കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകേ പ്രഥമഃ പ്രപാഠകഃ - അഗ്ന്യാധേയബ്രാഹ്മണം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
ബ്രഹ്മ സന്ധത്ത-ന്തന്മേ ജിന്വതമ് । ക്ഷത്രഗ്ം സന്ധത്ത-ന്തന്മേ ജിന്വതമ് । ഇഷഗ്ം സന്ധത്ത-ന്താ-മ്മേ ജിന്വതമ് । ഊര്ജഗ്ം സന്ധത്ത-ന്താ-മ്മേ ജിന്വതമ് । രയിഗ്ം സന്ധത്ത-ന്താ-മ്മേ ജിന്വതമ് । പുഷ്ടിഗ്ം സന്ധത്ത-ന്താ-മ്മേ ജിന്വതമ് । പ്രജാഗ്ം സന്ധത്ത-ന്താ-മ്മേ ജിന്വതമ് । പശൂ-ന്ഥ്സന്ധത്ത-ന്താന്മേ ജിന്വതമ് ॥ സ്തുതോ-ഽസി ജനധാഃ । ദേവാസ്ത്വാ ശുക്രപാഃ പ്രണയന്തു ॥ 1 ॥
സുവീരാഃ പ്രജാഃ പ്രജനയ-ന്പരീഹി । ശുക്ര-ശ്ശുക്രശോചിഷാ ॥ സ്തുതോ-ഽസി ജനധാഃ । ദേവാസ്ത്വാ മന്ഥിപാഃ പ്രണയന്തു ॥ സുപ്രജാഃ പ്രജാഃ പ്രജനയ-ന്പരീഹി । മന്ഥീ മന്ഥിശോചിഷാ ॥സജങ്ഗ്മാനൌ ദിവ ആ പൃഥിവ്യാ-ഽഽയുഃ । സന്ധത്ത-ന്തന്മേ ജിന്വതമ് । പ്രാണഗ്ം സന്ധത്ത-ന്ത-മ്മേ ജിന്വതമ് । അപാനഗ്ം സന്ധത്ത-ന്ത-മ്മേ ജിന്വതമ് ॥ 2 ॥
വ്യാനഗ്ം സന്ധത്ത-ന്ത-മ്മേ ജിന്വതമ് । ചക്ഷു-സ്സന്ധത്ത-ന്തന്മേ ജിന്വതമ് । ശ്രോത്രഗ്ം സന്ധത്ത-ന്തന്മേ ജിന്വതമ് । മന-സ്സന്ധത്ത-ന്തന്മേ ജിന്വതമ് । വാചഗ്ം സന്ധത്ത-ന്താ-മ്മേ ജിന്വതമ് ॥ ആയുഃ സ്ഥ ആയുര്മേ ധത്തമ് । ആയു-ര്യജ്ഞായ ധത്തമ് । ആയു-ര്യജ്ഞപതയേ ധത്തമ് । പ്രാണ-സ്സ്ഥഃ പ്രാണ-മ്മേ ധത്തമ് । പ്രാണം-യഁജ്ഞായ ധത്തമ് ॥ 3 ॥
പ്രാണം-യഁജ്ഞപതയേ ധത്തമ് । ചക്ഷുഃ സ്ഥശ്ചക്ഷുര്മേ ധത്തമ് । ചക്ഷു-ര്യജ്ഞായ ധത്തമ് । ചക്ഷു-ര്യജ്ഞപതയേ ധത്തമ് । ശ്രോത്രഗ്ഗ് സ്ഥ-ശ്ശ്രോത്ര-മ്മേ ധത്തമ് । ശ്രോത്രം-യഁജ്ഞായ ധത്തമ് । ശ്രോത്രം-യഁജ്ഞപതയേ ധത്തമ് । തൌ ദേവൌ ശുക്രാമന്ഥിനൌ ।കല്പയത-ന്ദൈവീര്വിശഃ । കല്പയത-മ്മാനുഷീഃ ॥ 4 ॥
ഇഷ-മൂര്ജമസ്മാസു ധത്തമ് । പ്രാണാ-ന്പശുഷു । പ്രജാ-മ്മയി ച യജമാനേ ച ॥ നിരസ്ത-ശ്ശണ്ഡഃ । നിരസ്തോ മര്കഃ ॥ അപനുത്തൌ ശണ്ഡാമര്കൌ സഹാമുനാ ॥ ശുക്രസ്യ സമിദസി । മന്ഥിനഃ സമിദസി ॥ സ പ്രഥമ-സ്സങ്കൃതി-ര്വിശ്വകര്മാ । സ പ്രഥമോ മിത്രോ വരുണോ അഗ്നിഃ । സ പ്രഥമോ ബൃഹസ്പതിശ്ചികിത്വാന് । തസ്മാ ഇന്ദ്രായ സുതമാജുഹോമി ॥ 5 ॥
ബ്രഹ്മ സന്ധത്ത-ന്തന്മേ ജിന്വതമ് । ക്ഷത്രഗ്ം സന്ധത്ത-ന്തന്മേ ജിന്വതമ് । ഇഷഗ്ം സന്ധത്ത-ന്താ-മ്മേ ജിന്വതമ് । ഊര്ജഗ്ം സന്ധത്ത-ന്താ-മ്മേ ജിന്വതമ് । രയിഗ്ം സന്ധത്ത-ന്താ-മ്മേ ജിന്വതമ് । പുഷ്ടിഗ്ം സന്ധത്ത-ന്താ-മ്മേ ജിന്വതമ് । പ്രജാഗ്ം സന്ധത്ത-ന്താ-മ്മേ ജിന്വതമ് । പശൂ-ന്ഥ്സന്ധത്ത-ന്താന്മേ ജിന്വതമ് ॥ സ്തുതോ-ഽസി ജനധാഃ । ദേവാസ്ത്വാ ശുക്രപാഃ പ്രണയന്തു ॥ 1 ॥
സുവീരാഃ പ്രജാഃ പ്രജനയ-ന്പരീഹി । ശുക്ര-ശ്ശുക്രശോചിഷാ ॥ സ്തുതോ-ഽസി ജനധാഃ । ദേവാസ്ത്വാ മന്ഥിപാഃ പ്രണയന്തു ॥ സുപ്രജാഃ പ്രജാഃ പ്രജനയ-ന്പരീഹി । മന്ഥീ മന്ഥിശോചിഷാ ॥സജങ്ഗ്മാനൌ ദിവ ആ പൃഥിവ്യാ-ഽഽയുഃ । സന്ധത്ത-ന്തന്മേ ജിന്വതമ് । പ്രാണഗ്ം സന്ധത്ത-ന്ത-മ്മേ ജിന്വതമ് । അപാനഗ്ം സന്ധത്ത-ന്ത-മ്മേ ജിന്വതമ് ॥ 2 ॥
വ്യാനഗ്ം സന്ധത്ത-ന്ത-മ്മേ ജിന്വതമ് । ചക്ഷു-സ്സന്ധത്ത-ന്തന്മേ ജിന്വതമ് । ശ്രോത്രഗ്ം സന്ധത്ത-ന്തന്മേ ജിന്വതമ് । മന-സ്സന്ധത്ത-ന്തന്മേ ജിന്വതമ് । വാചഗ്ം സന്ധത്ത-ന്താ-മ്മേ ജിന്വതമ് ॥ ആയുഃ സ്ഥ ആയുര്മേ ധത്തമ് । ആയു-ര്യജ്ഞായ ധത്തമ് । ആയു-ര്യജ്ഞപതയേ ധത്തമ് । പ്രാണ-സ്സ്ഥഃ പ്രാണ-മ്മേ ധത്തമ് । പ്രാണം-യഁജ്ഞായ ധത്തമ് ॥ 3 ॥
പ്രാണം-യഁജ്ഞപതയേ ധത്തമ് । ചക്ഷുഃ സ്ഥശ്ചക്ഷുര്മേ ധത്തമ് । ചക്ഷു-ര്യജ്ഞായ ധത്തമ് । ചക്ഷു-ര്യജ്ഞപതയേ ധത്തമ് । ശ്രോത്രഗ്ഗ് സ്ഥ-ശ്ശ്രോത്ര-മ്മേ ധത്തമ് । ശ്രോത്രം-യഁജ്ഞായ ധത്തമ് । ശ്രോത്രം-യഁജ്ഞപതയേ ധത്തമ് । തൌ ദേവൌ ശുക്രാമന്ഥിനൌ ।കല്പയത-ന്ദൈവീര്വിശഃ । കല്പയത-മ്മാനുഷീഃ ॥ 4 ॥
ഇഷ-മൂര്ജമസ്മാസു ധത്തമ് । പ്രാണാ-ന്പശുഷു । പ്രജാ-മ്മയി ച യജമാനേ ച ॥ നിരസ്ത-ശ്ശണ്ഡഃ । നിരസ്തോ മര്കഃ ॥ അപനുത്തൌ ശണ്ഡാമര്കൌ സഹാമുനാ ॥ ശുക്രസ്യ സമിദസി । മന്ഥിനഃ സമിദസി ॥ സ പ്രഥമ-സ്സങ്കൃതി-ര്വിശ്വകര്മാ । സ പ്രഥമോ മിത്രോ വരുണോ അഗ്നിഃ । സ പ്രഥമോ ബൃഹസ്പതിശ്ചികിത്വാന് । തസ്മാ ഇന്ദ്രായ സുതമാജുഹോമി ॥ 5 ॥
(നയ - ന്ത്വപാനഗ്ം സന്ധത്തം ത-മ്മേ ജിന്വതം - പ്രാണം-യഁജ്ഞായ ധത്തം - മാനുഷീ--ര് അഗ്നി-ര്ദ്വേ ച) (അ. 1)
ബ്രഹ്മ ക്ഷത്ര-ന്തത് । ഇഷമൂര്ജഗ്ം രയി-മ്പുഷ്ടി-മ്പ്രജാ-ന്താമ് । പശു-ന്താന് । സന്ധത്ത-ന്തത് । പ്രാണമപാനം-വ്യാഁന-ന്തമ് । ചക്ഷു-ശ്ശ്രോത്ര-മ്മനസ്തത് । വാച-ന്താമ് । ഇഷാദിപഞ്ചകേ വാച-ന്താ-മ്മേ । പശൂ-ന്ഥ്സന്ധത്ത-ന്താന്മേ । പ്രാണാദിത്രിതയേ ത-മ്മേ । അന്യത്ര തന്മേ । )
കൃത്തികാ-സ്വഗ്നി-മാദധീത । ഏതദ്വാ അഗ്നേ-ര്നക്ഷത്രമ് । യ-ത്കൃത്തികാഃ । സ്വായാമേവൈന-ന്ദേവതായാമാധായ । ബ്രഹ്മവര്ചസീ ഭവതി ॥ മുഖം-വാഁ ഏതന്നക്ഷത്രാണാമ് । യ-ത്കൃത്തികാഃ । യഃ കൃത്തികാ-സ്വഗ്നി-മാധത്തേ । മുഖ്യ ഏവ ഭവതി ॥ അഥോ ഖലു ॥ 6 ॥
അഗ്നി-നക്ഷത്രമിത്യ-പചായന്തി । ഗൃഹാനഃഅ ദാഹുകോ ഭവതി ॥ പ്രജാപതീ രോഹിണ്യാ-മഗ്നി-മസൃജത । ത-ന്ദേവാ രോഹിണ്യാ-മാദധത । തതോ വൈ തേ സര്വാ-ന്രോഹാനരോഹന്ന് । ത-ദ്രോഹിണ്യൈ രോഹിണിത്വമ് । യോ രോഹിണ്യാ-മഗ്നിമാധത്തേ । ഋധ്നോത്യേവ । സര്വാ-ന്രോഹാന്-രോഹതി ॥ ദേവാ വൈ ഭദ്രാ-സ്സന്തോ-ഽഗ്നി-മാധിഥ്സന്ത ॥ 7 ॥
തേഷാമനാഹിതോ ഽഗ്നിരാസീത് । അഥൈഭ്യോ വാമം-വഁസ്വപാക്രാമത് । തേ പുനര്വസ്വോരാദധത । തതോ വൈ താന് വാമം-വഁസൂപാവര്തത । യഃ പുരാ ഭദ്ര-സ്സന്പാപീയാ-ന്ഥ്സ്യാത് । സ പുനര്വസ്വോ-രഗ്നി-മാദധീത । പുനരേവൈനം-വാഁമം-വഁസൂപാവര്തതേ । ഭദ്രോ ഭവതി ॥ യഃ കാമയേത ദാനകാമാ മേ പ്രജാ-സ്സ്യുരിതി । സ പൂര്വയോഃ ഫല്ഗുന്യോ-രഗ്നി-മാദധീത ॥ 8 ॥
അര്യമ്ണോ വാ ഏതന്നക്ഷത്രമ് । യത്പൂര്വേ ഫല്ഗുനീ । അര്യമേതി തമാഹുര്യോ ദദാതി । ദാനകാമാ അസ്മൈ പ്രജാ ഭവന്തി ॥ യഃ കാമയേത ഭഗീ സ്യാമിതി । സ ഉത്തരയോഃ ഫല്ഗുന്യോ-രഗ്നിമാദധീത । ഭഗസ്യ വാ ഏതന്നക്ഷത്രമ് । യദുത്തരേ ഫല്ഗുനീ । ഭഗ്യേവ ഭവതി ॥ കാലകഞ്ജാ വൈ നാമാസുരാ ആസന്ന് ॥ 9 ॥
തേ സുവര്ഗായ ലോകായാഗ്നി-മചിന്വത । പുരുഷ ഇഷ്ടകാ-മുപാദധാത്-പുരുഷ ഇഷ്ടകാമ് । സ ഇന്ദ്രോ ബ്രാഹ്മണോ ബ്രുവാണ ഇഷ്ടകാമുപാധത്ത । ഏഷാ മേ ചിത്രാ നാമേതി । തേ സുവര്ഗം-ലോഁകമാപ്രാരോഹന്ന് । സ ഇന്ദ്ര ഇഷ്ടകാമാവൃഹത് । തേ-ഽവാകീര്യന്ത । യേ-ഽവാകീര്യന്ത । ത ഊര്ണാവഭയോ-ഽഭവന്ന് । ദ്വാവുദപതതാമ് ॥ 10 ॥
തൌ ദിവ്യൌ ശ്വാനാവഭവതാമ് । യോ ഭ്രാതൃവ്യവാ-ന്ഥ്സ്യാത് । സ ചിത്രായാ-മഗ്നി-മാദധീത । അവകീര്യൈവ ഭ്രാതൃവ്യാന് । ഓജോ ബലമിന്ദ്രിയം-വീഁര്യമാത്മന്-ധത്തേ ॥ വസന്താ ബ്രാഹ്മണോ ഽഗ്നിമാദധീത । വസന്തോ വൈ ബ്രാഹ്മണസ്യര്തുഃ । സ്വ ഏവൈന-മൃതാവാധായ । ബ്രഹ്മവര്ചസീ ഭവതി । മുഖം-വാഁ ഏതദൃതൂനാമ് ॥ 11 ॥
യ-ദ്വസന്തഃ । യോ വസന്താ-ഽഗ്നിമാധത്തേ । മുഖ്യ ഏവ ഭവതി । അഥോ യോനിമന്തമേവൈന-മ്പ്രജാതമാധത്തേ । ഗ്രീഷ്മേ രാജന്യ ആദധീത । ഗ്രീഷ്മോ വൈ രാജന്യസ്യര്തുഃ । സ്വ ഏവൈനമൃതാവാധായ । ഇന്ദ്രിയാവീ ഭവതി । ശരദി വൈശ്യ ആദധീത । ശരദ്വൈ വൈശ്യസ്യര്തുഃ ॥ 12 ॥
സ്വ ഏവൈനമൃതാവാധായ । പശുമാ-ന്ഭവതി ॥ ന പൂര്വയോഃ ഫല്ഗുന്യോ-രഗ്നിമാദധീത । ഏഷാ വൈ ജഘന്യാ രാത്രിഃ സംവഁഥ്സരസ്യ । യത്പൂര്വേ ഫല്ഗുനീ । പൃഷ്ടിത ഏവ സംവഁഥ്സരസ്യാ-ഗ്നിമാധായ । പാപീയാന്-ഭവതി । ഉത്തരയോരാദധീത । ഏഷാ വൈ പ്രഥമാ രാത്രിഃ സംവഁഥ്സരസ്യ । യദുത്തരേ ഫല്ഗുനീ । മുഖത ഏവ സംവഁഥ്സരസ്യാ-ഗ്നിമാധായ । വസീയാ-ന്ഭവതി ॥ അഥോ ഖലു । യദൈവൈനം-യഁജ്ഞ ഉപനമേത് । അഥാദധീത । സൈവാസ്യര്ധിഃ ॥ 13 ॥
ബ്രഹ്മ ക്ഷത്ര-ന്തത് । ഇഷമൂര്ജഗ്ം രയി-മ്പുഷ്ടി-മ്പ്രജാ-ന്താമ് । പശു-ന്താന് । സന്ധത്ത-ന്തത് । പ്രാണമപാനം-വ്യാഁന-ന്തമ് । ചക്ഷു-ശ്ശ്രോത്ര-മ്മനസ്തത് । വാച-ന്താമ് । ഇഷാദിപഞ്ചകേ വാച-ന്താ-മ്മേ । പശൂ-ന്ഥ്സന്ധത്ത-ന്താന്മേ । പ്രാണാദിത്രിതയേ ത-മ്മേ । അന്യത്ര തന്മേ । )
കൃത്തികാ-സ്വഗ്നി-മാദധീത । ഏതദ്വാ അഗ്നേ-ര്നക്ഷത്രമ് । യ-ത്കൃത്തികാഃ । സ്വായാമേവൈന-ന്ദേവതായാമാധായ । ബ്രഹ്മവര്ചസീ ഭവതി ॥ മുഖം-വാഁ ഏതന്നക്ഷത്രാണാമ് । യ-ത്കൃത്തികാഃ । യഃ കൃത്തികാ-സ്വഗ്നി-മാധത്തേ । മുഖ്യ ഏവ ഭവതി ॥ അഥോ ഖലു ॥ 6 ॥
അഗ്നി-നക്ഷത്രമിത്യ-പചായന്തി । ഗൃഹാനഃഅ ദാഹുകോ ഭവതി ॥ പ്രജാപതീ രോഹിണ്യാ-മഗ്നി-മസൃജത । ത-ന്ദേവാ രോഹിണ്യാ-മാദധത । തതോ വൈ തേ സര്വാ-ന്രോഹാനരോഹന്ന് । ത-ദ്രോഹിണ്യൈ രോഹിണിത്വമ് । യോ രോഹിണ്യാ-മഗ്നിമാധത്തേ । ഋധ്നോത്യേവ । സര്വാ-ന്രോഹാന്-രോഹതി ॥ ദേവാ വൈ ഭദ്രാ-സ്സന്തോ-ഽഗ്നി-മാധിഥ്സന്ത ॥ 7 ॥
തേഷാമനാഹിതോ ഽഗ്നിരാസീത് । അഥൈഭ്യോ വാമം-വഁസ്വപാക്രാമത് । തേ പുനര്വസ്വോരാദധത । തതോ വൈ താന് വാമം-വഁസൂപാവര്തത । യഃ പുരാ ഭദ്ര-സ്സന്പാപീയാ-ന്ഥ്സ്യാത് । സ പുനര്വസ്വോ-രഗ്നി-മാദധീത । പുനരേവൈനം-വാഁമം-വഁസൂപാവര്തതേ । ഭദ്രോ ഭവതി ॥ യഃ കാമയേത ദാനകാമാ മേ പ്രജാ-സ്സ്യുരിതി । സ പൂര്വയോഃ ഫല്ഗുന്യോ-രഗ്നി-മാദധീത ॥ 8 ॥
അര്യമ്ണോ വാ ഏതന്നക്ഷത്രമ് । യത്പൂര്വേ ഫല്ഗുനീ । അര്യമേതി തമാഹുര്യോ ദദാതി । ദാനകാമാ അസ്മൈ പ്രജാ ഭവന്തി ॥ യഃ കാമയേത ഭഗീ സ്യാമിതി । സ ഉത്തരയോഃ ഫല്ഗുന്യോ-രഗ്നിമാദധീത । ഭഗസ്യ വാ ഏതന്നക്ഷത്രമ് । യദുത്തരേ ഫല്ഗുനീ । ഭഗ്യേവ ഭവതി ॥ കാലകഞ്ജാ വൈ നാമാസുരാ ആസന്ന് ॥ 9 ॥
തേ സുവര്ഗായ ലോകായാഗ്നി-മചിന്വത । പുരുഷ ഇഷ്ടകാ-മുപാദധാത്-പുരുഷ ഇഷ്ടകാമ് । സ ഇന്ദ്രോ ബ്രാഹ്മണോ ബ്രുവാണ ഇഷ്ടകാമുപാധത്ത । ഏഷാ മേ ചിത്രാ നാമേതി । തേ സുവര്ഗം-ലോഁകമാപ്രാരോഹന്ന് । സ ഇന്ദ്ര ഇഷ്ടകാമാവൃഹത് । തേ-ഽവാകീര്യന്ത । യേ-ഽവാകീര്യന്ത । ത ഊര്ണാവഭയോ-ഽഭവന്ന് । ദ്വാവുദപതതാമ് ॥ 10 ॥
തൌ ദിവ്യൌ ശ്വാനാവഭവതാമ് । യോ ഭ്രാതൃവ്യവാ-ന്ഥ്സ്യാത് । സ ചിത്രായാ-മഗ്നി-മാദധീത । അവകീര്യൈവ ഭ്രാതൃവ്യാന് । ഓജോ ബലമിന്ദ്രിയം-വീഁര്യമാത്മന്-ധത്തേ ॥ വസന്താ ബ്രാഹ്മണോ ഽഗ്നിമാദധീത । വസന്തോ വൈ ബ്രാഹ്മണസ്യര്തുഃ । സ്വ ഏവൈന-മൃതാവാധായ । ബ്രഹ്മവര്ചസീ ഭവതി । മുഖം-വാഁ ഏതദൃതൂനാമ് ॥ 11 ॥
യ-ദ്വസന്തഃ । യോ വസന്താ-ഽഗ്നിമാധത്തേ । മുഖ്യ ഏവ ഭവതി । അഥോ യോനിമന്തമേവൈന-മ്പ്രജാതമാധത്തേ । ഗ്രീഷ്മേ രാജന്യ ആദധീത । ഗ്രീഷ്മോ വൈ രാജന്യസ്യര്തുഃ । സ്വ ഏവൈനമൃതാവാധായ । ഇന്ദ്രിയാവീ ഭവതി । ശരദി വൈശ്യ ആദധീത । ശരദ്വൈ വൈശ്യസ്യര്തുഃ ॥ 12 ॥
സ്വ ഏവൈനമൃതാവാധായ । പശുമാ-ന്ഭവതി ॥ ന പൂര്വയോഃ ഫല്ഗുന്യോ-രഗ്നിമാദധീത । ഏഷാ വൈ ജഘന്യാ രാത്രിഃ സംവഁഥ്സരസ്യ । യത്പൂര്വേ ഫല്ഗുനീ । പൃഷ്ടിത ഏവ സംവഁഥ്സരസ്യാ-ഗ്നിമാധായ । പാപീയാന്-ഭവതി । ഉത്തരയോരാദധീത । ഏഷാ വൈ പ്രഥമാ രാത്രിഃ സംവഁഥ്സരസ്യ । യദുത്തരേ ഫല്ഗുനീ । മുഖത ഏവ സംവഁഥ്സരസ്യാ-ഗ്നിമാധായ । വസീയാ-ന്ഭവതി ॥ അഥോ ഖലു । യദൈവൈനം-യഁജ്ഞ ഉപനമേത് । അഥാദധീത । സൈവാസ്യര്ധിഃ ॥ 13 ॥
(ഖല്വാ - ധിഥ്സന്ത - ഫല്ഗുന്യോരഗ്നിമാദധീതാ - സന് - നപതതാ - മതൂനാം - ഁവൈശ്യസ്യര്തു - രുത്തരേ ഫല്ഗുനീ ഷട് ച) (അ. 2)
ഉദ്ധന്തി । യദേവാസ്യാ അമേദ്ധ്യമ് । തദപ ഹന്തി ॥ അപോ-ഽവോക്ഷതി ശാന്ത്യൈ ॥ സികതാ നിവപതി । ഏതദ്വാ അഗ്നേ-ര്വൈശ്വാനരസ്യ രൂപമ് । രൂപേണൈവ വൈശ്വാനരമവ-രുന്ധേ ॥ ഊഷാ-ന്നിവപതി । പുഷ്ടിര്വാ ഏഷാ പ്രജനനമ് । യദൂഷാഃ ॥ 14 ॥
പുഷ്ട്യാമേവ പ്രജനനേ ഽഗ്നിമാധത്തേ । അഥോ സഞ്ജ്ഞാന ഏവ । സ-ഞ്ജ്ഞാനഗ്ഗ് ഹ്യേത-ത്പശൂനാമ് । യദൂഷാഃ ॥ ദ്യാവാപൃഥിവീ സഹാസ്താമ് । തേ വിയതീ അബ്രൂതാമ് । അസ്ത്വേവ നൌ സഹ യജ്ഞിയമിതി । യദമുഷ്യാ യജ്ഞിയമാസീത് । തദസ്യാ-മദധാത് । ത ഊഷാ അഭവന്ന് ॥ 15 ॥
യദസ്യാ യജ്ഞിയമാസീത് । തദമുഷ്യാ-മദധാത് । തദദശ്ചന്ദ്രമസി കൃഷ്ണമ് । ഊഷാന്നിവപന്നദോ ദ്ധ്യായേത് । ദ്യാവാപൃഥിവ്യോരേവ യജ്ഞിയേ-ഽഗ്നിമാധത്തേ ॥ അഗ്നിര്ദേവേഭ്യോ നിലായത । ആഖൂ രൂപ-ങ്കൃത്വാ । സ പൃഥിവീ-മ്പ്രാവിശത് । സ ഊതീഃ കുര്വാണഃ പൃഥിവീമനു സമചരത് । തദാഖുകരീഷ-മഭവത് ॥ 16 ॥
യദാഖുകരീഷഗ്ം സഭാംരോ ഭവതി । യദേവാസ്യ തത്ര ന്യക്തമ് । തദേവാവരുന്ധേ ॥ ഊര്ജം-വാഁ ഏതഗ്ം രസ-മ്പൃഥിവ്യാ ഉപദീകാ ഉദ്ദിഹന്തി । യ-ദ്വല്മീകമ് । യ-ദ്വല്മീകവപാ സഭാംരോ ഭവതി । ഊര്ജമേവ രസ-മ്പൃഥിവ്യാ അവരുന്ധേ । അഥോ ശ്രോത്രമേവ । ശ്രോത്രഗ്ഗ് ഹ്യേത-ത്പൃഥിവ്യാഃ । യ-ദ്വല്മീകഃ ॥ 17 ॥
അബധിരോ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത । താസാമന്ന-മുപാക്ഷീയത । താഭ്യ-സ്സൂദമുപ പ്രാഭിനത് । തതോ വൈ താസാമന്ന-ന്നാക്ഷീയത । യസ്യ സൂദഃ സമ്ഭാരോ ഭവതി । നാസ്യ ഗൃഹേ-ഽന്ന-ങ്ക്ഷീയതേ ॥ ആപോ വാ ഇദമഗ്രേ സലിലമാസീത് । തേന പ്രജാപതിരശ്രാമ്യത് ॥ 18 ॥
കഥമിദഗ്ഗ് സ്യാദിതി । സോ-ഽപശ്യ-ത്പുഷ്കരപര്ണ-ന്തിഷ്ഠത് । സോ-ഽമന്യത । അസ്തി വൈ തത് । യസ്മി-ന്നിദമധി തിഷ്ഠതീതി । സ വരാഹോ രൂപ-ങ്കൃത്വോപന്യമജ്ജത് । സ പൃഥിവീമധ ആര്ച്ഛത് । തസ്യാ ഉപഹത്യോദമജ്ജത് । ത-ത്പുഷ്കരപര്ണേ ഽപ്രഥയത് । യദപ്രഥയത് ॥ 19 ॥
ത-ത്പൃഥിവ്യൈ പൃഥിവിത്വമ് । അഭൂദ്വാ ഇദമിതി । തദ്ഭൂമ്യൈ ഭൂമിത്വമ് । താ-ന്ദിശോ-ഽനു വാത-സ്സമവഹത് । താഗ്ം ശര്കരാഭിരദൃഗ്ം ഹത് । ശം-വൈഁ നോ-ഽഭൂദിതി । തച്ഛര്കരാണാഗ്ം ശര്കരത്വമ് । യ-ദ്വരാഹവിഹതഗ്ം സമ്ഭാരോ ഭവതി । അസ്യാമേവാ-ഛമ്ബട്കാരമഗ്നി-മാധത്തേ । ശര്കരാ ഭവന്തി ധൃത്യൈ ॥ 20 ॥
അഥോ ശത്വാംയഁ ॥ സരേതാ അഗ്നിരാധേയ ഇത്യാഹുഃ । ആപോ വരുണസ്യ പത്നയ ആസന്ന് । താ അഗ്നിരഭ്യദ്ധ്യായത് । താ-സ്സമഭവത് । തസ്യ രേതഃ പരാ-ഽപതത് । തദ്ധിരണ്യ-മഭവത് । യദ്ധിരണ്യ-മുപാസ്യതി । സരേതസമേവാഗ്നി-മാധത്തേ ॥ പുരുഷ ഇന്വൈ സ്വാ-ദ്രേതസോ ബീഭഥ്സത ഇത്യാഹുഃ ॥ 21 ॥
ഉത്തരത ഉപാസ്യത്യ-ബീഭഥ്സായൈ ॥ അതി പ്രയച്ഛതി । ആര്തിമേവാതി പ്രയച്ഛതി ॥ അഗ്നിര്ദേവേഭ്യോ നിലായത । അശ്വോ രൂപ-ങ്കൃത്വാ । സോ-ഽശ്വത്ഥേ സംവഁഥ്സര-മതിഷ്ഠത് । തദശ്വത്ഥസ്യാ-ശ്വത്ഥത്വമ് । യദാശ്വത്ഥ-സ്സമ്ഭാരോ ഭവതി । യദേവാസ്യ തത്ര ന്യക്തമ് । തദേവാവ-രുന്ധേ ॥ 22 ॥
ദേവാ വാ ഊര്ജം-വ്യഁഭജന്ത । തത ഉദുമ്ബര ഉദതിഷ്ഠത് । ഊര്ഗ്വാ ഉദുമ്ബരഃ । യദൌദുമ്ബര-സ്സമ്ഭാരോ ഭവതി । ഊര്ജമേവാവ-രുന്ധേ ॥ തൃതീയസ്യാമിതോ ദിവി സോമ ആസീത് । ത-ങ്ഗായത്ര്യാഹരത് । തസ്യ പര്ണമച്ഛിദ്യത । തത്പര്ണോ ഽഭവത് । ത-ത്പര്ണസ്യ പര്ണത്വമ് ॥ 23 ॥
യസ്യ പര്ണമയഃ സമ്ഭാരോ ഭവതി । സോമപീഥമേവാവ രുന്ധേ ॥ ദേവാ വൈ ബ്രഹ്മന്നവദന്ത । ത-ത്പര്ണ ഉപാശൃണോത് । സുശ്രവാ വൈ നാമ । യ-ത്പര്ണമയഃ സമ്ഭാരോ ഭവതി । ബ്രഹ്മവര്ചസമേവാവ രുന്ധേ ॥ പ്രജാപതി-രഗ്നി-മസൃജത । സോ-ഽബിഭേത്പ്ര മാ ധക്ഷ്യതീതി । തഗ്ം ശമ്യാ-ഽശമയത് ॥ 24 ॥
തച്ഛമ്യൈ ശമിത്വമ് । യച്ഛമീമയഃ സമ്ഭാരോ ഭവതി । ശാന്ത്യാ അപ്രദാഹായ ॥ അഗ്നേ-സ്സൃഷ്ടസ്യ യതഃ । വികങ്കത-മ്ഭാ ആര്ച്ഛത് । യ-ദ്വൈകങ്കത-സ്സമ്ഭാരോ ഭവതി । ഭാ ഏവാവരുന്ധേ ॥ സഹൃദയോ ഽഗ്നിരാധേയ ഇത്യാഹുഃ । മരുതോ-ഽദ്ഭിരഗ്നി-മതമയന്ന് । തസ്യ താന്തസ്യ ഹൃദയമാച്ഛിന്ദന്ന് । സാ-ഽശനിരഭവത് । യദശനിഹതസ്യ വൃക്ഷസ്യ സമ്ഭാരോ ഭവതി ।സഹൃദയ-മേവാഗ്നി-മാധത്തേ ॥ 25 ॥
ഉദ്ധന്തി । യദേവാസ്യാ അമേദ്ധ്യമ് । തദപ ഹന്തി ॥ അപോ-ഽവോക്ഷതി ശാന്ത്യൈ ॥ സികതാ നിവപതി । ഏതദ്വാ അഗ്നേ-ര്വൈശ്വാനരസ്യ രൂപമ് । രൂപേണൈവ വൈശ്വാനരമവ-രുന്ധേ ॥ ഊഷാ-ന്നിവപതി । പുഷ്ടിര്വാ ഏഷാ പ്രജനനമ് । യദൂഷാഃ ॥ 14 ॥
പുഷ്ട്യാമേവ പ്രജനനേ ഽഗ്നിമാധത്തേ । അഥോ സഞ്ജ്ഞാന ഏവ । സ-ഞ്ജ്ഞാനഗ്ഗ് ഹ്യേത-ത്പശൂനാമ് । യദൂഷാഃ ॥ ദ്യാവാപൃഥിവീ സഹാസ്താമ് । തേ വിയതീ അബ്രൂതാമ് । അസ്ത്വേവ നൌ സഹ യജ്ഞിയമിതി । യദമുഷ്യാ യജ്ഞിയമാസീത് । തദസ്യാ-മദധാത് । ത ഊഷാ അഭവന്ന് ॥ 15 ॥
യദസ്യാ യജ്ഞിയമാസീത് । തദമുഷ്യാ-മദധാത് । തദദശ്ചന്ദ്രമസി കൃഷ്ണമ് । ഊഷാന്നിവപന്നദോ ദ്ധ്യായേത് । ദ്യാവാപൃഥിവ്യോരേവ യജ്ഞിയേ-ഽഗ്നിമാധത്തേ ॥ അഗ്നിര്ദേവേഭ്യോ നിലായത । ആഖൂ രൂപ-ങ്കൃത്വാ । സ പൃഥിവീ-മ്പ്രാവിശത് । സ ഊതീഃ കുര്വാണഃ പൃഥിവീമനു സമചരത് । തദാഖുകരീഷ-മഭവത് ॥ 16 ॥
യദാഖുകരീഷഗ്ം സഭാംരോ ഭവതി । യദേവാസ്യ തത്ര ന്യക്തമ് । തദേവാവരുന്ധേ ॥ ഊര്ജം-വാഁ ഏതഗ്ം രസ-മ്പൃഥിവ്യാ ഉപദീകാ ഉദ്ദിഹന്തി । യ-ദ്വല്മീകമ് । യ-ദ്വല്മീകവപാ സഭാംരോ ഭവതി । ഊര്ജമേവ രസ-മ്പൃഥിവ്യാ അവരുന്ധേ । അഥോ ശ്രോത്രമേവ । ശ്രോത്രഗ്ഗ് ഹ്യേത-ത്പൃഥിവ്യാഃ । യ-ദ്വല്മീകഃ ॥ 17 ॥
അബധിരോ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത । താസാമന്ന-മുപാക്ഷീയത । താഭ്യ-സ്സൂദമുപ പ്രാഭിനത് । തതോ വൈ താസാമന്ന-ന്നാക്ഷീയത । യസ്യ സൂദഃ സമ്ഭാരോ ഭവതി । നാസ്യ ഗൃഹേ-ഽന്ന-ങ്ക്ഷീയതേ ॥ ആപോ വാ ഇദമഗ്രേ സലിലമാസീത് । തേന പ്രജാപതിരശ്രാമ്യത് ॥ 18 ॥
കഥമിദഗ്ഗ് സ്യാദിതി । സോ-ഽപശ്യ-ത്പുഷ്കരപര്ണ-ന്തിഷ്ഠത് । സോ-ഽമന്യത । അസ്തി വൈ തത് । യസ്മി-ന്നിദമധി തിഷ്ഠതീതി । സ വരാഹോ രൂപ-ങ്കൃത്വോപന്യമജ്ജത് । സ പൃഥിവീമധ ആര്ച്ഛത് । തസ്യാ ഉപഹത്യോദമജ്ജത് । ത-ത്പുഷ്കരപര്ണേ ഽപ്രഥയത് । യദപ്രഥയത് ॥ 19 ॥
ത-ത്പൃഥിവ്യൈ പൃഥിവിത്വമ് । അഭൂദ്വാ ഇദമിതി । തദ്ഭൂമ്യൈ ഭൂമിത്വമ് । താ-ന്ദിശോ-ഽനു വാത-സ്സമവഹത് । താഗ്ം ശര്കരാഭിരദൃഗ്ം ഹത് । ശം-വൈഁ നോ-ഽഭൂദിതി । തച്ഛര്കരാണാഗ്ം ശര്കരത്വമ് । യ-ദ്വരാഹവിഹതഗ്ം സമ്ഭാരോ ഭവതി । അസ്യാമേവാ-ഛമ്ബട്കാരമഗ്നി-മാധത്തേ । ശര്കരാ ഭവന്തി ധൃത്യൈ ॥ 20 ॥
അഥോ ശത്വാംയഁ ॥ സരേതാ അഗ്നിരാധേയ ഇത്യാഹുഃ । ആപോ വരുണസ്യ പത്നയ ആസന്ന് । താ അഗ്നിരഭ്യദ്ധ്യായത് । താ-സ്സമഭവത് । തസ്യ രേതഃ പരാ-ഽപതത് । തദ്ധിരണ്യ-മഭവത് । യദ്ധിരണ്യ-മുപാസ്യതി । സരേതസമേവാഗ്നി-മാധത്തേ ॥ പുരുഷ ഇന്വൈ സ്വാ-ദ്രേതസോ ബീഭഥ്സത ഇത്യാഹുഃ ॥ 21 ॥
ഉത്തരത ഉപാസ്യത്യ-ബീഭഥ്സായൈ ॥ അതി പ്രയച്ഛതി । ആര്തിമേവാതി പ്രയച്ഛതി ॥ അഗ്നിര്ദേവേഭ്യോ നിലായത । അശ്വോ രൂപ-ങ്കൃത്വാ । സോ-ഽശ്വത്ഥേ സംവഁഥ്സര-മതിഷ്ഠത് । തദശ്വത്ഥസ്യാ-ശ്വത്ഥത്വമ് । യദാശ്വത്ഥ-സ്സമ്ഭാരോ ഭവതി । യദേവാസ്യ തത്ര ന്യക്തമ് । തദേവാവ-രുന്ധേ ॥ 22 ॥
ദേവാ വാ ഊര്ജം-വ്യഁഭജന്ത । തത ഉദുമ്ബര ഉദതിഷ്ഠത് । ഊര്ഗ്വാ ഉദുമ്ബരഃ । യദൌദുമ്ബര-സ്സമ്ഭാരോ ഭവതി । ഊര്ജമേവാവ-രുന്ധേ ॥ തൃതീയസ്യാമിതോ ദിവി സോമ ആസീത് । ത-ങ്ഗായത്ര്യാഹരത് । തസ്യ പര്ണമച്ഛിദ്യത । തത്പര്ണോ ഽഭവത് । ത-ത്പര്ണസ്യ പര്ണത്വമ് ॥ 23 ॥
യസ്യ പര്ണമയഃ സമ്ഭാരോ ഭവതി । സോമപീഥമേവാവ രുന്ധേ ॥ ദേവാ വൈ ബ്രഹ്മന്നവദന്ത । ത-ത്പര്ണ ഉപാശൃണോത് । സുശ്രവാ വൈ നാമ । യ-ത്പര്ണമയഃ സമ്ഭാരോ ഭവതി । ബ്രഹ്മവര്ചസമേവാവ രുന്ധേ ॥ പ്രജാപതി-രഗ്നി-മസൃജത । സോ-ഽബിഭേത്പ്ര മാ ധക്ഷ്യതീതി । തഗ്ം ശമ്യാ-ഽശമയത് ॥ 24 ॥
തച്ഛമ്യൈ ശമിത്വമ് । യച്ഛമീമയഃ സമ്ഭാരോ ഭവതി । ശാന്ത്യാ അപ്രദാഹായ ॥ അഗ്നേ-സ്സൃഷ്ടസ്യ യതഃ । വികങ്കത-മ്ഭാ ആര്ച്ഛത് । യ-ദ്വൈകങ്കത-സ്സമ്ഭാരോ ഭവതി । ഭാ ഏവാവരുന്ധേ ॥ സഹൃദയോ ഽഗ്നിരാധേയ ഇത്യാഹുഃ । മരുതോ-ഽദ്ഭിരഗ്നി-മതമയന്ന് । തസ്യ താന്തസ്യ ഹൃദയമാച്ഛിന്ദന്ന് । സാ-ഽശനിരഭവത് । യദശനിഹതസ്യ വൃക്ഷസ്യ സമ്ഭാരോ ഭവതി ।സഹൃദയ-മേവാഗ്നി-മാധത്തേ ॥ 25 ॥
(ഊഷാ - അഭവന് - നഭവ-ദ്- വല്മീക്രോ - ഽശ്രാമ്യ - ദപ്രഥയ - ദ്ധൃത്യൈ - ബീഭഥ്സത ഇത്യാഹു - രുന്ധേ - പര്ണത്വ - മശമയദ - ച്ഛിന്ദഗ്ഗ് സ്ത്രീണി ച) (അ. 3)
ദ്വാദശസു വിക്രാമേഷ്വഗ്നിമാദധീത । ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സരഃ । സംവഁഥ്സരാ-ദേവൈന-മവരുദ്ധ്യാ-ധത്തേ ॥ യ-ദ്ദ്വാദശസു വിക്രാമേ-ഷ്വാദധീത । പരിമിതമവരുന്ധീത । ചക്ഷു-ര്നിമിത ആദധീത । ഇയ-ദ്ദ്വാദശ വിക്രാമാ(3) ഇതി । പരിമിത-ഞ്ചൈവാപരിമിത-ഞ്ചാവരുന്ധേ ॥ അനൃതം-വൈഁ വാചാ വദതി । അനൃത-മ്മനസാ ദ്ധ്യായതി ॥ 26 ॥
ചക്ഷു-ര്വൈ സത്യമ് । അദ്രാ(3)ഗിത്യാഹ । അദര്ശമിതി । ത-ഥ്സത്യമ് । യശ്ചക്ഷു-ര്നിമിതേ-ഽഗ്നി-മാധത്തേ । സത്യ ഏവൈന-മാധത്തേ ॥ തസ്മാദാഹിതാഗ്നിര്നാനൃതം-വഁദേത് । നാസ്യ ബ്രാഹ്മണോ-ഽനാശ്വാ-ന്ഗൃഹേ വസേത് । സത്യേ ഹ്യസ്യാഗ്നിരാഹിതഃ ॥ ആഗ്നേയീ വൈ രാത്രിഃ ॥ 27 ॥
ആഗ്നേയാഃ പശവഃ । ഐന്ദ്രമഹഃ । നക്ത-ങ്ഗാര്ഹപത്യ-മാദധാതി । പശൂനേവാവ-രുന്ധേ । ദിവാ-ഽഽഹവനീയമ് । ഇന്ദ്രിയമേവാ-വരുന്ധേ ॥ അര്ധോദിതേ സൂര്യ ആഹവനീയ-മാദധാതി । ഏതസ്മിന് വൈ ലോകേ പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത । പ്രജാ ഏവ ത-ദ്യജമാന-സ്സൃജതേ । അഥോ ഭൂത-ഞ്ചൈവ ഭവിഷ്യച്ചാ-വരുന്ധേ ॥ 28 ॥
ഇഡാ വൈ മാനവീ യജ്ഞാനൂകാശിന്യാസീത് । സാ-ഽശൃണോത് । അസുരാ അഗ്നിമാദധത ഇതി । തദഗച്ഛത് । ത ആഹവനീയമഗ്ര ആദധത । അഥ ഗാര്ഹപത്യമ് । അഥാ-ന്വാഹാര്യ-പചനമ് । സാ ഽബ്രവീത് । പ്രതീച്യേഷാഗ് ശ്രീരഗാത് । ഭദ്രാ ഭൂത്വാ പരാഭവിഷ്യന്തീതി ॥ 29 ॥
യസ്യൈവ-മഗ്നിരാധീയതേ । പ്രതീച്യസ്യ ശ്രീരേതി । ഭദ്രോ ഭൂത്വാ പരാഭവതി ॥ സാ-ഽശൃണോത് । ദേവാ അഗ്നി-മാദധത ഇതി । തദഗച്ഛത് । തേ-ഽന്വാഹാര്യ-പചനമഗ്ര ആദധത । അഥ ഗാര്ഹപത്യമ് । അഥാഹവനീയമ് । സാ-ഽബ്രവീത് ॥ 30 ॥
പ്രാച്യേഷാഗ് ശ്രീരഗാത് । ഭദ്രാ ഭൂത്വാ സുവര്ഗം-ലോഁകമേഷ്യന്തി । പ്രജാ-ന്തു ന വേഥ്സ്യന്ത ഇതി । യസ്യൈവമഗ്നി-രാധീയതേ । പ്രാച്യസ്യ ശ്രീരേതി । ഭദ്രോ ഭൂത്വാ സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി । പ്രജാ-ന്തു ന വിന്ദതേ ॥ സാ-ഽബ്രവീദിഡാ മനുമ് । തഥാ വാ അഹ-ന്തവാഗ്നി-മാധാസ്യാമി । യഥാ പ്ര പ്രജയാ പശുഭി-ര്മിഥുനൈ-ര്ജനിഷ്യസേ ॥ 31 ॥
പ്രത്യസ്മിന് ഁലോകേ സ്ഥാസ്യസി । അഭി സുവര്ഗം-ലോഁക-ഞ്ജേഷ്യസീതി । ഗാര്ഹപത്യമഗ്ര ആദധാത് । ഗാര്ഹപത്യം-വാഁ അനു പ്രജാഃ പശവഃ പ്രജായന്തേ । ഗാര്ഹപത്യേനൈവാസ്മൈ പ്രജാ-മ്പശൂ-ന്പ്രാജനയത് । അഥാ-ന്വാഹാര്യ-പചനമ് । തിര്യങ്ങ്വ വാ അയം-ലോഁകഃ । അസ്മിന്നേവ തേന ലോകേ പ്രത്യതിഷ്ഠത് । അഥാഹവനീയമ് । തേനൈവ സുവര്ഗം-ലോഁക-മഭ്യജയത് ॥ 32 ॥
യസ്യൈവമഗ്നി-രാധീയതേ । പ്ര പ്രജയാ പശുഭി-ര്മിഥുനൈ-ര്ജായതേ । പ്രത്യസ്മിന് ഁലോകേ തിഷ്ഠതി । അഭി സുവര്ഗം-ലോഁക-ഞ്ജയതി ॥ യസ്യ വാ അയഥാദേവതമഗ്നി-രാധീയതേ । ആ ദേവതാഭ്യോ വൃശ്ച്യതേ । പാപീയാ-ന്ഭവതി । യസ്യ യഥാ ദേവതമ് । ന ദേവതാഭ്യ ആവൃശ്ച്യതേ । വസീയാ-ന്ഭവതി ॥ 33 ॥
ഭൃഗൂണാ-ന്ത്വാ-ഽങ്ഗിരസാം-വ്രഁതപതേ വ്രതേനാ-ദധാമീതി ഭൃഗ്വങ്ഗിരസാമാദദ്ധ്യാത് । ആദിത്യാനാ-ന്ത്വാ ദേവാനാം-വ്രഁതപതേ വ്രതേനാദധാമീത്യന്യാസാ-മ്ബ്രാഹ്മണീനാ-മ്പ്രജാനാമ് । വരുണസ്യ ത്വാ രാജ്ഞോ വ്രതപതേ വ്രതേനാദധാമീതി രാജ്ഞഃ । ഇന്ദ്രസ്യ ത്വേന്ദ്രിയേണ വ്രതപതേ വ്രതേനാദധാമീതി രാജന്യസ്യ । മനോസ്ത്വാ ഗ്രാമണ്യോ വ്രതപതേ വ്രതേനാദധാമീതി വൈശ്യസ്യ । ഋഭൂണാ-ന്ത്വാ ദേവാനാം-വ്രഁതപതേ വ്രതേനാദധാമീതി രഥകാരസ്യ । യഥാ ദേവതമഗ്നി-രാധീയതേ । ന ദേവതാഭ്യ ആ വൃശ്ച്യതേ । വസീയാ-ന്ഭവതി ॥ 34 ॥
ദ്വാദശസു വിക്രാമേഷ്വഗ്നിമാദധീത । ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സരഃ । സംവഁഥ്സരാ-ദേവൈന-മവരുദ്ധ്യാ-ധത്തേ ॥ യ-ദ്ദ്വാദശസു വിക്രാമേ-ഷ്വാദധീത । പരിമിതമവരുന്ധീത । ചക്ഷു-ര്നിമിത ആദധീത । ഇയ-ദ്ദ്വാദശ വിക്രാമാ(3) ഇതി । പരിമിത-ഞ്ചൈവാപരിമിത-ഞ്ചാവരുന്ധേ ॥ അനൃതം-വൈഁ വാചാ വദതി । അനൃത-മ്മനസാ ദ്ധ്യായതി ॥ 26 ॥
ചക്ഷു-ര്വൈ സത്യമ് । അദ്രാ(3)ഗിത്യാഹ । അദര്ശമിതി । ത-ഥ്സത്യമ് । യശ്ചക്ഷു-ര്നിമിതേ-ഽഗ്നി-മാധത്തേ । സത്യ ഏവൈന-മാധത്തേ ॥ തസ്മാദാഹിതാഗ്നിര്നാനൃതം-വഁദേത് । നാസ്യ ബ്രാഹ്മണോ-ഽനാശ്വാ-ന്ഗൃഹേ വസേത് । സത്യേ ഹ്യസ്യാഗ്നിരാഹിതഃ ॥ ആഗ്നേയീ വൈ രാത്രിഃ ॥ 27 ॥
ആഗ്നേയാഃ പശവഃ । ഐന്ദ്രമഹഃ । നക്ത-ങ്ഗാര്ഹപത്യ-മാദധാതി । പശൂനേവാവ-രുന്ധേ । ദിവാ-ഽഽഹവനീയമ് । ഇന്ദ്രിയമേവാ-വരുന്ധേ ॥ അര്ധോദിതേ സൂര്യ ആഹവനീയ-മാദധാതി । ഏതസ്മിന് വൈ ലോകേ പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത । പ്രജാ ഏവ ത-ദ്യജമാന-സ്സൃജതേ । അഥോ ഭൂത-ഞ്ചൈവ ഭവിഷ്യച്ചാ-വരുന്ധേ ॥ 28 ॥
ഇഡാ വൈ മാനവീ യജ്ഞാനൂകാശിന്യാസീത് । സാ-ഽശൃണോത് । അസുരാ അഗ്നിമാദധത ഇതി । തദഗച്ഛത് । ത ആഹവനീയമഗ്ര ആദധത । അഥ ഗാര്ഹപത്യമ് । അഥാ-ന്വാഹാര്യ-പചനമ് । സാ ഽബ്രവീത് । പ്രതീച്യേഷാഗ് ശ്രീരഗാത് । ഭദ്രാ ഭൂത്വാ പരാഭവിഷ്യന്തീതി ॥ 29 ॥
യസ്യൈവ-മഗ്നിരാധീയതേ । പ്രതീച്യസ്യ ശ്രീരേതി । ഭദ്രോ ഭൂത്വാ പരാഭവതി ॥ സാ-ഽശൃണോത് । ദേവാ അഗ്നി-മാദധത ഇതി । തദഗച്ഛത് । തേ-ഽന്വാഹാര്യ-പചനമഗ്ര ആദധത । അഥ ഗാര്ഹപത്യമ് । അഥാഹവനീയമ് । സാ-ഽബ്രവീത് ॥ 30 ॥
പ്രാച്യേഷാഗ് ശ്രീരഗാത് । ഭദ്രാ ഭൂത്വാ സുവര്ഗം-ലോഁകമേഷ്യന്തി । പ്രജാ-ന്തു ന വേഥ്സ്യന്ത ഇതി । യസ്യൈവമഗ്നി-രാധീയതേ । പ്രാച്യസ്യ ശ്രീരേതി । ഭദ്രോ ഭൂത്വാ സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി । പ്രജാ-ന്തു ന വിന്ദതേ ॥ സാ-ഽബ്രവീദിഡാ മനുമ് । തഥാ വാ അഹ-ന്തവാഗ്നി-മാധാസ്യാമി । യഥാ പ്ര പ്രജയാ പശുഭി-ര്മിഥുനൈ-ര്ജനിഷ്യസേ ॥ 31 ॥
പ്രത്യസ്മിന് ഁലോകേ സ്ഥാസ്യസി । അഭി സുവര്ഗം-ലോഁക-ഞ്ജേഷ്യസീതി । ഗാര്ഹപത്യമഗ്ര ആദധാത് । ഗാര്ഹപത്യം-വാഁ അനു പ്രജാഃ പശവഃ പ്രജായന്തേ । ഗാര്ഹപത്യേനൈവാസ്മൈ പ്രജാ-മ്പശൂ-ന്പ്രാജനയത് । അഥാ-ന്വാഹാര്യ-പചനമ് । തിര്യങ്ങ്വ വാ അയം-ലോഁകഃ । അസ്മിന്നേവ തേന ലോകേ പ്രത്യതിഷ്ഠത് । അഥാഹവനീയമ് । തേനൈവ സുവര്ഗം-ലോഁക-മഭ്യജയത് ॥ 32 ॥
യസ്യൈവമഗ്നി-രാധീയതേ । പ്ര പ്രജയാ പശുഭി-ര്മിഥുനൈ-ര്ജായതേ । പ്രത്യസ്മിന് ഁലോകേ തിഷ്ഠതി । അഭി സുവര്ഗം-ലോഁക-ഞ്ജയതി ॥ യസ്യ വാ അയഥാദേവതമഗ്നി-രാധീയതേ । ആ ദേവതാഭ്യോ വൃശ്ച്യതേ । പാപീയാ-ന്ഭവതി । യസ്യ യഥാ ദേവതമ് । ന ദേവതാഭ്യ ആവൃശ്ച്യതേ । വസീയാ-ന്ഭവതി ॥ 33 ॥
ഭൃഗൂണാ-ന്ത്വാ-ഽങ്ഗിരസാം-വ്രഁതപതേ വ്രതേനാ-ദധാമീതി ഭൃഗ്വങ്ഗിരസാമാദദ്ധ്യാത് । ആദിത്യാനാ-ന്ത്വാ ദേവാനാം-വ്രഁതപതേ വ്രതേനാദധാമീത്യന്യാസാ-മ്ബ്രാഹ്മണീനാ-മ്പ്രജാനാമ് । വരുണസ്യ ത്വാ രാജ്ഞോ വ്രതപതേ വ്രതേനാദധാമീതി രാജ്ഞഃ । ഇന്ദ്രസ്യ ത്വേന്ദ്രിയേണ വ്രതപതേ വ്രതേനാദധാമീതി രാജന്യസ്യ । മനോസ്ത്വാ ഗ്രാമണ്യോ വ്രതപതേ വ്രതേനാദധാമീതി വൈശ്യസ്യ । ഋഭൂണാ-ന്ത്വാ ദേവാനാം-വ്രഁതപതേ വ്രതേനാദധാമീതി രഥകാരസ്യ । യഥാ ദേവതമഗ്നി-രാധീയതേ । ന ദേവതാഭ്യ ആ വൃശ്ച്യതേ । വസീയാ-ന്ഭവതി ॥ 34 ॥
(ധ്യായതി - വൈ രാത്രി - ശ്ചാവരുന്ധേ - ഭവിഷ്യന്തീത്യ - ബ്രവീ - ജ്ജനിഷ്യസേ - ഽജയ-ദ്- വസീയാ-ന്ഭവതി - നവ ച) (അ. 4)
അനുവാകം 5 - തത്ര പവമാനഹബീംഷി
അനുവാകം 5 - തത്ര പവമാനഹബീംഷി
പ്രജാപതി-ര്വാച-സ്സത്യ-മപശ്യത് । തേനാഗ്നിമാധത്ത । തേന വൈ സ ആര്ധ്നോത് । ഭൂര്ഭുവ-സ്സുവരിത്യാഹ । ഏതദ്വൈ വാച-സ്സത്യമ് । യ ഏതേനാഗ്നി-മാധത്തേ । ഋദ്ധ്നോത്യേവ । അഥോ സത്യപ്രാശൂരേവ ഭവതി । അഥോ യ ഏവം-വിഁദ്വാനഭിചരതി । സ്തൃണുത ഏവൈനമ് ॥ 35 ॥
ഭൂരിത്യാഹ । പ്രജാ ഏവ ത-ദ്യജമാന-സ്സൃജതേ । ഭുവ ഇത്യാഹ । അസ്മിന്നേവ ലോകേ പ്രതി തിഷ്ഠതി । സുവരിത്യാഹ । സുവര്ഗ ഏവ ലോകേ പ്രതി തിഷ്ഠതി ॥ ത്രിഭിരക്ഷരൈ-ര്ഗാര്ഹപത്യ-മാദധാതി । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ । ഏഷ്വേവൈനം-ലോഁകേഷു പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ । സര്വൈഃ പഞ്ചഭി-രാഹവനീയമ് ॥ 36 ॥
സുവര്ഗായ വാ ഏഷ ലോകായാധീയതേ । യദാഹവനീയഃ । സുവര്ഗ ഏവാസ്മൈ ലോകേ വാച-സ്സത്യഗ്ം സര്വമാപ്നോതി ॥ ത്രിഭി-ര്ഗാര്ഹപത്യ-മാദധാതി । പഞ്ചഭി-രാഹവനീയമ് । അഷ്ടൌ സമ്പദ്യന്തേ । അഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ । ഗായത്രോ-ഽഗ്നിഃ । യാവാനേവാഗ്നിഃ । തമാധത്തേ ॥ 37 ॥
പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത । താ അസ്മാ-ഥ്സൃഷ്ടാഃ പരാചീരായന്ന് । താഭ്യോ ജ്യോതി-രുദഗൃഹ്ണാത് । ത-ഞ്ജ്യോതിഃ പശ്യന്തീഃ പ്രജാ അഭിസമാവര്തന്ത । ഉപരീവാഗ്നി-മുദ്ഗൃഹ്ണീയാ-ദുദ്ധരന്ന് । ജ്യോതിരേവ പശ്യന്തീഃ പ്രജാ യജമാന-മഭി-സമാവര്തന്തേ ॥ പ്രജാപതേരക്ഷ്യശ്വയത് । ത-ത്പരാ-ഽപതത് । തദശ്വോ-ഽഭവത് । തദശ്വസ്യാ-ശ്വത്വമ് ॥ 38 ॥
ഏഷ വൈ പ്രജാപതിഃ । യദഗ്നിഃ । പ്രാജാപത്യോ-ഽശ്വഃ । യദശ്വ-മ്പുരസ്താന്നയതി । സ്വമേവ ചക്ഷുഃ പശ്യ-ന്പ്രജാപതി-രനൂദേതി ॥ വജ്രീ വാ ഏഷഃ । യദശ്വഃ । യദശ്വ-മ്പുരസ്താന്നയതി । ജാതാനേവ ഭ്രാതൃവ്യാ-ന്പ്രണുദതേ ॥ പുനരാവര്തയതി ॥ 39 ॥
ജനിഷ്യമാണാനേവ പ്രതിനുദതേ ॥ ന്യാഹവനീയോ ഗാര്ഹപത്യ-മകാമയത । നി ഗാര്ഹപത്യ ആഹവനീയമ് । തൌ വിഭാജ-ന്നാശക്നോത് । സോശ്വഃ പൂര്വവാഡ്-ഭൂത്വാ । പ്രാഞ്ച-മ്പൂര്വമുദവഹത് । ത-ത്പൂര്വവാഹഃ പൂര്വവാട്-ത്വമ് । യദശ്വ-മ്പുരസ്താന്നയതി । വിഭക്തിരേവൈനയോസ്സാ । അഥോ നാനാവീര്യാവേവൈനൌ കുരുതേ ॥ 40 ॥
യദുപര്യുപരി ശിരോ ഹരേത് । പ്രാണാന് വിച്ഛിന്ദ്യാത് । അധോ-ഽധ-ശ്ശിരോ ഹരതി । പ്രാണാനാ-ങ്ഗോപീഥായ ॥ ഇയത്യഗ്രേ ഹരതി । അഥേയത്യഥേയതി । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ । ഏഷ്വേവൈനം-ലോഁകേഷു പ്രതിഷ്ഠിതമാ-ധത്തേ ॥ പ്രജാപതി-രഗ്നി-മസൃജത । സോ-ഽബിഭേത്പ്ര മാ ധക്ഷ്യതീതി ॥ 41 ॥
തസ്യ ത്രേധാ മഹിമാനം-വ്യൌഁഹത് । ശാന്ത്യാ അപ്രദാഹായ । യത്-ത്രേധാ-ഽഗ്നി-രാധീയതേ । മഹിമാനമേവാസ്യ ത-ദ്വ്യൂഹതി । ശാന്ത്യാ അപ്രദാഹായ ॥ പുനരാവര്തയതി । മഹിമാനമേവാസ്യ സന്ദധാതി ॥ പശുര്വാ ഏഷഃ । യദശ്വഃ । ഏഷ രുദ്രഃ ॥ 42 ॥
യദഗ്നിഃ । യദശ്വസ്യ പദേ-ഽഗ്നി-മാദദ്ധ്യാത് । രുദ്രായ പശൂ-നപിദദ്ധ്യാത് । അപശു-ര്യജമാന-സ്സ്യാത് । യ-ന്നാക്രമയേത് । അനവരുദ്ധാ അസ്യ പശവഃ സ്യുഃ । പാര്ശ്വത ആക്രമയേത് । യഥാ ഽഽഹിതസ്യാഗ്നേ-രങ്ഗാരാ അഭ്യവവര്തേരന്ന് । അവരുദ്ധാ അസ്യ പശവോ ഭവന്തി । ന രുദ്രായാപിദധാതി ॥ 43 ॥
ത്രീണി ഹവീഗ്ംഷി നിര്വപതി । വിരാജ ഏവ വിക്രാന്തം-യഁജമാനോ-ഽനു വിക്രമതേ ॥ അഗ്നയേ പവമാനായ । അഗ്നയേ പാവകായ । അഗ്നയേ ശുചയേ । യദഗ്നയേ പവമാനായ നിര്വപതി । പുനാത്യേവൈനമ് । യദഗ്നയേ പാവകായ । പൂത ഏവാസ്മി-ന്നന്നാദ്യ-ന്ദധാതി । യദഗ്നയേ ശുചയേ । ബ്രഹ്മവര്ചസ-മേവാസ്മി-ന്നുപരിഷ്ടാ-ദ്ദധാതി ॥ 44 ॥
ഭൂരിത്യാഹ । പ്രജാ ഏവ ത-ദ്യജമാന-സ്സൃജതേ । ഭുവ ഇത്യാഹ । അസ്മിന്നേവ ലോകേ പ്രതി തിഷ്ഠതി । സുവരിത്യാഹ । സുവര്ഗ ഏവ ലോകേ പ്രതി തിഷ്ഠതി ॥ ത്രിഭിരക്ഷരൈ-ര്ഗാര്ഹപത്യ-മാദധാതി । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ । ഏഷ്വേവൈനം-ലോഁകേഷു പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ । സര്വൈഃ പഞ്ചഭി-രാഹവനീയമ് ॥ 36 ॥
സുവര്ഗായ വാ ഏഷ ലോകായാധീയതേ । യദാഹവനീയഃ । സുവര്ഗ ഏവാസ്മൈ ലോകേ വാച-സ്സത്യഗ്ം സര്വമാപ്നോതി ॥ ത്രിഭി-ര്ഗാര്ഹപത്യ-മാദധാതി । പഞ്ചഭി-രാഹവനീയമ് । അഷ്ടൌ സമ്പദ്യന്തേ । അഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ । ഗായത്രോ-ഽഗ്നിഃ । യാവാനേവാഗ്നിഃ । തമാധത്തേ ॥ 37 ॥
പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത । താ അസ്മാ-ഥ്സൃഷ്ടാഃ പരാചീരായന്ന് । താഭ്യോ ജ്യോതി-രുദഗൃഹ്ണാത് । ത-ഞ്ജ്യോതിഃ പശ്യന്തീഃ പ്രജാ അഭിസമാവര്തന്ത । ഉപരീവാഗ്നി-മുദ്ഗൃഹ്ണീയാ-ദുദ്ധരന്ന് । ജ്യോതിരേവ പശ്യന്തീഃ പ്രജാ യജമാന-മഭി-സമാവര്തന്തേ ॥ പ്രജാപതേരക്ഷ്യശ്വയത് । ത-ത്പരാ-ഽപതത് । തദശ്വോ-ഽഭവത് । തദശ്വസ്യാ-ശ്വത്വമ് ॥ 38 ॥
ഏഷ വൈ പ്രജാപതിഃ । യദഗ്നിഃ । പ്രാജാപത്യോ-ഽശ്വഃ । യദശ്വ-മ്പുരസ്താന്നയതി । സ്വമേവ ചക്ഷുഃ പശ്യ-ന്പ്രജാപതി-രനൂദേതി ॥ വജ്രീ വാ ഏഷഃ । യദശ്വഃ । യദശ്വ-മ്പുരസ്താന്നയതി । ജാതാനേവ ഭ്രാതൃവ്യാ-ന്പ്രണുദതേ ॥ പുനരാവര്തയതി ॥ 39 ॥
ജനിഷ്യമാണാനേവ പ്രതിനുദതേ ॥ ന്യാഹവനീയോ ഗാര്ഹപത്യ-മകാമയത । നി ഗാര്ഹപത്യ ആഹവനീയമ് । തൌ വിഭാജ-ന്നാശക്നോത് । സോശ്വഃ പൂര്വവാഡ്-ഭൂത്വാ । പ്രാഞ്ച-മ്പൂര്വമുദവഹത് । ത-ത്പൂര്വവാഹഃ പൂര്വവാട്-ത്വമ് । യദശ്വ-മ്പുരസ്താന്നയതി । വിഭക്തിരേവൈനയോസ്സാ । അഥോ നാനാവീര്യാവേവൈനൌ കുരുതേ ॥ 40 ॥
യദുപര്യുപരി ശിരോ ഹരേത് । പ്രാണാന് വിച്ഛിന്ദ്യാത് । അധോ-ഽധ-ശ്ശിരോ ഹരതി । പ്രാണാനാ-ങ്ഗോപീഥായ ॥ ഇയത്യഗ്രേ ഹരതി । അഥേയത്യഥേയതി । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ । ഏഷ്വേവൈനം-ലോഁകേഷു പ്രതിഷ്ഠിതമാ-ധത്തേ ॥ പ്രജാപതി-രഗ്നി-മസൃജത । സോ-ഽബിഭേത്പ്ര മാ ധക്ഷ്യതീതി ॥ 41 ॥
തസ്യ ത്രേധാ മഹിമാനം-വ്യൌഁഹത് । ശാന്ത്യാ അപ്രദാഹായ । യത്-ത്രേധാ-ഽഗ്നി-രാധീയതേ । മഹിമാനമേവാസ്യ ത-ദ്വ്യൂഹതി । ശാന്ത്യാ അപ്രദാഹായ ॥ പുനരാവര്തയതി । മഹിമാനമേവാസ്യ സന്ദധാതി ॥ പശുര്വാ ഏഷഃ । യദശ്വഃ । ഏഷ രുദ്രഃ ॥ 42 ॥
യദഗ്നിഃ । യദശ്വസ്യ പദേ-ഽഗ്നി-മാദദ്ധ്യാത് । രുദ്രായ പശൂ-നപിദദ്ധ്യാത് । അപശു-ര്യജമാന-സ്സ്യാത് । യ-ന്നാക്രമയേത് । അനവരുദ്ധാ അസ്യ പശവഃ സ്യുഃ । പാര്ശ്വത ആക്രമയേത് । യഥാ ഽഽഹിതസ്യാഗ്നേ-രങ്ഗാരാ അഭ്യവവര്തേരന്ന് । അവരുദ്ധാ അസ്യ പശവോ ഭവന്തി । ന രുദ്രായാപിദധാതി ॥ 43 ॥
ത്രീണി ഹവീഗ്ംഷി നിര്വപതി । വിരാജ ഏവ വിക്രാന്തം-യഁജമാനോ-ഽനു വിക്രമതേ ॥ അഗ്നയേ പവമാനായ । അഗ്നയേ പാവകായ । അഗ്നയേ ശുചയേ । യദഗ്നയേ പവമാനായ നിര്വപതി । പുനാത്യേവൈനമ് । യദഗ്നയേ പാവകായ । പൂത ഏവാസ്മി-ന്നന്നാദ്യ-ന്ദധാതി । യദഗ്നയേ ശുചയേ । ബ്രഹ്മവര്ചസ-മേവാസ്മി-ന്നുപരിഷ്ടാ-ദ്ദധാതി ॥ 44 ॥
(ഏന - മാഹവനീയം - ധത്തേ - ഽശ്വത്വം - ഁവര്തയതി - കുരുത - ഇതി -രുദ്രോ - ദധാതി - യദഗ്നയേ ശുചയ ഏക-ഞ്ച) (അ. 5)
അനുവാകം 6 - പവമാനഹവിര്വിസ്താരഃ, ഹവിരന്തരാണി, ദക്ഷിണാശ്ച
അനുവാകം 6 - പവമാനഹവിര്വിസ്താരഃ, ഹവിരന്തരാണി, ദക്ഷിണാശ്ച
ദേവാസുരാ-സ്സംയഁത്താ ആസന്ന് । തേ ദേവാ വിജയ-മുപയന്തഃ । അഗ്നൌ വാമം-വഁസു സ-ന്ന്യദധത । ഇദമു നോ ഭവിഷ്യതി । യദി നോ ജേഷ്യന്തീതി । തദഗ്നിര്നോ-ഥ്സഹമശക്നോത് । തത്-ത്രേധാ വിന്യദധാത് । പശുഷു തൃതീയമ് । അഫ്സു തൃതീയമ് । ആദിത്യേ തൃതീയമ് ॥ 45 ॥
ത-ദ്ദേവാ വിജിത്യ । പുനരവാരുരുഥ്സന്ത । തേ-ഽഗ്നയേ പവമാനായ പുരോഡാശ-മഷ്ടാകപാല-ന്നിരവപന്ന് । പശവോ വാ അഗ്നിഃ പവമാനഃ । യദേവ പശുഷ്വാസീത് । തത്-തേനാവാരുന്ധത । തേ-ഽഗ്നയേ പാവകായ । ആപോ വാ അഗ്നിഃ പാവകഃ । യദേവാഫ്സ്വാസീത് । തത്-തേനാവാരുന്ധത ॥ 46 ॥
തേ-ഽഗ്നയേ ശുചയേ । അസൌ വാ ആദിത്യോ-ഽഗ്നി-ശ്ശുചിഃ । യദേവാദിത്യ ആസീത് । തത്-തേനാവാരുന്ധത ॥ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । തനുവോ വാവൈതാ അഗ്ന്യാധേയസ്യ । ആഗ്നേയോ വാ അഷ്ടാകപാലോ ഽഗ്ന്യാധേയമിതി । യത്ത-ന്നിര്വപേത് । നൈതാനി । യഥാ-ഽഽത്മാ സ്യാത് ॥ 47 ॥
നാങ്ഗാനി । താദൃഗേവ തത് । യദേതാനി നിര്വപേത് । ന തമ് । യഥാ-ഽങ്ഗാനി സ്യുഃ । നാത്മാ । താദൃഗേവ തത് । ഉഭയാനി സഹനിരുപ്യാണി । യജ്ഞസ്യ സാത്മത്വായ ॥ ഉഭയം-വാഁ ഏതസ്യേന്ദ്രിയം-വീഁര്യമാപ്യതേ ॥ 48 ॥
യോ-ഽഗ്നിമാധത്തേ । ഐന്ദ്രാഗ്ന-മേകാദശകപാല- മനു നിര്വപേത് । ആദിത്യ-ഞ്ചരുമ് । ഇന്ദ്രാഗ്നീ വൈ ദേവാനാ-മയാതയാമാനൌ । യേ ഏവ ദേവതേ അയാതയാമ്നീ । താഭ്യാമേവാസ്മാ ഇന്ദ്രിയം-വീഁര്യമവ- രുന്ധേ । ആദിത്യോ ഭവതി । ഇയം-വാഁ അദിതിഃ । അസ്യാമേവ പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ ധേന്വൈ വാ ഏത-ദ്രേതഃ ॥ 49 ॥
യദാജ്യമ് । അനഡുഹസ്തണ്ഡുലാഃ । മിഥുനമേവാവ-രുന്ധേ । ഘൃതേ ഭവതി । യജ്ഞസ്യാലൂക്ഷാന്തത്വായ ॥ ചത്വാര ആര്ഷേയാഃ പ്രാശ്ഞന്തി । ദിശാമേവ ജ്യോതിഷി ജുഹോതി ॥ പശവോ വാ ഏതാനി ഹവീഗ്ംഷി । ഏഷ രുദ്രഃ । യദഗ്നിഃ ॥ 50 ॥
യഥ്സദ്യ ഏതാനി ഹവീഗ്ംഷി നിര്വപേത് । രുദ്രായ പശൂനപി ദദ്ധ്യാത് । അപശു-ര്യജമാന-സ്സ്യാത് । യന്നാനുനിര്വപേത് । അനവരുദ്ധാ അസ്യ പശവഃ സ്യുഃ । ദ്വാദശസു രാത്രീഷ്വനു നിര്വപേത് । സംവഁഥ്സര പ്രതിമാ വൈ ദ്വാദശ രാത്രയഃ । സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്മൈ രുദ്രഗ്ം ശമയിത്വാ । പശൂനവ രുന്ധേ ॥ യദേക-മേകമേതാനി ഹവീഗ്ംഷി നിര്വപേത് ॥ 51 ॥
യഥാ ത്രീണ്യാവപനാനി പൂരയേത് । താദൃക്തത് । ന പ്രജനനമുച്ഛിഗ്ംഷേത് । ഏക-ന്നിരുപ്യ । ഉത്തരേ സമസ്യേത് । തൃതീയമേവാസ്മൈ ലോകമുച്ഛിഗ്ംഷതി പ്രജനനായ । ത-മ്പ്രജയാ പശുഭിരനു പ്രജായതേ । അഥോ യജ്ഞസ്യൈവൈഷാ-ഽഭിക്രാന്തിഃ ॥ രഥചക്ര-മ്പ്രവര്തയതി । മനുഷ്യരഥേനൈവ ദേവരഥ-മ്പ്രത്യവരോഹതി ॥ 52 ॥
ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । ഹോതവ്യ-മഗ്നിഹോത്രാം(3) നഹോതവ്യാ(3)മിതി । യ-ദ്യജുഷാ ജുഹുയാത് । അയഥാപൂര്വമാഹുതീ ജുഹുയാത് । യന്ന ജുഹുയാത് । അഗ്നിഃ പരാഭവേത് । തൂഷ്ണീമേവ ഹോതവ്യമ് । യഥാപൂര്വ-മാഹുതീ ജുഹോതി । നാഗ്നിഃ പരാഭവതി ॥ അഗ്നീധേ ദദാതി ॥ 53 ॥
അഗ്നിമുഖാ-നേവര്തൂ-ന്പ്രീണാതി । ഉപബര്ഹണ-ന്ദദാതി । രൂപാണാമവ-രുദ്ധ്യൈ । അശ്വ-മ്ബ്രഹ്മണേ । ഇന്ദ്രിയമേവാവ-രുന്ധേ । ധേനുഗ്ം ഹോത്രേ । ആശിഷ ഏവാവരുന്ധേ । അനഡ്വാഹ-മദ്ധ്വര്യവേ । വഹ്നിര്വാ അനഡ്വാന് । വഹ്നിരദ്ധ്വര്യുഃ ॥ 54 ॥
വഹ്നിനൈവ വഹ്നി യജ്ഞസ്യാവ-രുന്ധേ । മിഥുനൌ ഗാവൌ ദദാതി । മിഥുനസ്യാവ-രുദ്ധ്യൈ । വാസോ ദദാതി । സര്വ ദേവത്യം-വൈഁ വാസഃ । സര്വാ ഏവ ദേവതാഃ പ്രീണാതി । ആ ദ്വാദശഭ്യോ ദദാതി । ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സരഃ । സംവഁഥ്സര ഏവ പ്രതി തിഷ്ഠതി । കാമമൂര്ധ്വ-ന്ദേയമ് । അപരിമിതസ്യാവ-രുദ്ധ്യൈ ॥ 55 ॥
ത-ദ്ദേവാ വിജിത്യ । പുനരവാരുരുഥ്സന്ത । തേ-ഽഗ്നയേ പവമാനായ പുരോഡാശ-മഷ്ടാകപാല-ന്നിരവപന്ന് । പശവോ വാ അഗ്നിഃ പവമാനഃ । യദേവ പശുഷ്വാസീത് । തത്-തേനാവാരുന്ധത । തേ-ഽഗ്നയേ പാവകായ । ആപോ വാ അഗ്നിഃ പാവകഃ । യദേവാഫ്സ്വാസീത് । തത്-തേനാവാരുന്ധത ॥ 46 ॥
തേ-ഽഗ്നയേ ശുചയേ । അസൌ വാ ആദിത്യോ-ഽഗ്നി-ശ്ശുചിഃ । യദേവാദിത്യ ആസീത് । തത്-തേനാവാരുന്ധത ॥ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । തനുവോ വാവൈതാ അഗ്ന്യാധേയസ്യ । ആഗ്നേയോ വാ അഷ്ടാകപാലോ ഽഗ്ന്യാധേയമിതി । യത്ത-ന്നിര്വപേത് । നൈതാനി । യഥാ-ഽഽത്മാ സ്യാത് ॥ 47 ॥
നാങ്ഗാനി । താദൃഗേവ തത് । യദേതാനി നിര്വപേത് । ന തമ് । യഥാ-ഽങ്ഗാനി സ്യുഃ । നാത്മാ । താദൃഗേവ തത് । ഉഭയാനി സഹനിരുപ്യാണി । യജ്ഞസ്യ സാത്മത്വായ ॥ ഉഭയം-വാഁ ഏതസ്യേന്ദ്രിയം-വീഁര്യമാപ്യതേ ॥ 48 ॥
യോ-ഽഗ്നിമാധത്തേ । ഐന്ദ്രാഗ്ന-മേകാദശകപാല- മനു നിര്വപേത് । ആദിത്യ-ഞ്ചരുമ് । ഇന്ദ്രാഗ്നീ വൈ ദേവാനാ-മയാതയാമാനൌ । യേ ഏവ ദേവതേ അയാതയാമ്നീ । താഭ്യാമേവാസ്മാ ഇന്ദ്രിയം-വീഁര്യമവ- രുന്ധേ । ആദിത്യോ ഭവതി । ഇയം-വാഁ അദിതിഃ । അസ്യാമേവ പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ ധേന്വൈ വാ ഏത-ദ്രേതഃ ॥ 49 ॥
യദാജ്യമ് । അനഡുഹസ്തണ്ഡുലാഃ । മിഥുനമേവാവ-രുന്ധേ । ഘൃതേ ഭവതി । യജ്ഞസ്യാലൂക്ഷാന്തത്വായ ॥ ചത്വാര ആര്ഷേയാഃ പ്രാശ്ഞന്തി । ദിശാമേവ ജ്യോതിഷി ജുഹോതി ॥ പശവോ വാ ഏതാനി ഹവീഗ്ംഷി । ഏഷ രുദ്രഃ । യദഗ്നിഃ ॥ 50 ॥
യഥ്സദ്യ ഏതാനി ഹവീഗ്ംഷി നിര്വപേത് । രുദ്രായ പശൂനപി ദദ്ധ്യാത് । അപശു-ര്യജമാന-സ്സ്യാത് । യന്നാനുനിര്വപേത് । അനവരുദ്ധാ അസ്യ പശവഃ സ്യുഃ । ദ്വാദശസു രാത്രീഷ്വനു നിര്വപേത് । സംവഁഥ്സര പ്രതിമാ വൈ ദ്വാദശ രാത്രയഃ । സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്മൈ രുദ്രഗ്ം ശമയിത്വാ । പശൂനവ രുന്ധേ ॥ യദേക-മേകമേതാനി ഹവീഗ്ംഷി നിര്വപേത് ॥ 51 ॥
യഥാ ത്രീണ്യാവപനാനി പൂരയേത് । താദൃക്തത് । ന പ്രജനനമുച്ഛിഗ്ംഷേത് । ഏക-ന്നിരുപ്യ । ഉത്തരേ സമസ്യേത് । തൃതീയമേവാസ്മൈ ലോകമുച്ഛിഗ്ംഷതി പ്രജനനായ । ത-മ്പ്രജയാ പശുഭിരനു പ്രജായതേ । അഥോ യജ്ഞസ്യൈവൈഷാ-ഽഭിക്രാന്തിഃ ॥ രഥചക്ര-മ്പ്രവര്തയതി । മനുഷ്യരഥേനൈവ ദേവരഥ-മ്പ്രത്യവരോഹതി ॥ 52 ॥
ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । ഹോതവ്യ-മഗ്നിഹോത്രാം(3) നഹോതവ്യാ(3)മിതി । യ-ദ്യജുഷാ ജുഹുയാത് । അയഥാപൂര്വമാഹുതീ ജുഹുയാത് । യന്ന ജുഹുയാത് । അഗ്നിഃ പരാഭവേത് । തൂഷ്ണീമേവ ഹോതവ്യമ് । യഥാപൂര്വ-മാഹുതീ ജുഹോതി । നാഗ്നിഃ പരാഭവതി ॥ അഗ്നീധേ ദദാതി ॥ 53 ॥
അഗ്നിമുഖാ-നേവര്തൂ-ന്പ്രീണാതി । ഉപബര്ഹണ-ന്ദദാതി । രൂപാണാമവ-രുദ്ധ്യൈ । അശ്വ-മ്ബ്രഹ്മണേ । ഇന്ദ്രിയമേവാവ-രുന്ധേ । ധേനുഗ്ം ഹോത്രേ । ആശിഷ ഏവാവരുന്ധേ । അനഡ്വാഹ-മദ്ധ്വര്യവേ । വഹ്നിര്വാ അനഡ്വാന് । വഹ്നിരദ്ധ്വര്യുഃ ॥ 54 ॥
വഹ്നിനൈവ വഹ്നി യജ്ഞസ്യാവ-രുന്ധേ । മിഥുനൌ ഗാവൌ ദദാതി । മിഥുനസ്യാവ-രുദ്ധ്യൈ । വാസോ ദദാതി । സര്വ ദേവത്യം-വൈഁ വാസഃ । സര്വാ ഏവ ദേവതാഃ പ്രീണാതി । ആ ദ്വാദശഭ്യോ ദദാതി । ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സരഃ । സംവഁഥ്സര ഏവ പ്രതി തിഷ്ഠതി । കാമമൂര്ധ്വ-ന്ദേയമ് । അപരിമിതസ്യാവ-രുദ്ധ്യൈ ॥ 55 ॥
(ആദിത്യേ തൃതീയ - മഫ്സ്വാസീ-ത്ത-ത്തേനാവാരുന്ധത - സ്യാ - ദാപ്യതേ - രേതോ - ഽഗ്നി - രേകമേക മേതാനി ഹവിഗ്ംഷി നിര്വപേത് - പ്രത്യവരോഹതി - ദദാത്യ - ദ്ധ്വര്യു--ര് ദേയ മേക-ഞ്ച) (അ. 6)
അനുവാകം 7 - ആധാനമന്ത്രാഃ
അനുവാകം 7 - ആധാനമന്ത്രാഃ
ഘര്മ-ശ്ശിരസ്തദയമഗ്നിഃ । സ-മ്പ്രിയഃ പശുഭി-ര്ഭുവത് । ഛര്ദിസ്തോകായ തനയായ യച്ഛ ॥ വാതഃ പ്രാണസ്തദയമഗ്നിഃ । സ-മ്പ്രിയഃ പശുഭി-ര്ഭുവത് । സ്വദിത-ന്തോകായ തനയായ പിതു-മ്പച ॥ പ്രാചീമനു പ്രദിശ-മ്പ്രേഹി വിദ്വാന് । അഗ്നേരഗ്നേ പുരോ അഗ്നി-ര്ഭവേഹ । വിശ്വാ ആശാ ദീദ്യാനോ വിഭാഹി । ഊര്ജ-ന്നോ ധേഹി ദ്വിപദേ ചതുഷ്പദേ ॥ 56 ॥
അര്കശ്ചക്ഷു-സ്തദസൌ സൂര്യസ്തദയമഗ്നിഃ । സമ്പ്രിയഃ പശുഭി-ര്ഭുവത് । യ-ത്തേ ശുക്ര ശുക്രം-വഁര്ചഃ ശുക്രാ തനൂഃ । ശുക്ര-ഞ്ജ്യോതിരജസ്രമ് । തേന മേ ദീദിഹി തേന ത്വാ-ഽഽദധേ । അഗ്നിനാ-ഽഗ്നേ ബ്രഹ്മണാ ॥ ആനശേ വ്യാനശേ സര്വമായു-ര്വ്യാനശേ ॥ യേ തേ അഗ്നേ ശിവേ തനുവൌ । വിരാട് ച സ്വരാട് ച । തേ മാ വിശതാ-ന്തേ മാ ജിന്വതാമ് ॥ 57 ॥
യേ തേ അഗ്നേ ശിവേ തനുവൌ । സമ്രാട് ചാഭിഭൂശ്ച । തേ മാ വിശതാ-ന്തേ മാ ജിന്വതാമ് । യേ തേ അഗ്നേ ശിവേ തനുവൌ । വിഭൂശ്ച പരിഭൂശ്ച । തേ മാ വിശതാ-ന്തേ മാ ജിന്വതാമ് । യേ തേ അഗ്നേ ശിവേ തനുവൌ । പ്രഭ്വീ ച പ്രഭൂതിശ്ച । തേ മാ വിശതാ-ന്തേ മാ ജിന്വതാമ് । യാസ്തേ അഗ്നേ ശിവാസ്തനുവഃ । താഭിസ്ത്വാ ഽഽദധേ ॥ യാസ്തേ അഗ്നേ ഘോരാസ്തനുവഃ । താഭിരമു-ങ്ഗച്ഛ ॥ 58 ॥
അര്കശ്ചക്ഷു-സ്തദസൌ സൂര്യസ്തദയമഗ്നിഃ । സമ്പ്രിയഃ പശുഭി-ര്ഭുവത് । യ-ത്തേ ശുക്ര ശുക്രം-വഁര്ചഃ ശുക്രാ തനൂഃ । ശുക്ര-ഞ്ജ്യോതിരജസ്രമ് । തേന മേ ദീദിഹി തേന ത്വാ-ഽഽദധേ । അഗ്നിനാ-ഽഗ്നേ ബ്രഹ്മണാ ॥ ആനശേ വ്യാനശേ സര്വമായു-ര്വ്യാനശേ ॥ യേ തേ അഗ്നേ ശിവേ തനുവൌ । വിരാട് ച സ്വരാട് ച । തേ മാ വിശതാ-ന്തേ മാ ജിന്വതാമ് ॥ 57 ॥
യേ തേ അഗ്നേ ശിവേ തനുവൌ । സമ്രാട് ചാഭിഭൂശ്ച । തേ മാ വിശതാ-ന്തേ മാ ജിന്വതാമ് । യേ തേ അഗ്നേ ശിവേ തനുവൌ । വിഭൂശ്ച പരിഭൂശ്ച । തേ മാ വിശതാ-ന്തേ മാ ജിന്വതാമ് । യേ തേ അഗ്നേ ശിവേ തനുവൌ । പ്രഭ്വീ ച പ്രഭൂതിശ്ച । തേ മാ വിശതാ-ന്തേ മാ ജിന്വതാമ് । യാസ്തേ അഗ്നേ ശിവാസ്തനുവഃ । താഭിസ്ത്വാ ഽഽദധേ ॥ യാസ്തേ അഗ്നേ ഘോരാസ്തനുവഃ । താഭിരമു-ങ്ഗച്ഛ ॥ 58 ॥
(ചതുഷ്പദേ - ജിന്വതാം - തനുവ സ്ത്രീണി ച ) (അ. 7)
അനുവാകം 8 - ഏതദ്ബ്രാഹ്മണം
അനുവാകം 8 - ഏതദ്ബ്രാഹ്മണം
ഇമേ വാ ഏതേ ലോകാ അഗ്നയഃ । തേ യദവ്യാവൃത്താ ആധീയേരന്ന് । ശോചയേയു-ര്യജമാനമ് । ഘര്മ-ശ്ശിര ഇതി ഗാര്ഹപത്യ-മാദധാതി । വാതഃ പ്രാണ ഇത്യന്വാഹാര്യ-പചനമ് । അര്ക-ശ്ചക്ഷുരിത്യാ-ഹവനീയമ് । തേനൈവൈനാന് വ്യാവര്തയതി । തഥാ ന ശോചയന്തി യജമാനമ് ॥ രഥന്തര-മഭിഗായതേ ഗാര്ഹപത്യ ആധീയമാനേ । രാഥന്തരോ വാ അയം-ലോഁകഃ ॥ 59 ॥
അസ്മിന്നേവൈനം-ലോഁകേ പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ । വാമദേവ്യ-മഭിഗായത ഉദ്ധ്രിയമാണേ । അന്തരിക്ഷം-വൈഁ വാമദേവ്യമ് । അന്തരിക്ഷ ഏവൈന-മ്പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ । അഥോ ശാന്തി-ര്വൈ വാമദേവ്യമ് । ശാന്തമേവൈന-മ്പശവ്യമുദ്ധരതേ । ബൃഹദഭിഗായത ആഹവനീയ ആധീയമാനേ । ബാര്ഹതോ വാ അസൌ ലോകഃ । അമുഷ്മിന്നേവൈനം-ലോഁകേ പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ ॥ പ്രജാപതി-രഗ്നി-മസൃജത ॥ 60 ॥
സോ-ഽശ്വോ വാരോ ഭൂത്വാ പരാംഐത് । തം-വാഁരവന്തീയേനാവാരയത ।ത-ദ്വാരവന്തീയസ്യ വാരവന്തീയത്വമ് । ശ്യൈതേന ശ്യേതീ അകുരുത ।തച്ഛ്യൈതസ്യ ശ്യൈതത്വമ് । യ-ദ്വാരവന്തീയ-മഭിഗായതേ । വാരയിത്വൈവൈന-മ്പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ । ശ്യൈതേന ശ്യേതീ കുരുതേ ॥ ഘര്മ-ശ്ശിര ഇതി ഗാര്ഹപത്യ-മാദധാതി । സശീര്ഷാണ-മേവൈന-മാധത്തേ ॥ 61 ॥
ഉപൈനമുത്തരോ യജ്ഞോ നമതി ॥ രുദ്രോ വാ ഏഷഃ । യദഗ്നിഃ । സ ആധീയമാന ഈശ്വരോ യജമാനസ്യ പശൂന് ഹിഗ്ംസിതോഃ । സ-മ്പ്രിയഃ പശുഭി-ര്ഭുവദിത്യാഹ । പശുഭിരേവൈനഗ്ം സമ്പ്രിയ-ങ്കരോതി । പശൂനാ-മഹിഗ്ംസായൈ ॥ ഛര്ദിസ്തോകായ തനയായ യച്ഛേത്യാഹ ।ആശിഷമേവൈതാ-മാശാസ്തേ ॥ വാതഃ പ്രാണ ഇത്യന്വാഹാര്യ-പചനമ് ॥ 62 ॥
സപ്രാണ-മേവൈന-മാധത്തേ ॥ സ്വദിത-ന്തോകായ തനയായ പിതു-മ്പചേത്യാഹ । അന്നമേവാസ്മൈ സ്വദയതി ॥ പ്രാചീമനു പ്രദിശ-മ്പ്രേഹി വിദ്വാനിത്യാഹ । വിഭക്തിരേവൈനയോസ്സാ । അഥോ നാനാ വീര്യാവേവൈനൌ കുരുതേ ॥ ഊര്ജ-ന്നോ ധേഹി ദ്വിപദേ ചതുഷ്പദ ഇത്യാഹ । ആശിഷമേവൈതാമാശാസ്തേ ॥ അര്ക-ശ്ചക്ഷുരിത്യാ-ഹവനീയമ് । അര്കോ വൈ ദേവാനാമന്നമ് ॥ 63 ॥
അന്നമേവാവ രുന്ധേ ॥ തേന മേ ദീദിഹീത്യാഹ । സമിന്ധ ഏവൈനമ് ॥ ആനശേ വ്യാനശ ഇതി ത്രിരുദിങ്ഗയതി । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ । ഏഷ്വേവൈനം-ലോഁകേഷു പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ ॥ തത്-തഥാ ന കാര്യമ് । വീങ്ഗിതമ പ്രതിഷ്ഠിത-മാദധീത । ഉദ്ധൃത്യൈ-വാധായാ-ഭിമന്ത്രിയഃ । അവീങ്ഗിത-മേവൈന-മ്പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ ॥ വിരാട് ച സ്വരാട് ച യാസ്തേ അഗ്നേ ശിവാസ്തനുവ-സ്താഭിസ്ത്വാ ഽഽദധ ഇത്യാഹ । ഏതാ വാ അഗ്നേ-ശ്ശിവാസ്തനുവഃ । താഭിരേവൈനഗ്ം സമര്ധയതി ॥ യാസ്തേ അഗ്നേ ഘോരാസ്തനുവ സ്താഭിരമു-ങ്ഗച്ഛേതി ബ്രൂയാദ്യ-ന്ദ്വിഷ്യാത് । താഭിരേവൈന-മ്പരാഭാവയതി ॥ 64 ॥
അസ്മിന്നേവൈനം-ലോഁകേ പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ । വാമദേവ്യ-മഭിഗായത ഉദ്ധ്രിയമാണേ । അന്തരിക്ഷം-വൈഁ വാമദേവ്യമ് । അന്തരിക്ഷ ഏവൈന-മ്പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ । അഥോ ശാന്തി-ര്വൈ വാമദേവ്യമ് । ശാന്തമേവൈന-മ്പശവ്യമുദ്ധരതേ । ബൃഹദഭിഗായത ആഹവനീയ ആധീയമാനേ । ബാര്ഹതോ വാ അസൌ ലോകഃ । അമുഷ്മിന്നേവൈനം-ലോഁകേ പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ ॥ പ്രജാപതി-രഗ്നി-മസൃജത ॥ 60 ॥
സോ-ഽശ്വോ വാരോ ഭൂത്വാ പരാംഐത് । തം-വാഁരവന്തീയേനാവാരയത ।ത-ദ്വാരവന്തീയസ്യ വാരവന്തീയത്വമ് । ശ്യൈതേന ശ്യേതീ അകുരുത ।തച്ഛ്യൈതസ്യ ശ്യൈതത്വമ് । യ-ദ്വാരവന്തീയ-മഭിഗായതേ । വാരയിത്വൈവൈന-മ്പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ । ശ്യൈതേന ശ്യേതീ കുരുതേ ॥ ഘര്മ-ശ്ശിര ഇതി ഗാര്ഹപത്യ-മാദധാതി । സശീര്ഷാണ-മേവൈന-മാധത്തേ ॥ 61 ॥
ഉപൈനമുത്തരോ യജ്ഞോ നമതി ॥ രുദ്രോ വാ ഏഷഃ । യദഗ്നിഃ । സ ആധീയമാന ഈശ്വരോ യജമാനസ്യ പശൂന് ഹിഗ്ംസിതോഃ । സ-മ്പ്രിയഃ പശുഭി-ര്ഭുവദിത്യാഹ । പശുഭിരേവൈനഗ്ം സമ്പ്രിയ-ങ്കരോതി । പശൂനാ-മഹിഗ്ംസായൈ ॥ ഛര്ദിസ്തോകായ തനയായ യച്ഛേത്യാഹ ।ആശിഷമേവൈതാ-മാശാസ്തേ ॥ വാതഃ പ്രാണ ഇത്യന്വാഹാര്യ-പചനമ് ॥ 62 ॥
സപ്രാണ-മേവൈന-മാധത്തേ ॥ സ്വദിത-ന്തോകായ തനയായ പിതു-മ്പചേത്യാഹ । അന്നമേവാസ്മൈ സ്വദയതി ॥ പ്രാചീമനു പ്രദിശ-മ്പ്രേഹി വിദ്വാനിത്യാഹ । വിഭക്തിരേവൈനയോസ്സാ । അഥോ നാനാ വീര്യാവേവൈനൌ കുരുതേ ॥ ഊര്ജ-ന്നോ ധേഹി ദ്വിപദേ ചതുഷ്പദ ഇത്യാഹ । ആശിഷമേവൈതാമാശാസ്തേ ॥ അര്ക-ശ്ചക്ഷുരിത്യാ-ഹവനീയമ് । അര്കോ വൈ ദേവാനാമന്നമ് ॥ 63 ॥
അന്നമേവാവ രുന്ധേ ॥ തേന മേ ദീദിഹീത്യാഹ । സമിന്ധ ഏവൈനമ് ॥ ആനശേ വ്യാനശ ഇതി ത്രിരുദിങ്ഗയതി । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ । ഏഷ്വേവൈനം-ലോഁകേഷു പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ ॥ തത്-തഥാ ന കാര്യമ് । വീങ്ഗിതമ പ്രതിഷ്ഠിത-മാദധീത । ഉദ്ധൃത്യൈ-വാധായാ-ഭിമന്ത്രിയഃ । അവീങ്ഗിത-മേവൈന-മ്പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ ॥ വിരാട് ച സ്വരാട് ച യാസ്തേ അഗ്നേ ശിവാസ്തനുവ-സ്താഭിസ്ത്വാ ഽഽദധ ഇത്യാഹ । ഏതാ വാ അഗ്നേ-ശ്ശിവാസ്തനുവഃ । താഭിരേവൈനഗ്ം സമര്ധയതി ॥ യാസ്തേ അഗ്നേ ഘോരാസ്തനുവ സ്താഭിരമു-ങ്ഗച്ഛേതി ബ്രൂയാദ്യ-ന്ദ്വിഷ്യാത് । താഭിരേവൈന-മ്പരാഭാവയതി ॥ 64 ॥
(ലോകോ - ഽസൃജതൈന - മാധത്തേ - ഽന്വാഹാര്യപചനം - ദേവാനാമന്ന - മേന-മ്പ്രതിഷ്ഠിതമാധത്തേ പഞ്ച ച) (അ. 8)
അനുവാകം 9 - ബ്രഹ്മൌദനമ്
അനുവാകം 9 - ബ്രഹ്മൌദനമ്
ശമീഗര്ഭാദഗ്നി-മ്മന്ഥതി । ഏഷാ വാ അഗ്നേ-ര്യജ്ഞിയാ തനൂഃ । താമേവാസ്മൈ ജനയതി ॥ അദിതിഃ പുത്രകാമാ । സാദ്ധ്യേഭ്യോ ദേവേഭ്യോ ബ്രഹ്മൌദന-മപചത് । തസ്യാ ഉച്ഛേഷണ-മദദുഃ । ത-ത്പ്രാശ്ഞാത് । സാ രേതോ-ഽധത്ത । തസ്യൈ ധാതാ ചാര്യമാ ചാജായേതാമ് । സാ ദ്വിതീയ-മപചത് ॥ 65 ॥
തസ്യാ ഉച്ഛേഷണ-മദദുഃ । ത-ത്പ്രാശ്ഞാത് । സാ രേതോ-ഽധത്ത । തസ്യൈ മിത്രശ്ച വരുണശ്ചാജായേതാമ് । സാ തൃതീയ-മപചത് । തസ്യാ ഉച്ഛേഷണ-മദദുഃ । ത-ത്പ്രാശ്ഞാത് । സാ രേതോ-ഽധത്ത । തസ്യാ അഗ്ംശശ്ച ഭഗശ്ചാജായേതാമ് । സാ ചതുര്ഥ-മപചത് ॥ 66 ॥
തസ്യാ ഉച്ഛേഷണ-മദദുഃ । ത-ത്പ്രാശ്ഞാത് । സാ രേതോ-ഽധത്ത । തസ്യാ ഇന്ദ്രശ്ച വിവസ്വാഗ്ശ്ചാ-ജായേതാമ് । ബ്രഹ്മൌദന-മ്പചതി । രേത ഏവ ത-ദ്ദധാതി ॥ പ്രാശ്ഞന്തി ബ്രാഹ്മണാ ഓദനമ് ॥ യദാജ്യ-മുച്ഛിഷ്യതേ । തേന സമിധോ-ഽഭ്യജ്യാദധാതി । ഉച്ഛേഷണാദ്വാ അദിതീ രേതോ-ഽധത്ത ॥ 67 ॥
ഉച്ഛേഷണാദേവ ത-ദ്രേതോ ധത്തേ ॥ അസ്ഥി വാ ഏതത് । യ-ഥ്സമിധഃ । ഏത-ദ്രേതഃ । യദാജ്യമ് । യദാജ്യേന സമിധോ-ഽഭ്യജ്യാദധാതി । അസ്ഥ്യേവ ത-ദ്രേതസി ദധാതി ॥ തിസ്ര ആദധാതി മിഥുനത്വായ ॥ ഇയതീ-ര്ഭവന്തി । പ്രജാപതിനാ യജ്ഞമുഖേന സമ്മിതാഃ ॥ 68 ॥
ഇയതീ-ര്ഭവന്തി । യജ്ഞപരുഷാ സമ്മിതാഃ । ഇയതീ-ര്ഭവന്തി । ഏതാവദ്വൈ പുരുഷേ വീര്യമ് । വീര്യ സമ്മിതാഃ ॥ ആര്ദ്രാ ഭവന്തി । ആര്ദ്രമിവ ഹി രേതഃ സിച്യതേ ॥ ചിത്രിയസ്യാശ്വത്ഥസ്യാദധാതി । ചിത്രമേവ ഭവതി ॥ ഘൃതവതീഭി-രാദധാതി ॥ 69 ॥
ഏതദ്വാ അഗ്നേഃ പ്രിയ-ന്ധാമ । യ-ദ്ഘൃതമ് । പ്രിയേണൈവൈന-ന്ധാമ്നാ സമര്ധയതി । അഥോ തേജസാ ॥ ഗായത്രീഭി-ര്ബ്രാഹ്മണസ്യാദദ്ധ്യാത് । ഗായത്രഛന്ദാ വൈ ബ്രാഹ്മണഃ । സ്വസ്യ ഛന്ദസഃ പ്രത്യയനസ്ത്വായ । ത്രിഷ്ടുഗ്ഭീ-രാജന്യസ്യ । ത്രിഷ്ടു-പ്ഛന്ദാ വൈ രാജന്യഃ । സ്വസ്യ ഛന്ദസഃ പ്രത്യയനസ്ത്വായ ॥ 70 ॥
ജഗതീഭി-ര്വൈശ്യസ്യ । ജഗതീ ഛന്ദാ വൈ വൈശ്യഃ । സ്വസ്യ ഛന്ദസഃ പ്രത്യയനസ്ത്വായ ॥ തഗ്ം സംവഁഥ്സര-ങ്ഗോപായേത് । സംവഁഥ്സരഗ്ം ഹി രേതോ ഹിതം-വഁര്ധതേ ॥ യ-ദ്യേനഗ്ം സംവഁഥ്സരേ നോപനമേത് । സമിധഃ പുനരാദദ്ധ്യാത് । രേത ഏവ തദ്ധിതം-വഁര്ധമാനമേതി ॥ ന മാഗ്ംസ-മശ്ഞീയാത് । ന സ്ത്രിയമുപേയാത് ॥ 71 ॥
യ-ന്മാഗ്ംസ-മശ്ഞീയാത് । യഥ്സ്ത്രിയ-മുപേയാത് । നിര്വീര്യ-സ്സ്യാത് । നൈനമഗ്നി-രുപനമേത് ॥ ശ്വ ആധാസ്യമാനോ ബ്രഹ്മൌദന-മ്പചതി । ആദിത്യാ വാ ഇത ഉത്തമാ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമായന്ന് । തേ വാ ഇതോ യന്ത-മ്പ്രതിനുദന്തേ । ഏതേ ഖലു വാവാദിത്യാഃ । യ-ദ്ബ്രാഹ്മണാഃ । തൈരേവ സത്വ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ 72 ॥
നൈന-മ്പ്രതിനുദന്തേ ॥ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । ക്വാ സഃ । അഗ്നിഃ കാര്യഃ । യോ-ഽസ്മൈ പ്രജാ-മ്പശൂ-ന്പ്രജനയതീതി । ശല്കൈസ്താഗ്ം രാത്രിമഗ്നി-മിന്ധീത । തസ്മി-ന്നുപവ്യുഷമരണീ നിഷ്ടപേത് । യഥര്ഷഭായ വാശിതാ ന്യാവിച്ഛായതി । താദൃഗേവ തത് ॥ അപോദൂഹ്യ ഭസ്മാഗ്നി-മ്മന്ഥതി ॥ 73 ॥
സൈവ സാ-ഽഗ്നേ-സ്സന്തതിഃ ॥ ത-മ്മഥിത്വാ പ്രാഞ്ചമുദ്ധരതി । സംവഁഥ്സരമേവ ത-ദ്രേതോ ഹിത-മ്പ്രജനയതി ॥ അനാഹിത-സ്തസ്യാഗ്നി-രിത്യാഹുഃ । യ-സ്സമിധോ-ഽനാധായാഗ്നി-മാധത്ത ഇതി । താ-സ്സംവഁഥ്സരേ പുരസ്താ-ദാദദ്ധ്യാത് । സംവഁഥ്സരാദേവൈന-മവരുദ്ധ്യാ-ധത്തേ ॥ യദി സംവഁഥ്സരേ ഽനാദദ്ധ്യാത് । ദ്വാദശ്യാ-മ്പുരസ്താ-ദാദദ്ധ്യാത് । സംവഁഥ്സര പ്രതിമാ വൈ ദ്വാദശ രാത്രയഃ । സംവഁഥ്സരമേവാസ്യാഹിതാ ഭവന്തി ॥ യദി ദ്വാദശ്യാ-ന്നാദദ്ധ്യാത് । ത്ര്യഹേ പുരസ്താദാദദ്ധ്യാത് । ആഹിതാ ഏവാസ്യ ഭവന്തി ॥ 74 ॥
തസ്യാ ഉച്ഛേഷണ-മദദുഃ । ത-ത്പ്രാശ്ഞാത് । സാ രേതോ-ഽധത്ത । തസ്യൈ മിത്രശ്ച വരുണശ്ചാജായേതാമ് । സാ തൃതീയ-മപചത് । തസ്യാ ഉച്ഛേഷണ-മദദുഃ । ത-ത്പ്രാശ്ഞാത് । സാ രേതോ-ഽധത്ത । തസ്യാ അഗ്ംശശ്ച ഭഗശ്ചാജായേതാമ് । സാ ചതുര്ഥ-മപചത് ॥ 66 ॥
തസ്യാ ഉച്ഛേഷണ-മദദുഃ । ത-ത്പ്രാശ്ഞാത് । സാ രേതോ-ഽധത്ത । തസ്യാ ഇന്ദ്രശ്ച വിവസ്വാഗ്ശ്ചാ-ജായേതാമ് । ബ്രഹ്മൌദന-മ്പചതി । രേത ഏവ ത-ദ്ദധാതി ॥ പ്രാശ്ഞന്തി ബ്രാഹ്മണാ ഓദനമ് ॥ യദാജ്യ-മുച്ഛിഷ്യതേ । തേന സമിധോ-ഽഭ്യജ്യാദധാതി । ഉച്ഛേഷണാദ്വാ അദിതീ രേതോ-ഽധത്ത ॥ 67 ॥
ഉച്ഛേഷണാദേവ ത-ദ്രേതോ ധത്തേ ॥ അസ്ഥി വാ ഏതത് । യ-ഥ്സമിധഃ । ഏത-ദ്രേതഃ । യദാജ്യമ് । യദാജ്യേന സമിധോ-ഽഭ്യജ്യാദധാതി । അസ്ഥ്യേവ ത-ദ്രേതസി ദധാതി ॥ തിസ്ര ആദധാതി മിഥുനത്വായ ॥ ഇയതീ-ര്ഭവന്തി । പ്രജാപതിനാ യജ്ഞമുഖേന സമ്മിതാഃ ॥ 68 ॥
ഇയതീ-ര്ഭവന്തി । യജ്ഞപരുഷാ സമ്മിതാഃ । ഇയതീ-ര്ഭവന്തി । ഏതാവദ്വൈ പുരുഷേ വീര്യമ് । വീര്യ സമ്മിതാഃ ॥ ആര്ദ്രാ ഭവന്തി । ആര്ദ്രമിവ ഹി രേതഃ സിച്യതേ ॥ ചിത്രിയസ്യാശ്വത്ഥസ്യാദധാതി । ചിത്രമേവ ഭവതി ॥ ഘൃതവതീഭി-രാദധാതി ॥ 69 ॥
ഏതദ്വാ അഗ്നേഃ പ്രിയ-ന്ധാമ । യ-ദ്ഘൃതമ് । പ്രിയേണൈവൈന-ന്ധാമ്നാ സമര്ധയതി । അഥോ തേജസാ ॥ ഗായത്രീഭി-ര്ബ്രാഹ്മണസ്യാദദ്ധ്യാത് । ഗായത്രഛന്ദാ വൈ ബ്രാഹ്മണഃ । സ്വസ്യ ഛന്ദസഃ പ്രത്യയനസ്ത്വായ । ത്രിഷ്ടുഗ്ഭീ-രാജന്യസ്യ । ത്രിഷ്ടു-പ്ഛന്ദാ വൈ രാജന്യഃ । സ്വസ്യ ഛന്ദസഃ പ്രത്യയനസ്ത്വായ ॥ 70 ॥
ജഗതീഭി-ര്വൈശ്യസ്യ । ജഗതീ ഛന്ദാ വൈ വൈശ്യഃ । സ്വസ്യ ഛന്ദസഃ പ്രത്യയനസ്ത്വായ ॥ തഗ്ം സംവഁഥ്സര-ങ്ഗോപായേത് । സംവഁഥ്സരഗ്ം ഹി രേതോ ഹിതം-വഁര്ധതേ ॥ യ-ദ്യേനഗ്ം സംവഁഥ്സരേ നോപനമേത് । സമിധഃ പുനരാദദ്ധ്യാത് । രേത ഏവ തദ്ധിതം-വഁര്ധമാനമേതി ॥ ന മാഗ്ംസ-മശ്ഞീയാത് । ന സ്ത്രിയമുപേയാത് ॥ 71 ॥
യ-ന്മാഗ്ംസ-മശ്ഞീയാത് । യഥ്സ്ത്രിയ-മുപേയാത് । നിര്വീര്യ-സ്സ്യാത് । നൈനമഗ്നി-രുപനമേത് ॥ ശ്വ ആധാസ്യമാനോ ബ്രഹ്മൌദന-മ്പചതി । ആദിത്യാ വാ ഇത ഉത്തമാ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമായന്ന് । തേ വാ ഇതോ യന്ത-മ്പ്രതിനുദന്തേ । ഏതേ ഖലു വാവാദിത്യാഃ । യ-ദ്ബ്രാഹ്മണാഃ । തൈരേവ സത്വ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ 72 ॥
നൈന-മ്പ്രതിനുദന്തേ ॥ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । ക്വാ സഃ । അഗ്നിഃ കാര്യഃ । യോ-ഽസ്മൈ പ്രജാ-മ്പശൂ-ന്പ്രജനയതീതി । ശല്കൈസ്താഗ്ം രാത്രിമഗ്നി-മിന്ധീത । തസ്മി-ന്നുപവ്യുഷമരണീ നിഷ്ടപേത് । യഥര്ഷഭായ വാശിതാ ന്യാവിച്ഛായതി । താദൃഗേവ തത് ॥ അപോദൂഹ്യ ഭസ്മാഗ്നി-മ്മന്ഥതി ॥ 73 ॥
സൈവ സാ-ഽഗ്നേ-സ്സന്തതിഃ ॥ ത-മ്മഥിത്വാ പ്രാഞ്ചമുദ്ധരതി । സംവഁഥ്സരമേവ ത-ദ്രേതോ ഹിത-മ്പ്രജനയതി ॥ അനാഹിത-സ്തസ്യാഗ്നി-രിത്യാഹുഃ । യ-സ്സമിധോ-ഽനാധായാഗ്നി-മാധത്ത ഇതി । താ-സ്സംവഁഥ്സരേ പുരസ്താ-ദാദദ്ധ്യാത് । സംവഁഥ്സരാദേവൈന-മവരുദ്ധ്യാ-ധത്തേ ॥ യദി സംവഁഥ്സരേ ഽനാദദ്ധ്യാത് । ദ്വാദശ്യാ-മ്പുരസ്താ-ദാദദ്ധ്യാത് । സംവഁഥ്സര പ്രതിമാ വൈ ദ്വാദശ രാത്രയഃ । സംവഁഥ്സരമേവാസ്യാഹിതാ ഭവന്തി ॥ യദി ദ്വാദശ്യാ-ന്നാദദ്ധ്യാത് । ത്ര്യഹേ പുരസ്താദാദദ്ധ്യാത് । ആഹിതാ ഏവാസ്യ ഭവന്തി ॥ 74 ॥
(ദ്വിതീയമപചച് - ചതുര്ഥമപച - ദദിതീ രേതോ-ഽധത്ത - സമ്മിതാ -
ഘൃതവതീഭിരാദധാതി - രാജന്യഃ സ്വസ്യ ഛന്ദസഃ പ്രത്യയനസ്ത്വാ - യേയാ-ദ്- ഗച്ഛതി - മന്ഥതി - രാത്രയ ശ്ചത്വാരി ച) (അ. 9)
അനുവാകം 10 - പഞ്ചാഗ്ന്യാധാനമ്
അനുവാകം 10 - പഞ്ചാഗ്ന്യാധാനമ്
പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത । സ രിരിചാനോ-ഽമന്യത । സ തപോ-ഽതപ്യത । സ ആത്മന് വീര്യ-മപശ്യത് । തദവര്ധത । തദസ്മാ-ഥ്സഹസോര്ധ്വ-മസൃജ്യത । സാ വിരാഡഭവത് । താ-ന്ദേവാസുരാ വ്യഗൃഹ്ണത । സോ-ഽബ്രവീ-ത്പ്രജാപതിഃ । മമ വാ ഏഷാ ॥ 75 ॥
ദോഹാ ഏവ യുഷ്മാകമിതി ॥ സാ തതഃ പ്രാച്യുദക്രാമത് । ത-ത്പ്രജാപതിഃ പര്യഗൃഹ്ണാത് । അഥര്വ പിതു-മ്മേ ഗോപായേതി । സാ ദ്വിതീയ-മുദക്രാമത് । ത-ത്പ്രജാപതിഃ പര്യഗൃഹ്ണാത് । നര്യ പ്രജാ-മ്മേ ഗോപായേതി । സാ തൃതീയ-മുദക്രാമത് । ത-ത്പ്രജാപതിഃ പര്യഗൃഹ്ണാത് । ശഗ്ഗ്സ്യ പശൂ-ന്മേ ഗോപായേതി ॥ 76 ॥
സാ ചതുര്ഥ-മുദക്രാമത് । ത-ത്പ്രജാപതിഃ പര്യഗൃഹ്ണാത് । സപ്രഥ സഭാ-മ്മേ ഗോപായേതി । സാ പഞ്ചമ-മുദക്രാമത് । ത-ത്പ്രജാപതിഃ പര്യഗൃഹ്ണാത് । അഹേ ബുദ്ധ്നിയ മന്ത്ര-മ്മേ ഗോപായേതി । അഗ്നീന് വാവ സാ താന് വ്യക്രമത । താ-ന്പ്രജാപതിഃ പര്യഗൃഹ്ണാത് । അഥോ പങ്ക്തിമേവ ॥ പങ്ക്തിര്വാ ഏഷാ ബ്രാഹ്മണേ പ്രവിഷ്ടാ ॥ 77 ॥
താമാത്മനോ-ഽധി നിര്മിമീതേ । യദഗ്നി-രാധീയതേ । തസ്മാ-ദേതാവന്തോ-ഽഗ്നയ ആധീയന്തേ । പാങ്ക്തം-വാഁ ഇദഗ്ം സര്വമ് । പാങ്ക്തേനൈവ പാങ്ക്തഗ്ഗ് സ്പൃണോതി ॥ അഥര്വ പിതു-മ്മേ ഗോപായേത്യാഹ । അന്നമേവൈ തേന സ്പൃണോതി । നര്യ പ്രജാ-മ്മേ ഗോപായേത്യാഹ । പ്രജാമേവൈതേന സ്പൃണോതി । ശഗ്ഗ്സ്യ പശൂ-ന്മേ ഗോപായേത്യാഹ ॥ 78 ॥
പശൂനേവൈതേന സ്പൃണോതി । സപ്രഥ സഭാ-മ്മേ ഗോപായേത്യാഹ । സഭാമേവൈതേനെന്ദ്രിയഗ്ഗ് സ്പൃണോതി । അഹേ ബുദ്ധ്നിയ മന്ത്ര-മ്മേ ഗോപായേത്യാഹ । മന്ത്രമേവൈ തേന ശ്രിയഗ്ഗ് സ്പൃണോതി ॥ യദന്വാഹാര്യ-പചനേ-ഽന്വാഹാര്യ-മ്പചന്തി । തേന സോ-ഽസ്യാഭീഷ്ടഃ പ്രീതഃ । യ-ദ്ഗാര്ഹപത്യ ആജ്യമധിശ്രയന്തി സമ്പത്നീര്യാജയന്തി । തേന സോ-ഽസ്യാഭീഷ്ടഃ പ്രീതഃ । യദാഹവനീയേ ജുഹ്വതി ॥ 79 ॥
തേന സോ-ഽസ്യാഭീഷ്ടഃ പ്രീതഃ । യഥ്സഭായാം-വിഁജയന്തേ । തേന സോ-ഽസ്യാഭീഷ്ടഃ പ്രീതഃ । യദാവസഥേ-ഽന്നഗ്ം ഹരന്തി । തേന സോ-ഽസ്യാഭീഷ്ടഃ പ്രീതഃ । തഥാ-ഽസ്യ സര്വേ പ്രീതാ അഭീഷ്ടാ ആധീയന്തേ ॥ പ്രവസഥ-മേഷ്യന്നേവ-മുപതിഷ്ഠേ-തൈകമേകമ് । യഥാ ബ്രാഹ്മണായ ഗൃഹേവാസിനേ പരിദായ ഗൃഹാനേതി । താദൃഗേവ തത് ॥ പുനരാഗ-ത്യോപതിഷ്ഠതേ । സാ ഭാഗേയമേവൈഷാ-ന്തത് । സാ തത ഊര്ധ്വാ-ഽഽരോഹത് । സാ രോഹിണ്യഭവത് । ത-ദ്രോഹിണ്യൈ രോഹിണിത്വമ് । രോഹിണ്യാ-മഗ്നി-മാദധീത । സ്വ ഏവൈനം-യോഁനൌ പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ । ഋദ്ധ്നോത്യേനേന ॥ 80 ॥
ദോഹാ ഏവ യുഷ്മാകമിതി ॥ സാ തതഃ പ്രാച്യുദക്രാമത് । ത-ത്പ്രജാപതിഃ പര്യഗൃഹ്ണാത് । അഥര്വ പിതു-മ്മേ ഗോപായേതി । സാ ദ്വിതീയ-മുദക്രാമത് । ത-ത്പ്രജാപതിഃ പര്യഗൃഹ്ണാത് । നര്യ പ്രജാ-മ്മേ ഗോപായേതി । സാ തൃതീയ-മുദക്രാമത് । ത-ത്പ്രജാപതിഃ പര്യഗൃഹ്ണാത് । ശഗ്ഗ്സ്യ പശൂ-ന്മേ ഗോപായേതി ॥ 76 ॥
സാ ചതുര്ഥ-മുദക്രാമത് । ത-ത്പ്രജാപതിഃ പര്യഗൃഹ്ണാത് । സപ്രഥ സഭാ-മ്മേ ഗോപായേതി । സാ പഞ്ചമ-മുദക്രാമത് । ത-ത്പ്രജാപതിഃ പര്യഗൃഹ്ണാത് । അഹേ ബുദ്ധ്നിയ മന്ത്ര-മ്മേ ഗോപായേതി । അഗ്നീന് വാവ സാ താന് വ്യക്രമത । താ-ന്പ്രജാപതിഃ പര്യഗൃഹ്ണാത് । അഥോ പങ്ക്തിമേവ ॥ പങ്ക്തിര്വാ ഏഷാ ബ്രാഹ്മണേ പ്രവിഷ്ടാ ॥ 77 ॥
താമാത്മനോ-ഽധി നിര്മിമീതേ । യദഗ്നി-രാധീയതേ । തസ്മാ-ദേതാവന്തോ-ഽഗ്നയ ആധീയന്തേ । പാങ്ക്തം-വാഁ ഇദഗ്ം സര്വമ് । പാങ്ക്തേനൈവ പാങ്ക്തഗ്ഗ് സ്പൃണോതി ॥ അഥര്വ പിതു-മ്മേ ഗോപായേത്യാഹ । അന്നമേവൈ തേന സ്പൃണോതി । നര്യ പ്രജാ-മ്മേ ഗോപായേത്യാഹ । പ്രജാമേവൈതേന സ്പൃണോതി । ശഗ്ഗ്സ്യ പശൂ-ന്മേ ഗോപായേത്യാഹ ॥ 78 ॥
പശൂനേവൈതേന സ്പൃണോതി । സപ്രഥ സഭാ-മ്മേ ഗോപായേത്യാഹ । സഭാമേവൈതേനെന്ദ്രിയഗ്ഗ് സ്പൃണോതി । അഹേ ബുദ്ധ്നിയ മന്ത്ര-മ്മേ ഗോപായേത്യാഹ । മന്ത്രമേവൈ തേന ശ്രിയഗ്ഗ് സ്പൃണോതി ॥ യദന്വാഹാര്യ-പചനേ-ഽന്വാഹാര്യ-മ്പചന്തി । തേന സോ-ഽസ്യാഭീഷ്ടഃ പ്രീതഃ । യ-ദ്ഗാര്ഹപത്യ ആജ്യമധിശ്രയന്തി സമ്പത്നീര്യാജയന്തി । തേന സോ-ഽസ്യാഭീഷ്ടഃ പ്രീതഃ । യദാഹവനീയേ ജുഹ്വതി ॥ 79 ॥
തേന സോ-ഽസ്യാഭീഷ്ടഃ പ്രീതഃ । യഥ്സഭായാം-വിഁജയന്തേ । തേന സോ-ഽസ്യാഭീഷ്ടഃ പ്രീതഃ । യദാവസഥേ-ഽന്നഗ്ം ഹരന്തി । തേന സോ-ഽസ്യാഭീഷ്ടഃ പ്രീതഃ । തഥാ-ഽസ്യ സര്വേ പ്രീതാ അഭീഷ്ടാ ആധീയന്തേ ॥ പ്രവസഥ-മേഷ്യന്നേവ-മുപതിഷ്ഠേ-തൈകമേകമ് । യഥാ ബ്രാഹ്മണായ ഗൃഹേവാസിനേ പരിദായ ഗൃഹാനേതി । താദൃഗേവ തത് ॥ പുനരാഗ-ത്യോപതിഷ്ഠതേ । സാ ഭാഗേയമേവൈഷാ-ന്തത് । സാ തത ഊര്ധ്വാ-ഽഽരോഹത് । സാ രോഹിണ്യഭവത് । ത-ദ്രോഹിണ്യൈ രോഹിണിത്വമ് । രോഹിണ്യാ-മഗ്നി-മാദധീത । സ്വ ഏവൈനം-യോഁനൌ പ്രതിഷ്ഠിത-മാധത്തേ । ഋദ്ധ്നോത്യേനേന ॥ 80 ॥
(ഏഷാ - പശൂന്മേ ഗോപായേതി - പ്രവിഷ്ടാ -
പശൂന്മേ ഗോപായേത്യാഹ - ജുഹ്വതി - തിഷ്ഠതേ സപ്ത ച) (അ. 10)
(ബ്രഹ്മ സന്ധത്തം - കൃത്തികാ - സൂദ്ധന്തി - ദ്വാദശസു - പ്രജാപതി-ര്വാചോ - ദേവാസുരാസ്തദഗ്നിര്നോ-ദ്- ഘര്മ-ശ്ശിര - ഇമേ വൈ - ശമീഗര്ഭാത് - പ്രജാപതി-സ്സ രിരിചാന-സ്സതപ-സ്സ ആത്മന് വീര്യ-ന്ദശ )
(ബ്രഹ്മ സന്ധത്തം - തൌ ദിവ്യാ - വഥോ ശത്വാംയഁ - പ്രാച്യേഷാം - ഁയദുപര്യുപരി - യ-ഥ്സദ്യഃ - സോ-ഽശ്വോ വാരോ ഭൂത്വാ - ജഗതീഭി രശീതിഃ)
(ബ്രഹ്മ സന്ധത്ത - മൃദ്ധ്നോത്യേനേന)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകേ പ്രഥമഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥