1.1 - అగ్న్యాధేయబ్రాహ్మణం - కృష్ణ యజుర్వేద తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణ పాఠః - బ్రహ్మ సన్ధత్తం

కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ప్రథమాష్టకే ప్రథమః ప్రపాఠకః - అగ్న్యాధేయబ్రాహ్మణం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,

శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
బ్రహ్మ సన్ధత్త-న్తన్మే జిన్వతమ్ । క్షత్రగ్ం సన్ధత్త-న్తన్మే జిన్వతమ్ । ఇషగ్ం సన్ధత్త-న్తా-మ్మే జిన్వతమ్ । ఊర్జగ్ం సన్ధత్త-న్తా-మ్మే జిన్వతమ్ । రయిగ్ం సన్ధత్త-న్తా-మ్మే జిన్వతమ్ । పుష్టిగ్ం సన్ధత్త-న్తా-మ్మే జిన్వతమ్ । ప్రజాగ్ం సన్ధత్త-న్తా-మ్మే జిన్వతమ్ । పశూ-న్థ్సన్ధత్త-న్తాన్మే జిన్వతమ్ ॥ స్తుతో-ఽసి జనధాః । దేవాస్త్వా శుక్రపాః ప్రణయన్తు ॥ 1 ॥
సువీరాః ప్రజాః ప్రజనయ-న్పరీహి । శుక్ర-శ్శుక్రశోచిషా ॥ స్తుతో-ఽసి జనధాః । దేవాస్త్వా మన్థిపాః ప్రణయన్తు ॥ సుప్రజాః ప్రజాః ప్రజనయ-న్పరీహి । మన్థీ మన్థిశోచిషా ॥సజఙ్గ్మానౌ దివ ఆ పృథివ్యా-ఽఽయుః । సన్ధత్త-న్తన్మే జిన్వతమ్ । ప్రాణగ్ం సన్ధత్త-న్త-మ్మే జిన్వతమ్ । అపానగ్ం సన్ధత్త-న్త-మ్మే జిన్వతమ్ ॥ 2 ॥
వ్యానగ్ం సన్ధత్త-న్త-మ్మే జిన్వతమ్ । చక్షు-స్సన్ధత్త-న్తన్మే జిన్వతమ్ । శ్రోత్రగ్ం సన్ధత్త-న్తన్మే జిన్వతమ్ । మన-స్సన్ధత్త-న్తన్మే జిన్వతమ్ । వాచగ్ం సన్ధత్త-న్తా-మ్మే జిన్వతమ్ ॥ ఆయుః స్థ ఆయుర్మే ధత్తమ్ । ఆయు-ర్యజ్ఞాయ ధత్తమ్ । ఆయు-ర్యజ్ఞపతయే ధత్తమ్ । ప్రాణ-స్స్థః ప్రాణ-మ్మే ధత్తమ్ । ప్రాణం-యఁజ్ఞాయ ధత్తమ్ ॥ 3 ॥
ప్రాణం-యఁజ్ఞపతయే ధత్తమ్ । చక్షుః స్థశ్చక్షుర్మే ధత్తమ్ । చక్షు-ర్యజ్ఞాయ ధత్తమ్ । చక్షు-ర్యజ్ఞపతయే ధత్తమ్ । శ్రోత్రగ్గ్ స్థ-శ్శ్రోత్ర-మ్మే ధత్తమ్ । శ్రోత్రం-యఁజ్ఞాయ ధత్తమ్ । శ్రోత్రం-యఁజ్ఞపతయే ధత్తమ్ । తౌ దేవౌ శుక్రామన్థినౌ ।కల్పయత-న్దైవీర్విశః । కల్పయత-మ్మానుషీః ॥ 4 ॥
ఇష-మూర్జమస్మాసు ధత్తమ్ । ప్రాణా-న్పశుషు । ప్రజా-మ్మయి చ యజమానే చ ॥ నిరస్త-శ్శణ్డః । నిరస్తో మర్కః ॥ అపనుత్తౌ శణ్డామర్కౌ సహామునా ॥ శుక్రస్య సమిదసి । మన్థినః సమిదసి ॥ స ప్రథమ-స్సఙ్కృతి-ర్విశ్వకర్మా । స ప్రథమో మిత్రో వరుణో అగ్నిః । స ప్రథమో బృహస్పతిశ్చికిత్వాన్ । తస్మా ఇన్ద్రాయ సుతమాజుహోమి ॥ 5 ॥

(నయ - న్త్వపానగ్ం సన్ధత్తం త-మ్మే జిన్వతం - ప్రాణం-యఁజ్ఞాయ ధత్తం - మానుషీ--ర్ అగ్ని-ర్ద్వే చ) (అ. 1)
బ్రహ్మ క్షత్ర-న్తత్ । ఇషమూర్జగ్ం రయి-మ్పుష్టి-మ్ప్రజా-న్తామ్ । పశు-న్తాన్ । సన్ధత్త-న్తత్ । ప్రాణమపానం-వ్యాఁన-న్తమ్ । చక్షు-శ్శ్రోత్ర-మ్మనస్తత్ । వాచ-న్తామ్ । ఇషాదిపఞ్చకే వాచ-న్తా-మ్మే । పశూ-న్థ్సన్ధత్త-న్తాన్మే । ప్రాణాదిత్రితయే త-మ్మే । అన్యత్ర తన్మే । )
కృత్తికా-స్వగ్ని-మాదధీత । ఏతద్వా అగ్నే-ర్నక్షత్రమ్ । య-త్కృత్తికాః । స్వాయామేవైన-న్దేవతాయామాధాయ । బ్రహ్మవర్చసీ భవతి ॥ ముఖం-వాఁ ఏతన్నక్షత్రాణామ్ । య-త్కృత్తికాః । యః కృత్తికా-స్వగ్ని-మాధత్తే । ముఖ్య ఏవ భవతి ॥ అథో ఖలు ॥ 6 ॥
అగ్ని-నక్షత్రమిత్య-పచాయన్తి । గృహానఃఅ దాహుకో భవతి ॥ ప్రజాపతీ రోహిణ్యా-మగ్ని-మసృజత । త-న్దేవా రోహిణ్యా-మాదధత । తతో వై తే సర్వా-న్రోహానరోహన్న్ । త-ద్రోహిణ్యై రోహిణిత్వమ్ । యో రోహిణ్యా-మగ్నిమాధత్తే । ఋధ్నోత్యేవ । సర్వా-న్రోహాన్-రోహతి ॥ దేవా వై భద్రా-స్సన్తో-ఽగ్ని-మాధిథ్సన్త ॥ 7 ॥
తేషామనాహితో ఽగ్నిరాసీత్ । అథైభ్యో వామం-వఁస్వపాక్రామత్ । తే పునర్వస్వోరాదధత । తతో వై తాన్ వామం-వఁసూపావర్తత । యః పురా భద్ర-స్సన్పాపీయా-న్థ్స్యాత్ । స పునర్వస్వో-రగ్ని-మాదధీత । పునరేవైనం-వాఁమం-వఁసూపావర్తతే । భద్రో భవతి ॥ యః కామయేత దానకామా మే ప్రజా-స్స్యురితి । స పూర్వయోః ఫల్గున్యో-రగ్ని-మాదధీత ॥ 8 ॥
అర్యమ్ణో వా ఏతన్నక్షత్రమ్ । యత్పూర్వే ఫల్గునీ । అర్యమేతి తమాహుర్యో దదాతి । దానకామా అస్మై ప్రజా భవన్తి ॥ యః కామయేత భగీ స్యామితి । స ఉత్తరయోః ఫల్గున్యో-రగ్నిమాదధీత । భగస్య వా ఏతన్నక్షత్రమ్ । యదుత్తరే ఫల్గునీ । భగ్యేవ భవతి ॥ కాలకఞ్జా వై నామాసురా ఆసన్న్ ॥ 9 ॥
తే సువర్గాయ లోకాయాగ్ని-మచిన్వత । పురుష ఇష్టకా-ముపాదధాత్-పురుష ఇష్టకామ్ । స ఇన్ద్రో బ్రాహ్మణో బ్రువాణ ఇష్టకాముపాధత్త । ఏషా మే చిత్రా నామేతి । తే సువర్గం-లోఁకమాప్రారోహన్న్ । స ఇన్ద్ర ఇష్టకామావృహత్ । తే-ఽవాకీర్యన్త । యే-ఽవాకీర్యన్త । త ఊర్ణావభయో-ఽభవన్న్ । ద్వావుదపతతామ్ ॥ 10 ॥
తౌ దివ్యౌ శ్వానావభవతామ్ । యో భ్రాతృవ్యవా-న్థ్స్యాత్ । స చిత్రాయా-మగ్ని-మాదధీత । అవకీర్యైవ భ్రాతృవ్యాన్ । ఓజో బలమిన్ద్రియం-వీఁర్యమాత్మన్-ధత్తే ॥ వసన్తా బ్రాహ్మణో ఽగ్నిమాదధీత । వసన్తో వై బ్రాహ్మణస్యర్తుః । స్వ ఏవైన-మృతావాధాయ । బ్రహ్మవర్చసీ భవతి । ముఖం-వాఁ ఏతదృతూనామ్ ॥ 11 ॥
య-ద్వసన్తః । యో వసన్తా-ఽగ్నిమాధత్తే । ముఖ్య ఏవ భవతి । అథో యోనిమన్తమేవైన-మ్ప్రజాతమాధత్తే । గ్రీష్మే రాజన్య ఆదధీత । గ్రీష్మో వై రాజన్యస్యర్తుః । స్వ ఏవైనమృతావాధాయ । ఇన్ద్రియావీ భవతి । శరది వైశ్య ఆదధీత । శరద్వై వైశ్యస్యర్తుః ॥ 12 ॥
స్వ ఏవైనమృతావాధాయ । పశుమా-న్భవతి ॥ న పూర్వయోః ఫల్గున్యో-రగ్నిమాదధీత । ఏషా వై జఘన్యా రాత్రిః సంవఁథ్సరస్య । యత్పూర్వే ఫల్గునీ । పృష్టిత ఏవ సంవఁథ్సరస్యా-గ్నిమాధాయ । పాపీయాన్-భవతి । ఉత్తరయోరాదధీత । ఏషా వై ప్రథమా రాత్రిః సంవఁథ్సరస్య । యదుత్తరే ఫల్గునీ । ముఖత ఏవ సంవఁథ్సరస్యా-గ్నిమాధాయ । వసీయా-న్భవతి ॥ అథో ఖలు । యదైవైనం-యఁజ్ఞ ఉపనమేత్ । అథాదధీత । సైవాస్యర్ధిః ॥ 13 ॥

(ఖల్వా - ధిథ్సన్త - ఫల్గున్యోరగ్నిమాదధీతా - సన్ - నపతతా - మతూనాం - ఁవైశ్యస్యర్తు - రుత్తరే ఫల్గునీ షట్ చ) (అ. 2)
ఉద్ధన్తి । యదేవాస్యా అమేద్ధ్యమ్ । తదప హన్తి ॥ అపో-ఽవోక్షతి శాన్త్యై ॥ సికతా నివపతి । ఏతద్వా అగ్నే-ర్వైశ్వానరస్య రూపమ్ । రూపేణైవ వైశ్వానరమవ-రున్ధే ॥ ఊషా-న్నివపతి । పుష్టిర్వా ఏషా ప్రజననమ్ । యదూషాః ॥ 14 ॥
పుష్ట్యామేవ ప్రజననే ఽగ్నిమాధత్తే । అథో సఞ్జ్ఞాన ఏవ । స-ఞ్జ్ఞానగ్గ్ హ్యేత-త్పశూనామ్ । యదూషాః ॥ ద్యావాపృథివీ సహాస్తామ్ । తే వియతీ అబ్రూతామ్ । అస్త్వేవ నౌ సహ యజ్ఞియమితి । యదముష్యా యజ్ఞియమాసీత్ । తదస్యా-మదధాత్ । త ఊషా అభవన్న్ ॥ 15 ॥
యదస్యా యజ్ఞియమాసీత్ । తదముష్యా-మదధాత్ । తదదశ్చన్ద్రమసి కృష్ణమ్ । ఊషాన్నివపన్నదో ద్ధ్యాయేత్ । ద్యావాపృథివ్యోరేవ యజ్ఞియే-ఽగ్నిమాధత్తే ॥ అగ్నిర్దేవేభ్యో నిలాయత । ఆఖూ రూప-ఙ్కృత్వా । స పృథివీ-మ్ప్రావిశత్ । స ఊతీః కుర్వాణః పృథివీమను సమచరత్ । తదాఖుకరీష-మభవత్ ॥ 16 ॥
యదాఖుకరీషగ్ం సభాంరో భవతి । యదేవాస్య తత్ర న్యక్తమ్ । తదేవావరున్ధే ॥ ఊర్జం-వాఁ ఏతగ్ం రస-మ్పృథివ్యా ఉపదీకా ఉద్దిహన్తి । య-ద్వల్మీకమ్ । య-ద్వల్మీకవపా సభాంరో భవతి । ఊర్జమేవ రస-మ్పృథివ్యా అవరున్ధే । అథో శ్రోత్రమేవ । శ్రోత్రగ్గ్ హ్యేత-త్పృథివ్యాః । య-ద్వల్మీకః ॥ 17 ॥
అబధిరో భవతి । య ఏవం-వేఁద ॥ ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత । తాసామన్న-ముపాక్షీయత । తాభ్య-స్సూదముప ప్రాభినత్ । తతో వై తాసామన్న-న్నాక్షీయత । యస్య సూదః సమ్భారో భవతి । నాస్య గృహే-ఽన్న-ఙ్క్షీయతే ॥ ఆపో వా ఇదమగ్రే సలిలమాసీత్ । తేన ప్రజాపతిరశ్రామ్యత్ ॥ 18 ॥
కథమిదగ్గ్ స్యాదితి । సో-ఽపశ్య-త్పుష్కరపర్ణ-న్తిష్ఠత్ । సో-ఽమన్యత । అస్తి వై తత్ । యస్మి-న్నిదమధి తిష్ఠతీతి । స వరాహో రూప-ఙ్కృత్వోపన్యమజ్జత్ । స పృథివీమధ ఆర్చ్ఛత్ । తస్యా ఉపహత్యోదమజ్జత్ । త-త్పుష్కరపర్ణే ఽప్రథయత్ । యదప్రథయత్ ॥ 19 ॥
త-త్పృథివ్యై పృథివిత్వమ్ । అభూద్వా ఇదమితి । తద్భూమ్యై భూమిత్వమ్ । తా-న్దిశో-ఽను వాత-స్సమవహత్ । తాగ్ం శర్కరాభిరదృగ్ం హత్ । శం-వైఁ నో-ఽభూదితి । తచ్ఛర్కరాణాగ్ం శర్కరత్వమ్ । య-ద్వరాహవిహతగ్ం సమ్భారో భవతి । అస్యామేవా-ఛమ్బట్కారమగ్ని-మాధత్తే । శర్కరా భవన్తి ధృత్యై ॥ 20 ॥
అథో శత్వాంయఁ ॥ సరేతా అగ్నిరాధేయ ఇత్యాహుః । ఆపో వరుణస్య పత్నయ ఆసన్న్ । తా అగ్నిరభ్యద్ధ్యాయత్ । తా-స్సమభవత్ । తస్య రేతః పరా-ఽపతత్ । తద్ధిరణ్య-మభవత్ । యద్ధిరణ్య-ముపాస్యతి । సరేతసమేవాగ్ని-మాధత్తే ॥ పురుష ఇన్వై స్వా-ద్రేతసో బీభథ్సత ఇత్యాహుః ॥ 21 ॥
ఉత్తరత ఉపాస్యత్య-బీభథ్సాయై ॥ అతి ప్రయచ్ఛతి । ఆర్తిమేవాతి ప్రయచ్ఛతి ॥ అగ్నిర్దేవేభ్యో నిలాయత । అశ్వో రూప-ఙ్కృత్వా । సో-ఽశ్వత్థే సంవఁథ్సర-మతిష్ఠత్ । తదశ్వత్థస్యా-శ్వత్థత్వమ్ । యదాశ్వత్థ-స్సమ్భారో భవతి । యదేవాస్య తత్ర న్యక్తమ్ । తదేవావ-రున్ధే ॥ 22 ॥
దేవా వా ఊర్జం-వ్యఁభజన్త । తత ఉదుమ్బర ఉదతిష్ఠత్ । ఊర్గ్వా ఉదుమ్బరః । యదౌదుమ్బర-స్సమ్భారో భవతి । ఊర్జమేవావ-రున్ధే ॥ తృతీయస్యామితో దివి సోమ ఆసీత్ । త-ఙ్గాయత్ర్యాహరత్ । తస్య పర్ణమచ్ఛిద్యత । తత్పర్ణో ఽభవత్ । త-త్పర్ణస్య పర్ణత్వమ్ ॥ 23 ॥
యస్య పర్ణమయః సమ్భారో భవతి । సోమపీథమేవావ రున్ధే ॥ దేవా వై బ్రహ్మన్నవదన్త । త-త్పర్ణ ఉపాశృణోత్ । సుశ్రవా వై నామ । య-త్పర్ణమయః సమ్భారో భవతి । బ్రహ్మవర్చసమేవావ రున్ధే ॥ ప్రజాపతి-రగ్ని-మసృజత । సో-ఽబిభేత్ప్ర మా ధక్ష్యతీతి । తగ్ం శమ్యా-ఽశమయత్ ॥ 24 ॥
తచ్ఛమ్యై శమిత్వమ్ । యచ్ఛమీమయః సమ్భారో భవతి । శాన్త్యా అప్రదాహాయ ॥ అగ్నే-స్సృష్టస్య యతః । వికఙ్కత-మ్భా ఆర్చ్ఛత్ । య-ద్వైకఙ్కత-స్సమ్భారో భవతి । భా ఏవావరున్ధే ॥ సహృదయో ఽగ్నిరాధేయ ఇత్యాహుః । మరుతో-ఽద్భిరగ్ని-మతమయన్న్ । తస్య తాన్తస్య హృదయమాచ్ఛిన్దన్న్ । సా-ఽశనిరభవత్ । యదశనిహతస్య వృక్షస్య సమ్భారో భవతి ।సహృదయ-మేవాగ్ని-మాధత్తే ॥ 25 ॥

(ఊషా - అభవన్ - నభవ-ద్- వల్మీక్రో - ఽశ్రామ్య - దప్రథయ - ద్ధృత్యై - బీభథ్సత ఇత్యాహు - రున్ధే - పర్ణత్వ - మశమయద - చ్ఛిన్దగ్గ్ స్త్రీణి చ) (అ. 3)
ద్వాదశసు విక్రామేష్వగ్నిమాదధీత । ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సరః । సంవఁథ్సరా-దేవైన-మవరుద్ధ్యా-ధత్తే ॥ య-ద్ద్వాదశసు విక్రామే-ష్వాదధీత । పరిమితమవరున్ధీత । చక్షు-ర్నిమిత ఆదధీత । ఇయ-ద్ద్వాదశ విక్రామా(3) ఇతి । పరిమిత-ఞ్చైవాపరిమిత-ఞ్చావరున్ధే ॥ అనృతం-వైఁ వాచా వదతి । అనృత-మ్మనసా ద్ధ్యాయతి ॥ 26 ॥
చక్షు-ర్వై సత్యమ్ । అద్రా(3)గిత్యాహ । అదర్శమితి । త-థ్సత్యమ్ । యశ్చక్షు-ర్నిమితే-ఽగ్ని-మాధత్తే । సత్య ఏవైన-మాధత్తే ॥ తస్మాదాహితాగ్నిర్నానృతం-వఁదేత్ । నాస్య బ్రాహ్మణో-ఽనాశ్వా-న్గృహే వసేత్ । సత్యే హ్యస్యాగ్నిరాహితః ॥ ఆగ్నేయీ వై రాత్రిః ॥ 27 ॥
ఆగ్నేయాః పశవః । ఐన్ద్రమహః । నక్త-ఙ్గార్హపత్య-మాదధాతి । పశూనేవావ-రున్ధే । దివా-ఽఽహవనీయమ్ । ఇన్ద్రియమేవా-వరున్ధే ॥ అర్ధోదితే సూర్య ఆహవనీయ-మాదధాతి । ఏతస్మిన్ వై లోకే ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత । ప్రజా ఏవ త-ద్యజమాన-స్సృజతే । అథో భూత-ఞ్చైవ భవిష్యచ్చా-వరున్ధే ॥ 28 ॥
ఇడా వై మానవీ యజ్ఞానూకాశిన్యాసీత్ । సా-ఽశృణోత్ । అసురా అగ్నిమాదధత ఇతి । తదగచ్ఛత్ । త ఆహవనీయమగ్ర ఆదధత । అథ గార్హపత్యమ్ । అథా-న్వాహార్య-పచనమ్ । సా ఽబ్రవీత్ । ప్రతీచ్యేషాగ్ శ్రీరగాత్ । భద్రా భూత్వా పరాభవిష్యన్తీతి ॥ 29 ॥
యస్యైవ-మగ్నిరాధీయతే । ప్రతీచ్యస్య శ్రీరేతి । భద్రో భూత్వా పరాభవతి ॥ సా-ఽశృణోత్ । దేవా అగ్ని-మాదధత ఇతి । తదగచ్ఛత్ । తే-ఽన్వాహార్య-పచనమగ్ర ఆదధత । అథ గార్హపత్యమ్ । అథాహవనీయమ్ । సా-ఽబ్రవీత్ ॥ 30 ॥
ప్రాచ్యేషాగ్ శ్రీరగాత్ । భద్రా భూత్వా సువర్గం-లోఁకమేష్యన్తి । ప్రజా-న్తు న వేథ్స్యన్త ఇతి । యస్యైవమగ్ని-రాధీయతే । ప్రాచ్యస్య శ్రీరేతి । భద్రో భూత్వా సువర్గం-లోఁకమేతి । ప్రజా-న్తు న విన్దతే ॥ సా-ఽబ్రవీదిడా మనుమ్ । తథా వా అహ-న్తవాగ్ని-మాధాస్యామి । యథా ప్ర ప్రజయా పశుభి-ర్మిథునై-ర్జనిష్యసే ॥ 31 ॥
ప్రత్యస్మిన్ ఁలోకే స్థాస్యసి । అభి సువర్గం-లోఁక-ఞ్జేష్యసీతి । గార్హపత్యమగ్ర ఆదధాత్ । గార్హపత్యం-వాఁ అను ప్రజాః పశవః ప్రజాయన్తే । గార్హపత్యేనైవాస్మై ప్రజా-మ్పశూ-న్ప్రాజనయత్ । అథా-న్వాహార్య-పచనమ్ । తిర్యఙ్ఙ్వ వా అయం-లోఁకః । అస్మిన్నేవ తేన లోకే ప్రత్యతిష్ఠత్ । అథాహవనీయమ్ । తేనైవ సువర్గం-లోఁక-మభ్యజయత్ ॥ 32 ॥
యస్యైవమగ్ని-రాధీయతే । ప్ర ప్రజయా పశుభి-ర్మిథునై-ర్జాయతే । ప్రత్యస్మిన్ ఁలోకే తిష్ఠతి । అభి సువర్గం-లోఁక-ఞ్జయతి ॥ యస్య వా అయథాదేవతమగ్ని-రాధీయతే । ఆ దేవతాభ్యో వృశ్చ్యతే । పాపీయా-న్భవతి । యస్య యథా దేవతమ్ । న దేవతాభ్య ఆవృశ్చ్యతే । వసీయా-న్భవతి ॥ 33 ॥
భృగూణా-న్త్వా-ఽఙ్గిరసాం-వ్రఁతపతే వ్రతేనా-దధామీతి భృగ్వఙ్గిరసామాదద్ధ్యాత్ । ఆదిత్యానా-న్త్వా దేవానాం-వ్రఁతపతే వ్రతేనాదధామీత్యన్యాసా-మ్బ్రాహ్మణీనా-మ్ప్రజానామ్ । వరుణస్య త్వా రాజ్ఞో వ్రతపతే వ్రతేనాదధామీతి రాజ్ఞః । ఇన్ద్రస్య త్వేన్ద్రియేణ వ్రతపతే వ్రతేనాదధామీతి రాజన్యస్య । మనోస్త్వా గ్రామణ్యో వ్రతపతే వ్రతేనాదధామీతి వైశ్యస్య । ఋభూణా-న్త్వా దేవానాం-వ్రఁతపతే వ్రతేనాదధామీతి రథకారస్య । యథా దేవతమగ్ని-రాధీయతే । న దేవతాభ్య ఆ వృశ్చ్యతే । వసీయా-న్భవతి ॥ 34 ॥

(ధ్యాయతి - వై రాత్రి - శ్చావరున్ధే - భవిష్యన్తీత్య - బ్రవీ - జ్జనిష్యసే - ఽజయ-ద్- వసీయా-న్భవతి - నవ చ) (అ. 4)
అనువాకం 5 - తత్ర పవమానహబీంషి

ప్రజాపతి-ర్వాచ-స్సత్య-మపశ్యత్ । తేనాగ్నిమాధత్త । తేన వై స ఆర్ధ్నోత్ । భూర్భువ-స్సువరిత్యాహ । ఏతద్వై వాచ-స్సత్యమ్ । య ఏతేనాగ్ని-మాధత్తే । ఋద్ధ్నోత్యేవ । అథో సత్యప్రాశూరేవ భవతి । అథో య ఏవం-విఁద్వానభిచరతి । స్తృణుత ఏవైనమ్ ॥ 35 ॥
భూరిత్యాహ । ప్రజా ఏవ త-ద్యజమాన-స్సృజతే । భువ ఇత్యాహ । అస్మిన్నేవ లోకే ప్రతి తిష్ఠతి । సువరిత్యాహ । సువర్గ ఏవ లోకే ప్రతి తిష్ఠతి ॥ త్రిభిరక్షరై-ర్గార్హపత్య-మాదధాతి । త్రయ ఇమే లోకాః । ఏష్వేవైనం-లోఁకేషు ప్రతిష్ఠిత-మాధత్తే । సర్వైః పఞ్చభి-రాహవనీయమ్ ॥ 36 ॥
సువర్గాయ వా ఏష లోకాయాధీయతే । యదాహవనీయః । సువర్గ ఏవాస్మై లోకే వాచ-స్సత్యగ్ం సర్వమాప్నోతి ॥ త్రిభి-ర్గార్హపత్య-మాదధాతి । పఞ్చభి-రాహవనీయమ్ । అష్టౌ సమ్పద్యన్తే । అష్టాక్షరా గాయత్రీ । గాయత్రో-ఽగ్నిః । యావానేవాగ్నిః । తమాధత్తే ॥ 37 ॥
ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత । తా అస్మా-థ్సృష్టాః పరాచీరాయన్న్ । తాభ్యో జ్యోతి-రుదగృహ్ణాత్ । త-ఞ్జ్యోతిః పశ్యన్తీః ప్రజా అభిసమావర్తన్త । ఉపరీవాగ్ని-ముద్గృహ్ణీయా-దుద్ధరన్న్ । జ్యోతిరేవ పశ్యన్తీః ప్రజా యజమాన-మభి-సమావర్తన్తే ॥ ప్రజాపతేరక్ష్యశ్వయత్ । త-త్పరా-ఽపతత్ । తదశ్వో-ఽభవత్ । తదశ్వస్యా-శ్వత్వమ్ ॥ 38 ॥
ఏష వై ప్రజాపతిః । యదగ్నిః । ప్రాజాపత్యో-ఽశ్వః । యదశ్వ-మ్పురస్తాన్నయతి । స్వమేవ చక్షుః పశ్య-న్ప్రజాపతి-రనూదేతి ॥ వజ్రీ వా ఏషః । యదశ్వః । యదశ్వ-మ్పురస్తాన్నయతి । జాతానేవ భ్రాతృవ్యా-న్ప్రణుదతే ॥ పునరావర్తయతి ॥ 39 ॥
జనిష్యమాణానేవ ప్రతినుదతే ॥ న్యాహవనీయో గార్హపత్య-మకామయత । ని గార్హపత్య ఆహవనీయమ్ । తౌ విభాజ-న్నాశక్నోత్ । సోశ్వః పూర్వవాడ్-భూత్వా । ప్రాఞ్చ-మ్పూర్వముదవహత్ । త-త్పూర్వవాహః పూర్వవాట్-త్వమ్ । యదశ్వ-మ్పురస్తాన్నయతి । విభక్తిరేవైనయోస్సా । అథో నానావీర్యావేవైనౌ కురుతే ॥ 40 ॥
యదుపర్యుపరి శిరో హరేత్ । ప్రాణాన్ విచ్ఛిన్ద్యాత్ । అధో-ఽధ-శ్శిరో హరతి । ప్రాణానా-ఙ్గోపీథాయ ॥ ఇయత్యగ్రే హరతి । అథేయత్యథేయతి । త్రయ ఇమే లోకాః । ఏష్వేవైనం-లోఁకేషు ప్రతిష్ఠితమా-ధత్తే ॥ ప్రజాపతి-రగ్ని-మసృజత । సో-ఽబిభేత్ప్ర మా ధక్ష్యతీతి ॥ 41 ॥
తస్య త్రేధా మహిమానం-వ్యౌఁహత్ । శాన్త్యా అప్రదాహాయ । యత్-త్రేధా-ఽగ్ని-రాధీయతే । మహిమానమేవాస్య త-ద్వ్యూహతి । శాన్త్యా అప్రదాహాయ ॥ పునరావర్తయతి । మహిమానమేవాస్య సన్దధాతి ॥ పశుర్వా ఏషః । యదశ్వః । ఏష రుద్రః ॥ 42 ॥
యదగ్నిః । యదశ్వస్య పదే-ఽగ్ని-మాదద్ధ్యాత్ । రుద్రాయ పశూ-నపిదద్ధ్యాత్ । అపశు-ర్యజమాన-స్స్యాత్ । య-న్నాక్రమయేత్ । అనవరుద్ధా అస్య పశవః స్యుః । పార్శ్వత ఆక్రమయేత్ । యథా ఽఽహితస్యాగ్నే-రఙ్గారా అభ్యవవర్తేరన్న్ । అవరుద్ధా అస్య పశవో భవన్తి । న రుద్రాయాపిదధాతి ॥ 43 ॥
త్రీణి హవీగ్ంషి నిర్వపతి । విరాజ ఏవ విక్రాన్తం-యఁజమానో-ఽను విక్రమతే ॥ అగ్నయే పవమానాయ । అగ్నయే పావకాయ । అగ్నయే శుచయే । యదగ్నయే పవమానాయ నిర్వపతి । పునాత్యేవైనమ్ । యదగ్నయే పావకాయ । పూత ఏవాస్మి-న్నన్నాద్య-న్దధాతి । యదగ్నయే శుచయే । బ్రహ్మవర్చస-మేవాస్మి-న్నుపరిష్టా-ద్దధాతి ॥ 44 ॥

(ఏన - మాహవనీయం - ధత్తే - ఽశ్వత్వం - ఁవర్తయతి - కురుత - ఇతి -రుద్రో - దధాతి - యదగ్నయే శుచయ ఏక-ఞ్చ) (అ. 5)
అనువాకం 6 - పవమానహవిర్విస్తారః, హవిరన్తరాణి, దక్షిణాశ్చ

దేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆసన్న్ । తే దేవా విజయ-ముపయన్తః । అగ్నౌ వామం-వఁసు స-న్న్యదధత । ఇదము నో భవిష్యతి । యది నో జేష్యన్తీతి । తదగ్నిర్నో-థ్సహమశక్నోత్ । తత్-త్రేధా విన్యదధాత్ । పశుషు తృతీయమ్ । అఫ్సు తృతీయమ్ । ఆదిత్యే తృతీయమ్ ॥ 45 ॥
త-ద్దేవా విజిత్య । పునరవారురుథ్సన్త । తే-ఽగ్నయే పవమానాయ పురోడాశ-మష్టాకపాల-న్నిరవపన్న్ । పశవో వా అగ్నిః పవమానః । యదేవ పశుష్వాసీత్ । తత్-తేనావారున్ధత । తే-ఽగ్నయే పావకాయ । ఆపో వా అగ్నిః పావకః । యదేవాఫ్స్వాసీత్ । తత్-తేనావారున్ధత ॥ 46 ॥
తే-ఽగ్నయే శుచయే । అసౌ వా ఆదిత్యో-ఽగ్ని-శ్శుచిః । యదేవాదిత్య ఆసీత్ । తత్-తేనావారున్ధత ॥ బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । తనువో వావైతా అగ్న్యాధేయస్య । ఆగ్నేయో వా అష్టాకపాలో ఽగ్న్యాధేయమితి । యత్త-న్నిర్వపేత్ । నైతాని । యథా-ఽఽత్మా స్యాత్ ॥ 47 ॥
నాఙ్గాని । తాదృగేవ తత్ । యదేతాని నిర్వపేత్ । న తమ్ । యథా-ఽఙ్గాని స్యుః । నాత్మా । తాదృగేవ తత్ । ఉభయాని సహనిరుప్యాణి । యజ్ఞస్య సాత్మత్వాయ ॥ ఉభయం-వాఁ ఏతస్యేన్ద్రియం-వీఁర్యమాప్యతే ॥ 48 ॥
యో-ఽగ్నిమాధత్తే । ఐన్ద్రాగ్న-మేకాదశకపాల- మను నిర్వపేత్ । ఆదిత్య-ఞ్చరుమ్ । ఇన్ద్రాగ్నీ వై దేవానా-మయాతయామానౌ । యే ఏవ దేవతే అయాతయామ్నీ । తాభ్యామేవాస్మా ఇన్ద్రియం-వీఁర్యమవ- రున్ధే । ఆదిత్యో భవతి । ఇయం-వాఁ అదితిః । అస్యామేవ ప్రతితిష్ఠతి ॥ ధేన్వై వా ఏత-ద్రేతః ॥ 49 ॥
యదాజ్యమ్ । అనడుహస్తణ్డులాః । మిథునమేవావ-రున్ధే । ఘృతే భవతి । యజ్ఞస్యాలూక్షాన్తత్వాయ ॥ చత్వార ఆర్షేయాః ప్రాశ్ఞన్తి । దిశామేవ జ్యోతిషి జుహోతి ॥ పశవో వా ఏతాని హవీగ్ంషి । ఏష రుద్రః । యదగ్నిః ॥ 50 ॥
యథ్సద్య ఏతాని హవీగ్ంషి నిర్వపేత్ । రుద్రాయ పశూనపి దద్ధ్యాత్ । అపశు-ర్యజమాన-స్స్యాత్ । యన్నానునిర్వపేత్ । అనవరుద్ధా అస్య పశవః స్యుః । ద్వాదశసు రాత్రీష్వను నిర్వపేత్ । సంవఁథ్సర ప్రతిమా వై ద్వాదశ రాత్రయః । సంవఁథ్సరేణైవాస్మై రుద్రగ్ం శమయిత్వా । పశూనవ రున్ధే ॥ యదేక-మేకమేతాని హవీగ్ంషి నిర్వపేత్ ॥ 51 ॥
యథా త్రీణ్యావపనాని పూరయేత్ । తాదృక్తత్ । న ప్రజననముచ్ఛిగ్ంషేత్ । ఏక-న్నిరుప్య । ఉత్తరే సమస్యేత్ । తృతీయమేవాస్మై లోకముచ్ఛిగ్ంషతి ప్రజననాయ । త-మ్ప్రజయా పశుభిరను ప్రజాయతే । అథో యజ్ఞస్యైవైషా-ఽభిక్రాన్తిః ॥ రథచక్ర-మ్ప్రవర్తయతి । మనుష్యరథేనైవ దేవరథ-మ్ప్రత్యవరోహతి ॥ 52 ॥
బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । హోతవ్య-మగ్నిహోత్రాం(3) నహోతవ్యా(3)మితి । య-ద్యజుషా జుహుయాత్ । అయథాపూర్వమాహుతీ జుహుయాత్ । యన్న జుహుయాత్ । అగ్నిః పరాభవేత్ । తూష్ణీమేవ హోతవ్యమ్ । యథాపూర్వ-మాహుతీ జుహోతి । నాగ్నిః పరాభవతి ॥ అగ్నీధే దదాతి ॥ 53 ॥
అగ్నిముఖా-నేవర్తూ-న్ప్రీణాతి । ఉపబర్హణ-న్దదాతి । రూపాణామవ-రుద్ధ్యై । అశ్వ-మ్బ్రహ్మణే । ఇన్ద్రియమేవావ-రున్ధే । ధేనుగ్ం హోత్రే । ఆశిష ఏవావరున్ధే । అనడ్వాహ-మద్ధ్వర్యవే । వహ్నిర్వా అనడ్వాన్ । వహ్నిరద్ధ్వర్యుః ॥ 54 ॥
వహ్నినైవ వహ్ని యజ్ఞస్యావ-రున్ధే । మిథునౌ గావౌ దదాతి । మిథునస్యావ-రుద్ధ్యై । వాసో దదాతి । సర్వ దేవత్యం-వైఁ వాసః । సర్వా ఏవ దేవతాః ప్రీణాతి । ఆ ద్వాదశభ్యో దదాతి । ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సరః । సంవఁథ్సర ఏవ ప్రతి తిష్ఠతి । కామమూర్ధ్వ-న్దేయమ్ । అపరిమితస్యావ-రుద్ధ్యై ॥ 55 ॥

(ఆదిత్యే తృతీయ - మఫ్స్వాసీ-త్త-త్తేనావారున్ధత - స్యా - దాప్యతే - రేతో - ఽగ్ని - రేకమేక మేతాని హవిగ్ంషి నిర్వపేత్ - ప్రత్యవరోహతి - దదాత్య - ద్ధ్వర్యు--ర్ దేయ మేక-ఞ్చ) (అ. 6)
అనువాకం 7 - ఆధానమన్త్రాః

ఘర్మ-శ్శిరస్తదయమగ్నిః । స-మ్ప్రియః పశుభి-ర్భువత్ । ఛర్దిస్తోకాయ తనయాయ యచ్ఛ ॥ వాతః ప్రాణస్తదయమగ్నిః । స-మ్ప్రియః పశుభి-ర్భువత్ । స్వదిత-న్తోకాయ తనయాయ పితు-మ్పచ ॥ ప్రాచీమను ప్రదిశ-మ్ప్రేహి విద్వాన్ । అగ్నేరగ్నే పురో అగ్ని-ర్భవేహ । విశ్వా ఆశా దీద్యానో విభాహి । ఊర్జ-న్నో ధేహి ద్విపదే చతుష్పదే ॥ 56 ॥
అర్కశ్చక్షు-స్తదసౌ సూర్యస్తదయమగ్నిః । సమ్ప్రియః పశుభి-ర్భువత్ । య-త్తే శుక్ర శుక్రం-వఁర్చః శుక్రా తనూః । శుక్ర-ఞ్జ్యోతిరజస్రమ్ । తేన మే దీదిహి తేన త్వా-ఽఽదధే । అగ్నినా-ఽగ్నే బ్రహ్మణా ॥ ఆనశే వ్యానశే సర్వమాయు-ర్వ్యానశే ॥ యే తే అగ్నే శివే తనువౌ । విరాట్ చ స్వరాట్ చ । తే మా విశతా-న్తే మా జిన్వతామ్ ॥ 57 ॥
యే తే అగ్నే శివే తనువౌ । సమ్రాట్ చాభిభూశ్చ । తే మా విశతా-న్తే మా జిన్వతామ్ । యే తే అగ్నే శివే తనువౌ । విభూశ్చ పరిభూశ్చ । తే మా విశతా-న్తే మా జిన్వతామ్ । యే తే అగ్నే శివే తనువౌ । ప్రభ్వీ చ ప్రభూతిశ్చ । తే మా విశతా-న్తే మా జిన్వతామ్ । యాస్తే అగ్నే శివాస్తనువః । తాభిస్త్వా ఽఽదధే ॥ యాస్తే అగ్నే ఘోరాస్తనువః । తాభిరము-ఙ్గచ్ఛ ॥ 58 ॥

(చతుష్పదే - జిన్వతాం - తనువ స్త్రీణి చ ) (అ. 7)
అనువాకం 8 - ఏతద్బ్రాహ్మణం

ఇమే వా ఏతే లోకా అగ్నయః । తే యదవ్యావృత్తా ఆధీయేరన్న్ । శోచయేయు-ర్యజమానమ్ । ఘర్మ-శ్శిర ఇతి గార్హపత్య-మాదధాతి । వాతః ప్రాణ ఇత్యన్వాహార్య-పచనమ్ । అర్క-శ్చక్షురిత్యా-హవనీయమ్ । తేనైవైనాన్ వ్యావర్తయతి । తథా న శోచయన్తి యజమానమ్ ॥ రథన్తర-మభిగాయతే గార్హపత్య ఆధీయమానే । రాథన్తరో వా అయం-లోఁకః ॥ 59 ॥
అస్మిన్నేవైనం-లోఁకే ప్రతిష్ఠిత-మాధత్తే । వామదేవ్య-మభిగాయత ఉద్ధ్రియమాణే । అన్తరిక్షం-వైఁ వామదేవ్యమ్ । అన్తరిక్ష ఏవైన-మ్ప్రతిష్ఠిత-మాధత్తే । అథో శాన్తి-ర్వై వామదేవ్యమ్ । శాన్తమేవైన-మ్పశవ్యముద్ధరతే । బృహదభిగాయత ఆహవనీయ ఆధీయమానే । బార్హతో వా అసౌ లోకః । అముష్మిన్నేవైనం-లోఁకే ప్రతిష్ఠిత-మాధత్తే ॥ ప్రజాపతి-రగ్ని-మసృజత ॥ 60 ॥
సో-ఽశ్వో వారో భూత్వా పరాంఐత్ । తం-వాఁరవన్తీయేనావారయత ।త-ద్వారవన్తీయస్య వారవన్తీయత్వమ్ । శ్యైతేన శ్యేతీ అకురుత ।తచ్ఛ్యైతస్య శ్యైతత్వమ్ । య-ద్వారవన్తీయ-మభిగాయతే । వారయిత్వైవైన-మ్ప్రతిష్ఠిత-మాధత్తే । శ్యైతేన శ్యేతీ కురుతే ॥ ఘర్మ-శ్శిర ఇతి గార్హపత్య-మాదధాతి । సశీర్షాణ-మేవైన-మాధత్తే ॥ 61 ॥
ఉపైనముత్తరో యజ్ఞో నమతి ॥ రుద్రో వా ఏషః । యదగ్నిః । స ఆధీయమాన ఈశ్వరో యజమానస్య పశూన్ హిగ్ంసితోః । స-మ్ప్రియః పశుభి-ర్భువదిత్యాహ । పశుభిరేవైనగ్ం సమ్ప్రియ-ఙ్కరోతి । పశూనా-మహిగ్ంసాయై ॥ ఛర్దిస్తోకాయ తనయాయ యచ్ఛేత్యాహ ।ఆశిషమేవైతా-మాశాస్తే ॥ వాతః ప్రాణ ఇత్యన్వాహార్య-పచనమ్ ॥ 62 ॥
సప్రాణ-మేవైన-మాధత్తే ॥ స్వదిత-న్తోకాయ తనయాయ పితు-మ్పచేత్యాహ । అన్నమేవాస్మై స్వదయతి ॥ ప్రాచీమను ప్రదిశ-మ్ప్రేహి విద్వానిత్యాహ । విభక్తిరేవైనయోస్సా । అథో నానా వీర్యావేవైనౌ కురుతే ॥ ఊర్జ-న్నో ధేహి ద్విపదే చతుష్పద ఇత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ॥ అర్క-శ్చక్షురిత్యా-హవనీయమ్ । అర్కో వై దేవానామన్నమ్ ॥ 63 ॥
అన్నమేవావ రున్ధే ॥ తేన మే దీదిహీత్యాహ । సమిన్ధ ఏవైనమ్ ॥ ఆనశే వ్యానశ ఇతి త్రిరుదిఙ్గయతి । త్రయ ఇమే లోకాః । ఏష్వేవైనం-లోఁకేషు ప్రతిష్ఠిత-మాధత్తే ॥ తత్-తథా న కార్యమ్ । వీఙ్గితమ ప్రతిష్ఠిత-మాదధీత । ఉద్ధృత్యై-వాధాయా-భిమన్త్రియః । అవీఙ్గిత-మేవైన-మ్ప్రతిష్ఠిత-మాధత్తే ॥ విరాట్ చ స్వరాట్ చ యాస్తే అగ్నే శివాస్తనువ-స్తాభిస్త్వా ఽఽదధ ఇత్యాహ । ఏతా వా అగ్నే-శ్శివాస్తనువః । తాభిరేవైనగ్ం సమర్ధయతి ॥ యాస్తే అగ్నే ఘోరాస్తనువ స్తాభిరము-ఙ్గచ్ఛేతి బ్రూయాద్య-న్ద్విష్యాత్ । తాభిరేవైన-మ్పరాభావయతి ॥ 64 ॥

(లోకో - ఽసృజతైన - మాధత్తే - ఽన్వాహార్యపచనం - దేవానామన్న - మేన-మ్ప్రతిష్ఠితమాధత్తే పఞ్చ చ) (అ. 8)
అనువాకం 9 - బ్రహ్మౌదనమ్

శమీగర్భాదగ్ని-మ్మన్థతి । ఏషా వా అగ్నే-ర్యజ్ఞియా తనూః । తామేవాస్మై జనయతి ॥ అదితిః పుత్రకామా । సాద్ధ్యేభ్యో దేవేభ్యో బ్రహ్మౌదన-మపచత్ । తస్యా ఉచ్ఛేషణ-మదదుః । త-త్ప్రాశ్ఞాత్ । సా రేతో-ఽధత్త । తస్యై ధాతా చార్యమా చాజాయేతామ్ । సా ద్వితీయ-మపచత్ ॥ 65 ॥
తస్యా ఉచ్ఛేషణ-మదదుః । త-త్ప్రాశ్ఞాత్ । సా రేతో-ఽధత్త । తస్యై మిత్రశ్చ వరుణశ్చాజాయేతామ్ । సా తృతీయ-మపచత్ । తస్యా ఉచ్ఛేషణ-మదదుః । త-త్ప్రాశ్ఞాత్ । సా రేతో-ఽధత్త । తస్యా అగ్ంశశ్చ భగశ్చాజాయేతామ్ । సా చతుర్థ-మపచత్ ॥ 66 ॥
తస్యా ఉచ్ఛేషణ-మదదుః । త-త్ప్రాశ్ఞాత్ । సా రేతో-ఽధత్త । తస్యా ఇన్ద్రశ్చ వివస్వాగ్శ్చా-జాయేతామ్ । బ్రహ్మౌదన-మ్పచతి । రేత ఏవ త-ద్దధాతి ॥ ప్రాశ్ఞన్తి బ్రాహ్మణా ఓదనమ్ ॥ యదాజ్య-ముచ్ఛిష్యతే । తేన సమిధో-ఽభ్యజ్యాదధాతి । ఉచ్ఛేషణాద్వా అదితీ రేతో-ఽధత్త ॥ 67 ॥
ఉచ్ఛేషణాదేవ త-ద్రేతో ధత్తే ॥ అస్థి వా ఏతత్ । య-థ్సమిధః । ఏత-ద్రేతః । యదాజ్యమ్ । యదాజ్యేన సమిధో-ఽభ్యజ్యాదధాతి । అస్థ్యేవ త-ద్రేతసి దధాతి ॥ తిస్ర ఆదధాతి మిథునత్వాయ ॥ ఇయతీ-ర్భవన్తి । ప్రజాపతినా యజ్ఞముఖేన సమ్మితాః ॥ 68 ॥
ఇయతీ-ర్భవన్తి । యజ్ఞపరుషా సమ్మితాః । ఇయతీ-ర్భవన్తి । ఏతావద్వై పురుషే వీర్యమ్ । వీర్య సమ్మితాః ॥ ఆర్ద్రా భవన్తి । ఆర్ద్రమివ హి రేతః సిచ్యతే ॥ చిత్రియస్యాశ్వత్థస్యాదధాతి । చిత్రమేవ భవతి ॥ ఘృతవతీభి-రాదధాతి ॥ 69 ॥
ఏతద్వా అగ్నేః ప్రియ-న్ధామ । య-ద్ఘృతమ్ । ప్రియేణైవైన-న్ధామ్నా సమర్ధయతి । అథో తేజసా ॥ గాయత్రీభి-ర్బ్రాహ్మణస్యాదద్ధ్యాత్ । గాయత్రఛన్దా వై బ్రాహ్మణః । స్వస్య ఛన్దసః ప్రత్యయనస్త్వాయ । త్రిష్టుగ్భీ-రాజన్యస్య । త్రిష్టు-ప్ఛన్దా వై రాజన్యః । స్వస్య ఛన్దసః ప్రత్యయనస్త్వాయ ॥ 70 ॥
జగతీభి-ర్వైశ్యస్య । జగతీ ఛన్దా వై వైశ్యః । స్వస్య ఛన్దసః ప్రత్యయనస్త్వాయ ॥ తగ్ం సంవఁథ్సర-ఙ్గోపాయేత్ । సంవఁథ్సరగ్ం హి రేతో హితం-వఁర్ధతే ॥ య-ద్యేనగ్ం సంవఁథ్సరే నోపనమేత్ । సమిధః పునరాదద్ధ్యాత్ । రేత ఏవ తద్ధితం-వఁర్ధమానమేతి ॥ న మాగ్ంస-మశ్ఞీయాత్ । న స్త్రియముపేయాత్ ॥ 71 ॥
య-న్మాగ్ంస-మశ్ఞీయాత్ । యథ్స్త్రియ-ముపేయాత్ । నిర్వీర్య-స్స్యాత్ । నైనమగ్ని-రుపనమేత్ ॥ శ్వ ఆధాస్యమానో బ్రహ్మౌదన-మ్పచతి । ఆదిత్యా వా ఇత ఉత్తమా-స్సువర్గం-లోఁకమాయన్న్ । తే వా ఇతో యన్త-మ్ప్రతినుదన్తే । ఏతే ఖలు వావాదిత్యాః । య-ద్బ్రాహ్మణాః । తైరేవ సత్వ-ఙ్గచ్ఛతి ॥ 72 ॥
నైన-మ్ప్రతినుదన్తే ॥ బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । క్వా సః । అగ్నిః కార్యః । యో-ఽస్మై ప్రజా-మ్పశూ-న్ప్రజనయతీతి । శల్కైస్తాగ్ం రాత్రిమగ్ని-మిన్ధీత । తస్మి-న్నుపవ్యుషమరణీ నిష్టపేత్ । యథర్షభాయ వాశితా న్యావిచ్ఛాయతి । తాదృగేవ తత్ ॥ అపోదూహ్య భస్మాగ్ని-మ్మన్థతి ॥ 73 ॥
సైవ సా-ఽగ్నే-స్సన్తతిః ॥ త-మ్మథిత్వా ప్రాఞ్చముద్ధరతి । సంవఁథ్సరమేవ త-ద్రేతో హిత-మ్ప్రజనయతి ॥ అనాహిత-స్తస్యాగ్ని-రిత్యాహుః । య-స్సమిధో-ఽనాధాయాగ్ని-మాధత్త ఇతి । తా-స్సంవఁథ్సరే పురస్తా-దాదద్ధ్యాత్ । సంవఁథ్సరాదేవైన-మవరుద్ధ్యా-ధత్తే ॥ యది సంవఁథ్సరే ఽనాదద్ధ్యాత్ । ద్వాదశ్యా-మ్పురస్తా-దాదద్ధ్యాత్ । సంవఁథ్సర ప్రతిమా వై ద్వాదశ రాత్రయః । సంవఁథ్సరమేవాస్యాహితా భవన్తి ॥ యది ద్వాదశ్యా-న్నాదద్ధ్యాత్ । త్ర్యహే పురస్తాదాదద్ధ్యాత్ । ఆహితా ఏవాస్య భవన్తి ॥ 74 ॥

(ద్వితీయమపచచ్ - చతుర్థమపచ - దదితీ రేతో-ఽధత్త - సమ్మితా -

ఘృతవతీభిరాదధాతి - రాజన్యః స్వస్య ఛన్దసః ప్రత్యయనస్త్వా - యేయా-ద్- గచ్ఛతి - మన్థతి - రాత్రయ శ్చత్వారి చ) (అ. 9)
అనువాకం 10 - పఞ్చాగ్న్యాధానమ్

ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత । స రిరిచానో-ఽమన్యత । స తపో-ఽతప్యత । స ఆత్మన్ వీర్య-మపశ్యత్ । తదవర్ధత । తదస్మా-థ్సహసోర్ధ్వ-మసృజ్యత । సా విరాడభవత్ । తా-న్దేవాసురా వ్యగృహ్ణత । సో-ఽబ్రవీ-త్ప్రజాపతిః । మమ వా ఏషా ॥ 75 ॥
దోహా ఏవ యుష్మాకమితి ॥ సా తతః ప్రాచ్యుదక్రామత్ । త-త్ప్రజాపతిః పర్యగృహ్ణాత్ । అథర్వ పితు-మ్మే గోపాయేతి । సా ద్వితీయ-ముదక్రామత్ । త-త్ప్రజాపతిః పర్యగృహ్ణాత్ । నర్య ప్రజా-మ్మే గోపాయేతి । సా తృతీయ-ముదక్రామత్ । త-త్ప్రజాపతిః పర్యగృహ్ణాత్ । శగ్గ్స్య పశూ-న్మే గోపాయేతి ॥ 76 ॥
సా చతుర్థ-ముదక్రామత్ । త-త్ప్రజాపతిః పర్యగృహ్ణాత్ । సప్రథ సభా-మ్మే గోపాయేతి । సా పఞ్చమ-ముదక్రామత్ । త-త్ప్రజాపతిః పర్యగృహ్ణాత్ । అహే బుద్ధ్నియ మన్త్ర-మ్మే గోపాయేతి । అగ్నీన్ వావ సా తాన్ వ్యక్రమత । తా-న్ప్రజాపతిః పర్యగృహ్ణాత్ । అథో పఙ్క్తిమేవ ॥ పఙ్క్తిర్వా ఏషా బ్రాహ్మణే ప్రవిష్టా ॥ 77 ॥
తామాత్మనో-ఽధి నిర్మిమీతే । యదగ్ని-రాధీయతే । తస్మా-దేతావన్తో-ఽగ్నయ ఆధీయన్తే । పాఙ్క్తం-వాఁ ఇదగ్ం సర్వమ్ । పాఙ్క్తేనైవ పాఙ్క్తగ్గ్ స్పృణోతి ॥ అథర్వ పితు-మ్మే గోపాయేత్యాహ । అన్నమేవై తేన స్పృణోతి । నర్య ప్రజా-మ్మే గోపాయేత్యాహ । ప్రజామేవైతేన స్పృణోతి । శగ్గ్స్య పశూ-న్మే గోపాయేత్యాహ ॥ 78 ॥
పశూనేవైతేన స్పృణోతి । సప్రథ సభా-మ్మే గోపాయేత్యాహ । సభామేవైతేనెన్ద్రియగ్గ్ స్పృణోతి । అహే బుద్ధ్నియ మన్త్ర-మ్మే గోపాయేత్యాహ । మన్త్రమేవై తేన శ్రియగ్గ్ స్పృణోతి ॥ యదన్వాహార్య-పచనే-ఽన్వాహార్య-మ్పచన్తి । తేన సో-ఽస్యాభీష్టః ప్రీతః । య-ద్గార్హపత్య ఆజ్యమధిశ్రయన్తి సమ్పత్నీర్యాజయన్తి । తేన సో-ఽస్యాభీష్టః ప్రీతః । యదాహవనీయే జుహ్వతి ॥ 79 ॥
తేన సో-ఽస్యాభీష్టః ప్రీతః । యథ్సభాయాం-విఁజయన్తే । తేన సో-ఽస్యాభీష్టః ప్రీతః । యదావసథే-ఽన్నగ్ం హరన్తి । తేన సో-ఽస్యాభీష్టః ప్రీతః । తథా-ఽస్య సర్వే ప్రీతా అభీష్టా ఆధీయన్తే ॥ ప్రవసథ-మేష్యన్నేవ-ముపతిష్ఠే-తైకమేకమ్ । యథా బ్రాహ్మణాయ గృహేవాసినే పరిదాయ గృహానేతి । తాదృగేవ తత్ ॥ పునరాగ-త్యోపతిష్ఠతే । సా భాగేయమేవైషా-న్తత్ । సా తత ఊర్ధ్వా-ఽఽరోహత్ । సా రోహిణ్యభవత్ । త-ద్రోహిణ్యై రోహిణిత్వమ్ । రోహిణ్యా-మగ్ని-మాదధీత । స్వ ఏవైనం-యోఁనౌ ప్రతిష్ఠిత-మాధత్తే । ఋద్ధ్నోత్యేనేన ॥ 80 ॥

(ఏషా - పశూన్మే గోపాయేతి - ప్రవిష్టా -