୂନୃତା ଚ ଦେଵାନା-ମ୍ପତ୍ନଯଃ ॥ 14 ॥
ଚତସ୍ରୋ ଦିଶଃ । ଚତସ୍ରୋ-ଽଵାନ୍ତରଦିଶାଃ । ଅହଶ୍ଚ ରାତ୍ରିଶ୍ଚ । କୃଷିଶ୍ଚ ଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ।
ତ୍ଵିଷିଶ୍ଚାପଚିତିଶ୍ଚ । ଆପଶ୍ଚୌଷଧଯଶ୍ଚ ।
ଊର୍କ୍ଚ ସୂନୃତା ଚ ଦେଵାନା-ମ୍ପତ୍ନଯଃ ॥ 14 ॥
(ଅନୁଷ୍ଟୁଗ୍ - ଦିଶ-ଷ୍ଷଟ୍ଚ) (ଅ. 9)
ଅନୁଵାକଂ 10
ଦେଵସ୍ଯ ତ୍ଵା ସଵିତୁଃ ପ୍ରସଵେ । ଅଶ୍ଵିନୋ-ର୍ବାହୁଭ୍ଯାମ୍ ।
ପୂଷ୍ଣୋ ହସ୍ତାଭ୍ଯା-ମ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାମି ।
ରାଜା ତ୍ଵା ଵରୁଣୋ ନଯତୁ ଦେଵି ଦକ୍ଷିଣେ-ଽଗ୍ନଯେ ହିରଣ୍ଯମ୍ । ତେନାମୃତତ୍ଵମଶ୍ଯାମ୍ । ଵଯୋ ଦାତ୍ରେ । ମଯୋ ମହ୍ଯମସ୍ତୁ ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତ୍ରେ । କ ଇଦ-ଙ୍କସ୍ମା ଅଦାତ୍ । କାମଃ କାମାଯ । କାମୋ ଦାତା ॥ 15 ॥
ଅନୁଵାକଂ 10
ଦେଵସ୍ଯ ତ୍ଵା ସଵିତୁଃ ପ୍ରସଵେ । ଅଶ୍ଵିନୋ-ର୍ବାହୁଭ୍ଯାମ୍ ।
ପୂଷ୍ଣୋ ହସ୍ତାଭ୍ଯା-ମ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାମି ।
ରାଜା ତ୍ଵା ଵରୁଣୋ ନଯତୁ ଦେଵି ଦକ୍ଷିଣେ-ଽଗ୍ନଯେ ହିରଣ୍ଯମ୍ । ତେନାମୃତତ୍ଵମଶ୍ଯାମ୍ । ଵଯୋ ଦାତ୍ରେ । ମଯୋ ମହ୍ଯମସ୍ତୁ ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତ୍ରେ । କ ଇଦ-ଙ୍କସ୍ମା ଅଦାତ୍ । କାମଃ କାମାଯ । କାମୋ ଦାତା ॥ 15 ॥
କାମଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତା । କାମଗ୍ଂ ସମୁଦ୍ରମାଵିଶ । କାମେନ ତ୍ଵା ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାମି ।
କାମୈତତ୍ତେ । ଏଷା ତେ କାମ ଦକ୍ଷିଣା । ଉତ୍ତାନସ୍ତ୍ଵା-ଽଽଙ୍ଗୀରସଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତୁ ।
ସୋମାଯ ଵାସଃ । ରୁଦ୍ରାଯ ଗାମ୍ । ଵରୁଣାଯାଶ୍ଵମ୍ ।
ପ୍ରଜାପତଯେ ପୁରୁଷମ୍ ॥ 16 ॥
କାମୈତତ୍ତେ । ଏଷା ତେ କାମ ଦକ୍ଷିଣା । ଉତ୍ତାନସ୍ତ୍ଵା-ଽଽଙ୍ଗୀରସଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତୁ ।
ସୋମାଯ ଵାସଃ । ରୁଦ୍ରାଯ ଗାମ୍ । ଵରୁଣାଯାଶ୍ଵମ୍ ।
ପ୍ରଜାପତଯେ ପୁରୁଷମ୍ ॥ 16 ॥
ମନଵେ ତଲ୍ପମ୍ । ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରେ-ଽଜାମ୍ । ପୂଷ୍ଣେ-ଽଵିମ୍ । ନିର୍-ଋତ୍ଯା ଅଶ୍ଵତରଗର୍ଦଭୌ । ହିମଵତୋ ହସ୍ତିନମ୍ । ଗନ୍ଧର୍ଵା-ଫ୍ସରାଭ୍ଯଃ-ସ୍ରଗଲଙ୍କରଣେ ।
ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଧାନ୍ଯମ୍ । ଵାଚେ-ଽନ୍ନମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣ ଓଦନମ୍ । ସମୁଦ୍ରାଯାପଃ ॥ 17 ॥
ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଧାନ୍ଯମ୍ । ଵାଚେ-ଽନ୍ନମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣ ଓଦନମ୍ । ସମୁଦ୍ରାଯାପଃ ॥ 17 ॥
ଉତ୍ତାନାଯାଙ୍ଗୀରସାଯାନଃ । ଵୈଶ୍ଵାନରାଯ ରଥମ୍ ॥
ଵୈଶ୍ଵାନରଃ ପ୍ରତ୍ନଥା ନାକମାରୁହତ୍ ।
ଦିଵଃ ପୃଷ୍ଠ-ମ୍ଭନ୍ଦମାନ-ସ୍ସୁମନ୍ମଭିଃ ।
ସ ପୂର୍ଵଵଜ୍ଜନଯଜ୍ଜନ୍ତଵେ ଧନମ୍ । ସମାନମଜ୍ମା ପରିଯାତି ଜାଗୃଵିଃ ॥
ରାଜା ତ୍ଵା ଵରୁଣୋ ନଯତୁ ଦେଵି ଦକ୍ଷିଣେ ଵୈଶ୍ଵାନରାଯ ରଥମ୍ । ତେନାମୃତତ୍ଵମଶ୍ଯାମ୍ । ଵଯୋ ଦାତ୍ରେ ।
ମଯୋ ମହ୍ଯମସ୍ତୁ ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତ୍ରେ ॥ 18 ॥
ଵୈଶ୍ଵାନରଃ ପ୍ରତ୍ନଥା ନାକମାରୁହତ୍ ।
ଦିଵଃ ପୃଷ୍ଠ-ମ୍ଭନ୍ଦମାନ-ସ୍ସୁମନ୍ମଭିଃ ।
ସ ପୂର୍ଵଵଜ୍ଜନଯଜ୍ଜନ୍ତଵେ ଧନମ୍ । ସମାନମଜ୍ମା ପରିଯାତି ଜାଗୃଵିଃ ॥
ରାଜା ତ୍ଵା ଵରୁଣୋ ନଯତୁ ଦେଵି ଦକ୍ଷିଣେ ଵୈଶ୍ଵାନରାଯ ରଥମ୍ । ତେନାମୃତତ୍ଵମଶ୍ଯାମ୍ । ଵଯୋ ଦାତ୍ରେ ।
ମଯୋ ମହ୍ଯମସ୍ତୁ ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତ୍ରେ ॥ 18 ॥
କ ଇଦ-ଙ୍କସ୍ମା ଅଦାତ୍ । କାମଃ କାମାଯ । କାମୋ ଦାତା ।
କାମଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତା । କାମଗ୍ଂ ସମୁଦ୍ରମାଵିଶ । କାମେନ ତ୍ଵା ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାମି । କାମୈତତ୍ତେ । ଏଷା ତେ କାମ ଦକ୍ଷିଣା । ଉତ୍ତାନସ୍ତ୍ଵା-ଽଽଙ୍ଗୀରସଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତୁ ॥ 19 ॥
କାମଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତା । କାମଗ୍ଂ ସମୁଦ୍ରମାଵିଶ । କାମେନ ତ୍ଵା ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାମି । କାମୈତତ୍ତେ । ଏଷା ତେ କାମ ଦକ୍ଷିଣା । ଉତ୍ତାନସ୍ତ୍ଵା-ଽଽଙ୍ଗୀରସଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତୁ ॥ 19 ॥
(ଦାତା - ପୁରୁଷ - ମାପଃ - ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତ୍ରେ - +ନଵ ଚ) (ଅ. 10)
ଅନୁଵାକଂ 11
ସୁଵର୍ଣ-ଙ୍ଘର୍ମ-ମ୍ପରିଵେଦ ଵେନମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାତ୍ମାନ-ନ୍ଦଶଧା ଚରନ୍ତମ୍ ।
ଅନ୍ତ-ସ୍ସମୁଦ୍ରେ ମନସା ଚରନ୍ତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମା-ଽନ୍ଵଵିନ୍ଦ-ଦ୍ଦଶହୋତାରମର୍ଣେ ।
ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟ-ଶ୍ଶାସ୍ତା ଜନାନାମ୍ । ଏକ-ସ୍ସନ୍ବହୁଧା ଵିଚାରଃ । ଶତଗ୍ଂ ଶୁକ୍ରାଣି ଯତ୍ରୈକ-ମ୍ଭଵନ୍ତି । ସର୍ଵେ ଵେଦା ଯତ୍ରୈକ-ମ୍ଭଵନ୍ତି । ସର୍ଵେ ହୋତାରୋ ଯତ୍ରୈକ-ମ୍ଭଵନ୍ତି । ସ ମାନସୀନ ଆତ୍ମା ଜନାନାମ୍ ॥ 20 ॥
ଅନୁଵାକଂ 11
ସୁଵର୍ଣ-ଙ୍ଘର୍ମ-ମ୍ପରିଵେଦ ଵେନମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାତ୍ମାନ-ନ୍ଦଶଧା ଚରନ୍ତମ୍ ।
ଅନ୍ତ-ସ୍ସମୁଦ୍ରେ ମନସା ଚରନ୍ତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମା-ଽନ୍ଵଵିନ୍ଦ-ଦ୍ଦଶହୋତାରମର୍ଣେ ।
ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟ-ଶ୍ଶାସ୍ତା ଜନାନାମ୍ । ଏକ-ସ୍ସନ୍ବହୁଧା ଵିଚାରଃ । ଶତଗ୍ଂ ଶୁକ୍ରାଣି ଯତ୍ରୈକ-ମ୍ଭଵନ୍ତି । ସର୍ଵେ ଵେଦା ଯତ୍ରୈକ-ମ୍ଭଵନ୍ତି । ସର୍ଵେ ହୋତାରୋ ଯତ୍ରୈକ-ମ୍ଭଵନ୍ତି । ସ ମାନସୀନ ଆତ୍ମା ଜନାନାମ୍ ॥ 20 ॥
ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟ-ଶ୍ଶାସ୍ତା ଜନାନାଗ୍ଂ ସର୍ଵାତ୍ମା ।
ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜା ଯତ୍ରୈକ-ମ୍ଭଵନ୍ତି । ଚତୁର୍ହୋତାରୋ ଯତ୍ର ସମ୍ପଦ-ଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଦେଵୈଃ । ସ ମାନସୀନ ଆତ୍ମା ଜନାନାମ୍ ॥ ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରମଗ୍ନି-ଞ୍ଜଗତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାମ୍ ।
ଦିଵ ଆତ୍ମାନଗ୍ଂ ସଵିତାର-ମ୍ବୃହସ୍ପତିମ୍ ।
ଚତୁର୍ହୋତାର-ମ୍ପ୍ରଦିଶୋ-ଽନୁ କ୍ଲପ୍ତମ୍ । ଵାଚୋ ଵୀର୍ଯ-ନ୍ତପସା-ଽନ୍ଵଵିନ୍ଦତ୍ ॥ ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟ-ଙ୍କର୍ତାରମେତମ୍ ।
ତ୍ଵଷ୍ଟାରଗ୍ଂ ରୂପାଣି ଵିକୁର୍ଵନ୍ତଂ-ଵିଁପଶ୍ଚିମ୍ ॥ 21 ॥
ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜା ଯତ୍ରୈକ-ମ୍ଭଵନ୍ତି । ଚତୁର୍ହୋତାରୋ ଯତ୍ର ସମ୍ପଦ-ଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଦେଵୈଃ । ସ ମାନସୀନ ଆତ୍ମା ଜନାନାମ୍ ॥ ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରମଗ୍ନି-ଞ୍ଜଗତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାମ୍ ।
ଦିଵ ଆତ୍ମାନଗ୍ଂ ସଵିତାର-ମ୍ବୃହସ୍ପତିମ୍ ।
ଚତୁର୍ହୋତାର-ମ୍ପ୍ରଦିଶୋ-ଽନୁ କ୍ଲପ୍ତମ୍ । ଵାଚୋ ଵୀର୍ଯ-ନ୍ତପସା-ଽନ୍ଵଵିନ୍ଦତ୍ ॥ ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟ-ଙ୍କର୍ତାରମେତମ୍ ।
ତ୍ଵଷ୍ଟାରଗ୍ଂ ରୂପାଣି ଵିକୁର୍ଵନ୍ତଂ-ଵିଁପଶ୍ଚିମ୍ ॥ 21 ॥
ଅମୃତସ୍ଯ ପ୍ରାଣଂ-ଯଁଜ୍ଞମେତମ୍ ।
ଚତୁର୍ହୋତୃଣାମାତ୍ମାନ-ଙ୍କଵଯୋ ନିଚିକ୍ଯୁଃ ॥
ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟ-ଙ୍କର୍ତାରମେତମ୍ ।
ଦେଵାନା-ମ୍ବନ୍ଧୁ ନିହିତ-ଙ୍ଗୁହାସୁ ।
ଅମୃତେନ କ୍ଲପ୍ତଂ-ଯଁଜ୍ଞମେତମ୍ ।
ଚତୁର୍ହୋତୃଣାମାତ୍ମାନ-ଙ୍କଵଯୋ ନିଚିକ୍ଯୁଃ ॥
ଶତ-ନ୍ନିଯୁତଃ ପରିଵେଦ ଵିଶ୍ଵା ଵିଶ୍ଵଵାରଃ । ଵିଶ୍ଵମିଦଂ-ଵୃଁଣାତି ।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାତ୍ମା ନିହିତଃ ପଞ୍ଚହୋତା ।
ଅମୃତ-ନ୍ଦେଵାନାମାଯୁଃ ପ୍ରଜାନାମ୍ ॥ 22 ॥
ଚତୁର୍ହୋତୃଣାମାତ୍ମାନ-ଙ୍କଵଯୋ ନିଚିକ୍ଯୁଃ ॥
ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟ-ଙ୍କର୍ତାରମେତମ୍ ।
ଦେଵାନା-ମ୍ବନ୍ଧୁ ନିହିତ-ଙ୍ଗୁହାସୁ ।
ଅମୃତେନ କ୍ଲପ୍ତଂ-ଯଁଜ୍ଞମେତମ୍ ।
ଚତୁର୍ହୋତୃଣାମାତ୍ମାନ-ଙ୍କଵଯୋ ନିଚିକ୍ଯୁଃ ॥
ଶତ-ନ୍ନିଯୁତଃ ପରିଵେଦ ଵିଶ୍ଵା ଵିଶ୍ଵଵାରଃ । ଵିଶ୍ଵମିଦଂ-ଵୃଁଣାତି ।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାତ୍ମା ନିହିତଃ ପଞ୍ଚହୋତା ।
ଅମୃତ-ନ୍ଦେଵାନାମାଯୁଃ ପ୍ରଜାନାମ୍ ॥ 22 ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଗ୍ଂ ରାଜାନଗ୍ଂ ସଵିତାରମେତମ୍ । ଵାଯୋରାତ୍ମାନ-ଙ୍କଵଯୋ ନିଚିକ୍ଯୁଃ ।
ରଶ୍ମିଗ୍ଂ ରଶ୍ମୀନା-ମ୍ମଦ୍ଧ୍ଯେ ତପନ୍ତମ୍ । ଋତସ୍ଯ ପଦେ କଵଯୋ ନିପାନ୍ତି ॥ ଯ ଆଣ୍ଡକୋଶେ ଭୁଵନ-ମ୍ବିଭର୍ତି । ଅନିର୍ଭିଣ୍ଣ-ସ୍ସନ୍ନଥ ଲୋକାନ୍. ଵିଚଷ୍ଟେ ।
ଯସ୍ଯାଣ୍ଡକୋଶଗ୍ଂ ଶୁଷ୍ମମାହୁଃ ପ୍ରାଣମୁଲ୍ବମ୍ ।
ତେନ କ୍ଲୃପ୍ତୋ-ଽମୃତେନାହମସ୍ମି ॥ ସୁଵର୍ଣ-ଙ୍କୋଶଗ୍ଂ ରଜସା ପରୀଵୃତମ୍ ।
ଦେଵାନାଂ-ଵଁସୁଧାନୀଂ-ଵିଁରାଜମ୍ ॥ 23 ॥
ରଶ୍ମିଗ୍ଂ ରଶ୍ମୀନା-ମ୍ମଦ୍ଧ୍ଯେ ତପନ୍ତମ୍ । ଋତସ୍ଯ ପଦେ କଵଯୋ ନିପାନ୍ତି ॥ ଯ ଆଣ୍ଡକୋଶେ ଭୁଵନ-ମ୍ବିଭର୍ତି । ଅନିର୍ଭିଣ୍ଣ-ସ୍ସନ୍ନଥ ଲୋକାନ୍. ଵିଚଷ୍ଟେ ।
ଯସ୍ଯାଣ୍ଡକୋଶଗ୍ଂ ଶୁଷ୍ମମାହୁଃ ପ୍ରାଣମୁଲ୍ବମ୍ ।
ତେନ କ୍ଲୃପ୍ତୋ-ଽମୃତେନାହମସ୍ମି ॥ ସୁଵର୍ଣ-ଙ୍କୋଶଗ୍ଂ ରଜସା ପରୀଵୃତମ୍ ।
ଦେଵାନାଂ-ଵଁସୁଧାନୀଂ-ଵିଁରାଜମ୍ ॥ 23 ॥
ଅମୃତସ୍ଯ ପୂର୍ଣାନ୍ତାମୁ କଲାଂ-ଵିଁଚକ୍ଷତେ ।
ପାଦଗ୍ଂ ଷଡ୍ଢୋତୁର୍ନ କିଲାଵି ଵିଥ୍ସେ ॥ ଯେନର୍ତଵଃ ପଞ୍ଚଧୋତ କ୍ଲପ୍ତାଃ । ଉତ ଵା ଷଡ୍ଧା ମନସୋତ କ୍ଲୃପ୍ତାଃ । ତଗ୍ଂ ଷଡ୍ଢୋତାରମୃତୁଭିଃ କଲ୍ପମାନମ୍ । ଋତସ୍ଯ ପଦେ କଵଯୋ ନିପାନ୍ତି ॥ ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟ-ଙ୍କର୍ତାରମେତମ୍ । ଅନ୍ତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସି ମନସା ଚରନ୍ତମ୍ । ସହୈଵ ସନ୍ତ-ନ୍ନ ଵିଜାନନ୍ତି ଦେଵାଃ ।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାତ୍ମାନଗ୍ଂ ଶତଧା ଚରନ୍ତମ୍ ॥ 24 ॥
ପାଦଗ୍ଂ ଷଡ୍ଢୋତୁର୍ନ କିଲାଵି ଵିଥ୍ସେ ॥ ଯେନର୍ତଵଃ ପଞ୍ଚଧୋତ କ୍ଲପ୍ତାଃ । ଉତ ଵା ଷଡ୍ଧା ମନସୋତ କ୍ଲୃପ୍ତାଃ । ତଗ୍ଂ ଷଡ୍ଢୋତାରମୃତୁଭିଃ କଲ୍ପମାନମ୍ । ଋତସ୍ଯ ପଦେ କଵଯୋ ନିପାନ୍ତି ॥ ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟ-ଙ୍କର୍ତାରମେତମ୍ । ଅନ୍ତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସି ମନସା ଚରନ୍ତମ୍ । ସହୈଵ ସନ୍ତ-ନ୍ନ ଵିଜାନନ୍ତି ଦେଵାଃ ।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାତ୍ମାନଗ୍ଂ ଶତଧା ଚରନ୍ତମ୍ ॥ 24 ॥
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ରାଜା ଜଗତୋ ଯ ଈଶେ । ସପ୍ତହୋତା ସପ୍ତଧା ଵିକ୍ଲୃପ୍ତଃ ॥ ପରେଣ ତନ୍ତୁ-ମ୍ପରିଷିଚ୍ଯମାନମ୍ । ଅନ୍ତରାଦିତ୍ଯେ ମନସା ଚରନ୍ତମ୍ । ଦେଵାନାଗ୍ଂ ହୃଦଯ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମା-ଽନ୍ଵଵିନ୍ଦତ୍ ॥ ବ୍ରହ୍ମୈତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣ ଉଜ୍ଜଭାର । ଅର୍କଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଚୋତନ୍ତଗ୍ଂ ସରିରସ୍ଯ ମଦ୍ଧ୍ଯେ ॥ ଆ ଯସ୍ମିନ୍-ଥ୍ସପ୍ତ ପେରଵଃ । ମେହନ୍ତି ବହୁଲାଗ୍ ଶ୍ରିଯମ୍ । ବହ୍ଵଶ୍ଵାମିନ୍ଦ୍ର ଗୋମତୀମ୍ ॥ 25 ॥
ଅଚ୍ଯୁତା-ମ୍ବହୁଲାଗ୍ ଶ୍ରିଯମ୍ । ସ ହରିର୍ଵସୁଵିତ୍ତମଃ ।
ପେରୁରିନ୍ଦ୍ରାଯ ପିନ୍ଵତେ ॥ ବହ୍ଵଶ୍ଵାମିନ୍ଦ୍ର ଗୋମତୀମ୍ । ଅଚ୍ଯୁତା-ମ୍ବହୁଲାଗ୍ ଶ୍ରିଯମ୍ । ମହ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରୋ ନିଯଚ୍ଛତୁ ॥ ଶତଗ୍ଂ ଶତା ଅସ୍ଯ ଯୁକ୍ତା ହରୀଣାମ୍ ।
ଅର୍ଵାଂଆ ଯାତୁ ଵସୁଭୀ ରଶ୍ମିରିନ୍ଦ୍ରଃ । ପ୍ରମଗ୍ଂହମାଣୋ ବହୁଲାଗ୍ ଶ୍ରିଯମ୍ ।
ରଶ୍ମିରିନ୍ଦ୍ରଃ ସଵିତା ମେ ନିଯଚ୍ଛତୁ ॥ 26 ॥
ପେରୁରିନ୍ଦ୍ରାଯ ପିନ୍ଵତେ ॥ ବହ୍ଵଶ୍ଵାମିନ୍ଦ୍ର ଗୋମତୀମ୍ । ଅଚ୍ଯୁତା-ମ୍ବହୁଲାଗ୍ ଶ୍ରିଯମ୍ । ମହ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରୋ ନିଯଚ୍ଛତୁ ॥ ଶତଗ୍ଂ ଶତା ଅସ୍ଯ ଯୁକ୍ତା ହରୀଣାମ୍ ।
ଅର୍ଵାଂଆ ଯାତୁ ଵସୁଭୀ ରଶ୍ମିରିନ୍ଦ୍ରଃ । ପ୍ରମଗ୍ଂହମାଣୋ ବହୁଲାଗ୍ ଶ୍ରିଯମ୍ ।
ରଶ୍ମିରିନ୍ଦ୍ରଃ ସଵିତା ମେ ନିଯଚ୍ଛତୁ ॥ 26 ॥
ଘୃତ-ନ୍ତେଜୋ ମଧୁମଦିନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ । ମଯ୍ଯଯମଗ୍ନିର୍ଦଧାତୁ ॥ ହରିଃ ପତଙ୍ଗଃ ପଟରୀ ସୁପର୍ଣଃ । ଦିଵିକ୍ଷଯୋ ନଭସା ଯ ଏତି ।
ସ ନ ଇନ୍ଦ୍ରଃ କାମଵର-ନ୍ଦଦାତୁ ॥ ପଞ୍ଚାର-ଞ୍ଚକ୍ର-ମ୍ପରିଵର୍ତତେ ପୃଥୁ । ହିରଣ୍ଯଜ୍ଯୋତି-ସ୍ସରିରସ୍ଯ ମଦ୍ଧ୍ଯେ । ଅଜସ୍ର-ଞ୍ଜ୍ଯୋତିର୍ନଭସା ସର୍ପଦେତି ।
ସ ନ ଇନ୍ଦ୍ରଃ କାମଵର-ନ୍ଦଦାତୁ ॥
ସପ୍ତ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ରଥମେକଚକ୍ରମ୍ ॥ 27 ॥
ସ ନ ଇନ୍ଦ୍ରଃ କାମଵର-ନ୍ଦଦାତୁ ॥ ପଞ୍ଚାର-ଞ୍ଚକ୍ର-ମ୍ପରିଵର୍ତତେ ପୃଥୁ । ହିରଣ୍ଯଜ୍ଯୋତି-ସ୍ସରିରସ୍ଯ ମଦ୍ଧ୍ଯେ । ଅଜସ୍ର-ଞ୍ଜ୍ଯୋତିର୍ନଭସା ସର୍ପଦେତି ।
ସ ନ ଇନ୍ଦ୍ରଃ କାମଵର-ନ୍ଦଦାତୁ ॥
ସପ୍ତ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ରଥମେକଚକ୍ରମ୍ ॥ 27 ॥
ଏକୋ ଅଶ୍ଵୋ ଵହତି ସପ୍ତନାମା । ତ୍ରିନାଭି ଚକ୍ରମଜରମନର୍ଵମ୍ । ଯେନେମା ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନାନି ତସ୍ଥୁଃ ॥ ଭଦ୍ର-ମ୍ପଶ୍ଯନ୍ତ ଉପସେଦୁରଗ୍ରେ ।
ତପୋ ଦୀକ୍ଷାମୃଷଯ-ସ୍ସୁଵର୍ଵିଦଃ । ତତଃ କ୍ଷତ୍ର-ମ୍ବଲମୋଜଶ୍ଚ ଜାତମ୍ । ତଦସ୍ମୈ ଦେଵା ଅଭି ସ-ନ୍ନମନ୍ତୁ ॥ ଶ୍ଵେତଗ୍ଂ ରଶ୍ମି-ମ୍ବୋଭୁଜ୍ଯମାନମ୍ ।
ଅପା-ନ୍ନେତାର-ମ୍ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପାମ୍ ।
ଇନ୍ଦ୍ର-ନ୍ନିଚିକ୍ଯୁଃ ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍ନ୍ ॥ 28 ॥
ତପୋ ଦୀକ୍ଷାମୃଷଯ-ସ୍ସୁଵର୍ଵିଦଃ । ତତଃ କ୍ଷତ୍ର-ମ୍ବଲମୋଜଶ୍ଚ ଜାତମ୍ । ତଦସ୍ମୈ ଦେଵା ଅଭି ସ-ନ୍ନମନ୍ତୁ ॥ ଶ୍ଵେତଗ୍ଂ ରଶ୍ମି-ମ୍ବୋଭୁଜ୍ଯମାନମ୍ ।
ଅପା-ନ୍ନେତାର-ମ୍ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପାମ୍ ।
ଇନ୍ଦ୍ର-ନ୍ନିଚିକ୍ଯୁଃ ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍ନ୍ ॥ 28 ॥
ରୋହିଣୀଃ ପିଙ୍ଗଲା ଏକରୂପାଃ । କ୍ଷରନ୍ତୀଃ ପିଙ୍ଗଲା ଏକରୂପାଃ । ଶତଗ୍ଂ ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଯୁତାନି ନାଵ୍ଯାନାମ୍ ॥ ଅଯଂ-ଯଁଶ୍ଶ୍ଵେତୋ ରଶ୍ମିଃ । ପରି ସର୍ଵମିଦ-ଞ୍ଜଗତ୍ । ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂ-ନ୍ଧନାନି । ଅସ୍ମାକ-ନ୍ଦଦାତୁ ॥
ଶ୍ଵେତୋ ରଶ୍ମିଃ ପରି ସର୍ଵ-ମ୍ବଭୂଵ । ସୁଵନ୍ମହ୍ଯ-ମ୍ପଶୂନ୍. ଵିଶ୍ଵରୂପାନ୍ ॥ ପତଙ୍ଗମକ୍ତମସୁରସ୍ଯ ମାଯଯା ॥ 29 ॥
ଶ୍ଵେତୋ ରଶ୍ମିଃ ପରି ସର୍ଵ-ମ୍ବଭୂଵ । ସୁଵନ୍ମହ୍ଯ-ମ୍ପଶୂନ୍. ଵିଶ୍ଵରୂପାନ୍ ॥ ପତଙ୍ଗମକ୍ତମସୁରସ୍ଯ ମାଯଯା ॥ 29 ॥
ହୃଦା ପଶ୍ଯନ୍ତି ମନସା ମନୀଷିଣଃ । ସମୁଦ୍ରେ ଅନ୍ତଃ କଵଯୋ ଵିଚକ୍ଷତେ । ମରୀଚୀନା-ମ୍ପଦମିଚ୍ଛନ୍ତି ଵେଧସଃ ॥ ପତଙ୍ଗୋ ଵାଚ-ମ୍ମନସା ବିଭର୍ତି ।
ତା-ଙ୍ଗନ୍ଧର୍ଵୋ-ଽଵଦ-ଦ୍ଗର୍ଭେ ଅନ୍ତଃ । ତା-ନ୍ଦ୍ଯୋତମାନାଗ୍ ସ୍ଵର୍ଯ-ମ୍ମନୀଷାମ୍ ।
ଋତସ୍ଯ ପଦେ କଵଯୋ ନିପାନ୍ତି ॥ ଯେ ଗ୍ରାମ୍ଯାଃ ପଶଵୋ ଵିଶ୍ଵରୂପାଃ । ଵିରୂପା-ସ୍ସନ୍ତୋ ବହୁଧୈକରୂପାଃ । ଅଗ୍ନିସ୍ତାଗ୍ଂ ଅଗ୍ରେ ପ୍ରମୁମୋକ୍ତୁ ଦେଵଃ ॥ 30 ॥
ତା-ଙ୍ଗନ୍ଧର୍ଵୋ-ଽଵଦ-ଦ୍ଗର୍ଭେ ଅନ୍ତଃ । ତା-ନ୍ଦ୍ଯୋତମାନାଗ୍ ସ୍ଵର୍ଯ-ମ୍ମନୀଷାମ୍ ।
ଋତସ୍ଯ ପଦେ କଵଯୋ ନିପାନ୍ତି ॥ ଯେ ଗ୍ରାମ୍ଯାଃ ପଶଵୋ ଵିଶ୍ଵରୂପାଃ । ଵିରୂପା-ସ୍ସନ୍ତୋ ବହୁଧୈକରୂପାଃ । ଅଗ୍ନିସ୍ତାଗ୍ଂ ଅଗ୍ରେ ପ୍ରମୁମୋକ୍ତୁ ଦେଵଃ ॥ 30 ॥
ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଜଯା ସଂଵିଁଦାନଃ ॥ ଵୀତଗ୍ଗ୍ ସ୍ତୁକେସ୍ତୁକେ । ଯୁଵମସ୍ମାସୁ ନିଯଚ୍ଛତମ୍ । ପ୍ରପ୍ର ଯଜ୍ଞପତି-ନ୍ତିର ॥ ଯେ ଗ୍ରାମ୍ଯାଃ ପଶଵୋ ଵିଶ୍ଵରୂପାଃ । ଵିରୂପା-ସ୍ସନ୍ତୋ ବହୁଧୈକରୂପାଃ ।
ତେଷାଗ୍ଂ ସପ୍ତାନାମିହ ରନ୍ତିରସ୍ତୁ ।
ରାଯସ୍ପୋଷାଯ ସୁପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵାଯ ସୁଵୀର୍ଯାଯ ॥
ଯ ଆରଣ୍ଯାଃ ପଶଵୋ ଵିଶ୍ଵରୂପାଃ ।
ଵିରୂପା-ସ୍ସନ୍ତୋ ବହୁଧୈକରୂପାଃ ॥ 31 ॥
ତେଷାଗ୍ଂ ସପ୍ତାନାମିହ ରନ୍ତିରସ୍ତୁ ।
ରାଯସ୍ପୋଷାଯ ସୁପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵାଯ ସୁଵୀର୍ଯାଯ ॥
ଯ ଆରଣ୍ଯାଃ ପଶଵୋ ଵିଶ୍ଵରୂପାଃ ।
ଵିରୂପା-ସ୍ସନ୍ତୋ ବହୁଧୈକରୂପାଃ ॥ 31 ॥
ଵାଯୁସ୍ତାଗ୍ଂ ଅଗ୍ରେ ପ୍ରମୁମୋକ୍ତୁ ଦେଵଃ । ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଜଯା ସଂଵିଁଦାନଃ ॥ ଇଡାଯୈ ସୃପ୍ତ-ଙ୍ଘୃତଵଚ୍ଚରାଚରମ୍ । ଦେଵା ଅନ୍ଵଵିନ୍ଦନ୍ଗୁହା ହିତମ୍ ॥
ଯ ଆରଣ୍ଯାଃ ପଶଵୋ ଵିଶ୍ଵରୂପାଃ । ଵିରୂପା-ସ୍ସନ୍ତୋ ବହୁଧୈକରୂପାଃ । ତେଷାଗ୍ଂ ସପ୍ତାନାମିହ ରନ୍ତିରସ୍ତୁ ।
ରାଯସ୍ପୋଷାଯ ସୁପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵାଯ ସୁଵୀର୍ଯାଯ ॥ 32 ॥
ଯ ଆରଣ୍ଯାଃ ପଶଵୋ ଵିଶ୍ଵରୂପାଃ । ଵିରୂପା-ସ୍ସନ୍ତୋ ବହୁଧୈକରୂପାଃ । ତେଷାଗ୍ଂ ସପ୍ତାନାମିହ ରନ୍ତିରସ୍ତୁ ।
ରାଯସ୍ପୋଷାଯ ସୁପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵାଯ ସୁଵୀର୍ଯାଯ ॥ 32 ॥
(ଆତ୍ମା ଜନାନାଂ - ଁଵିକୁର୍ଵନ୍ତଂ-ଵିଁପଶ୍ଵିଂ - ପ୍ରଜାନାଂ - ଁଵସୁଧାନୀଂ
ଁଵିରାଜଂ - ଚରନ୍ତଂ - ଗୋମତୀଂ - ମେ ନିଯଚ୍ଛ - ତ୍ଵେକଚକ୍ରଂ - ଁଵ୍ଯୋମନ୍ - ମାଯଯା - ଦେଵ - ଏକରୂପା - +ଅଷ୍ଟୌ ଚ) (ଅ. 11)
ଅନୁଵାକଂ 12
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷଃ । ସହସ୍ରାକ୍ଷ-ସ୍ସହସ୍ରପାତ୍ । ସ ଭୂମିଂ-ଵିଁଶ୍ଵତୋ ଵୃତ୍ଵା । ଅତ୍ଯତିଷ୍ଠ-ଦ୍ଦଶାଙ୍ଗୁଲମ୍ ॥ ପୁରୁଷ ଏଵେଦଗ୍ଂ ସର୍ଵମ୍ । ଯ-ଦ୍ଭୂତଂ-ଯଁଚ୍ଚ ଭଵ୍ଯମ୍ ।
ଉତାମୃତତ୍ଵସ୍ଯେଶାନଃ । ଯଦନ୍ନେନାତିରୋହତି ॥ ଏତାଵାନସ୍ଯ ମହିମା । ଅତୋ ଜ୍ଯାଯାଗ୍ଶ୍ଚ ପୂରୁଷଃ ॥ 33 ॥
ଁଵିରାଜଂ - ଚରନ୍ତଂ - ଗୋମତୀଂ - ମେ ନିଯଚ୍ଛ - ତ୍ଵେକଚକ୍ରଂ - ଁଵ୍ଯୋମନ୍ - ମାଯଯା - ଦେଵ - ଏକରୂପା - +ଅଷ୍ଟୌ ଚ) (ଅ. 11)
ଅନୁଵାକଂ 12
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷଃ । ସହସ୍ରାକ୍ଷ-ସ୍ସହସ୍ରପାତ୍ । ସ ଭୂମିଂ-ଵିଁଶ୍ଵତୋ ଵୃତ୍ଵା । ଅତ୍ଯତିଷ୍ଠ-ଦ୍ଦଶାଙ୍ଗୁଲମ୍ ॥ ପୁରୁଷ ଏଵେଦଗ୍ଂ ସର୍ଵମ୍ । ଯ-ଦ୍ଭୂତଂ-ଯଁଚ୍ଚ ଭଵ୍ଯମ୍ ।
ଉତାମୃତତ୍ଵସ୍ଯେଶାନଃ । ଯଦନ୍ନେନାତିରୋହତି ॥ ଏତାଵାନସ୍ଯ ମହିମା । ଅତୋ ଜ୍ଯାଯାଗ୍ଶ୍ଚ ପୂରୁଷଃ ॥ 33 ॥
ପାଦୋ-ଽସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵା ଭୂତାନି । ତ୍ରିପାଦସ୍ଯାମୃତ-ନ୍ଦିଵି ॥
ତ୍ରିପାଦୂର୍ଧ୍ଵ ଉଦୈତ୍ପୁରୁଷଃ । ପାଦୋ-ଽସ୍ଯେହାଭଵା-ତ୍ପୁନଃ । ତତୋ ଵିଷ୍ଵଂ-ଵ୍ଯଁକ୍ରାମତ୍ । ସାଶନାନଶନେ ଅଭି ॥ ତସ୍ମା-ଦ୍ଵିରାଡଜାଯତ । ଵିରାଜୋ ଅଧି ପୂରୁଷଃ ।
ସ ଜାତୋ ଅତ୍ଯରିଚ୍ଯତ । ପଶ୍ଚା-ଦ୍ଭୂମିମଥୋ ପୁରଃ ॥ 34 ॥
ତ୍ରିପାଦୂର୍ଧ୍ଵ ଉଦୈତ୍ପୁରୁଷଃ । ପାଦୋ-ଽସ୍ଯେହାଭଵା-ତ୍ପୁନଃ । ତତୋ ଵିଷ୍ଵଂ-ଵ୍ଯଁକ୍ରାମତ୍ । ସାଶନାନଶନେ ଅଭି ॥ ତସ୍ମା-ଦ୍ଵିରାଡଜାଯତ । ଵିରାଜୋ ଅଧି ପୂରୁଷଃ ।
ସ ଜାତୋ ଅତ୍ଯରିଚ୍ଯତ । ପଶ୍ଚା-ଦ୍ଭୂମିମଥୋ ପୁରଃ ॥ 34 ॥
ଯତ୍ପୁରୁଷେଣ ହଵିଷା । ଦେଵା ଯଜ୍ଞମତନ୍ଵତ । ଵସନ୍ତୋ ଅସ୍ଯାସୀଦାଜ୍ଯମ୍ । ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଇଦ୍ଧ୍ମ-ଶ୍ଶରଦ୍ଧଵିଃ ॥ ସପ୍ତାସ୍ଯାସ-ନ୍ପରିଧଯଃ ।
ତ୍ରି-ସ୍ସପ୍ତ ସମିଧଃ କୃତାଃ । ଦେଵା ଯ-ଦ୍ଯଜ୍ଞ-ନ୍ତନ୍ଵାନାଃ । ଅବଦ୍ଧ୍ନ-ନ୍ପୁରୁଷ-ମ୍ପଶୁମ୍ ॥ ତଂ-ଯଁଜ୍ଞ-ମ୍ବର୍ହିଷି ପ୍ରୌକ୍ଷନ୍ନ୍ ।
ପୁରୁଷ-ଞ୍ଜାତମଗ୍ରତଃ ॥ 35 ॥
ତ୍ରି-ସ୍ସପ୍ତ ସମିଧଃ କୃତାଃ । ଦେଵା ଯ-ଦ୍ଯଜ୍ଞ-ନ୍ତନ୍ଵାନାଃ । ଅବଦ୍ଧ୍ନ-ନ୍ପୁରୁଷ-ମ୍ପଶୁମ୍ ॥ ତଂ-ଯଁଜ୍ଞ-ମ୍ବର୍ହିଷି ପ୍ରୌକ୍ଷନ୍ନ୍ ।
ପୁରୁଷ-ଞ୍ଜାତମଗ୍ରତଃ ॥ 35 ॥
ତେନ ଦେଵା ଅଯଜନ୍ତ । ସାଦ୍ଧ୍ଯା ଋଷଯଶ୍ଚ ଯେ ॥
ତସ୍ମା-ଦ୍ଯଜ୍ଞା-ଥ୍ସର୍ଵହୁତଃ । ସମ୍ଭୃତ-ମ୍ପୃଷଦାଜ୍ଯମ୍ । ପଶୂଗ୍ସ୍ତାଗ୍ଶ୍ଚକ୍ରେ ଵାଯଵ୍ଯାନ୍ ।
ଆରଣ୍ଯା-ନ୍ଗ୍ରାମ୍ଯାଶ୍ଚ ଯେ ॥ ତସ୍ମା-ଦ୍ଯଜ୍ଞା-ଥ୍ସର୍ଵହୁତଃ । ଋଚ-ସ୍ସାମାନି ଜଜ୍ଞିରେ । ଛନ୍ଦାଗ୍ଂସି ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ମାତ୍ । ଯଜୁ-ସ୍ତସ୍ମାଦଜାଯତ ॥ 36 ॥
ତସ୍ମା-ଦ୍ଯଜ୍ଞା-ଥ୍ସର୍ଵହୁତଃ । ସମ୍ଭୃତ-ମ୍ପୃଷଦାଜ୍ଯମ୍ । ପଶୂଗ୍ସ୍ତାଗ୍ଶ୍ଚକ୍ରେ ଵାଯଵ୍ଯାନ୍ ।
ଆରଣ୍ଯା-ନ୍ଗ୍ରାମ୍ଯାଶ୍ଚ ଯେ ॥ ତସ୍ମା-ଦ୍ଯଜ୍ଞା-ଥ୍ସର୍ଵହୁତଃ । ଋଚ-ସ୍ସାମାନି ଜଜ୍ଞିରେ । ଛନ୍ଦାଗ୍ଂସି ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ମାତ୍ । ଯଜୁ-ସ୍ତସ୍ମାଦଜାଯତ ॥ 36 ॥
ତସ୍ମାଦଶ୍ଵା ଅଜାଯନ୍ତ । ଯେ କେ ଚୋଭଯାଦତଃ । ଗାଵୋ ହ ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ମାତ୍ । ତସ୍ମା ଜ୍ଜାତା ଅଜାଵଯଃ ॥ ଯ-ତ୍ପୁରୁଷଂ-ଵ୍ଯଁଦଧୁଃ । କତିଧା ଵ୍ଯକଲ୍ପଯନ୍ନ୍ । ମୁଖ-ଙ୍କିମସ୍ଯ କୌ ବାହୂ । କାଵୂରୂ ପାଦାଵୁଚ୍ଯେତେ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ-ଽସ୍ଯ ମୁଖମାସୀତ୍ । ବାହୂ ରାଜନ୍ଯଃ କୃତଃ ॥ 37 ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ-ଽସ୍ଯ ମୁଖମାସୀତ୍ । ବାହୂ ରାଜନ୍ଯଃ କୃତଃ ॥ 37 ॥
ଊରୂ ତଦସ୍ଯ ଯ-ଦ୍ଵୈଶ୍ଯଃ । ପଦ୍ଭ୍ଯାଗ୍ଂ ଶୂଦ୍ରୋ ଅଜାଯତ ॥ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମନସୋ ଜାତଃ । ଚକ୍ଷୋ-ସ୍ସୂର୍ଯୋ ଅଜାଯତ ।
ମୁଖାଦିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚାଗ୍ନିଶ୍ଚ । ପ୍ରାଣା-ଦ୍ଵାଯୁରଜାଯତ ॥ ନାଭ୍ଯା ଆସୀଦନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ଶୀର୍ଷ୍ଣୋ ଦ୍ଯୌ-ସ୍ସମଵର୍ତତ । ପଦ୍ଭ୍ଯା-ମ୍ଭୂମି-ର୍ଦିଶ-ଶ୍ଶ୍ରୋତ୍ରାତ୍ ।
ତଥା ଲୋକାଗ୍ଂ ଅକଲ୍ପଯନ୍ନ୍ ॥ 38 ॥
ମୁଖାଦିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚାଗ୍ନିଶ୍ଚ । ପ୍ରାଣା-ଦ୍ଵାଯୁରଜାଯତ ॥ ନାଭ୍ଯା ଆସୀଦନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ଶୀର୍ଷ୍ଣୋ ଦ୍ଯୌ-ସ୍ସମଵର୍ତତ । ପଦ୍ଭ୍ଯା-ମ୍ଭୂମି-ର୍ଦିଶ-ଶ୍ଶ୍ରୋତ୍ରାତ୍ ।
ତଥା ଲୋକାଗ୍ଂ ଅକଲ୍ପଯନ୍ନ୍ ॥ 38 ॥
ଵେଦାହମେତ-ମ୍ପୁରୁଷ-ମ୍ମହାନ୍ତମ୍ । ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣ-ନ୍ତମସସ୍ତୁ ପାରେ । ସର୍ଵାଣି ରୂପାଣି ଵିଚିତ୍ଯ ଧୀରଃ । ନାମାନି କୃତ୍ଵା-ଽଭିଵଦନ୍. ଯଦାସ୍ତେ ॥
ଧାତା ପୁରସ୍ତାଦ୍ଯମୁଦାଜହାର । ଶକ୍ରଃ ପ୍ରଵିଦ୍ଵା-ନ୍ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚତସ୍ରଃ । ତମେଵଂ-ଵିଁଦ୍ଵାନମୃତ ଇହ ଭଵତି । ନାନ୍ଯଃ ପନ୍ଥା ଅଯନାଯ ଵିଦ୍ଯତେ ॥
ଯଜ୍ଞେନ ଯଜ୍ଞମଯଜନ୍ତ ଦେଵାଃ । ତାନି ଧର୍ମାଣି ପ୍ରଥମାନ୍ଯାସନ୍ନ୍ । ତେ ହ ନାକ-ମ୍ମହିମାନଃ ସଚନ୍ତେ । ଯତ୍ର ପୂର୍ଵେ ସାଦ୍ଧ୍ଯା-ସ୍ସନ୍ତି ଦେଵାଃ ॥ 39 ॥
ଧାତା ପୁରସ୍ତାଦ୍ଯମୁଦାଜହାର । ଶକ୍ରଃ ପ୍ରଵିଦ୍ଵା-ନ୍ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚତସ୍ରଃ । ତମେଵଂ-ଵିଁଦ୍ଵାନମୃତ ଇହ ଭଵତି । ନାନ୍ଯଃ ପନ୍ଥା ଅଯନାଯ ଵିଦ୍ଯତେ ॥
ଯଜ୍ଞେନ ଯଜ୍ଞମଯଜନ୍ତ ଦେଵାଃ । ତାନି ଧର୍ମାଣି ପ୍ରଥମାନ୍ଯାସନ୍ନ୍ । ତେ ହ ନାକ-ମ୍ମହିମାନଃ ସଚନ୍ତେ । ଯତ୍ର ପୂର୍ଵେ ସାଦ୍ଧ୍ଯା-ସ୍ସନ୍ତି ଦେଵାଃ ॥ 39 ॥
(ପୁରୁଷଃ - ପୁରୋ - ଽଗ୍ରତୋ - ଽଜାଯତ - କୃତୋ - ଽକଲ୍ପଯନ୍ - ନାସ-ନ୍ଦ୍ଵେ ଚ) (ଅ. 12)
(ଜ୍ଯାଯାନଧି ପୂରୁଷଃ) (ଅନ୍ଯତ୍ର ପୁରୁଷଃ )
ଅନୁଵାକଂ 13
ଅଦ୍ଭ୍ଯ-ସ୍ସମ୍ଭୂତଃ ପୃଥିଵ୍ଯୈ ରସାଚ୍ଚ । ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣ-ସ୍ସମଵର୍ତତାଧି ।
ତସ୍ଯ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵିଦଧ-ଦ୍ରୂପମେତି । ତ-ତ୍ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵମାଜାନମଗ୍ରେ ॥ ଵେଦାହମେତ-ମ୍ପୁରୁଷ-ମ୍ମହାନ୍ତମ୍ । ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣ-ନ୍ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍ ।
ତମେଵଂ-ଵିଁଦ୍ଵାନମୃତ ଇହ ଭଵତି । ନାନ୍ଯଃ ପନ୍ଥା ଵିଦ୍ଯତେ-ଽଯନାଯ ॥ ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚରତି ଗର୍ଭେ ଅନ୍ତଃ । ଅଜାଯମାନୋ ବହୁଧା ଵିଜାଯତେ ॥ 40 ॥
(ଜ୍ଯାଯାନଧି ପୂରୁଷଃ) (ଅନ୍ଯତ୍ର ପୁରୁଷଃ )
ଅନୁଵାକଂ 13
ଅଦ୍ଭ୍ଯ-ସ୍ସମ୍ଭୂତଃ ପୃଥିଵ୍ଯୈ ରସାଚ୍ଚ । ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣ-ସ୍ସମଵର୍ତତାଧି ।
ତସ୍ଯ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵିଦଧ-ଦ୍ରୂପମେତି । ତ-ତ୍ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵମାଜାନମଗ୍ରେ ॥ ଵେଦାହମେତ-ମ୍ପୁରୁଷ-ମ୍ମହାନ୍ତମ୍ । ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣ-ନ୍ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍ ।
ତମେଵଂ-ଵିଁଦ୍ଵାନମୃତ ଇହ ଭଵତି । ନାନ୍ଯଃ ପନ୍ଥା ଵିଦ୍ଯତେ-ଽଯନାଯ ॥ ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚରତି ଗର୍ଭେ ଅନ୍ତଃ । ଅଜାଯମାନୋ ବହୁଧା ଵିଜାଯତେ ॥ 40 ॥
ତସ୍ଯ ଧୀରାଃ ପରିଜାନନ୍ତି ଯୋନିମ୍ । ମରୀଚୀନା-ମ୍ପଦମିଚ୍ଛନ୍ତି ଵେଧସଃ ॥ ଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯ ଆତପତି । ଯୋ ଦେଵାନା-ମ୍ପୁରୋହିତଃ । ପୂର୍ଵୋ ଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଜାତଃ । ନମୋ ରୁଚାଯ ବ୍ରାହ୍ମଯେ ॥ ରୁଚ-ମ୍ବ୍ରାହ୍ମ-ଞ୍ଜନଯନ୍ତଃ । ଦେଵା ଅଗ୍ରେ ତଦବ୍ରୁଵନ୍ନ୍ ।
ଯସ୍ତ୍ଵୈଵ-ମ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ଯାତ୍ । ତସ୍ଯ ଦେଵା ଅସନ୍ଵଶେ ॥ ହ୍ରୀଶ୍ଚ ତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ପତ୍ନ୍ଯୌ । ଅହୋରାତ୍ରେ ପାର୍ଶ୍ଵେ । ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ରୂପମ୍ । ଅଶ୍ଵିନୌ ଵ୍ଯାତ୍ତମ୍ । ଇଷ୍ଟ-ମ୍ମନିଷାଣ । ଅମୁ-ମ୍ମନିଷାଣ । ସର୍ଵ-ମ୍ମନିଷାଣ ॥ 41 ॥
ଯସ୍ତ୍ଵୈଵ-ମ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ଯାତ୍ । ତସ୍ଯ ଦେଵା ଅସନ୍ଵଶେ ॥ ହ୍ରୀଶ୍ଚ ତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ପତ୍ନ୍ଯୌ । ଅହୋରାତ୍ରେ ପାର୍ଶ୍ଵେ । ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ରୂପମ୍ । ଅଶ୍ଵିନୌ ଵ୍ଯାତ୍ତମ୍ । ଇଷ୍ଟ-ମ୍ମନିଷାଣ । ଅମୁ-ମ୍ମନିଷାଣ । ସର୍ଵ-ମ୍ମନିଷାଣ ॥ 41 ॥
(ଜାଯତେ - ଵଶେ ସପ୍ତ ଚ) (ଅ. 13)
ଅନୁଵାକଂ 14
ଭର୍ତା ସ-ନ୍ଭ୍ରିଯମାଣୋ ବିଭର୍ତି । ଏକୋ ଦେଵୋ ବହୁଧା ନିଵିଷ୍ଟଃ । ଯଦା ଭାର-ନ୍ତନ୍ଦ୍ରଯତେ ସ ଭର୍ତୁମ୍ । ନିଧାଯ ଭାର-ମ୍ପୁନରସ୍ତମେତି ॥
ତମେଵ ମୃତ୍ଯୁମମୃତ-ନ୍ତମାହୁଃ । ତ-ମ୍ଭର୍ତାର-ନ୍ତମୁ ଗୋପ୍ତାରମାହୁଃ । ସ ଭୃତୋ ଭ୍ରିଯମାଣୋ ବିଭର୍ତି । ଯ ଏନଂ-ଵେଁଦ ସତ୍ଯେନ ଭର୍ତୁମ୍ ॥ ସଦ୍ଯୋ ଜାତମୁତ ଜହାତ୍ଯେଷଃ । ଉତୋ ଜରନ୍ତ-ନ୍ନ ଜହାତ୍ଯେକମ୍ ॥ 42 ॥
ଅନୁଵାକଂ 14
ଭର୍ତା ସ-ନ୍ଭ୍ରିଯମାଣୋ ବିଭର୍ତି । ଏକୋ ଦେଵୋ ବହୁଧା ନିଵିଷ୍ଟଃ । ଯଦା ଭାର-ନ୍ତନ୍ଦ୍ରଯତେ ସ ଭର୍ତୁମ୍ । ନିଧାଯ ଭାର-ମ୍ପୁନରସ୍ତମେତି ॥
ତମେଵ ମୃତ୍ଯୁମମୃତ-ନ୍ତମାହୁଃ । ତ-ମ୍ଭର୍ତାର-ନ୍ତମୁ ଗୋପ୍ତାରମାହୁଃ । ସ ଭୃତୋ ଭ୍ରିଯମାଣୋ ବିଭର୍ତି । ଯ ଏନଂ-ଵେଁଦ ସତ୍ଯେନ ଭର୍ତୁମ୍ ॥ ସଦ୍ଯୋ ଜାତମୁତ ଜହାତ୍ଯେଷଃ । ଉତୋ ଜରନ୍ତ-ନ୍ନ ଜହାତ୍ଯେକମ୍ ॥ 42 ॥
ଉତୋ ବହୂନେକମହର୍ଜହାର । ଅତନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଵ-ସ୍ସଦମେଵ ପ୍ରାର୍ଥଃ ॥ ଯସ୍ତଦ୍ଵେଦ ଯତ ଆବଭୂଵ । ସନ୍ଧା-ଞ୍ଚ ଯାଗ୍ଂ ସନ୍ଦଧେ ବ୍ରହ୍ମଣୈଷଃ ।
ରମତେ ତସ୍ମିନ୍ନୁତ ଜୀର୍ଣେ ଶଯାନେ । ନୈନ-ଞ୍ଜହାତ୍ଯହସ୍ସୁ ପୂର୍ଵ୍ଯେଷୁ ॥ ତ୍ଵାମାପୋ ଅନୁ ସର୍ଵାଶ୍ଚରନ୍ତି ଜାନତୀଃ । ଵଥ୍ସ-ମ୍ପଯସା ପୁନାନାଃ ।
ତ୍ଵମଗ୍ନିଗ୍ଂ ହଵ୍ଯଵାହଗ୍ଂ ସମିନ୍ଥ୍ସେ ।
ତ୍ଵ-ମ୍ଭର୍ତା ମାତରିଶ୍ଵା ପ୍ରଜାନାମ୍ ॥ 43 ॥
ରମତେ ତସ୍ମିନ୍ନୁତ ଜୀର୍ଣେ ଶଯାନେ । ନୈନ-ଞ୍ଜହାତ୍ଯହସ୍ସୁ ପୂର୍ଵ୍ଯେଷୁ ॥ ତ୍ଵାମାପୋ ଅନୁ ସର୍ଵାଶ୍ଚରନ୍ତି ଜାନତୀଃ । ଵଥ୍ସ-ମ୍ପଯସା ପୁନାନାଃ ।
ତ୍ଵମଗ୍ନିଗ୍ଂ ହଵ୍ଯଵାହଗ୍ଂ ସମିନ୍ଥ୍ସେ ।
ତ୍ଵ-ମ୍ଭର୍ତା ମାତରିଶ୍ଵା ପ୍ରଜାନାମ୍ ॥ 43 ॥
ତ୍ଵଂ-ଯଁଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵମୁ ଵେଵାସି ସୋମଃ । ତଵ ଦେଵା ହଵମାଯନ୍ତି ସର୍ଵେ । ତ୍ଵମେକୋ-ଽସି ବହୂନନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ । ନମସ୍ତେ ଅସ୍ତୁ ସୁହଵୋ ମ ଏଧି ॥
ନମୋ ଵାମସ୍ତୁ ଶୃଣୁତଗ୍ଂ ହଵ-ମ୍ମେ । ପ୍ରାଣାପାନାଵଜିରଗ୍ଂ ସଚଂରନ୍ତୌ ।
ହ୍ଵଯାମି ଵା-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ତୂର୍ତମେତମ୍ । ଯୋ ମା-ନ୍ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ତ-ଞ୍ଜହି ତଂ-ଯୁଁଵାନା ॥
ପ୍ରାଣାପାନୌ ସଂଵିଁଦାନୌ ଜହିତମ୍ ।
ଅମୁଷ୍ଯାସୁନା ମା ସଙ୍ଗସାଥାମ୍ ॥ 44 ॥
ନମୋ ଵାମସ୍ତୁ ଶୃଣୁତଗ୍ଂ ହଵ-ମ୍ମେ । ପ୍ରାଣାପାନାଵଜିରଗ୍ଂ ସଚଂରନ୍ତୌ ।
ହ୍ଵଯାମି ଵା-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ତୂର୍ତମେତମ୍ । ଯୋ ମା-ନ୍ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ତ-ଞ୍ଜହି ତଂ-ଯୁଁଵାନା ॥
ପ୍ରାଣାପାନୌ ସଂଵିଁଦାନୌ ଜହିତମ୍ ।
ଅମୁଷ୍ଯାସୁନା ମା ସଙ୍ଗସାଥାମ୍ ॥ 44 ॥
ତ-ମ୍ମେ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂଵିଁଦାନୌ ।
ଵଧାଯ ଦତ୍ତ-ନ୍ତମହଗ୍ଂ ହନାମି ॥ ଅସଜ୍ଜଜାନ ସତ ଆବଭୂଵ । ଯଂ-ଯଁ-ଞ୍ଜଜାନ ସ ଉ ଗୋପୋ ଅସ୍ଯ ।
ଯଦା ଭାର-ନ୍ତନ୍ଦ୍ରଯତେ ସ ଭର୍ତୁମ୍ । ପରାସ୍ଯ ଭାର-ମ୍ପୁନରସ୍ତମେତି ॥
ତଦ୍ଵୈ ତ୍ଵ-ମ୍ପ୍ରାଣୋ ଅଭଵଃ । ମହାନ୍ଭୋଗଃ ପ୍ରଜାପତେଃ । ଭୁଜଃ କରିଷ୍ଯମାଣଃ । ଯଦ୍ଦେଵାନ୍ପ୍ରାଣଯୋ ନଵ ॥ 45 ॥
ଵଧାଯ ଦତ୍ତ-ନ୍ତମହଗ୍ଂ ହନାମି ॥ ଅସଜ୍ଜଜାନ ସତ ଆବଭୂଵ । ଯଂ-ଯଁ-ଞ୍ଜଜାନ ସ ଉ ଗୋପୋ ଅସ୍ଯ ।
ଯଦା ଭାର-ନ୍ତନ୍ଦ୍ରଯତେ ସ ଭର୍ତୁମ୍ । ପରାସ୍ଯ ଭାର-ମ୍ପୁନରସ୍ତମେତି ॥
ତଦ୍ଵୈ ତ୍ଵ-ମ୍ପ୍ରାଣୋ ଅଭଵଃ । ମହାନ୍ଭୋଗଃ ପ୍ରଜାପତେଃ । ଭୁଜଃ କରିଷ୍ଯମାଣଃ । ଯଦ୍ଦେଵାନ୍ପ୍ରାଣଯୋ ନଵ ॥ 45 ॥
(ଏକଂ - ପ୍ରଜାନାଂ - ଗସାଥାଂ - ନଵ ) (ଅ. 14)
ଅନୁଵାକଂ 15
ହରିଗ୍ଂ ହରନ୍ତମନୁଯନ୍ତି ଦେଵାଃ । ଵିଶ୍ଵସ୍ଯେଶାନଂ-ଵୃଁଷଭ-ମ୍ମତୀନାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମ ସରୂପମନୁ ମେଦମାଗାତ୍ । ଅଯନ-ମ୍ମା ଵିଵଧୀ-ର୍ଵିକ୍ରମସ୍ଵ ॥
ମାଚ୍ଛିଦୋ ମୃତ୍ଯୋ ମା ଵଧୀଃ । ମା ମେ ବଲଂ-ଵିଁଵୃହୋ ମା ପ୍ରମୋଷୀଃ । ପ୍ରଜା-ମ୍ମା ମେ ରୀରିଷ ଆଯୁରୁଗ୍ର । ନୃଚକ୍ଷସ-ନ୍ତ୍ଵା ହଵିଷା ଵିଧେମ ॥
ସଦ୍ଯଶ୍ଚକମାନାଯ । ପ୍ରଵେପାନାଯ ମୃତ୍ଯଵେ ॥ 46 ॥
ଅନୁଵାକଂ 15
ହରିଗ୍ଂ ହରନ୍ତମନୁଯନ୍ତି ଦେଵାଃ । ଵିଶ୍ଵସ୍ଯେଶାନଂ-ଵୃଁଷଭ-ମ୍ମତୀନାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମ ସରୂପମନୁ ମେଦମାଗାତ୍ । ଅଯନ-ମ୍ମା ଵିଵଧୀ-ର୍ଵିକ୍ରମସ୍ଵ ॥
ମାଚ୍ଛିଦୋ ମୃତ୍ଯୋ ମା ଵଧୀଃ । ମା ମେ ବଲଂ-ଵିଁଵୃହୋ ମା ପ୍ରମୋଷୀଃ । ପ୍ରଜା-ମ୍ମା ମେ ରୀରିଷ ଆଯୁରୁଗ୍ର । ନୃଚକ୍ଷସ-ନ୍ତ୍ଵା ହଵିଷା ଵିଧେମ ॥
ସଦ୍ଯଶ୍ଚକମାନାଯ । ପ୍ରଵେପାନାଯ ମୃତ୍ଯଵେ ॥ 46 ॥
ପ୍ରାସ୍ମା ଆଶା ଅଶୃଣ୍ଵନ୍ନ୍ । କାମେନାଜନଯ-ନ୍ପୁନଃ ॥
କାମେନ ମେ କାମ ଆଗାତ୍ । ହୃଦଯାଦ୍ଦ୍ଧୃଦଯ-ମ୍ମୃତ୍ଯୋଃ । ଯଦମୀଷାମଦଃ ପ୍ରିଯମ୍ । ତଦୈତୂପ ମାମଭି ॥ ପର-ମ୍ମୃତ୍ଯୋ ଅନୁ ପରେହି ପନ୍ଥାମ୍ । ଯସ୍ତେ ସ୍ଵ ଇତରୋ ଦେଵଯାନାତ୍ । ଚକ୍ଷୁଷ୍ମତେ ଶୃଣ୍ଵତେ ତେ ବ୍ରଵୀମି । ମା ନଃ ପ୍ରଜାଗ୍ଂ ରୀରିଷୋ ମୋତ ଵୀରାନ୍ ॥
ପ୍ର ପୂର୍ଵ୍ଯ-ମ୍ମନସା ଵନ୍ଦମାନଃ । ନାଧମାନୋ ଵୃଷଭ-ଞ୍ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ । ଯଃ ପ୍ରଜାନାମେକରାଣ୍ମାନୁଷୀଣାମ୍ ।
ମୃତ୍ଯୁଂ-ଯଁଜେ ପ୍ରଥମଜାମୃତସ୍ଯ ॥ 47 ॥
କାମେନ ମେ କାମ ଆଗାତ୍ । ହୃଦଯାଦ୍ଦ୍ଧୃଦଯ-ମ୍ମୃତ୍ଯୋଃ । ଯଦମୀଷାମଦଃ ପ୍ରିଯମ୍ । ତଦୈତୂପ ମାମଭି ॥ ପର-ମ୍ମୃତ୍ଯୋ ଅନୁ ପରେହି ପନ୍ଥାମ୍ । ଯସ୍ତେ ସ୍ଵ ଇତରୋ ଦେଵଯାନାତ୍ । ଚକ୍ଷୁଷ୍ମତେ ଶୃଣ୍ଵତେ ତେ ବ୍ରଵୀମି । ମା ନଃ ପ୍ରଜାଗ୍ଂ ରୀରିଷୋ ମୋତ ଵୀରାନ୍ ॥
ପ୍ର ପୂର୍ଵ୍ଯ-ମ୍ମନସା ଵନ୍ଦମାନଃ । ନାଧମାନୋ ଵୃଷଭ-ଞ୍ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ । ଯଃ ପ୍ରଜାନାମେକରାଣ୍ମାନୁଷୀଣାମ୍ ।
ମୃତ୍ଯୁଂ-ଯଁଜେ ପ୍ରଥମଜାମୃତସ୍ଯ ॥ 47 ॥
(ମୃତ୍ଯଵେ - ଵୀରାଗ୍ଶ୍ଚତ୍ଵାରି ଚ) (ଅ. 15)
ଅନୁଵାକଂ 16
ତରଣି-ର୍ଵିଶ୍ଵଦର୍ଶତୋ ଜ୍ଯୋତିଷ୍କୃଦସି ସୂର୍ଯ । ଵିଶ୍ଵମାଭାସି ରୋଚନମ୍ ।
ଉପଯାମଗୃହୀତୋ-ଽସି ସୂର୍ଯାଯ ତ୍ଵା ଭ୍ରାଜସ୍ଵତ ଏଷ ତେ ଯୋନି-ସ୍ସୂର୍ଯାଯ ତ୍ଵା ଭ୍ରାଜସ୍ଵତେ ॥ 48 ॥
ଅନୁଵାକଂ 16
ତରଣି-ର୍ଵିଶ୍ଵଦର୍ଶତୋ ଜ୍ଯୋତିଷ୍କୃଦସି ସୂର୍ଯ । ଵିଶ୍ଵମାଭାସି ରୋଚନମ୍ ।
ଉପଯାମଗୃହୀତୋ-ଽସି ସୂର୍ଯାଯ ତ୍ଵା ଭ୍ରାଜସ୍ଵତ ଏଷ ତେ ଯୋନି-ସ୍ସୂର୍ଯାଯ ତ୍ଵା ଭ୍ରାଜସ୍ଵତେ ॥ 48 ॥
ଅନୁଵାକଂ 17
ଆ ପ୍ଯାଯସ୍ଵ ମଦିନ୍ତମ ସୋମ ଵିଶ୍ଵାଭିରୂତିଭିଃ ।
ଭଵା ନ-ସ୍ସପ୍ରଥସ୍ତମଃ ॥ 49 ॥
ଆ ପ୍ଯାଯସ୍ଵ ମଦିନ୍ତମ ସୋମ ଵିଶ୍ଵାଭିରୂତିଭିଃ ।
ଭଵା ନ-ସ୍ସପ୍ରଥସ୍ତମଃ ॥ 49 ॥
ଅନୁଵାକଂ 18
ଈଯୁଷ୍ଟେ ଯେ ପୂର୍ଵତରାମପଶ୍ଯନ୍ ଵ୍ଯୁଚ୍ଛନ୍ତୀମୁଷସ-ମ୍ମର୍ତ୍ଯାସଃ ।
ଅସ୍ମାଭିରୂ ନୁ ପ୍ରତିଚକ୍ଷ୍ଯା-ଽଭୂଦୋ ତେ ଯନ୍ତି ଯେ ଅପରୀଷୁ ପଶ୍ଯାନ୍ ॥ 50 ॥
ଈଯୁଷ୍ଟେ ଯେ ପୂର୍ଵତରାମପଶ୍ଯନ୍ ଵ୍ଯୁଚ୍ଛନ୍ତୀମୁଷସ-ମ୍ମର୍ତ୍ଯାସଃ ।
ଅସ୍ମାଭିରୂ ନୁ ପ୍ରତିଚକ୍ଷ୍ଯା-ଽଭୂଦୋ ତେ ଯନ୍ତି ଯେ ଅପରୀଷୁ ପଶ୍ଯାନ୍ ॥ 50 ॥
ଅନୁଵାକଂ 19
ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ଜ୍ଯୋତିଷ୍କୃତ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ଜ୍ଯୋତିର୍ଵିଦ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ଭାସ୍ଵତୀ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ଜ୍ଵଲନ୍ତୀ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ମଲ୍ମଲାଭଵନ୍ତୀ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ଦୀପ୍ଯମାନା-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ରୋଚମାନାଂ
ତ୍ଵା ସାଦଯାମ୍ଯଜସ୍ରା-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ବୃହଜ୍ଜ୍ଯୋତିଷ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ବୋଧଯନ୍ତୀ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ଜାଗ୍ରତୀ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ॥ 51 ॥
ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ଜ୍ଯୋତିଷ୍କୃତ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ଜ୍ଯୋତିର୍ଵିଦ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ଭାସ୍ଵତୀ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ଜ୍ଵଲନ୍ତୀ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ମଲ୍ମଲାଭଵନ୍ତୀ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ଦୀପ୍ଯମାନା-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ରୋଚମାନାଂ
ତ୍ଵା ସାଦଯାମ୍ଯଜସ୍ରା-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ବୃହଜ୍ଜ୍ଯୋତିଷ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ବୋଧଯନ୍ତୀ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ଜାଗ୍ରତୀ-ନ୍ତ୍ଵା ସାଦଯାମି ॥ 51 ॥
ଅନୁଵାକଂ 20
ପ୍ରଯାସାଯ ସ୍ଵାହା-ଽଽଯାସାଯ ସ୍ଵାହା ଵିଯାସାଯ ସ୍ଵାହା ସଂଯାଁସାଯ ସ୍ଵାହୋଦ୍ଯାସାଯ ସ୍ଵାହା-ଽଵଯାସାଯ ସ୍ଵାହା ଶୁଚେ ସ୍ଵାହା ଶୋକାଯ ସ୍ଵାହା ତପ୍ଯତ୍ଵୈ ସ୍ଵାହା ତପତେ ସ୍ଵାହା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଯୈ ସ୍ଵାହା ସର୍ଵସ୍ମୈ ସ୍ଵାହା ॥ 52 ॥
ପ୍ରଯାସାଯ ସ୍ଵାହା-ଽଽଯାସାଯ ସ୍ଵାହା ଵିଯାସାଯ ସ୍ଵାହା ସଂଯାଁସାଯ ସ୍ଵାହୋଦ୍ଯାସାଯ ସ୍ଵାହା-ଽଵଯାସାଯ ସ୍ଵାହା ଶୁଚେ ସ୍ଵାହା ଶୋକାଯ ସ୍ଵାହା ତପ୍ଯତ୍ଵୈ ସ୍ଵାହା ତପତେ ସ୍ଵାହା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଯୈ ସ୍ଵାହା ସର୍ଵସ୍ମୈ ସ୍ଵାହା ॥ 52 ॥
ଅନୁଵାକଂ 21
ଚିତ୍ତଗ୍ଂ ସନ୍ତାନେନ ଭଵଂ-ଯଁକ୍ନା ରୁଦ୍ର-ନ୍ତନିମ୍ନା ପଶୁପତିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଥୂଲହୃଦଯେନାଗ୍ନିଗ୍ଂ ହୃଦଯେନ ରୁଦ୍ରଂ-ଲୋଁହିତେନ ଶର୍ଵ-ମ୍ମତସ୍ନାଭ୍ଯାଂ
ମହାଦେଵମନ୍ତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେନୌଷିଷ୍ଠହନଗ୍ଂ ଶିଙ୍ଗୀନିକୋଶ୍ଯାଭ୍ଯାମ୍ ॥ 53 ॥
(ଚିତ୍ତିଃ - ପୃଥି - ଵ୍ଯଗ୍ନିଃ - ସୂର୍ଯ-ନ୍ତେ ଚକ୍ଷୁ--ର୍ ମହାହଵିର୍ ହୋତା - ଵାଘୋତା - ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକହୋତା - ଽଗ୍ନିର୍ଯଜୁର୍ଭିଃ - ସେନେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ - ଦେଵସ୍ଯ - ସୁଵର୍ଣ-ଙ୍ଘର୍ମଗ୍ଂ - ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା- ଽଦ୍ଭ୍ଯୋ - ଭର୍ତା -
ହରିଂ - ତରଣି - ରାପ୍ଯାଯ - ସ୍ଵେଯୁଷ୍ଟେ ଯେ - ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀଂ - ପ୍ରଯାସାଯ - ଚିତ୍ତ ମେକଵିଗ୍ଂଶତିଃ)
(ଚିତ୍ତି - ରଗ୍ନିର୍ଯଜୁର୍ଭି - ରନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ - ପ୍ରଜାପତି - ସ୍ତସ୍ଯ ଧୀରା - ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀ-ନ୍ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶତ୍ )
( ଚିତ୍ତିଃ - ଶିଙ୍ଗୀନିକୋଶ୍ଯାଭ୍ଯାଂ )
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ଆରଣ୍ଯକେ ତୃତୀଯଃ ପ୍ରପାଠକ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥
ଚିତ୍ତଗ୍ଂ ସନ୍ତାନେନ ଭଵଂ-ଯଁକ୍ନା ରୁଦ୍ର-ନ୍ତନିମ୍ନା ପଶୁପତିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଥୂଲହୃଦଯେନାଗ୍ନିଗ୍ଂ ହୃଦଯେନ ରୁଦ୍ରଂ-ଲୋଁହିତେନ ଶର୍ଵ-ମ୍ମତସ୍ନାଭ୍ଯାଂ
ମହାଦେଵମନ୍ତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେନୌଷିଷ୍ଠହନଗ୍ଂ ଶିଙ୍ଗୀନିକୋଶ୍ଯାଭ୍ଯାମ୍ ॥ 53 ॥
(ଚିତ୍ତିଃ - ପୃଥି - ଵ୍ଯଗ୍ନିଃ - ସୂର୍ଯ-ନ୍ତେ ଚକ୍ଷୁ--ର୍ ମହାହଵିର୍ ହୋତା - ଵାଘୋତା - ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକହୋତା - ଽଗ୍ନିର୍ଯଜୁର୍ଭିଃ - ସେନେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ - ଦେଵସ୍ଯ - ସୁଵର୍ଣ-ଙ୍ଘର୍ମଗ୍ଂ - ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା- ଽଦ୍ଭ୍ଯୋ - ଭର୍ତା -
ହରିଂ - ତରଣି - ରାପ୍ଯାଯ - ସ୍ଵେଯୁଷ୍ଟେ ଯେ - ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀଂ - ପ୍ରଯାସାଯ - ଚିତ୍ତ ମେକଵିଗ୍ଂଶତିଃ)
(ଚିତ୍ତି - ରଗ୍ନିର୍ଯଜୁର୍ଭି - ରନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ - ପ୍ରଜାପତି - ସ୍ତସ୍ଯ ଧୀରା - ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀ-ନ୍ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶତ୍ )
( ଚିତ୍ତିଃ - ଶିଙ୍ଗୀନିକୋଶ୍ଯାଭ୍ଯାଂ )
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ଆରଣ୍ଯକେ ତୃତୀଯଃ ପ୍ରପାଠକ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥