1.2 - ഗവാമയനബ്രാഹ്മണം - കൃഷ്ണ യജുര്വേദ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണ പാഠഃ - ഉദ്ധന്യമാന-മസ്യാ

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകേ ദ്വിതീയഃ പ്രപാഠകഃ - ഗവാമയനബ്രാഹ്മണം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,

ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അനുവാകം 1 - ആധാനമന്ത്രാഃ പൂര്വപ്രപാഠകശേഷഭൂതാഃ
ഉദ്ധന്യമാന-മസ്യാ അമേദ്ധ്യമ് । അപ പാപ്മാനം-യഁജമാനസ്യ ഹന്തു । ശിവാ നഃ സന്തു പ്രദിശശ്ചതസ്രഃ । ശ-ന്നോ മാതാ പൃഥിവീ തോകസാതാ ॥ ശ-ന്നോ ദേവീരഭിഷ്ടയേ । ആപോ ഭവന്തു പീതയേ । ശം-യോഁരഭി സ്രവന്തു നഃ ॥ വൈശ്വാനരസ്യ രൂപമ് । പൃഥിവ്യാ-മ്പരിസ്രസാ । സ്യോന-മാവിശന്തു നഃ ॥ 1 ॥
യദിദ-ന്ദിവോ യദദഃ പൃഥിവ്യാഃ । സജഞ്ജ്ഞാനേ രോദസീ സമ്ബഭൂവതുഃ । ഊഷാന് കൃഷ്ണമവതു കൃഷ്ണമൂഷാഃ । ഇഹോഭയോ-ര്യജ്ഞിയ-മാഗമിഷ്ഠാഃ ॥ ഊതീഃ കുര്വാണോ യ-ത്പൃഥിവീമചരഃ । ഗുഹാകാര-മാഖുരൂപ-മ്പ്രതീത്യ । ത-ത്തേ ന്യക്തമിഹ സഭംരന്തഃ । ശത-ഞ്ജീവേമ ശരദ-സ്സവീരാഃ ॥ ഊര്ജ-മ്പൃഥിവ്യാ രസ-മാഭരന്തഃ । ശത-ഞ്ജീവേമ ശരദഃ പുരൂചീഃ ॥ 2 ॥
വമ്രീഭി-രനുവിത്ത-ങ്ഗുഹാസു । ശ്രോത്ര-ന്ത ഉര്വ്യബധിരാ ഭവാമഃ ॥ പ്രജാപതി സൃഷ്ടാനാ-മ്പ്രജാനാമ് । ക്ഷുധോപഹത്യൈ സുവിത-ന്നോ അസ്തു । ഉപപ്രഭിന്നമിഷ-മൂര്ജ-മ്പ്രജാഭ്യഃ । സൂദ-ങ്ഗൃഹേഭ്യോ രസമാഭരാമി ॥ യസ്യ രൂപ-മ്ബിഭ്രദിമാ-മവിന്ദത് । ഗുഹാ പ്രവിഷ്ടാഗ്ം സരിരസ്യ മദ്ധ്യേ । തസ്യേദം-വിഁഹത-മാഭരന്തഃ । അഛമ്ബട്കാരമസ്യാം-വിഁധേമ ॥ 3 ॥
യ-ത്പര്യപശ്യ-ഥ്സരിരസ്യ മദ്ധ്യേ । ഉര്വീമപശ്യ-ജ്ജഗതഃ പ്രതിഷ്ഠാമ് । ത-ത്പുഷ്കരസ്യായതനാദ്ധി ജാതമ് । പര്ണ-മ്പൃഥിവ്യാഃ പ്രഥനഗ്ം ഹരാമി ॥ യാഭിരദൃഗ്ംഹജ്ജഗതഃ പ്രതിഷ്ഠാമ് । ഉര്വീമിമാം-വിഁശ്വജനസ്യ ഭര്ത്രീമ് । താ നഃ ശിവാ-ശ്ശര്കരാ-സ്സന്തു സര്വാഃ ॥ അഗ്നേ രേതശ്ചന്ദ്രഗ്ം ഹിരണ്യമ് । അദ്ഭ്യ-സ്സമ്ഭൂത-മമൃത-മ്പ്രജാസു । ത-ഥ്സഭംരന്നുത്തരതോ നിധായ ॥ 4 ॥
അതി പ്രയച്ഛ-ന്ദുരിതി-ന്തരേയമ് ॥ അശ്വോ രൂപ-ങ്കൃത്വാ യദശ്വത്ഥേ ഽതിഷ്ഠഃ । സംവഁഥ്സര-ന്ദേവേഭ്യോ നിലായ । തത്തേ ന്യക്തമിഹ സഭംരന്തഃ । ശത-ഞ്ജീവേമ ശരദ-സ്സവീരാഃ ॥ ഊര്ജഃ പൃഥിവ്യാ അദ്ധ്യുത്ഥിതോ-ഽസി । വനസ്പതേ ശതവല്ശോ വിരോഹ । ത്വയാ വയമിഷമൂര്ജ-മ്മദന്തഃ । രായസ്പോഷേണ സമിഷാ മദേമ ॥ ഗായത്രിയാ ഹ്രിയമാണസ്യ യത്തേ ॥ 5 ॥
പര്ണമപത-ത്തൃതീയസ്യൈ ദിവോ-ഽധി । സോ-ഽയ-മ്പര്ണ-സ്സോമപര്ണാദ്ധി ജാതഃ । തതോ ഹരാമി സോമപീഥസ്യാവ-രുദ്ധ്യൈ । ദേവാനാ-മ്ബ്രഹ്മവാദം-വഁദതാം-യഁത് । ഉപാശൃണോ-സ്സുശ്രവാ വൈ ശ്രുതോ-ഽസി । തതോ മാമാവിശതു ബ്രഹ്മവര്ചസമ് । ത-ഥ്സഭംരഗ്ഗ് സ്തദവരുന്ധീയ സാക്ഷാത് ॥ യയാ തേ സൃഷ്ടസ്യാഗ്നേഃ । ഹേതിമശമയ-ത്പ്രജാപതിഃ । താമിമാമ പ്രദാഹായ ॥ 6 ॥
ശമീഗ്ം ശാന്ത്യൈ ഹരാമ്യഹമ് ॥ യത്തേ സൃഷ്ടസ്യ യതഃ । വികങ്കത-മ്ഭാ ആര്ഛജ്ജാതവേദഃ । തയാ ഭാസാ സമ്മിതഃ । ഉരു-ന്നോ ലോകമനു പ്രഭാഹി ॥ യത്തേ താന്തസ്യ ഹൃദയമാച്ഛിന്ദന് ജാതവേദഃ । മരുതോ-ഽദ്ഭിസ്തമയിത്വാ । ഏതത്തേ തദശനേ-സ്സമ്ഭരാമി । സാത്മാ അഗ്നേ സഹൃദയോ ഭവേഹ ॥ ചിത്രിയാദശ്വത്ഥാ-ഥ്സമ്ഭൃതാ ബൃഹത്യഃ ॥ 7 ॥
ശരീരമഭി സഗ്ഗ് സ്കൃതാ-സ്സ്ഥ । പ്രജാപതിനാ യജ്ഞമുഖേന സമ്മിതാഃ । തിസ്രസ് ത്രിവൃദ്ഭി-ര്മിഥുനാഃ പ്രജാത്യൈ ॥ അശ്വത്ഥാ-ദ്ധവ്യവാഹാ-ദ്ധി ജാതാമ് । അഗ്നേ സ്തനൂം-യഁജ്ഞിയാഗ്ം സമ്ഭരാമി । ശാന്തയോനിഗ്ം ശമീഗര്ഭമ് । അഗ്നയേ പ്രജനയിതവേ ॥ യോ അശ്വത്ഥ-ശ്ശമീഗര്ഭഃ । ആരുരോഹ ത്വേ സചാ । ത-ന്തേ ഹരാമി ബ്രഹ്മണാ ॥ 8 ॥
യജ്ഞിയൈഃ കേതുഭിഃ സഹ ॥ യ-ന്ത്വാ സമഭരന്-ജാതവേദഃ । യഥാ ശരീര-മ്ഭൂതേഷു ന്യക്തമ് । സ സമ്ഭൃത-സ്സീദ ശിവഃ പ്രജാഭ്യഃ । ഉരു-ന്നോ ലോകമനുനേഷി വിദ്വാന് ॥ പ്ര വേധസേ കവയേ മേദ്ധ്യായ । വചോ വന്ദാരു വൃഷഭായ വൃഷ്ണേ । യതോ ഭയമഭയ-ന്തന്നോ അസ്തു । അവ ദേവാന്. യജേ ഹേഡ്യാന് ॥ സമിധാ-ഽഗ്നി-ന്ദുവസ്യത ॥ 9 ॥
ഘൃതൈ-ര്ബോധയതാതിഥിമ് । ആ-ഽസ്മിന്. ഹവ്യാ ജുഹോതന ॥ ഉപ ത്വാ-ഽഗ്നേ ഹവിഷ്മതീഃ । ഘൃതാചീര്യന്തു ഹര്യത । ജുഷസ്വ സമിധോ മമ ॥ ത-ന്ത്വാ സമിദ്ഭിരങ്ഗിരഃ । ഘൃതേന വര്ധയാമസി । ബൃഹച്ഛോചാ യവിഷ്ഠ്യ ॥ സമിദ്ധ്യമാനഃ പ്രഥമോ നു ധര്മഃ । സമക്തുഭിരജ്യതേ വിശ്വവാരഃ ॥ 10 ॥
ശോചിഷ്കേശോ ഘൃതനിര്ണിക്-പാവകഃ । സുയജ്ഞോ അഗ്നി-ര്യജഥായ ദേവാന് ॥ ഘൃതപ്രതീകോ ഘൃതയോനിരഗ്നിഃ । ഘൃതൈ-സ്സമിദ്ധോ ഘൃതമസ്യാന്നമ് । ഘൃതപ്രുഷസ്ത്വാ സരിതോ വഹന്തി । ഘൃത-മ്പിബന്-ഥ്സുയജാ യക്ഷി ദേവാന് ॥ ആയുര്ദാ അഗ്നേ ഹവിഷോ ജുഷാണഃ । ഘൃത പ്രതീകോ ഘൃതയോനിരേധി । ഘൃത-മ്പീത്വാ മധുചാരു ഗവ്യമ് । പിതേവ പുത്രമഭി രക്ഷതാദിമമ് ॥ 11 ॥
ത്വാമഗ്നേ സമിധാനം-യഁവിഷ്ഠ । ദേവാ ദൂത-ഞ്ചക്രിരേ ഹവ്യവാഹമ് । ഉരുജ്രയസ-ങ്ഘൃതയോനി-മാഹുതമ് । ത്വേഷ-ഞ്ചക്ഷുര്ദധിരേ ചോദയന്വതി ॥ ത്വാമഗ്നേ പ്രദിവ ആഹുത-ങ്ഘൃതേന । സുമ്നായവഃ സുഷമിധാ സമീധിരേ । സ വാവൃധാന ഓഷധീഭിരുക്ഷിതഃ । ഉരുജ്രയാഗ്ംസി പാര്ഥിവാ വിതിഷ്ഠസേ ॥ ഘൃത പ്രതീകം-വഁ ഋതസ്യ ധൂര്ഷദമ് (ധൂര്ഷദമ്) । അഗ്നി-മ്മിത്രന്ന സമിധാന ഋഞ്ജതേ ॥ 12 ॥
ഇന്ധാനോ അക്രോ വിദഥേഷു ദീദ്യത് । ശുക്രവര്ണാമുദു നോ യഗ്ംസതേ ധിയമ് ॥ പ്രജാ അഗ്നേ സംവാഁസയ । ആശാശ്ച പശുഭിഃ സഹ । രാഷ്ട്രാണ്യസ്മാ ആധേഹി । യാന്യാസന്-ഥ്സവിതു-സ്സവേ ॥ മഹീ വിശ്പത്നീ സദനേ ഋതസ്യ । അര്വാചീ ഏത-ന്ധരുണേ രയീണാമ് । അന്തര്വത്നീ ജന്യ-ഞ്ജാതവേദസമ് । അദ്ധ്വരാണാ-ഞ്ജനയഥഃ പുരോഗാമ് ॥ 13 ॥
ആരോഹത-ന്ദശതഗ്ം ശക്വരീ-ര്മമ । ഋതേനാഗ്ന ആയുഷാ വര്ചസാ സഹ । ജ്യോഗ് ജീവന്ത ഉത്തരാമുത്തരാഗ്ം സമാമ് । ദര്ശമഹ-മ്പൂര്ണമാസം-യഁജ്ഞം-യഁഥാ യജൈ ॥ ഋത്വിയവതീ സ്ഥോ അഗ്നിരേതസൌ । ഗര്ഭ-ന്ദധാഥാ-ന്തേ വാമഹ-ന്ദദേ । ത-ഥ്സത്യം-യഁ-ദ്വീര-മ്ബിഭൃഥഃ । വീര-ഞ്ജനയിഷ്യഥഃ । തേ മ-ത്പ്രാതഃ പ്രജനിഷ്യേഥേ । തേ മാ പ്രജാതേ പ്രജനയിഷ്യഥഃ ॥ 14 ॥
പ്രജയാ പശുഭി-ര്ബ്രഹ്മവര്ചസേന സുവര്ഗേ ലോകേ ॥ അനൃതാ-ഥ്സത്യമുപൈമി । മാനുഷാ-ദ്ദൈവ്യ-മുപൈമി । ദൈവീം-വാഁചം-യഁച്ഛാമി ॥ ശല്കൈരഗ്നിമിന്ധാനഃ । ഉഭൌ ലോകൌ സനേമഹമ് । ഉഭയോ-ര്ലോകയോര്. ഋദ്ധ്വാ । അതി മൃത്യു-ന്തരാമ്യഹമ് ॥ ജാതവേദോ ഭുവനസ്യ രേതഃ । ഇഹ സിഞ്ച തപസോ യജ്ജനിഷ്യതേ ॥ 15 ॥
അഗ്നിമശ്വത്ഥാദധി ഹവ്യവാഹമ് । ശമീഗര്ഭാ-ജ്ജനയന.യോ മയോ ഭൂഃ ॥ അയ-ന്തേ യോനിര്-ഋത്വിയഃ । യതോ ജാതോ അരോചഥാഃ । ത-ഞ്ജാനന്നഗ്ന ആരോഹ । അഥാ നോ വര്ധയാ രയിമ് ॥ അപേത വീത വി ച സര്പതാതഃ । യേ-ഽത്ര സ്ഥ പുരാണാ യേ ച നൂതനാഃ । അദാദിദം-യഁമോ-ഽവസാന-മ്പൃഥിവ്യാഃ । അക്രന്നിമ-മ്പിതരോ ലോകമസ്മൈ ॥ 16 ॥
അഗ്നേര്ഭസ്മാസ്യഗ്നേഃ പുരീഷമസി ॥ സജ്ഞാന്നമസി കാമധരണമ് । മയി തേ കാമധരണ-മ്ഭൂയാത് ॥ സം-വഃ ഁസൃജാമി ഹൃദയാനി । സഗ്ം സൃഷ്ട-മ്മനോ അസ്തു വഃ । സഗ്ം സൃഷ്ടഃ പ്രാണോ അസ്തു വഃ ॥ സം-യാഁ വഃ പ്രിയാസ്തനുവഃ । സമ്പ്രിയാ ഹൃദയാനി വഃ । ആത്മാ വോ അസ്തു സമ്പ്രിയഃ । സമ്പ്രിയാ-സ്തനുവോ മമ ॥ 17 ॥
കല്പേതാ-ന്ദ്യാവാപൃഥിവീ । കല്പന്താമാപ ഓഷധീഃ । കല്പന്താമഗ്നയഃ പൃഥക് । മമ ജ്യൈഷ്ഠ്യായ സവ്രതാഃ ॥ യേ-ഽഗ്നയ-സ്സമനസഃ । അന്തരാ ദ്യാവാപൃഥിവീ । വാസന്തികാവൃതൂ അഭി കല്പമാനാഃ । ഇന്ദ്രമിവ ദേവാ അഭി സംവിഁശന്തു ॥ ദിവസ്ത്വാ വീര്യേണ । പൃഥിവ്യൈ-മഹിമ്നാ ॥ 18 ॥
അന്തരിക്ഷസ്യ പോഷേണ । സര്വപശു-മാദധേ ॥ അജീജന-ന്നമൃത-മ്മര്ത്യാസഃ । അസ്രേമാണ-ന്തരണിം-വീഁഡുജമ്ഭമ് । ദശ സ്വസാരോ അഗ്രുവഃ സമീചീഃ । പുമാഗ്ംസ-ഞ്ജാതമഭി സഗ്ംരഭന്താമ് ॥ പ്രജാപതേസ്ത്വാ പ്രാണേനാഭി പ്രാണിമി । പൂഷ്ണഃ പോഷേണ മഹ്യമ് । ദീര്ഘായുത്വായ ശതശാരദായ । ശതഗ്ം ശരദ്ഭ്യ ആയുഷേ വര്ചസേ ॥ 19 ॥
ജീവാത്വൈ പുണ്യായ ॥ അഹ-ന്ത്വദസ്മി മദസി ത്വമേതത് । മമാസി യോനിസ്തവ യോനിരസ്മി । മമൈവ സന്വഹ ഹവ്യാന്യഗ്നേ । പുത്രഃ പിത്രേ ലോകകൃ-ജ്ജാതവേദഃ ॥ പ്രാണേ ത്വാ ഽമൃതമാദധാമി । അന്നാദമന്നാദ്യായ । ഗോപ്താര-ങ്ഗുപ്ത്യൈ ॥ സുഗാര്ഹപത്യോ വിദഹന്നരാതീഃ । ഉഷസ-ശ്ശ്രേയസീ-ശ്ശ്രേയസീ-ര്ദധത് ॥ 20 ॥
അഗ്നേ സപത്നാഗ്ം അപ ബാധമാനഃ । രായസ്പോഷ-മിഷമൂര്ജ-മസ്മാസു ധേഹി ॥ ഇമാ ഉ മാമുപതിഷ്ഠന്തു രായഃ । ആഭിഃ പ്രജാഭിരിഹ സം-വഁസേയ । ഇഹോ ഇഡാ തിഷ്ഠതു വിശ്വരൂപീ । മദ്ധ്യേ വസോ-ര്ദീദിഹി ജാതവേദഃ ॥ ഓജസേ ബലായ ത്വോദ്യച്ഛേ । വൃഷണേ ശുഷ്മായായുഷേ വര്ചസേ । സപത്നതൂരസി വൃത്രതൂഃ । യസ്തേ ദേവേഷു മഹിമാ സുവര്ഗഃ ॥ 21 ॥
യസ്ത ആത്മാ പശുഷു പ്രവിഷ്ടഃ । പുഷ്ടിര്യാ തേ മനുഷ്യേഷു പപ്രഥേ । തയാ നോ അഗ്നേ ജുഷമാണ ഏഹി ॥ ദിവഃ പൃഥിവ്യാഃ പര്യന്തരിക്ഷാത് । വാതാ-ത്പശുഭ്യോ അദ്ധ്യോഷധീഭ്യഃ । യത്രയത്ര ജാതവേദ-സ്സ-മ്ബഭൂഥ । തതോ നോ അഗ്നേ ജുഷമാണ ഏഹി ॥ പ്രാചീമനു പ്രദിശ-മ്പ്രേഹി വിദ്വാന് । അഗ്നേരഗ്നേ പുരോ അഗ്നി-ര്ഭവേഹ । വിശ്വാ ആശാ ദീദ്യാനോ വി ഭാഹി ॥ 22 ॥
ഊര്ജ-ന്നോ ധേഹി ദ്വിപദേ ചതുഷ്പദേ ॥ അന്വഗ്നിരുഷസാ-മഗ്ര-മഖ്യത് । അന്വഹാനി പ്രഥമോ ജാതവേദാഃ । അനു സൂര്യസ്യ പുരുത്രാ ച രശ്മീന് । അനു ദ്യാവാപൃഥിവീ ആതതാന ॥ വിക്രമസ്വ മഹാഗ്ം അസി । വേദിഷ-ന്മാനുഷേഭ്യഃ । ത്രിഷു ലോകേഷു ജാഗൃഹി ॥ യദിദ-ന്ദിവോ യദദഃ പൃഥിവ്യാഃ । സം-വിഁദാനേ രോദസീ സ-മ്ബഭൂവതുഃ ॥ 23 ॥
തയോഃ പൃഷ്ഠേ സീദതു ജാതവേദാഃ । ശഭൂംഃ പ്രജാഭ്യ-സ്തനുവേ സ്യോനഃ ॥ പ്രാണ-ന്ത്വാ-ഽമൃത ആദധാമി । അന്നാദമന്നാദ്യായ । ഗോപ്താര-ങ്ഗുപ്ത്യൈ । യത്തേ ശുക്ര ശുക്രം-വഁര്ചഃ ശുക്രാ തനൂഃ । ശുക്ര-ഞ്ജ്യോതി-രജസ്രമ് । തേന മേ ദീദിഹി തേന ത്വാ-ഽഽദധേ । അഗ്നിനാ-ഽഽഗ്നേ ബ്രഹ്മണാ । ആനശേ വ്യാനശേ സര്വമായു-ര്വ്യാനശേ ॥ 24 ॥
നര്യ പ്രജാ-മ്മേ ഗോപായ । അമൃതത്വായ ജീവസേ । ജാതാ-ഞ്ജനിഷ്യമാണാ-ഞ്ച । അമൃതേ സത്യേ പ്രതിഷ്ഠിതാമ് ॥ അഥര്വ പിതു-മ്മേ ഗോപായ । രസമന്നമിഹായുഷേ । അദബ്ധായോ-ഽശീതതനോ । അവിഷ-ന്നഃ പിതു-ങ്കൃണു ॥ ശഗ്ഗ്സ്യ പശൂ-ന്മേ ഗോപായ । ദ്വിപാദോ യേ ചതുഷ്പദഃ ॥ 25 ॥
അഷ്ടാശഫാശ്ച യ ഇഹാഗ്നേ । യേ ചൈകശഫാ ആശുഗാഃ ॥ സപ്രഥ സഭാ-മ്മേ ഗോപായ । യേ ച സഭ്യാ-സ്സഭാസദഃ । താനിന്ദ്രിയാവതഃ കുരു । സര്വമായു-രുപാസതാമ് ॥ അഹേബുദ്ധ്നിയ മന്ത്ര-മ്മേ ഗോപായ । യമൃഷയസ്ത്രൈവിദാ വിദുഃ । ഋച-സ്സാമാനി യജൂഗ്ംഷി । സാ ഹി ശ്രീരമൃതാ സതാമ് ॥ 26 ॥
ചതുഃ ശിഖണ്ഡാ യുവതി-സ്സുപേശാഃ । ഘൃതപ്രതീകാ ഭുവനസ്യ മദ്ധ്യേ । മര്മൃജ്യമാനാ മഹതേ സൌഭഗായ । മഹ്യ-ന്ധുക്ഷ്വ യജമാനായ കാമാന് ॥ ഇഹൈവ സന്തത്ര സതോ വോ അഗ്നയഃ । പ്രാണേന വാചാ മനസാ ബിഭര്മി । തിരോ മാ സന്തമായുര്മാ പ്രഹാസീത് । ജ്യോതിഷാ വോ വൈശ്വാനരേ-ണോപതിഷ്ഠേ ॥ പഞ്ചധാ-ഽഗ്നീന്-വ്യക്രാമത് । വിരാട്-ഥ്സൃഷ്ടാ പ്രജാപതേഃ । ഊര്ധ്വാ-ഽഽരോഹ-ദ്രോഹിണീ । യോനിരഗ്നേഃ പ്രതിഷ്ഠിതിഃ ॥ 27 ॥

(വിശന്തു നഃ - പുരുചീ--ര് വിധേമ - നിധായ - യ-ത്തേ - ഽപ്രദാഹായ - ബൃഹത്യോ - ബ്രഹ്മണാ - ദുവസ്യത - വിശ്വവാര - ഇമ - മൃഞ്ജതേ - പുരോഗാം - പ്രജനയിഷ്യഥോ - ജനിഷ്യതേ-ഽ - സ്മൈ - മമ - മഹിമ്നാ - വര്ചസേ - ദധഥ് - സുവര്ഗാ - ഭാഹി - സമ്ബഭൂവതു - രായു-ര്വ്യാനശേ - ചതുഷ്പദഃ - സതാം - പ്രജാപതേ-ര്ദ്വേ ച) (അ. 1)
അനുവാകം 2 - വിഷൂവന്നാമക-മ്മുഖ്യമഹ, തദുഭയപാര്ശ്വവര്തീനി ചത്വാര്യഹാനി ചോച്യന്തേ

നവൈതാന്യഹാനി ഭവന്തി । നവ വൈ സുവര്ഗാ ലോകാഃ । യദേതാന്യഹാ-ന്യുപയന്തി । നവസ്വേവ ത-ഥ്സുവര്ഗേഷു ലോകേഷു സത്രിണഃ പ്രതിതിഷ്ഠന്തോ യന്തി ॥ അഗ്നിഷ്ടോമാഃ പരഃ സാമാനഃ കാര്യാ ഇത്യാഹുഃ । അഗ്നിഷ്ടോമസമിന്ത-സ്സുവര്ഗോ ലോക ഇതി । ദ്വാദശാ-ഗ്നിഷ്ടോമസ്യ സ്തോത്രാണി । ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സരഃ ॥ ത-ത്തന്ന സൂര്ക്ഷ്യമ് । ഉക്ഥ്യാ ഏവ സപ്തദശാഃ പരഃ സാമാനഃ കാര്യാഃ ॥ 28 ॥
പശവോ വാ ഉക്ഥാനി । പശൂനാമവ-രുദ്ധ്യൈ ॥ വിശ്വജിദഭിജിതാ-വഗ്നിഷ്ടോമൌ ॥ ഉക്ഥ്യാ-സ്സപ്തദശാഃ പരഃ സാമാനഃ । തേ സഗ്ഗ്സ്തുതാ വിരാജമഭി സമ്പദ്യന്തേ । ദ്വേ ചര്ചാവതി രിച്യേതേ । ഏകയാ ഗൌരതിരിക്തഃ । ഏകയാ-ഽഽയുരൂനഃ । സുവര്ഗോ വൈ ലോകോ ജ്യോതിഃ । ഊര്ഗ് വിരാട് ॥ 29 ॥
സുവര്ഗമേവ തേന ലോകമഭി ജയന്തി ॥ യ-ത്പരഗ്ം രാഥന്തരമ് । ത-ത്പ്രഥമേ-ഽഹന്-കാര്യമ് । ബൃഹ-ദ്ദ്വിതീയേ । വൈരൂപ-ന്തൃതീയേ । വൈരാജ-ഞ്ചതുര്ഥേ । ശാക്വര-മ്പഞ്ചമേ । രൈവതഗ്ം ഷഷ്ഠേ । തദു പൃഷ്ഠേഭ്യോ നയന്തി ॥ സതന്നയ ഏതേ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ ॥ 30 ॥
അതിഗ്രാഹ്യാഃ പരഃ സാമസു । ഇമാനേവൈതൈ-ര്ലോകാന്-ഥ്സന്തന്വന്തി ॥ മിഥുനാ ഏതേ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ । അതിഗ്രാഹ്യാഃ പരഃ സാമസു । മിഥുനമേവ തൈ-ര്യജമാനാ അവരുന്ധതേ ॥ ബൃഹ-ത്പൃഷ്ഠ-മ്ഭവതി । ബൃഹ-ദ്വൈ സുവര്ഗോ ലോകഃ । ബൃഹതൈവ സുവര്ഗം-ലോഁകം-യഁന്തി ॥ ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശി നാമ സാമ । മാദ്ധ്യന്ദിനേ പവമാനേ ഭവതി ॥ 31 ॥
ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശദ്വൈ ദേവതാഃ । ദേവതാ ഏവാവരുന്ധതേ ॥ യേ വാ ഇതഃ പരാഞ്ചഗ്ം സംവഁഥ്സര-മുപ യന്തി । ന ഹൈന-ന്തേ സ്വസ്തി സമശ്ഞുവതേ । അഥ യേ-ഽമുതോ-ഽര്വാഞ്ചമുപ യന്തി । തേ ഹൈനഗ്ഗ് സ്വസ്തി സമശ്ഞുവതേ । ഏതദ്വാ അമുതോ-ഽര്വാഞ്ചമുപ യന്തി । യദേവമ് । യോ ഹ ഖലു വാവ പ്രജാപതിഃ । സ ഉ വേവേന്ദ്രഃ । തദു ദേവേഭ്യോ നയന്തി ॥ 32 ॥

(കാര്യാ-വിരാഡ് - ഗൃഹ്യന്തേ - പവമാനേ ഭവതീ - ന്ദ്ര ഏകം ച) (അ. 2)
അനുവാകം 3 - വിഷുവദ്ദിനേ-ഽതിഗ്രാഹ്യവിശേഷാഃ

സന്തതിര്വാ ഏതേ ഗ്രഹാഃ । യ-ത്പരഃ സാമാനഃ । വിഷൂവാന്-ദിവാകീര്ത്യമ് । യഥാ ശാലായൈ പക്ഷസീ । ഏവഗ്ം സംവഁഥ്സരസ്യ പക്ഷസീ । യദേതേന ഗൃഹ്യേരന്ന് । വിഷൂചീ സംവഁഥ്സരസ്യ പക്ഷസീ വ്യവസ്രഗ്ം സേയാതാമ് । ആര്തിമാര്ച്ഛേയുഃ । യദേതേ ഗൃഹ്യന്തേ । യഥാ ശാലായൈ പക്ഷസീ മദ്ധ്യമംവഁഗ്ംശമഭി സമായച്ഛതി ॥ 33 ॥
ഏവഗ്ം സംവഁഥ്സരസ്യ പക്ഷസീ ദിവാകീര്ത്യമഭി സന്തന്വന്തി । നാര്തിമാര്ച്ഛന്തി ॥ ഏകവിഗ്ംശ-മഹര്ഭവതി । ശുക്രാഗ്രാ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ । പ്രത്യുത്തബ്ധ്യൈ സയത്വായ ॥ സൌര്യ ഏതദഹഃ പശുരാലഭ്യതേ । സൌര്യോ-ഽതിഗ്രാഹ്യോ ഗൃഹ്യതേ । അഹരേവ രൂപേണ സമര്ധയന്തി । അഥോ അഹ്ന ഏവൈഷ ബലിര്-ഹ്രിയതേ ॥ സപ്തൈ-തദഹരതി-ഗ്രാഹ്യാ ഗൃഹ്യന്തേ ॥ 34 ॥
സപ്ത വൈ ശീര്ഷണ്യാഃ പ്രാണാഃ । അസാവാദിത്യ-ശ്ശിരഃ പ്രജാനാമ് । ശീര്ഷന്നേവ പ്രജാനാ-മ്പ്രാണാ-ന്ദധാതി । തസ്മാഥ്സപ്ത ശീര്ഷ-ന്പ്രാണാഃ ॥ ഇന്ദ്രോ വൃത്രഗ്ം ഹത്വാ । അസുരാ-ന്പരാഭാവ്യ । സ ഇമാഁല്ലോകാ-നഭ്യജയത് । തസ്യാസൌ ലോകോ-ഽനഭിജിത ആസീത് । തം-വിഁശ്വകര്മാ ഭൂത്വാ-ഽഭ്യജയത് । യ-ദ്വൈശ്വകര്മണോ ഗൃഹ്യതേ ॥ 35 ॥
സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യാ-ഭിജിത്യൈ ॥ പ്ര വാ ഏതേ-ഽസ്മാ-ല്ലോകാ-ച്ച്യവന്തേ । യേ വൈശ്വകര്മണ-ങ്ഗൃഹ്ണതേ । ആദിത്യശ്ശ്വോ ഗൃഹ്യതേ । ഇയം-വാഁ അദിതിഃ । അസ്യാമേവ പ്രതിതിഷ്ഠന്തി ॥ അന്യോന്യോ ഗൃഹ്യേതേ । വിശ്വാന്യേവാന്യേന കര്മാണി കുര്വാണാ യന്തി । അസ്യാമന്യേന പ്രതി തിഷ്ഠന്തി ॥ താവാ-ഽപരാര്ധാ-ഥ്സംവഁഥ്സരസ്യാ-ന്യോന്യോ ഗൃഹ്യേതേ ॥ താവുഭൌ സഹ മഹാവ്രതേ ഗൃഹ്യേതേ । യജ്ഞസ്യൈവാന്ത-ങ്ഗത്വാ । ഉഭയോ-ര്ലോകയോഃ പ്രതി തിഷ്ഠന്തി ॥ അര്ക്യമുക്ഥ-മ്ഭവതി ।

അന്നാദ്യസ്യാ-വരുദ്ധ്യൈ ॥ 36 ॥

(സമായച്ഛ - ത്യതിഗ്രാഹ്യാ ഗൃഹ്യന്തേ - ഗൃഹ്യതേ - സംവഁഥ്സരസ്ഥാന്യോന്യോ ഗൃഹ്യേതേ പഞ്ച ച ) (അ. 3)
അനുവാകം 4 - തസ്മിന്നേവ ദിനേ ദിവാകീര്ത്യനാമാനി സാമാനി

ഏകവിഗ്ംശ ഏഷ ഭവതി । ഏതേന വൈ ദേവാ ഏകവിഗ്ംശേന । ആദിത്യമിത ഉത്തമഗ്ം സുവര്ഗം-ലോഁക-മാരോഹയന്ന് । സ വാ ഏഷ ഇത ഏകവിഗ്ംശഃ । തസ്യ ദശാവസ്താദഹാനി । ദശ പരസ്താത് । സ വാ ഏഷ വിരാജ്യുഭയതഃ പ്രതിഷ്ഠിതഃ । വിരാജി ഹി വാ ഏഷ ഉഭയതഃ പ്രതിഷ്ഠിതഃ । തസ്മാദന്തരേമൌ ലോകൌ യന്ന് । സര്വേഷു സുവര്ഗേഷു ലോകേ-ഷ്വഭിതപന്നേതി ॥ 37 ॥
ദേവാ വാ ആദിത്യസ്യ സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ । പരാചോ-ഽതിപാദാദബിഭയുഃ । ത-ഞ്ഛന്ദോഭിരദൃഗ്ം ഹന്ധൃത്യൈ । ദേവാ വാ ആദിത്യസ്യ സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ । അവാചോ-ഽവപാദാദബിഭയുഃ । ത-മ്പഞ്ചഭീ രശ്മിഭി-രുദവയന്ന് । തസ്മാദേകവിഗ്ംശേ ഽഹ-ന്പഞ്ച ദിവാകീര്ത്യാനി ക്രിയന്തേ । രശ്മയോ വൈ ദിവാകീര്ത്യാനി ॥ യേ ഗായത്രേ । തേ ഗായത്രീഷൂത്തരയോഃ പവമാനയോഃ ॥ 38 ॥
മഹാദിവാകീര്ത്യഗ്ം ഹോതുഃ പൃഷ്ഠമ് । വികര്ണ-മ്ബ്രഹ്മസാമമ് । ഭാസോ-ഽഗ്നിഷ്ടോമഃ ॥ അഥൈതാനി പരാണി । പരൈര്വൈ ദേവാ ആദിത്യഗ്ം സുവര്ഗം-ലോഁകമപാരയന്ന് । യദപാരയന്ന് । ത-ത്പരാണാ-മ്പരത്വമ് । പാരയന്ത്യേന-മ്പരാണി । യ ഏവം-വേഁദ । അഥൈതാനി സ്പരാണി । സ്പരൈര്വൈ ദേവാ ആദിത്യഗ്ം സുവര്ഗം-ലോഁകമസ്പാരയന്ന് । യദസ്പാരയന്ന് । ത-ഥ്സ്പരാണാഗ് സ്പരത്വമ് । സ്പാരയന്ത്യേനഗ്ഗ് സ്പരാണി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 39 ॥

(ഏതി-പവമാനയോഃ-സ്പരാണീ പഞ്ച ച) (അ. 4)
അനുവാകം 5 - പശവഃ വൈഷ്ണവാദ്യാ നവ

അപ്രതിഷ്ഠാം-വാഁ ഏതേ ഗച്ഛന്തി । യേഷാഗ്ം സംവഁഥ്സരേ-ഽനാപ്തേ-ഽഥ । ഏകാദശിന്യാപ്യതേ ॥ വൈഷ്ണവം-വാഁമന-മാലഭന്തേ । യജ്ഞോ വൈ വിഷ്ണുഃ । യജ്ഞമേവാലഭന്തേ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ । ഐന്ദ്രാഗ്ന-മാലഭന്തേ । ഇന്ദ്രാഗ്നീ വൈ ദേവാനാ-മയാതയാമാനൌ । യേ ഏവ ദേവതേ അയാതയാമ്നീ । തേ ഏവാലഭന്തേ ॥ 40 ॥
വൈശ്വദേവ-മാലഭന്തേ । ദേവതാ ഏവാവ-രുന്ധതേ । ദ്യാവാപൃഥിവ്യാ-ന്ധേനു-മാലഭന്തേ । ദ്യാവാപൃഥിവ്യോരേവ പ്രതി തിഷ്ഠന്തി । വായവ്യം-വഁഥ്സമാലഭന്തേ । വായുരേവൈഭ്യോ യഥാ-ഽഽയതനാ-ദ്ദേവതാ അവരുന്ധേ । ആദിത്യാമവിം-വഁശാ-മാലഭന്തേ । ഇയം-വാഁ അദിതിഃ । അസ്യാമേവ പ്രതി തിഷ്ഠന്തി । മൈത്രാവരുണീ-മാലഭന്തേ ॥ 41 ॥
മിത്രേണൈവ യജ്ഞസ്യ സ്വിഷ്ടഗ്ം ശമയന്തി । വരുണേന ദുരിഷ്ടമ് । പ്രാജാപത്യ-ന്തൂപര-മ്മഹാവ്രത ആലഭന്തേ । പ്രാജാപത്യോ-ഽതിഗ്രാഹ്യോ ഗൃഹ്യതേ । അഹരേവ രൂപേണ സമര്ധയന്തി । അഥോ അഹ്ന ഏവൈഷ ബലിര്-ഹ്രിയതേ । ആഗ്നേയമാലഭന്തേ പ്രതി പ്രജ്ഞാത്യൈ ॥ അജപേത്വാന്. വാ ഏതേ പൂര്വൈര്മാസൈര-വരുന്ധതേ । യദേതേ ഗവ്യാഃ പശവ ആലഭ്യന്തേ । ഉഭയേഷാ-മ്പശൂനാ-മവരുദ്ധ്യൈ ॥ 42 ॥
യദതിരിക്താ-മേകാദശിനീ-മാലഭേരന്ന് । അപ്രിയ-മ്ഭ്രാതൃവ്യ-മഭ്യതിരിച്യേത । യ-ദ്ദ്വൌദ്വൌ പശൂ സമസ്യേയുഃ । കനീയ ആയുഃ കുര്വീരന്ന് । യദേതേ ബ്രാഹ്മണവന്തഃ പശവ ആലഭ്യന്തേ । നാപ്രിയ-മ്ഭ്രാതൃവ്യ-മഭ്യതിരിച്യതേ । ന കനീയ ആയുഃ കുര്വതേ ॥ 43 ॥

(തേ-ഏവാലഭന്തേ-മൈത്രാവരുണീമാലഭന്തേ-ഽവരുദ്ധ്യൈ-+സപ്ത ച) (അ. 5)
അനുവാകം 6 - മഹാവ്രതമ്

പ്രജാപതിഃ പ്രജാ-സ്സൃഷ്ട്വാ വൃത്തോ-ഽശയത് । ത-ന്ദേവാ ഭൂതാനാഗ്ം രസ-ന്തേജഃ സഭൃന്ത്യ । തേനൈനമഭിഷജ്യന്ന് । മഹാനവവര്തീതി । ത-ന്മഹാവ്രതസ്യ മഹാവ്രതത്വമ് । മഹ-ദ്വ്രതമിതി । ത-ന്മഹാവ്രതസ്യ മഹാവ്രതത്വമ് । മഹതോ വ്രതമിതി । ത-ന്മഹാവ്രതസ്യ മഹാവ്രതത്വമ് ॥ പഞ്ചവിഗ്ംശ-സ്സ്തോമോ ഭവതി ॥ 44 ॥
ചതുര്വിഗ്ംശ-ത്യര്ധമാസ-സ്സംവഁഥ്സരഃ । യ-ദ്വാ ഏതസ്മിന്-ഥ്സംവഁഥ്സരേ ഽധിപ്രാജായത । തദന്ന-മ്പഞ്ചവിഗ്ംശ-മഭവത് ॥ മദ്ധ്യതഃ ക്രിയതേ । മദ്ധ്യതോ ഹ്യന്നമശിത-ന്ധിനോതി । അഥോ മദ്ധ്യത ഏവ പ്രജാനാമൂര്ഗ്ധീയതേ ॥ അഥ യദ്വാ ഇദമന്തതഃ ക്രിയതേ । തസ്മാദുദന്തേ പ്രജാ-സ്സമേധന്തേ । അന്തതഃ ക്രിയതേ പ്രജനനായൈവ ॥ ത്രിവൃച്ഛിരോ ഭവതി ॥ 45 ॥
ത്രേധാ വിഹിതഗ്ം ഹി ശിരഃ । ലോമ ഛവീരസ്ഥി ॥ പരാചാ സ്തുവന്തി । തസ്മാ-ത്ത-ഥ്സദൃഗേവ । ന മേദ്യതോ-ഽനു മേദ്യതി । ന കൃശ്യതോ-ഽനു കൃശ്യതി ॥ പഞ്ചദശോ-ഽന്യഃ പക്ഷോ ഭവതി । സപ്തദശോ-ഽന്യഃ । തസ്മാ-ദ്വയാഗ്സ്യ-ന്യതരമര്ധമഭി പര്യാവര്തന്തേ । അന്യതരതോ ഹി ത-ദ്ഗരീയഃ ക്രിയതേ ॥ 46 ॥
പഞ്ചവിഗ്ംശ ആത്മാ ഭവതി । തസ്മാ-ന്മദ്ധ്യതഃ പശവോ വരിഷ്ഠാഃ ॥ ഏകവിഗ്ംശ-മ്പുച്ഛമ് । ദ്വിപദാസു സ്തുവന്തി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ॥ സര്വേണ സഹ സ്തുവന്തി । സര്വേണ ഹ്യാത്മനാ-ഽഽത്മന്വീ । സഹോത്പതന്തി ॥ ഏകൈകാ-മുച്ഛിഗ്ംഷന്തി । ആത്മന്ന്. ഹ്യങ്ഗാനി ബദ്ധാനി ॥ ന വാ ഏതേന സര്വഃ പുരുഷഃ ॥ 47 ॥
യദിത ഇതോ ലോമാനി ദതോ നഖാന് । പരിമാദഃ ക്രിയന്തേ । താന്യേവ തേന പ്രത്യുപ്യന്തേ ॥ ഔദുമ്ബരസ്തല്പോ ഭവതി । ഊര്ഗ്വാ അന്നമുദുമ്ബരഃ । ഊര്ജ ഏവാന്നാദ്യസ്യാ-വരുദ്ധ്യൈ ॥ യസ്യ തല്പസദ്യ-മനഭിജിതഗ്ഗ് സ്യാത് । സ ദേവാനാഗ്ം സാമ്യക്ഷേ । തല്പസദ്യ-മഭിജയാനീതി തല്പമാ-രുഹ്യോ-ദ്ഗായേത് । തല്പസദ്യ-മേവാഭിജയതി ॥ 48 ॥
യസ്യ തല്പസദ്യ-മഭിജിതഗ്ഗ് സ്യാത് । സ ദേവാനാഗ്ം സാമ്യക്ഷേ । തല്പസദ്യ-മ്മാ പരാജേഷീതി തല്പ-മാരുഹ്യോ-ദ്ഗായേത് । ന തല്പസദ്യ-മ്പരാജയതേ ॥ പ്ലേങ്ഖേ ശഗ്ംസതി । മഹോ വൈ പ്ലേങ്ഖഃ । മഹസ ഏവാന്നാദ്യസ്യാ-വരുദ്ധ്യൈ ॥ ദേവാസുരാ-സ്സംയഁത്താ ആസന്ന് । ത ആദിത്യേ വ്യായച്ഛന്ത । ത-ന്ദേവാ-സ്സമജയന്ന് ॥ 49 ॥
ബ്രാഹ്മണശ്ച ശൂദ്രശ്ച ചര്മകര്തേ വ്യായച്ഛേതേ । ദൈവ്യോ വൈ വര്ണോ ബ്രാഹ്മണഃ । അസര്യഃ ശൂദ്രഃ । ഇമേ-ഽരാ-ഥ്സുരിമേ സുഭൂത-മക്ര-ന്നിത്യന്യതരോ ബ്രൂയാത് । ഇമ ഉദ്വാസീകാരിണ ഇമേ ദുര്ഭൂത-മക്രന്നിത്യന്യതരഃ । യദേവൈഷാഗ്ം സുകൃതം-യാഁ രാദ്ധിഃ । തദന്യതരോ-ഽഭിശ്രീണാതി । യദേവൈഷാ-ന്ദുഷ്കൃതം-യാഁ-ഽരാദ്ധിഃ । തദന്യതരോ-ഽപഹന്തി । ബ്രാഹ്മണ-സ്സ-ഞ്ജയതി । അമുമേവാദിത്യ-മ്ഭ്രാതൃവ്യസ്യ സംവിഁന്ദന്തേ ॥ 50 ॥