o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
brahma sandha̭tta-ntanmḙ jinvatam | kṣatragṃ sandha̭tta-ntanmḙ jinvatam | iṣagṃ sandha̭tta-ntā-mmḙ jinvatam | ūrjagṃ sandha̭tta-ntā-mmḙ jinvatam | rayigṃ sandha̭tta-ntā-mmḙ jinvatam | puṣṭigṃ sandha̭tta-ntā-mmḙ jinvatam | prajāgṃ sandha̭tta-ntā-mmḙ jinvatam | paśū-nthsandha̭tta-ntānmḙ jinvatam || stuto̭-'si jana̭dhāḥ | devāstvā̭ śukrapāḥ praṇa̭yantu || 1 ||
suvīrāḥ prajāḥ pra̭janaya-nparī̭hi | śukra-śśukraśo̭ciṣā || stuto̭-'si jana̭dhāḥ | devāstvā̭ manthipāḥ praṇa̭yantu || suprajāḥ prajāḥ pra̭janaya-nparī̭hi | manthī manthiśo̭ciṣā ||sajaṅgmānau diva ā pṛ̭thivyā-''yuḥ̭ | sandha̭tta-ntanmḙ jinvatam | prāṇagṃ sandha̭tta-nta-mmḙ jinvatam | apānagṃ sandha̭tta-nta-mmḙ jinvatam || 2 ||
vyānagṃ sandha̭tta-nta-mmḙ jinvatam | cakṣu-ssandha̭tta-ntanmḙ jinvatam | śrotragṃ sandha̭tta-ntanmḙ jinvatam | mana-ssandha̭tta-ntanmḙ jinvatam | vācagṃ sandha̭tta-ntā-mmḙ jinvatam || āyuḥ̭ stha āyṷrme dhattam | āyṷ-ryajñāya̭ dhattam | āyṷ-ryajñapa̭taye dhattam | prāṇa-ssthaḥ̭ prāṇa-mmḙ dhattam | prāṇaṃ-ya~jñāya̭ dhattam || 3 ||
prāṇaṃ-ya~jñapa̭taye dhattam | cakṣuḥ̭ sthaścakṣṷrme dhattam | cakṣṷ-ryajñāya̭ dhattam | cakṣṷ-ryajñapa̭taye dhattam | śrotragg̭ stha-śśrotra̭-mme dhattam | śrotraṃ̭-ya~jñāya̭ dhattam | śrotraṃ̭-ya~jñapa̭taye dhattam | tau dḙvau śukrāmanthinau |kalpaya̭ta-ndaivīrviśaḥ̭ | kalpaya̭ta-mmānṷṣīḥ || 4 ||
iṣa-mūrja̭masmāsṷ dhattam | prāṇā-npaśuṣṷ | prajā-mmayi̭ ca yaja̭māne ca || nira̭sta-śśaṇḍaḥ̭ | nira̭sto markaḥ̭ || apa̭nuttau śaṇḍāmarkaṷ sahāmunā || śukrasya̭ samida̭si | manthinaḥ̭ samida̭si || sa pra̭thama-ssaṅkṛ̭ti-rviśvaka̭rmā | sa pra̭thamo mitro varṷṇo agniḥ | sa pra̭thamo bṛhaspati̭ścikitvān | tasmā indrā̭ya sutamājṷhomi || 5 ||
brahma̭ kṣatra-ntat | iṣamūrjagṃ̭ rayi-mpuṣṭi̭-mprajā-ntām | paśu-ntān | sandha̭tta-ntat | prāṇama̭pānaṃ-vyā~na-ntam | cakṣu-śśrotra-mmanastat | vāca-ntām | iṣādipañca̭ke vāca-ntā-mme | paśū-nthsandha̭tta-ntānme | prāṇāditrita̭ye ta-mme | anyatra tanme | )
kṛtti̭kā-svagni-māda̭dhīta | etadvā agne-rnakṣa̭tram | ya-tkṛtti̭kāḥ | svāyā̭mevaina̭-ndevatā̭yāmādhāya̭ | brahmavarcasī bha̭vati || mukhaṃ-vā~ etannakṣa̭trāṇām | ya-tkṛtti̭kāḥ | yaḥ kṛtti̭kā-svagni-mā̭dhatte | mukhya̭ eva bha̭vati || atho khalṷ || 6 ||
agni-nakṣatramitya-pa̭cāyanti | gṛhānaḥa dāhṷko bhavati || prajāpa̭tī rohiṇyā-magni-ma̭sṛjata | ta-ndevā ro̭hiṇyā-māda̭dhata | tato vai te sarvā-nrohā̭narohann | ta-dro̭hiṇyai ro̭hiṇitvam | yo ro̭hiṇyā-magnimā̭dhatte | ṛdhnotyeva | sarvā-nrohān-rohati || devā vai bhadrā-ssanto-'gni-mādhi̭thsanta || 7 ||
teṣāmanā̭hito 'gnirāsīt | athaibhyo vāmaṃ-va~svapākrāmat | te puna̭rvasvorāda̭dhata | tato vai tān vāmaṃ-va~sūpāva̭rtata | yaḥ purā bhadra-ssanpāpī̭yā-nthsyāt | sa puna̭rvasvo-ragni-māda̭dhīta | puna̭revainaṃ̭-vā~maṃ-va~sūpāva̭rtate | bhadro bha̭vati || yaḥ kāmayḙta dāna̭kāmā me prajā-ssyuriti̭ | sa pūrva̭yoḥ phalgṷnyo-ragni-māda̭dhīta || 8 ||
aryamṇo vā etannakṣa̭tram | yatpūrve phalgṷnī | aryameti tamā̭huryo dadā̭ti | dāna̭kāmā asmai prajā bha̭vanti || yaḥ kāmayḙta bhagī syāmiti̭ | sa utta̭rayoḥ phalgṷnyo-ragnimāda̭dhīta | bhaga̭sya vā etannakṣa̭tram | yadutta̭re phalgṷnī | bhagyḙva bha̭vati || kālakañjā vai nāmāsṷrā āsann || 9 ||
te sṷvargāya̭ lokāyāgni-ma̭cinvata | purṷṣa iṣṭa̭kā-mupā̭dadhāt-purṷṣa iṣṭa̭kām | sa indro brāhmaṇo bruvā̭ṇa iṣṭa̭kāmupā̭dhatta | eṣā mḙ citrā nāmeti̭ | te sṷvargaṃ-lo~kamāprāro̭hann | sa indra iṣṭa̭kāmāvṛ̭hat | te-'vā̭kīryanta | yḙ-'vākīryanta | ta ūrṇāvabha̭yo-'bhavann | dvāvuda̭patatām || 10 ||
tau divyau śvānā̭vabhavatām | yo bhrātṛ̭vyavā-nthsyāt | sa citrāyā̭-magni-māda̭dhīta | avakīryaiva bhrātṛ̭vyān | ojo bala̭mindriyaṃ-vī~rya̭mātman-dha̭tte || vasantā brāhmaṇo 'gnimāda̭dhīta | vasanto vai brāhmaṇasyartuḥ | sva evaina̭-mṛtāvādhāya̭ | brahmavarcasī bha̭vati | mukhaṃ-vā~ etadṛ̭tūnām || 11 ||
ya-dva̭santaḥ | yo vasantā-'gnimā̭dhatte | mukhya̭ eva bha̭vati | atho yoni̭mantamevaina-mprajā̭tamādha̭tte | grīṣme rā̭janya̭ āda̭dhīta | grīṣmo vai rā̭janya̭syartuḥ | sva evaina̭mṛtāvādhāya̭ | indriyāvī bha̭vati | śaradi vaiśya āda̭dhīta | śaradvai vaiśya̭syartuḥ || 12 ||
sva evaina̭mṛtāvādhāya̭ | paśumā-nbha̭vati || na pūrva̭yoḥ phalgṷnyo-ragnimāda̭dhīta | eṣā vai ja̭ghanyā̭ rātriḥ̭ saṃva~thsarasya̭ | yatpūrve phalgṷnī | pṛṣṭita eva saṃ̭va~thsarasyā-gnimādhāya̭ | pāpī̭yān-bhavati | utta̭rayorāda̭dhīta | eṣā vai pra̭thamā rātriḥ̭ saṃva~thsarasya̭ | yadutta̭re phalgṷnī | mukhata eva saṃ̭va~thsarasyā-gnimādhāya̭ | vasī̭yā-nbhavati || atho khalṷ | yadaivainaṃ̭-ya~jña ṷpanamet | athāda̭dhīta | saivāsyardhiḥ̭ || 13 ||
uddha̭nti | yadevāsyā̭ ameddhyam | tadapa̭ hanti || apo-'vokṣati śāntyai || sika̭tā niva̭pati | etadvā agne-rvaiśvānarasya̭ rūpam | rūpeṇaiva vaiśvānaramava̭-rundhe || ūṣā-nniva̭pati | puṣṭirvā eṣā prajana̭nam | yadūṣāḥ || 14 ||
puṣṭyā̭meva prajana̭ne 'gnimādha̭tte | atho̭ sañjñāna̭ eva | sa-ñjñānagg hyḙta-tpa̭śūnām | yadūṣāḥ || dyāvā̭pṛthivī sahāstām | te vi̭yatī a̭brūtām | astveva naṷ saha yajñiyamiti̭ | yadamuṣyā̭ yajñiyamāsīt | tadasyā-ma̭dadhāt | ta ūṣā̭ abhavann || 15 ||
yadasyā yajñiyamāsīt | tadamuṣyā̭-madadhāt | tadadaścandrama̭si kṛṣṇam | ūṣānnivapa̭nnado ddhyā̭yet | dyāvā̭pṛthivyoreva yajñiye-'gnimādha̭tte || agnirdevebhyo nilā̭yata | ākhū rūpa-ṅkṛtvā | sa pṛ̭thivī-mprāvi̭śat | sa ūtīḥ kṷrvāṇaḥ pṛ̭thivīmanu sama̭carat | tadā̭khukarīṣa-ma̭bhavat || 16 ||
yadā̭khukarīṣagṃ sa̭bhāṃro bhava̭ti | yadevāsya tatra nya̭ktam | tadevāva̭rundhe || ūrjaṃ-vā~ etagṃ rasa̭-mpṛthivyā ṷpadīkā uddi̭hanti | ya-dvalmīkam | ya-dva̭lmīkavapā sa̭bhāṃro bhava̭ti | ūrja̭meva rasa̭-mpṛthivyā ava̭rundhe | atho śrotra̭meva | śrotragg hyḙta-tpṛ̭thivyāḥ | ya-dvalmīkaḥ̭ || 17 ||
aba̭dhiro bhavati | ya evaṃ-ve~da̭ || prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata | tāsāmanna-mupākṣīyata | tābhya-ssūdamupa prābhi̭nat | tato vai tāsāmanna-nnākṣī̭yata | yasya sūdaḥ̭ sambhāro bhava̭ti | nāsya̭ gṛhe-'nna̭-ṅkṣīyate || āpo vā idamagrḙ salilamā̭sīt | tena̭ prajāpa̭tiraśrāmyat || 18 ||
kathamidagg syāditi̭ | so̭-'paśya-tpuṣkaraparṇa-ntiṣṭha̭t | so̭-'manyata | asti vai tat | yasmi̭-nnidamadhi tiṣṭhatīti̭ | sa va̭rāho rūpa-ṅkṛtvopanya̭majjat | sa pṛ̭thivīmadha ārcchat | tasyā̭ upahatyoda̭majjat | ta-tpṷṣkaraparṇe 'prathayat | yadapra̭thayat || 19 ||
ta-tpṛ̭thivyai pṛ̭thivitvam | abhūdvā idamiti̭ | tadbhūmyai̭ bhūmitvam | tā-ndiśo-'nu vāta-ssama̭vahat | tāgṃ śarka̭rābhiradṛgṃ hat | śaṃ-vai~ no̭-'bhūditi̭ | taccharka̭rāṇāgṃ śarkaratvam | ya-dva̭rāhavi̭hatagṃ sambhāro bhava̭ti | asyāmevā-cha̭mbaṭkāramagni-mādha̭tte | śarka̭rā bhavanti dhṛtyai || 20 ||
atho̭ śatvāṃya~̭ || sarḙtā agnirādheya ityā̭huḥ | āpo varṷṇasya patna̭ya āsann | tā agnirabhya̭ddhyāyat | tā-ssama̭bhavat | tasya retaḥ parā̭-'patat | taddhira̭ṇya-mabhavat | yaddhira̭ṇya-mupāsya̭ti | sarḙtasamevāgni-mādha̭tte || purṷṣa invai svā-dreta̭so bībhathsata ityā̭huḥ || 21 ||
uttarata upāsyatya-bī̭bhathsāyai || ati praya̭cchati | ārti̭mevāti praya̭cchati || agnirdevebhyo nilā̭yata | aśvo̭ rūpa-ṅkṛtvā | so-'śvatthe saṃ̭va~thsara-ma̭tiṣṭhat | tada̭śvatthasyā-śvatthatvam | yadāśva̭ttha-ssambhāro bhava̭ti | yadevāsya tatra nya̭ktam | tadevāva̭-rundhe || 22 ||
devā vā ūrjaṃ-vya~̭bhajanta | tata̭ udumbara uda̭tiṣṭhat | ūrgvā ṷdumbaraḥ̭ | yadaudṷmbara-ssambhāro bhava̭ti | ūrja̭mevāva̭-rundhe || tṛtīya̭syāmito divi soma̭ āsīt | ta-ṅgā̭yatryāha̭rat | tasya̭ parṇama̭cchidyata | tatparṇo̭ 'bhavat | ta-tparṇasya̭ parṇatvam || 23 ||
yasya̭ parṇamayaḥ̭ sambhāro bhava̭ti | somapīthamevāva̭ rundhe || devā vai brahma̭nnavadanta | ta-tparṇa upā̭śṛṇot | suśravā vai nāma̭ | ya-tpa̭rṇamayaḥ̭ sambhāro bhava̭ti | brahmavarcasamevāva̭ rundhe || prajāpa̭ti-ragni-ma̭sṛjata | so̭-'bibhetpra mā̭ dhakṣyatīti̭ | tagṃ śamyā̭-'śamayat || 24 ||
tacchamyai̭ śamitvam | yaccha̭mīmayaḥ̭ sambhāro bhava̭ti | śāntyā apra̭dāhāya || agne-ssṛṣṭasya̭ yataḥ | vika̭ṅkata-mbhā ārcchat | ya-dvaika̭ṅkata-ssambhāro bhava̭ti | bhā evāva̭rundhe || sahṛ̭dayo 'gnirādheya ityā̭huḥ | maruto-'dbhiragni-ma̭tamayann | tasya̭ tāntasya hṛda̭yamācchi̭ndann | sā-'śani̭rabhavat | yadaśani̭hatasya vṛkṣasya̭ sambhāro bhava̭ti |sahṛ̭daya-mevāgni-mādha̭tte || 25 ||
dvādaśasṷ vikrāmeṣvagnimāda̭dhīta | dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsaraḥ | saṃva~thsarā-devaina̭-mavaruddhyā-dha̭tte || ya-ddvā̭daśasṷ vikrāme-ṣvādadhī̭ta | pari̭mitamava̭rundhīta | cakṣṷ-rnimita āda̭dhīta | iya-ddvāda̭śa vikrāmā(3) iti̭ | pari̭mita-ñcaivāpa̭rimita-ñcāva̭rundhe || anṛ̭taṃ-vai~ vācā va̭dati | anṛ̭ta-mmana̭sā ddhyāyati || 26 ||
cakṣu-rvai satyam | adrā(3)gityā̭ha | ada̭rśamiti̭ | ta-thsatyam | yaścakṣṷ-rnimite-'gni-mā̭dhatte | satya evaina-mādha̭tte || tasmādāhi̭tāgnirnānṛ̭taṃ-va~det | nāsya̭ brāhmaṇo-'nāśvā-ngṛhe va̭set | satye hya̭syāgnirāhi̭taḥ || āgneyī vai rātriḥ̭ || 27 ||
āgneyāḥ paśavaḥ̭ | aindramahaḥ̭ | nakta-ṅgārha̭patya-māda̭dhāti | paśūnevāva̭-rundhe | divā̭-''havanīyam | indriyamevā-va̭rundhe || ardhodi̭te sūrya̭ āhavanīya-māda̭dhāti | etasmin vai loke prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata | prajā eva ta-dyaja̭māna-ssṛjate | atho̭ bhūta-ñcaiva bha̭viṣyaccā-va̭rundhe || 28 ||
iḍā vai mā̭navī ya̭jñānūkāśinyā̭sīt | sā-'śṛ̭ṇot | asṷrā agnimāda̭dhata iti̭ | tada̭gacchat | ta ā̭havanīyamagra āda̭dhata | atha gārha̭patyam | athā-nvāhārya-paca̭nam | sā 'bra̭vīt | pratīcyḙṣāg śrīra̭gāt | bhadrā bhūtvā parā̭bhaviṣyantīti̭ || 29 ||
yasyaiva-magnirā̭dhīyate | pratīcya̭sya śrīrḙti | bhadro bhūtvā parā̭bhavati || sā-'śṛ̭ṇot | devā agni-māda̭dhata iti̭ | tada̭gacchat | te-'nvāhārya-paca̭namagra āda̭dhata | atha gārha̭patyam | athā̭havanīyam | sā-'bra̭vīt || 30 ||
prācyḙṣāg śrīra̭gāt | bhadrā bhūtvā sṷvargaṃ-lo~kameṣyanti | prajā-ntu na vethsyanta iti̭ | yasyaivamagni-rā̭dhīyate | prācya̭sya śrīrḙti | bhadro bhūtvā sṷvargaṃ-lo~kamḙti | prajā-ntu na vi̭ndate || sā-'bra̭vīdiḍā manum | tathā vā aha-ntavāgni-mādhāsyāmi | yathā pra prajayā̭ paśubhi̭-rmithunai-rja̭niṣyase || 31 ||
pratyasmin ~loke sthāsyasi̭ | abhi sṷvargaṃ-lo~ka-ñjeṣyasīti̭ | gārha̭patyamagra āda̭dhāt | gārha̭patyaṃ-vā~ anṷ prajāḥ paśavaḥ prajā̭yante | gārha̭patyenaivāsmai prajā-mpaśū-nprāja̭nayat | athā-nvāhārya-paca̭nam | tiryaṅṋ̇va vā ayaṃ-lo~kaḥ | asminneva tena̭ loke pratya̭tiṣṭhat | athā̭havanīyam | tenaiva sṷvargaṃ-lo~ka-mabhya̭jayat || 32 ||
yasyaivamagni-rā̭dhīyate | pra prajayā̭ paśubhi̭-rmithunai-rjā̭yate | pratyasmin ~loke ti̭ṣṭhati | abhi sṷvargaṃ-lo~ka-ñja̭yati || yasya vā aya̭thādevatamagni-rā̭dhīyate | ā devatābhyo vṛścyate | pāpī̭yā-nbhavati | yasya̭ yathā devatam | na devatābhya āvṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati || 33 ||
bhṛgṷ̄ṇā-ntvā-'ṅgi̭rasāṃ-vra~tapate vratenā-da̭dhāmīti̭ bhṛgvaṅgirasāmāda̭ddhyāt | ādityānā-ntvā devānāṃ-vra~tapate vratenāda̭dhāmītyanyāsā-mbrāhma̭ṇīnā-mprajānām | varṷṇasya tvā rājño vratapate vratenāda̭dhāmīti rājñaḥ̭ | indra̭sya tvendriyeṇa̭ vratapate vratenāda̭dhāmīti̭ rājanya̭sya | manostvā grāmaṇyo vratapate vratenāda̭dhāmīti vaiśya̭sya | ṛbhūṇā-ntvā̭ devānāṃ-vra~tapate vratenāda̭dhāmīti̭ rathakārasya̭ | yathā devatamagni-rādhī̭yate | na devatābhya ā vṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati || 34 ||
anuvākaṃ 5 - tatra pavamānahabīṃṣi
bhūrityā̭ha | prajā eva ta-dyaja̭māna-ssṛjate | bhuva ityā̭ha | asminneva loke prati̭ tiṣṭhati | suvarityā̭ha | suvarga eva loke prati̭ tiṣṭhati || tribhirakṣarai-rgārha̭patya-māda̭dhāti | traya̭ ime lokāḥ | eṣvḙvainaṃ̭-lo~keṣu prati̭ṣṭhita-mādha̭tte | sarvaiḥ pañcabhi̭-rāhavanīyam || 36 ||
suvargāya vā eṣa lokāyādhī̭yate | yadā̭havanīyaḥ̭ | suvarga evāsmai̭ loke vāca-ssatyagṃ sarva̭māpnoti || tribhi-rgārha̭patya-māda̭dhāti | pañcabhi̭-rāhavanīyam | aṣṭau sampa̭dyante | aṣṭākṣa̭rā gāyatrī | gāyatro-'gniḥ | yāvā̭nevāgniḥ | tamādha̭tte || 37 ||
prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata | tā a̭smā-thsṛṣṭāḥ parā̭cīrāyann | tābhyo jyoti-ruda̭gṛhṇāt | ta-ñjyotiḥ paśya̭ntīḥ prajā abhisamāva̭rtanta | uparī̭vāgni-mudgṛ̭hṇīyā-duddharanṋ | jyoti̭reva paśya̭ntīḥ prajā yaja̭māna-mabhi-samāva̭rtante || prajāpa̭terakṣya̭śvayat | ta-tparā̭-'patat | tadaśvo̭-'bhavat | tadaśva̭syā-śvatvam || 38 ||
eṣa vai prajāpa̭tiḥ | yadagniḥ | prājāpatyo-'śvaḥ̭ | yadaśva̭-mpurastānnaya̭ti | svameva cakṣuḥ paśya̭-nprajāpa̭ti-ranūdḙti || vajrī vā eṣaḥ | yadaśvaḥ̭ | yadaśva̭-mpurastānnaya̭ti | jātāneva bhrātṛ̭vyā-npraṇṷdate || punarāva̭rtayati || 39 ||
janiṣyamā̭ṇāneva prati̭nudate || nyā̭havanīyo gārha̭patya-makāmayata | ni gārha̭patya āhavanīyam | tau vibhāja-nnāśa̭knot | sośvaḥ̭ pūrvavāḍ-bhūtvā | prāñca-mpūrvamuda̭vahat | ta-tpūrvavāhaḥ̭ pūrvavāṭ-tvam | yadaśva̭-mpurastānnaya̭ti | vibha̭ktirevaina̭yossā | atho nānā̭vīryāvevainaṷ kurute || 40 ||
yaduparyṷpari śiro haret | prāṇān vicchi̭ndyāt | adho̭-'dha-śśiro̭ harati | prāṇānā-ṅgopīthāya̭ || iyatyagrḙ harati | atheyatyatheya̭ti | traya̭ ime lokāḥ | eṣvḙvainaṃ̭-lo~keṣu prati̭ṣṭhitamā-dha̭tte || prajāpa̭ti-ragni-ma̭sṛjata | so̭-'bibhetpra mā̭ dhakṣyatīti̭ || 41 ||
tasya̭ tredhā ma̭himānaṃ-vyau~̭hat | śāntyā apra̭dāhāya | yat-tredhā-'gni-rā̭dhīyate | mahimāna̭mevāsya ta-dvyṷ̄hati | śāntyā apra̭dāhāya || punarāva̭rtayati | mahimāna̭mevāsya sanda̭dhāti || paśurvā eṣaḥ | yadaśvaḥ̭ | eṣa rudraḥ || 42 ||
yadagniḥ | yadaśva̭sya pade-'gni-mā̭daddhyāt | rudrāya̭ paśū-napi̭daddhyāt | apaśu-ryaja̭māna-ssyāt | ya-nnākramayet | ana̭varuddhā asya paśavaḥ̭ syuḥ | pārśvata ākra̭mayet | yathā ''hi̭tasyāgne-raṅgā̭rā abhyavavartḙrann | ava̭ruddhā asya paśavo bhava̭nti | na rudrāyāpi̭dadhāti || 43 ||
trīṇi̭ havīgṃṣi nirva̭pati | virāja̭ eva vikrāntaṃ-ya~ja̭māno-'nu vikra̭mate || agnaye pava̭mānāya | agnayḙ pāvakāya̭ | agnaye śuca̭ye | yadagnaye pava̭mānāya nirvapa̭ti | punātyevainam | yadagnayḙ pāvakāya̭ | pūta evāsmi̭-nnannādya̭-ndadhāti | yadagnaye śuca̭ye | brahmavarcasa-mevāsmi̭-nnupari̭ṣṭā-ddadhāti || 44 ||
anuvākaṃ 6 - pavamānahavirvistāraḥ, havirantarāṇi, dakṣiṇāśca
ta-ddevā vijitya̭ | punaravā̭ruruthsanta | te-'gnaye pava̭mānāya puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapann | paśavo vā agniḥ pava̭mānaḥ | yadeva paśuṣvāsīt | tat-tenāvā̭rundhata | te-'gnayḙ pāvakāya̭ | āpo vā agniḥ pā̭vakaḥ | yadevāphsvāsīt | tat-tenāvā̭rundhata || 46 ||
te-'gnaye śuca̭ye | asau vā ā̭dityo-'gni-śśuciḥ̭ | yadevāditya āsīt | tat-tenāvā̭rundhata || brahmavādino̭ vadanti | tanuvo vāvaitā a̭gnyādheya̭sya | āgneyo vā aṣṭāka̭pālo 'gnyādheyamiti̭ | yatta-nnirvapet | naitāni̭ | yathā-''tmā syāt || 47 ||
nāṅgā̭ni | tādṛgeva tat | yadetāni̭ nirvapet | na tam | yathā-'ṅgā̭ni syuḥ | nātmā | tādṛgeva tat | ubhayā̭ni sahanirupyā̭ṇi | yajñasya̭ sātmatvāya̭ || ubhayaṃ-vā~ etasyendriyaṃ-vī~rya̭māpyate || 48 ||
yo-'gnimā̭dhatte | aindrāgna-mekā̭daśakapāla- manu nirva̭pet | āditya-ñcarum | indrāgnī vai devānā-mayā̭tayāmānau | ye eva devate ayā̭tayāmnī | tābhyā̭mevāsmā̭ indriyaṃ-vī~rya̭mava̭- rundhe | ādityo bha̭vati | iyaṃ-vā~ adi̭tiḥ | asyāmeva prati̭tiṣṭhati || dhenvai vā eta-dretaḥ̭ || 49 ||
yadājyam | anaḍuha̭staṇḍulāḥ | mithunamevāva̭-rundhe | ghṛte bha̭vati | yajñasyālūkṣāntatvāya || catvāra̭ ārṣeyāḥ prāśña̭nti | diśāmeva jyoti̭ṣi juhoti || paśavo vā etāni̭ havīgṃṣi̭ | eṣa rudraḥ | yadagniḥ || 50 ||
yathsadya etāni̭ havīgṃṣi̭ nirvapet | rudrāya̭ paśūnapi̭ daddhyāt | apaśu-ryaja̭māna-ssyāt | yannānṷnirvapet | ana̭varuddhā asya paśavaḥ̭ syuḥ | dvādaśasu rātrīṣvanu nirva̭pet | saṃva~thsara pra̭timā vai dvāda̭śa rātra̭yaḥ | saṃva~thsareṇaivāsmai̭ rudragṃ śa̭mayitvā | paśūnava̭ rundhe || yadeka̭-mekametāni̭ havīgṃṣi̭ nirvapet || 51 ||
yathā trīṇyāvapa̭nāni pūrayet | tādṛktat | na prajana̭namucchigṃ̭ṣet | eka̭-nnirupya̭ | utta̭re sama̭syet | tṛtīya̭mevāsmai̭ lokamucchigṃ̭ṣati prajana̭nāya | ta-mprajayā̭ paśubhiranu prajā̭yate | atho̭ yajñasyaivaiṣā-'bhikrāntiḥ || rathacakra-mprava̭rtayati | manuṣyarathenaiva dḙvaratha-mpratyava̭rohati || 52 ||
brahmavādino̭ vadanti | hotavya̭-magnihotrāṃ(3) naho̭tavyā(3)miti̭ | ya-dyajṷṣā juhuyāt | aya̭thāpūrvamāhṷtī juhuyāt | yanna jṷhuyāt | agniḥ parā̭bhavet | tūṣṇīmeva ho̭tavyam | yathāpūrva-māhṷtī juhoti̭ | nāgniḥ parā̭bhavati || agnīdhḙ dadāti || 53 ||
agnimṷkhā-nevartū-nprī̭ṇāti | upabarha̭ṇa-ndadāti | rūpāṇāmava̭-ruddhyai | aśva̭-mbrahmaṇe | indriyamevāva̭-rundhe | dhenugṃ hotre | āśiṣa̭ evāva̭rundhe | anaḍvāha̭-maddhvaryave | vahnirvā a̭naḍvān | vahni̭raddhvaryuḥ || 54 ||
vahni̭naiva vahni̭ yajñasyāva̭-rundhe | mithunau gāvaṷ dadāti | mithunasyāva̭-ruddhyai | vāso̭ dadāti | sarva devatyaṃ̭-vai~ vāsaḥ̭ | sarvā̭ eva devatāḥ prīṇāti | ā dvā̭daśabhyo̭ dadāti | dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsaraḥ | saṃva~thsara eva prati̭ tiṣṭhati | kāma̭mūrdhva-ndeyam | apa̭rimitasyāva̭-ruddhyai || 55 ||
anuvākaṃ 7 - ādhānamantrāḥ
arkaścakṣu-stadasau sūryastadayamagniḥ | sampri̭yaḥ paśubhi̭-rbhuvat | ya-ttḙ śukra śukraṃ-va~rcaḥ̭ śukrā tanūḥ | śukra-ñjyotiraja̭sram | tena̭ me dīdihi tena tvā-''da̭dhe | agninā-'gne brahma̭ṇā || ānaśe vyā̭naśe sarvamāyu-rvyā̭naśe || ye tḙ agne śive tanuvau | virāṭ ca̭ svarāṭ ca̭ | te mā vi̭śatā-nte mā̭ jinvatām || 57 ||
ye tḙ agne śive tanuvau | samrāṭ cā̭bhibhūśca̭ | te mā vi̭śatā-nte mā̭ jinvatām | ye tḙ agne śive tanuvau | vibhūśca̭ paribhūśca̭ | te mā vi̭śatā-nte mā̭ jinvatām | ye tḙ agne śive tanuvau | prabhvī ca prabhṷ̄tiśca | te mā vi̭śatā-nte mā̭ jinvatām | yāstḙ agne śivāstanuvaḥ̭ | tābhistvā ''da̭dhe || yāstḙ agne ghorāstanuvaḥ̭ | tābhi̭ramu-ṅga̭ccha || 58 ||
anuvākaṃ 8 - etadbrāhmaṇaṃ
asminnevainaṃ̭-lo~ke prati̭ṣṭhita-mādha̭tte | vāmadevya-mabhigā̭yata uddhriyamā̭ṇe | antari̭kṣaṃ-vai~ vā̭madevyam | antari̭kṣa evaina-mprati̭ṣṭhita-mādha̭tte | atho śānti-rvai vā̭madevyam | śāntamevaina̭-mpaśavya̭muddha̭rate | bṛhadabhigā̭yata āhavanīya̭ ādhīyamā̭ne | bārha̭to vā asau lokaḥ | amuṣmi̭nnevainaṃ̭-lo~ke prati̭ṣṭhita-mādha̭tte || prajāpa̭ti-ragni-ma̭sṛjata || 60 ||
so-'śvo vāro̭ bhūtvā parāṃ̭ait | taṃ-vā~̭ravantīyḙnāvārayata |ta-dvā̭ravantīya̭sya vāravantīyatvam | śyaitena̭ śyetī a̭kuruta |tacchyaitasya̭ śyaitatvam | ya-dvā̭ravantīya̭-mabhigāya̭te | vārayitvaivaina-mprati̭ṣṭhita-mādha̭tte | śyaitena̭ śyetī kṷrute || gharma-śśira iti gārha̭patya-māda̭dhāti | saśī̭rṣāṇa-mevaina-mādha̭tte || 61 ||
upai̭namutta̭ro yajño na̭mati || rudro vā eṣaḥ | yadagniḥ | sa ā̭dhīyamā̭na īśvaro yaja̭mānasya paśūn higṃsi̭toḥ | sa-mpri̭yaḥ paśubhi̭-rbhuvadityā̭ha | paśubhi̭revainagṃ sampri̭ya-ṅkaroti | paśūnā-mahigṃ̭sāyai || chardistokāya tana̭yāya yacchetyā̭ha |āśiṣa̭mevaitā-māśāste || vātaḥ̭ prāṇa itya̭nvāhārya-paca̭nam || 62 ||
saprā̭ṇa-mevaina-mādha̭tte || svadita-ntokāya tana̭yāya pitu-mpacetyā̭ha | anna̭mevāsmai svadayati || prācīmanṷ pradiśa-mprehi̭ vidvānityā̭ha | vibha̭ktirevaina̭yossā | atho nānā̭ vīryāvevainaṷ kurute || ūrja̭-nno dhehi dvipade catṷṣpada ityā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste || arka-ścakṣurityā̭-havanīyam | arko vai devānāmannam || 63 ||
anna̭mevāva̭ rundhe || tena̭ me dīdihītyā̭ha | sami̭ndha evainam || ānaśe vyā̭naśa iti trirudi̭ṅgayati | traya̭ ime lokāḥ | eṣvḙvainaṃ̭-lo~keṣu prati̭ṣṭhita-mādha̭tte || tat-tathā na kāryam | vīṅgi̭tama pra̭tiṣṭhita-māda̭dhīta | uddhṛtyai-vādhāyā̭-bhimantriyaḥ̭ | avīṅgita-mevaina-mprati̭ṣṭhita-mādha̭tte || virāṭ ca̭ svarāṭ ca yāstḙ agne śivāstanuva-stābhistvā ''da̭dha ityā̭ha | etā vā agne-śśivāstanuvaḥ̭ | tābhi̭revainagṃ sama̭rdhayati || yāstḙ agne ghorāstanuva stābhi̭ramu-ṅgaccheti̭ brūyādya-ndviṣyāt | tābhi̭revaina-mparā̭bhāvayati || 64 ||
anuvākaṃ 9 - brahmaudanam
tasyā̭ uccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñāt | sā reto̭-'dhatta | tasyai̭ mitraśca varṷṇaścājāyetām | sā tṛtīya̭-mapacat | tasyā̭ uccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñāt | sā reto̭-'dhatta | tasyā agṃśa̭śca bhaga̭ścājāyetām | sā ca̭turtha-ma̭pacat || 66 ||
tasyā̭ uccheṣa̭ṇa-madaduḥ | ta-tprāśñāt | sā reto̭-'dhatta | tasyā indra̭śca viva̭svāgścā-jāyetām | brahmaudana-mpa̭cati | reta̭ eva ta-dda̭dhāti || prāśña̭nti brāhmaṇā o̭danam || yadājya̭-mucchiṣya̭te | tena̭ samidho-'bhyajyāda̭dhāti | uccheṣa̭ṇādvā adi̭tī reto̭-'dhatta || 67 ||
uccheṣa̭ṇādeva ta-dreto̭ dhatte || asthi vā etat | ya-thsamidhaḥ̭ | eta-dretaḥ̭ | yadājyam | yadājyḙna samidho-'bhyajyādadhā̭ti | asthyeva ta-dreta̭si dadhāti || tisra āda̭dhāti mithunatvāya̭ || iya̭tī-rbhavanti | prajāpa̭tinā yajñamukhena sammi̭tāḥ || 68 ||
iya̭tī-rbhavanti | yajñaparuṣā sammi̭tāḥ | iya̭tī-rbhavanti | etāvadvai purṷṣe vīryam | vīrya̭ sammitāḥ || ārdrā bha̭vanti | ārdrami̭va hi retaḥ̭ sicyate || citri̭yasyāśvatthasyāda̭dhāti | citrameva bha̭vati || ghṛtava̭tībhi-rāda̭dhāti || 69 ||
etadvā agneḥ priya-ndhāma̭ | ya-dghṛtam | priyeṇaivaina-ndhāmnā sama̭rdhayati | atho teja̭sā || gāyatrībhi̭-rbrāhmaṇasyāda̭ddhyāt | gāyatracha̭ndā vai brāhmaṇaḥ | svasya chanda̭saḥ pratyayanastvāya̭ | triṣṭugbhī̭-rājanya̭sya | triṣṭu-pcha̭ndā vai rā̭janyaḥ̭ | svasya chanda̭saḥ pratyayanastvāya̭ || 70 ||
jaga̭tībhi-rvaiśya̭sya | jaga̭tī chandā vai vaiśyaḥ̭ | svasya chanda̭saḥ pratyayanastvāya̭ || tagṃ saṃ̭va~thsara-ṅgo̭pāyet | saṃva~thsaragṃ hi reto̭ hitaṃ-va~rdha̭te || ya-dyḙnagṃ saṃva~thsare nopanamet | samidhaḥ punarāda̭ddhyāt | reta̭ eva taddhitaṃ-va~rdha̭mānameti || na māgṃsa-ma̭śñīyāt | na striyamupḙyāt || 71 ||
ya-nmāgṃsa-ma̭śñīyāt | yathstriya̭-mupeyāt | nirvīrya-ssyāt | naina̭magni-rupa̭namet || śva ā̭dhāsyamā̭no brahmaudana-mpa̭cati | ādityā vā ita ṷttamā-ssṷvargaṃ-lo~kamā̭yann | te vā ito yanta-mprati̭nudante | ete khalu vāvādityāḥ | ya-dbrāhmaṇāḥ | taireva satva-ṅga̭cchati || 72 ||
naina-mprati̭nudante || brahmavādino̭ vadanti | kvā̭ saḥ | agniḥ kāryaḥ̭ | yo-'smai prajā-mpaśū-npra̭janayatīti̭ | śalkaistāgṃ rātri̭magni-mi̭ndhīta | tasmi̭-nnupavyuṣamaraṇī niṣṭa̭pet | yatha̭rṣabhāya̭ vāśitā nyā̭vicchāyati̭ | tādṛgeva tat || apodūhya bhasmāgni-mma̭nthati || 73 ||
saiva sā-'gne-ssanta̭tiḥ || ta-mma̭thitvā prāñcamuddha̭rati | saṃva~thsarameva ta-dreto̭ hita-mpraja̭nayati || anā̭hita-stasyāgni-rityā̭huḥ | ya-ssamidho-'nā̭dhāyāgni-mā̭dhatta iti̭ | tā-ssaṃ̭va~thsare purastā-dāda̭ddhyāt | saṃva~thsarādevaina̭-mavaruddhyā-dha̭tte || yadi̭ saṃva~thsare 'nādaddhyāt | dvādaśyā-mpurastā-dāda̭ddhyāt | saṃva~thsara pra̭timā vai dvāda̭śa rātra̭yaḥ | saṃva~thsaramevāsyāhi̭tā bhavanti || yadi̭ dvādaśyā-nnādaddhyāt | tryahe purastādāda̭ddhyāt | āhi̭tā evāsya̭ bhavanti || 74 ||
anuvākaṃ 10 - pañcāgnyādhānam
dohā̭ eva yuṣmākamiti̭ || sā tataḥ prācyuda̭krāmat | ta-tprajāpa̭tiḥ parya̭gṛhṇāt | atha̭rva pitu-mmḙ gopāyeti̭ | sā dvitīya-muda̭krāmat | ta-tprajāpa̭tiḥ parya̭gṛhṇāt | narya̭ prajā-mmḙ gopāyeti̭ | sā tṛtīya-muda̭krāmat | ta-tprajāpa̭tiḥ parya̭gṛhṇāt | śaggsya̭ paśū-nmḙ gopāyeti̭ || 76 ||
sā ca̭turtha-muda̭krāmat | ta-tprajāpa̭tiḥ parya̭gṛhṇāt | sapra̭tha sabhā-mmḙ gopāyeti̭ | sā pa̭ñcama-muda̭krāmat | ta-tprajāpa̭tiḥ parya̭gṛhṇāt | ahḙ buddhniya mantra̭-mme gopāyeti̭ | agnīn vāva sā tān vya̭kramata | tā-nprajāpa̭tiḥ parya̭gṛhṇāt | atho̭ paṅktimeva || paṅktirvā eṣā brāhmaṇe pravi̭ṣṭā || 77 ||
tāmātmano-'dhi nirmi̭mīte | yadagni-rā̭dhīyate | tasmā̭-detāva̭nto-'gnaya ādhī̭yante | pāṅktaṃ-vā~ idagṃ sarvam | pāṅktḙnaiva pāṅktagg̭ spṛṇoti || atha̭rva pitu-mmḙ gopāyetyā̭ha | anna̭mevai tena̭ spṛṇoti | narya̭ prajā-mmḙ gopāyetyā̭ha | prajāmevaitena̭ spṛṇoti | śaggsya̭ paśū-nmḙ gopāyetyā̭ha || 78 ||
paśūnevaitena̭ spṛṇoti | sapra̭tha sabhā-mmḙ gopāyetyā̭ha | sabhāmevaitenèndriyagg spṛ̭ṇoti | ahḙ buddhniya mantra̭-mme gopāyetyā̭ha | mantra̭mevai tena śriyagg̭ spṛṇoti || yada̭nvāhārya-paca̭ne-'nvāhārya̭-mpaca̭nti | tena so-'syābhīṣṭaḥ̭ prītaḥ | ya-dgārha̭patya ājya̭madhiśraya̭nti sampatnīryājaya̭nti | tena so-'syābhīṣṭaḥ̭ prītaḥ | yadā̭havanīye juhva̭ti || 79 ||
tena so-'syābhīṣṭaḥ̭ prītaḥ | yathsabhāyāṃ-vi~jaya̭nte | tena so-'syābhīṣṭaḥ̭ prītaḥ | yadā̭vasathe-'nnagṃ hara̭nti | tena so-'syābhīṣṭaḥ̭ prītaḥ | tathā-'sya sarve prītā abhīṣṭā ādhī̭yante || pravasatha-meṣyanneva-mupa̭tiṣṭhe-taika̭mekam | yathā brāhmaṇāya̭ gṛhevāsinḙ paridāya̭ gṛhāneti̭ | tādṛgeva tat || puna̭rāga-tyopa̭tiṣṭhate | sā bhā̭geyamevaiṣā-ntat | sā tata̭ ūrdhvā-''ro̭hat | sā ro̭hiṇya̭bhavat | ta-dro̭hiṇyai ro̭hiṇitvam | rohiṇyā-magni-māda̭dhīta | sva evainaṃ-yo~nau prati̭ṣṭhita-mādha̭tte | ṛddhnotyḙnena || 80 ||
