କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ପ୍ରଥମାଷ୍ଟକେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପ୍ରପାଠକଃ - ଗଵାମଯନବ୍ରାହ୍ମଣଂ
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
ଅନୁଵାକଂ 1 - ଆଧାନମନ୍ତ୍ରାଃ ପୂର୍ଵପ୍ରପାଠକଶେଷଭୂତାଃ
ଉଦ୍ଧନ୍ଯମାନ-ମସ୍ଯା ଅମେଦ୍ଧ୍ଯମ୍ । ଅପ ପାପ୍ମାନଂ-ଯଁଜମାନସ୍ଯ ହନ୍ତୁ । ଶିଵା ନଃ ସନ୍ତୁ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚତସ୍ରଃ । ଶ-ନ୍ନୋ ମାତା ପୃଥିଵୀ ତୋକସାତା ॥ ଶ-ନ୍ନୋ ଦେଵୀରଭିଷ୍ଟଯେ । ଆପୋ ଭଵନ୍ତୁ ପୀତଯେ । ଶଂ-ଯୋଁରଭି ସ୍ରଵନ୍ତୁ ନଃ ॥ ଵୈଶ୍ଵାନରସ୍ଯ ରୂପମ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯା-ମ୍ପରିସ୍ରସା । ସ୍ଯୋନ-ମାଵିଶନ୍ତୁ ନଃ ॥ 1 ॥
ଯଦିଦ-ନ୍ଦିଵୋ ଯଦଦଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ସଜଞ୍ଜ୍ଞାନେ ରୋଦସୀ ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ । ଊଷାନ୍ କୃଷ୍ଣମଵତୁ କୃଷ୍ଣମୂଷାଃ । ଇହୋଭଯୋ-ର୍ଯଜ୍ଞିଯ-ମାଗମିଷ୍ଠାଃ ॥ ଊତୀଃ କୁର୍ଵାଣୋ ଯ-ତ୍ପୃଥିଵୀମଚରଃ । ଗୁହାକାର-ମାଖୁରୂପ-ମ୍ପ୍ରତୀତ୍ଯ । ତ-ତ୍ତେ ନ୍ଯକ୍ତମିହ ସଭଂରନ୍ତଃ । ଶତ-ଞ୍ଜୀଵେମ ଶରଦ-ସ୍ସଵୀରାଃ ॥ ଊର୍ଜ-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯା ରସ-ମାଭରନ୍ତଃ । ଶତ-ଞ୍ଜୀଵେମ ଶରଦଃ ପୁରୂଚୀଃ ॥ 2 ॥
ଵମ୍ରୀଭି-ରନୁଵିତ୍ତ-ଙ୍ଗୁହାସୁ । ଶ୍ରୋତ୍ର-ନ୍ତ ଉର୍ଵ୍ଯବଧିରା ଭଵାମଃ ॥ ପ୍ରଜାପତି ସୃଷ୍ଟାନା-ମ୍ପ୍ରଜାନାମ୍ । କ୍ଷୁଧୋପହତ୍ଯୈ ସୁଵିତ-ନ୍ନୋ ଅସ୍ତୁ । ଉପପ୍ରଭିନ୍ନମିଷ-ମୂର୍ଜ-ମ୍ପ୍ରଜାଭ୍ଯଃ । ସୂଦ-ଙ୍ଗୃହେଭ୍ଯୋ ରସମାଭରାମି ॥ ଯସ୍ଯ ରୂପ-ମ୍ବିଭ୍ରଦିମା-ମଵିନ୍ଦତ୍ । ଗୁହା ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଗ୍ଂ ସରିରସ୍ଯ ମଦ୍ଧ୍ଯେ । ତସ୍ଯେଦଂ-ଵିଁହତ-ମାଭରନ୍ତଃ । ଅଛମ୍ବଟ୍କାରମସ୍ଯାଂ-ଵିଁଧେମ ॥ 3 ॥
ଯ-ତ୍ପର୍ଯପଶ୍ଯ-ଥ୍ସରିରସ୍ଯ ମଦ୍ଧ୍ଯେ । ଉର୍ଵୀମପଶ୍ଯ-ଜ୍ଜଗତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାମ୍ । ତ-ତ୍ପୁଷ୍କରସ୍ଯାଯତନାଦ୍ଧି ଜାତମ୍ । ପର୍ଣ-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପ୍ରଥନଗ୍ଂ ହରାମି ॥ ଯାଭିରଦୃଗ୍ଂହଜ୍ଜଗତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାମ୍ । ଉର୍ଵୀମିମାଂ-ଵିଁଶ୍ଵଜନସ୍ଯ ଭର୍ତ୍ରୀମ୍ । ତା ନଃ ଶିଵା-ଶ୍ଶର୍କରା-ସ୍ସନ୍ତୁ ସର୍ଵାଃ ॥ ଅଗ୍ନେ ରେତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ଂ ହିରଣ୍ଯମ୍ । ଅଦ୍ଭ୍ଯ-ସ୍ସମ୍ଭୂତ-ମମୃତ-ମ୍ପ୍ରଜାସୁ । ତ-ଥ୍ସଭଂରନ୍ନୁତ୍ତରତୋ ନିଧାଯ ॥ 4 ॥
ଅତି ପ୍ରଯଚ୍ଛ-ନ୍ଦୁରିତି-ନ୍ତରେଯମ୍ ॥ ଅଶ୍ଵୋ ରୂପ-ଙ୍କୃତ୍ଵା ଯଦଶ୍ଵତ୍ଥେ ଽତିଷ୍ଠଃ । ସଂଵଁଥ୍ସର-ନ୍ଦେଵେଭ୍ଯୋ ନିଲାଯ । ତତ୍ତେ ନ୍ଯକ୍ତମିହ ସଭଂରନ୍ତଃ । ଶତ-ଞ୍ଜୀଵେମ ଶରଦ-ସ୍ସଵୀରାଃ ॥ ଊର୍ଜଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅଦ୍ଧ୍ଯୁତ୍ଥିତୋ-ଽସି । ଵନସ୍ପତେ ଶତଵଲ୍ଶୋ ଵିରୋହ । ତ୍ଵଯା ଵଯମିଷମୂର୍ଜ-ମ୍ମଦନ୍ତଃ । ରାଯସ୍ପୋଷେଣ ସମିଷା ମଦେମ ॥ ଗାଯତ୍ରିଯା ହ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ ଯତ୍ତେ ॥ 5 ॥
ପର୍ଣମପତ-ତ୍ତୃତୀଯସ୍ଯୈ ଦିଵୋ-ଽଧି । ସୋ-ଽଯ-ମ୍ପର୍ଣ-ସ୍ସୋମପର୍ଣାଦ୍ଧି ଜାତଃ । ତତୋ ହରାମି ସୋମପୀଥସ୍ଯାଵ-ରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଦେଵାନା-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦଂ-ଵଁଦତାଂ-ଯଁତ୍ । ଉପାଶୃଣୋ-ସ୍ସୁଶ୍ରଵା ଵୈ ଶ୍ରୁତୋ-ଽସି । ତତୋ ମାମାଵିଶତୁ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମ୍ । ତ-ଥ୍ସଭଂରଗ୍ଗ୍ ସ୍ତଦଵରୁନ୍ଧୀଯ ସାକ୍ଷାତ୍ ॥ ଯଯା ତେ ସୃଷ୍ଟସ୍ଯାଗ୍ନେଃ । ହେତିମଶମଯ-ତ୍ପ୍ରଜାପତିଃ । ତାମିମାମ ପ୍ରଦାହାଯ ॥ 6 ॥
ଶମୀଗ୍ଂ ଶାନ୍ତ୍ଯୈ ହରାମ୍ଯହମ୍ ॥ ଯତ୍ତେ ସୃଷ୍ଟସ୍ଯ ଯତଃ । ଵିକଙ୍କତ-ମ୍ଭା ଆର୍ଛଜ୍ଜାତଵେଦଃ । ତଯା ଭାସା ସମ୍ମିତଃ । ଉରୁ-ନ୍ନୋ ଲୋକମନୁ ପ୍ରଭାହି ॥ ଯତ୍ତେ ତାନ୍ତସ୍ଯ ହୃଦଯମାଚ୍ଛିନ୍ଦନ୍ ଜାତଵେଦଃ । ମରୁତୋ-ଽଦ୍ଭିସ୍ତମଯିତ୍ଵା । ଏତତ୍ତେ ତଦଶନେ-ସ୍ସମ୍ଭରାମି । ସାତ୍ମା ଅଗ୍ନେ ସହୃଦଯୋ ଭଵେହ ॥ ଚିତ୍ରିଯାଦଶ୍ଵତ୍ଥା-ଥ୍ସମ୍ଭୃତା ବୃହତ୍ଯଃ ॥ 7 ॥
ଶରୀରମଭି ସଗ୍ଗ୍ ସ୍କୃତା-ସ୍ସ୍ଥ । ପ୍ରଜାପତିନା ଯଜ୍ଞମୁଖେନ ସମ୍ମିତାଃ । ତିସ୍ରସ୍ ତ୍ରିଵୃଦ୍ଭି-ର୍ମିଥୁନାଃ ପ୍ରଜାତ୍ଯୈ ॥ ଅଶ୍ଵତ୍ଥା-ଦ୍ଧଵ୍ଯଵାହା-ଦ୍ଧି ଜାତାମ୍ । ଅଗ୍ନେ ସ୍ତନୂଂ-ଯଁଜ୍ଞିଯାଗ୍ଂ ସମ୍ଭରାମି । ଶାନ୍ତଯୋନିଗ୍ଂ ଶମୀଗର୍ଭମ୍ । ଅଗ୍ନଯେ ପ୍ରଜନଯିତଵେ ॥ ଯୋ ଅଶ୍ଵତ୍ଥ-ଶ୍ଶମୀଗର୍ଭଃ । ଆରୁରୋହ ତ୍ଵେ ସଚା । ତ-ନ୍ତେ ହରାମି ବ୍ରହ୍ମଣା ॥ 8 ॥
ଯଜ୍ଞିଯୈଃ କେତୁଭିଃ ସହ ॥ ଯ-ନ୍ତ୍ଵା ସମଭରନ୍-ଜାତଵେଦଃ । ଯଥା ଶରୀର-ମ୍ଭୂତେଷୁ ନ୍ଯକ୍ତମ୍ । ସ ସମ୍ଭୃତ-ସ୍ସୀଦ ଶିଵଃ ପ୍ରଜାଭ୍ଯଃ । ଉରୁ-ନ୍ନୋ ଲୋକମନୁନେଷି ଵିଦ୍ଵାନ୍ ॥ ପ୍ର ଵେଧସେ କଵଯେ ମେଦ୍ଧ୍ଯାଯ । ଵଚୋ ଵନ୍ଦାରୁ ଵୃଷଭାଯ ଵୃଷ୍ଣେ । ଯତୋ ଭଯମଭଯ-ନ୍ତନ୍ନୋ ଅସ୍ତୁ । ଅଵ ଦେଵାନ୍. ଯଜେ ହେଡ୍ଯାନ୍ ॥ ସମିଧା-ଽଗ୍ନି-ନ୍ଦୁଵସ୍ଯତ ॥ 9 ॥
ଘୃତୈ-ର୍ବୋଧଯତାତିଥିମ୍ । ଆ-ଽସ୍ମିନ୍. ହଵ୍ଯା ଜୁହୋତନ ॥ ଉପ ତ୍ଵା-ଽଗ୍ନେ ହଵିଷ୍ମତୀଃ । ଘୃତାଚୀର୍ଯନ୍ତୁ ହର୍ଯତ । ଜୁଷସ୍ଵ ସମିଧୋ ମମ ॥ ତ-ନ୍ତ୍ଵା ସମିଦ୍ଭିରଙ୍ଗିରଃ । ଘୃତେନ ଵର୍ଧଯାମସି । ବୃହଚ୍ଛୋଚା ଯଵିଷ୍ଠ୍ଯ ॥ ସମିଦ୍ଧ୍ଯମାନଃ ପ୍ରଥମୋ ନୁ ଧର୍ମଃ । ସମକ୍ତୁଭିରଜ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵଵାରଃ ॥ 10 ॥
ଶୋଚିଷ୍କେଶୋ ଘୃତନିର୍ଣିକ୍-ପାଵକଃ । ସୁଯଜ୍ଞୋ ଅଗ୍ନି-ର୍ଯଜଥାଯ ଦେଵାନ୍ ॥ ଘୃତପ୍ରତୀକୋ ଘୃତଯୋନିରଗ୍ନିଃ । ଘୃତୈ-ସ୍ସମିଦ୍ଧୋ ଘୃତମସ୍ଯାନ୍ନମ୍ । ଘୃତପ୍ରୁଷସ୍ତ୍ଵା ସରିତୋ ଵହନ୍ତି । ଘୃତ-ମ୍ପିବନ୍-ଥ୍ସୁଯଜା ଯକ୍ଷି ଦେଵାନ୍ ॥ ଆଯୁର୍ଦା ଅଗ୍ନେ ହଵିଷୋ ଜୁଷାଣଃ । ଘୃତ ପ୍ରତୀକୋ ଘୃତଯୋନିରେଧି । ଘୃତ-ମ୍ପୀତ୍ଵା ମଧୁଚାରୁ ଗଵ୍ଯମ୍ । ପିତେଵ ପୁତ୍ରମଭି ରକ୍ଷତାଦିମମ୍ ॥ 11 ॥
ତ୍ଵାମଗ୍ନେ ସମିଧାନଂ-ଯଁଵିଷ୍ଠ । ଦେଵା ଦୂତ-ଞ୍ଚକ୍ରିରେ ହଵ୍ଯଵାହମ୍ । ଉରୁଜ୍ରଯସ-ଙ୍ଘୃତଯୋନି-ମାହୁତମ୍ । ତ୍ଵେଷ-ଞ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଦଧିରେ ଚୋଦଯନ୍ଵତି ॥ ତ୍ଵାମଗ୍ନେ ପ୍ରଦିଵ ଆହୁତ-ଙ୍ଘୃତେନ । ସୁମ୍ନାଯଵଃ ସୁଷମିଧା ସମୀଧିରେ । ସ ଵାଵୃଧାନ ଓଷଧୀଭିରୁକ୍ଷିତଃ । ଉରୁଜ୍ରଯାଗ୍ଂସି ପାର୍ଥିଵା ଵିତିଷ୍ଠସେ ॥ ଘୃତ ପ୍ରତୀକଂ-ଵଁ ଋତସ୍ଯ ଧୂର୍ଷଦମ୍ (ଧୂର୍ଷଦମ୍) । ଅଗ୍ନି-ମ୍ମିତ୍ରନ୍ନ ସମିଧାନ ଋଞ୍ଜତେ ॥ 12 ॥
ଇନ୍ଧାନୋ ଅକ୍ରୋ ଵିଦଥେଷୁ ଦୀଦ୍ଯତ୍ । ଶୁକ୍ରଵର୍ଣାମୁଦୁ ନୋ ଯଗ୍ଂସତେ ଧିଯମ୍ ॥ ପ୍ରଜା ଅଗ୍ନେ ସଂଵାଁସଯ । ଆଶାଶ୍ଚ ପଶୁଭିଃ ସହ । ରାଷ୍ଟ୍ରାଣ୍ଯସ୍ମା ଆଧେହି । ଯାନ୍ଯାସନ୍-ଥ୍ସଵିତୁ-ସ୍ସଵେ ॥ ମହୀ ଵିଶ୍ପତ୍ନୀ ସଦନେ ଋତସ୍ଯ । ଅର୍ଵାଚୀ ଏତ-ନ୍ଧରୁଣେ ରଯୀଣାମ୍ । ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନୀ ଜନ୍ଯ-ଞ୍ଜାତଵେଦସମ୍ । ଅଦ୍ଧ୍ଵରାଣା-ଞ୍ଜନଯଥଃ ପୁରୋଗାମ୍ ॥ 13 ॥
ଆରୋହତ-ନ୍ଦଶତଗ୍ଂ ଶକ୍ଵରୀ-ର୍ମମ । ଋତେନାଗ୍ନ ଆଯୁଷା ଵର୍ଚସା ସହ । ଜ୍ଯୋଗ୍ ଜୀଵନ୍ତ ଉତ୍ତରାମୁତ୍ତରାଗ୍ଂ ସମାମ୍ । ଦର୍ଶମହ-ମ୍ପୂର୍ଣମାସଂ-ଯଁଜ୍ଞଂ-ଯଁଥା ଯଜୈ ॥ ଋତ୍ଵିଯଵତୀ ସ୍ଥୋ ଅଗ୍ନିରେତସୌ । ଗର୍ଭ-ନ୍ଦଧାଥା-ନ୍ତେ ଵାମହ-ନ୍ଦଦେ । ତ-ଥ୍ସତ୍ଯଂ-ଯଁ-ଦ୍ଵୀର-ମ୍ବିଭୃଥଃ । ଵୀର-ଞ୍ଜନଯିଷ୍ଯଥଃ । ତେ ମ-ତ୍ପ୍ରାତଃ ପ୍ରଜନିଷ୍ଯେଥେ । ତେ ମା ପ୍ରଜାତେ ପ୍ରଜନଯିଷ୍ଯଥଃ ॥ 14 ॥
ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭି-ର୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ସୁଵର୍ଗେ ଲୋକେ ॥ ଅନୃତା-ଥ୍ସତ୍ଯମୁପୈମି । ମାନୁଷା-ଦ୍ଦୈଵ୍ଯ-ମୁପୈମି । ଦୈଵୀଂ-ଵାଁଚଂ-ଯଁଚ୍ଛାମି ॥ ଶଲ୍କୈରଗ୍ନିମିନ୍ଧାନଃ । ଉଭୌ ଲୋକୌ ସନେମହମ୍ । ଉଭଯୋ-ର୍ଲୋକଯୋର୍. ଋଦ୍ଧ୍ଵା । ଅତି ମୃତ୍ଯୁ-ନ୍ତରାମ୍ଯହମ୍ ॥ ଜାତଵେଦୋ ଭୁଵନସ୍ଯ ରେତଃ । ଇହ ସିଞ୍ଚ ତପସୋ ଯଜ୍ଜନିଷ୍ଯତେ ॥ 15 ॥
ଅଗ୍ନିମଶ୍ଵତ୍ଥାଦଧି ହଵ୍ଯଵାହମ୍ । ଶମୀଗର୍ଭା-ଜ୍ଜନଯନ.ଯୋ ମଯୋ ଭୂଃ ॥ ଅଯ-ନ୍ତେ ଯୋନିର୍-ଋତ୍ଵିଯଃ । ଯତୋ ଜାତୋ ଅରୋଚଥାଃ । ତ-ଞ୍ଜାନନ୍ନଗ୍ନ ଆରୋହ । ଅଥା ନୋ ଵର୍ଧଯା ରଯିମ୍ ॥ ଅପେତ ଵୀତ ଵି ଚ ସର୍ପତାତଃ । ଯେ-ଽତ୍ର ସ୍ଥ ପୁରାଣା ଯେ ଚ ନୂତନାଃ । ଅଦାଦିଦଂ-ଯଁମୋ-ଽଵସାନ-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ଅକ୍ରନ୍ନିମ-ମ୍ପିତରୋ ଲୋକମସ୍ମୈ ॥ 16 ॥
ଅଗ୍ନେର୍ଭସ୍ମାସ୍ଯଗ୍ନେଃ ପୁରୀଷମସି ॥ ସଜ୍ଞାନ୍ନମସି କାମଧରଣମ୍ । ମଯି ତେ କାମଧରଣ-ମ୍ଭୂଯାତ୍ ॥ ସଂ-ଵଃ ଁସୃଜାମି ହୃଦଯାନି । ସଗ୍ଂ ସୃଷ୍ଟ-ମ୍ମନୋ ଅସ୍ତୁ ଵଃ । ସଗ୍ଂ ସୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରାଣୋ ଅସ୍ତୁ ଵଃ ॥ ସଂ-ଯାଁ ଵଃ ପ୍ରିଯାସ୍ତନୁଵଃ । ସମ୍ପ୍ରିଯା ହୃଦଯାନି ଵଃ । ଆତ୍ମା ଵୋ ଅସ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରିଯଃ । ସମ୍ପ୍ରିଯା-ସ୍ତନୁଵୋ ମମ ॥ 17 ॥
କଲ୍ପେତା-ନ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ । କଲ୍ପନ୍ତାମାପ ଓଷଧୀଃ । କଲ୍ପନ୍ତାମଗ୍ନଯଃ ପୃଥକ୍ । ମମ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯାଯ ସଵ୍ରତାଃ ॥ ଯେ-ଽଗ୍ନଯ-ସ୍ସମନସଃ । ଅନ୍ତରା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ । ଵାସନ୍ତିକାଵୃତୂ ଅଭି କଲ୍ପମାନାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରମିଵ ଦେଵା ଅଭି ସଂଵିଁଶନ୍ତୁ ॥ ଦିଵସ୍ତ୍ଵା ଵୀର୍ଯେଣ । ପୃଥିଵ୍ଯୈ-ମହିମ୍ନା ॥ 18 ॥
ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଯ ପୋଷେଣ । ସର୍ଵପଶୁ-ମାଦଧେ ॥ ଅଜୀଜନ-ନ୍ନମୃତ-ମ୍ମର୍ତ୍ଯାସଃ । ଅସ୍ରେମାଣ-ନ୍ତରଣିଂ-ଵୀଁଡୁଜମ୍ଭମ୍ । ଦଶ ସ୍ଵସାରୋ ଅଗ୍ରୁଵଃ ସମୀଚୀଃ । ପୁମାଗ୍ଂସ-ଞ୍ଜାତମଭି ସଗ୍ଂରଭନ୍ତାମ୍ ॥ ପ୍ରଜାପତେସ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାଣେନାଭି ପ୍ରାଣିମି । ପୂଷ୍ଣଃ ପୋଷେଣ ମହ୍ଯମ୍ । ଦୀର୍ଘାଯୁତ୍ଵାଯ ଶତଶାରଦାଯ । ଶତଗ୍ଂ ଶରଦ୍ଭ୍ଯ ଆଯୁଷେ ଵର୍ଚସେ ॥ 19 ॥
ଜୀଵାତ୍ଵୈ ପୁଣ୍ଯାଯ ॥ ଅହ-ନ୍ତ୍ଵଦସ୍ମି ମଦସି ତ୍ଵମେତତ୍ । ମମାସି ଯୋନିସ୍ତଵ ଯୋନିରସ୍ମି । ମମୈଵ ସନ୍ଵହ ହଵ୍ଯାନ୍ଯଗ୍ନେ । ପୁତ୍ରଃ ପିତ୍ରେ ଲୋକକୃ-ଜ୍ଜାତଵେଦଃ ॥ ପ୍ରାଣେ ତ୍ଵା ଽମୃତମାଦଧାମି । ଅନ୍ନାଦମନ୍ନାଦ୍ଯାଯ । ଗୋପ୍ତାର-ଙ୍ଗୁପ୍ତ୍ଯୈ ॥ ସୁଗାର୍ହପତ୍ଯୋ ଵିଦହନ୍ନରାତୀଃ । ଉଷସ-ଶ୍ଶ୍ରେଯସୀ-ଶ୍ଶ୍ରେଯସୀ-ର୍ଦଧତ୍ ॥ 20 ॥
ଅଗ୍ନେ ସପତ୍ନାଗ୍ଂ ଅପ ବାଧମାନଃ । ରାଯସ୍ପୋଷ-ମିଷମୂର୍ଜ-ମସ୍ମାସୁ ଧେହି ॥ ଇମା ଉ ମାମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ରାଯଃ । ଆଭିଃ ପ୍ରଜାଭିରିହ ସଂ-ଵଁସେଯ । ଇହୋ ଇଡା ତିଷ୍ଠତୁ ଵିଶ୍ଵରୂପୀ । ମଦ୍ଧ୍ଯେ ଵସୋ-ର୍ଦୀଦିହି ଜାତଵେଦଃ ॥ ଓଜସେ ବଲାଯ ତ୍ଵୋଦ୍ଯଚ୍ଛେ । ଵୃଷଣେ ଶୁଷ୍ମାଯାଯୁଷେ ଵର୍ଚସେ । ସପତ୍ନତୂରସି ଵୃତ୍ରତୂଃ । ଯସ୍ତେ ଦେଵେଷୁ ମହିମା ସୁଵର୍ଗଃ ॥ 21 ॥
ଯସ୍ତ ଆତ୍ମା ପଶୁଷୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ । ପୁଷ୍ଟିର୍ଯା ତେ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ପପ୍ରଥେ । ତଯା ନୋ ଅଗ୍ନେ ଜୁଷମାଣ ଏହି ॥ ଦିଵଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପର୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷାତ୍ । ଵାତା-ତ୍ପଶୁଭ୍ଯୋ ଅଦ୍ଧ୍ଯୋଷଧୀଭ୍ଯଃ । ଯତ୍ରଯତ୍ର ଜାତଵେଦ-ସ୍ସ-ମ୍ବଭୂଥ । ତତୋ ନୋ ଅଗ୍ନେ ଜୁଷମାଣ ଏହି ॥ ପ୍ରାଚୀମନୁ ପ୍ରଦିଶ-ମ୍ପ୍ରେହି ଵିଦ୍ଵାନ୍ । ଅଗ୍ନେରଗ୍ନେ ପୁରୋ ଅଗ୍ନି-ର୍ଭଵେହ । ଵିଶ୍ଵା ଆଶା ଦୀଦ୍ଯାନୋ ଵି ଭାହି ॥ 22 ॥
ଊର୍ଜ-ନ୍ନୋ ଧେହି ଦ୍ଵିପଦେ ଚତୁଷ୍ପଦେ ॥ ଅନ୍ଵଗ୍ନିରୁଷସା-ମଗ୍ର-ମଖ୍ଯତ୍ । ଅନ୍ଵହାନି ପ୍ରଥମୋ ଜାତଵେଦାଃ । ଅନୁ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ପୁରୁତ୍ରା ଚ ରଶ୍ମୀନ୍ । ଅନୁ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଆତତାନ ॥ ଵିକ୍ରମସ୍ଵ ମହାଗ୍ଂ ଅସି । ଵେଦିଷ-ନ୍ମାନୁଷେଭ୍ଯଃ । ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଜାଗୃହି ॥ ଯଦିଦ-ନ୍ଦିଵୋ ଯଦଦଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ସଂ-ଵିଁଦାନେ ରୋଦସୀ ସ-ମ୍ବଭୂଵତୁଃ ॥ 23 ॥
ତଯୋଃ ପୃଷ୍ଠେ ସୀଦତୁ ଜାତଵେଦାଃ । ଶଭୂଂଃ ପ୍ରଜାଭ୍ଯ-ସ୍ତନୁଵେ ସ୍ଯୋନଃ ॥ ପ୍ରାଣ-ନ୍ତ୍ଵା-ଽମୃତ ଆଦଧାମି । ଅନ୍ନାଦମନ୍ନାଦ୍ଯାଯ । ଗୋପ୍ତାର-ଙ୍ଗୁପ୍ତ୍ଯୈ । ଯତ୍ତେ ଶୁକ୍ର ଶୁକ୍ରଂ-ଵଁର୍ଚଃ ଶୁକ୍ରା ତନୂଃ । ଶୁକ୍ର-ଞ୍ଜ୍ଯୋତି-ରଜସ୍ରମ୍ । ତେନ ମେ ଦୀଦିହି ତେନ ତ୍ଵା-ଽଽଦଧେ । ଅଗ୍ନିନା-ଽଽଗ୍ନେ ବ୍ରହ୍ମଣା । ଆନଶେ ଵ୍ଯାନଶେ ସର୍ଵମାଯୁ-ର୍ଵ୍ଯାନଶେ ॥ 24 ॥
ନର୍ଯ ପ୍ରଜା-ମ୍ମେ ଗୋପାଯ । ଅମୃତତ୍ଵାଯ ଜୀଵସେ । ଜାତା-ଞ୍ଜନିଷ୍ଯମାଣା-ଞ୍ଚ । ଅମୃତେ ସତ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାମ୍ ॥ ଅଥର୍ଵ ପିତୁ-ମ୍ମେ ଗୋପାଯ । ରସମନ୍ନମିହାଯୁଷେ । ଅଦବ୍ଧାଯୋ-ଽଶୀତତନୋ । ଅଵିଷ-ନ୍ନଃ ପିତୁ-ଙ୍କୃଣୁ ॥ ଶଗ୍ଗ୍ସ୍ଯ ପଶୂ-ନ୍ମେ ଗୋପାଯ । ଦ୍ଵିପାଦୋ ଯେ ଚତୁଷ୍ପଦଃ ॥ 25 ॥
ଅଷ୍ଟାଶଫାଶ୍ଚ ଯ ଇହାଗ୍ନେ । ଯେ ଚୈକଶଫା ଆଶୁଗାଃ ॥ ସପ୍ରଥ ସଭା-ମ୍ମେ ଗୋପାଯ । ଯେ ଚ ସଭ୍ଯା-ସ୍ସଭାସଦଃ । ତାନିନ୍ଦ୍ରିଯାଵତଃ କୁରୁ । ସର୍ଵମାଯୁ-ରୁପାସତାମ୍ ॥ ଅହେବୁଦ୍ଧ୍ନିଯ ମନ୍ତ୍ର-ମ୍ମେ ଗୋପାଯ । ଯମୃଷଯସ୍ତ୍ରୈଵିଦା ଵିଦୁଃ । ଋଚ-ସ୍ସାମାନି ଯଜୂଗ୍ଂଷି । ସା ହି ଶ୍ରୀରମୃତା ସତାମ୍ ॥ 26 ॥
ଚତୁଃ ଶିଖଣ୍ଡା ଯୁଵତି-ସ୍ସୁପେଶାଃ । ଘୃତପ୍ରତୀକା ଭୁଵନସ୍ଯ ମଦ୍ଧ୍ଯେ । ମର୍ମୃଜ୍ଯମାନା ମହତେ ସୌଭଗାଯ । ମହ୍ଯ-ନ୍ଧୁକ୍ଷ୍ଵ ଯଜମାନାଯ କାମାନ୍ ॥ ଇହୈଵ ସନ୍ତତ୍ର ସତୋ ଵୋ ଅଗ୍ନଯଃ । ପ୍ରାଣେନ ଵାଚା ମନସା ବିଭର୍ମି । ତିରୋ ମା ସନ୍ତମାଯୁର୍ମା ପ୍ରହାସୀତ୍ । ଜ୍ଯୋତିଷା ଵୋ ଵୈଶ୍ଵାନରେ-ଣୋପତିଷ୍ଠେ ॥ ପଞ୍ଚଧା-ଽଗ୍ନୀନ୍-ଵ୍ଯକ୍ରାମତ୍ । ଵିରାଟ୍-ଥ୍ସୃଷ୍ଟା ପ୍ରଜାପତେଃ । ଊର୍ଧ୍ଵା-ଽଽରୋହ-ଦ୍ରୋହିଣୀ । ଯୋନିରଗ୍ନେଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତିଃ ॥ 27 ॥
ଅନୁଵାକଂ 1 - ଆଧାନମନ୍ତ୍ରାଃ ପୂର୍ଵପ୍ରପାଠକଶେଷଭୂତାଃ
ଉଦ୍ଧନ୍ଯମାନ-ମସ୍ଯା ଅମେଦ୍ଧ୍ଯମ୍ । ଅପ ପାପ୍ମାନଂ-ଯଁଜମାନସ୍ଯ ହନ୍ତୁ । ଶିଵା ନଃ ସନ୍ତୁ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚତସ୍ରଃ । ଶ-ନ୍ନୋ ମାତା ପୃଥିଵୀ ତୋକସାତା ॥ ଶ-ନ୍ନୋ ଦେଵୀରଭିଷ୍ଟଯେ । ଆପୋ ଭଵନ୍ତୁ ପୀତଯେ । ଶଂ-ଯୋଁରଭି ସ୍ରଵନ୍ତୁ ନଃ ॥ ଵୈଶ୍ଵାନରସ୍ଯ ରୂପମ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯା-ମ୍ପରିସ୍ରସା । ସ୍ଯୋନ-ମାଵିଶନ୍ତୁ ନଃ ॥ 1 ॥
ଯଦିଦ-ନ୍ଦିଵୋ ଯଦଦଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ସଜଞ୍ଜ୍ଞାନେ ରୋଦସୀ ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ । ଊଷାନ୍ କୃଷ୍ଣମଵତୁ କୃଷ୍ଣମୂଷାଃ । ଇହୋଭଯୋ-ର୍ଯଜ୍ଞିଯ-ମାଗମିଷ୍ଠାଃ ॥ ଊତୀଃ କୁର୍ଵାଣୋ ଯ-ତ୍ପୃଥିଵୀମଚରଃ । ଗୁହାକାର-ମାଖୁରୂପ-ମ୍ପ୍ରତୀତ୍ଯ । ତ-ତ୍ତେ ନ୍ଯକ୍ତମିହ ସଭଂରନ୍ତଃ । ଶତ-ଞ୍ଜୀଵେମ ଶରଦ-ସ୍ସଵୀରାଃ ॥ ଊର୍ଜ-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯା ରସ-ମାଭରନ୍ତଃ । ଶତ-ଞ୍ଜୀଵେମ ଶରଦଃ ପୁରୂଚୀଃ ॥ 2 ॥
ଵମ୍ରୀଭି-ରନୁଵିତ୍ତ-ଙ୍ଗୁହାସୁ । ଶ୍ରୋତ୍ର-ନ୍ତ ଉର୍ଵ୍ଯବଧିରା ଭଵାମଃ ॥ ପ୍ରଜାପତି ସୃଷ୍ଟାନା-ମ୍ପ୍ରଜାନାମ୍ । କ୍ଷୁଧୋପହତ୍ଯୈ ସୁଵିତ-ନ୍ନୋ ଅସ୍ତୁ । ଉପପ୍ରଭିନ୍ନମିଷ-ମୂର୍ଜ-ମ୍ପ୍ରଜାଭ୍ଯଃ । ସୂଦ-ଙ୍ଗୃହେଭ୍ଯୋ ରସମାଭରାମି ॥ ଯସ୍ଯ ରୂପ-ମ୍ବିଭ୍ରଦିମା-ମଵିନ୍ଦତ୍ । ଗୁହା ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଗ୍ଂ ସରିରସ୍ଯ ମଦ୍ଧ୍ଯେ । ତସ୍ଯେଦଂ-ଵିଁହତ-ମାଭରନ୍ତଃ । ଅଛମ୍ବଟ୍କାରମସ୍ଯାଂ-ଵିଁଧେମ ॥ 3 ॥
ଯ-ତ୍ପର୍ଯପଶ୍ଯ-ଥ୍ସରିରସ୍ଯ ମଦ୍ଧ୍ଯେ । ଉର୍ଵୀମପଶ୍ଯ-ଜ୍ଜଗତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାମ୍ । ତ-ତ୍ପୁଷ୍କରସ୍ଯାଯତନାଦ୍ଧି ଜାତମ୍ । ପର୍ଣ-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପ୍ରଥନଗ୍ଂ ହରାମି ॥ ଯାଭିରଦୃଗ୍ଂହଜ୍ଜଗତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାମ୍ । ଉର୍ଵୀମିମାଂ-ଵିଁଶ୍ଵଜନସ୍ଯ ଭର୍ତ୍ରୀମ୍ । ତା ନଃ ଶିଵା-ଶ୍ଶର୍କରା-ସ୍ସନ୍ତୁ ସର୍ଵାଃ ॥ ଅଗ୍ନେ ରେତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ଂ ହିରଣ୍ଯମ୍ । ଅଦ୍ଭ୍ଯ-ସ୍ସମ୍ଭୂତ-ମମୃତ-ମ୍ପ୍ରଜାସୁ । ତ-ଥ୍ସଭଂରନ୍ନୁତ୍ତରତୋ ନିଧାଯ ॥ 4 ॥
ଅତି ପ୍ରଯଚ୍ଛ-ନ୍ଦୁରିତି-ନ୍ତରେଯମ୍ ॥ ଅଶ୍ଵୋ ରୂପ-ଙ୍କୃତ୍ଵା ଯଦଶ୍ଵତ୍ଥେ ଽତିଷ୍ଠଃ । ସଂଵଁଥ୍ସର-ନ୍ଦେଵେଭ୍ଯୋ ନିଲାଯ । ତତ୍ତେ ନ୍ଯକ୍ତମିହ ସଭଂରନ୍ତଃ । ଶତ-ଞ୍ଜୀଵେମ ଶରଦ-ସ୍ସଵୀରାଃ ॥ ଊର୍ଜଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅଦ୍ଧ୍ଯୁତ୍ଥିତୋ-ଽସି । ଵନସ୍ପତେ ଶତଵଲ୍ଶୋ ଵିରୋହ । ତ୍ଵଯା ଵଯମିଷମୂର୍ଜ-ମ୍ମଦନ୍ତଃ । ରାଯସ୍ପୋଷେଣ ସମିଷା ମଦେମ ॥ ଗାଯତ୍ରିଯା ହ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ ଯତ୍ତେ ॥ 5 ॥
ପର୍ଣମପତ-ତ୍ତୃତୀଯସ୍ଯୈ ଦିଵୋ-ଽଧି । ସୋ-ଽଯ-ମ୍ପର୍ଣ-ସ୍ସୋମପର୍ଣାଦ୍ଧି ଜାତଃ । ତତୋ ହରାମି ସୋମପୀଥସ୍ଯାଵ-ରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଦେଵାନା-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦଂ-ଵଁଦତାଂ-ଯଁତ୍ । ଉପାଶୃଣୋ-ସ୍ସୁଶ୍ରଵା ଵୈ ଶ୍ରୁତୋ-ଽସି । ତତୋ ମାମାଵିଶତୁ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମ୍ । ତ-ଥ୍ସଭଂରଗ୍ଗ୍ ସ୍ତଦଵରୁନ୍ଧୀଯ ସାକ୍ଷାତ୍ ॥ ଯଯା ତେ ସୃଷ୍ଟସ୍ଯାଗ୍ନେଃ । ହେତିମଶମଯ-ତ୍ପ୍ରଜାପତିଃ । ତାମିମାମ ପ୍ରଦାହାଯ ॥ 6 ॥
ଶମୀଗ୍ଂ ଶାନ୍ତ୍ଯୈ ହରାମ୍ଯହମ୍ ॥ ଯତ୍ତେ ସୃଷ୍ଟସ୍ଯ ଯତଃ । ଵିକଙ୍କତ-ମ୍ଭା ଆର୍ଛଜ୍ଜାତଵେଦଃ । ତଯା ଭାସା ସମ୍ମିତଃ । ଉରୁ-ନ୍ନୋ ଲୋକମନୁ ପ୍ରଭାହି ॥ ଯତ୍ତେ ତାନ୍ତସ୍ଯ ହୃଦଯମାଚ୍ଛିନ୍ଦନ୍ ଜାତଵେଦଃ । ମରୁତୋ-ଽଦ୍ଭିସ୍ତମଯିତ୍ଵା । ଏତତ୍ତେ ତଦଶନେ-ସ୍ସମ୍ଭରାମି । ସାତ୍ମା ଅଗ୍ନେ ସହୃଦଯୋ ଭଵେହ ॥ ଚିତ୍ରିଯାଦଶ୍ଵତ୍ଥା-ଥ୍ସମ୍ଭୃତା ବୃହତ୍ଯଃ ॥ 7 ॥
ଶରୀରମଭି ସଗ୍ଗ୍ ସ୍କୃତା-ସ୍ସ୍ଥ । ପ୍ରଜାପତିନା ଯଜ୍ଞମୁଖେନ ସମ୍ମିତାଃ । ତିସ୍ରସ୍ ତ୍ରିଵୃଦ୍ଭି-ର୍ମିଥୁନାଃ ପ୍ରଜାତ୍ଯୈ ॥ ଅଶ୍ଵତ୍ଥା-ଦ୍ଧଵ୍ଯଵାହା-ଦ୍ଧି ଜାତାମ୍ । ଅଗ୍ନେ ସ୍ତନୂଂ-ଯଁଜ୍ଞିଯାଗ୍ଂ ସମ୍ଭରାମି । ଶାନ୍ତଯୋନିଗ୍ଂ ଶମୀଗର୍ଭମ୍ । ଅଗ୍ନଯେ ପ୍ରଜନଯିତଵେ ॥ ଯୋ ଅଶ୍ଵତ୍ଥ-ଶ୍ଶମୀଗର୍ଭଃ । ଆରୁରୋହ ତ୍ଵେ ସଚା । ତ-ନ୍ତେ ହରାମି ବ୍ରହ୍ମଣା ॥ 8 ॥
ଯଜ୍ଞିଯୈଃ କେତୁଭିଃ ସହ ॥ ଯ-ନ୍ତ୍ଵା ସମଭରନ୍-ଜାତଵେଦଃ । ଯଥା ଶରୀର-ମ୍ଭୂତେଷୁ ନ୍ଯକ୍ତମ୍ । ସ ସମ୍ଭୃତ-ସ୍ସୀଦ ଶିଵଃ ପ୍ରଜାଭ୍ଯଃ । ଉରୁ-ନ୍ନୋ ଲୋକମନୁନେଷି ଵିଦ୍ଵାନ୍ ॥ ପ୍ର ଵେଧସେ କଵଯେ ମେଦ୍ଧ୍ଯାଯ । ଵଚୋ ଵନ୍ଦାରୁ ଵୃଷଭାଯ ଵୃଷ୍ଣେ । ଯତୋ ଭଯମଭଯ-ନ୍ତନ୍ନୋ ଅସ୍ତୁ । ଅଵ ଦେଵାନ୍. ଯଜେ ହେଡ୍ଯାନ୍ ॥ ସମିଧା-ଽଗ୍ନି-ନ୍ଦୁଵସ୍ଯତ ॥ 9 ॥
ଘୃତୈ-ର୍ବୋଧଯତାତିଥିମ୍ । ଆ-ଽସ୍ମିନ୍. ହଵ୍ଯା ଜୁହୋତନ ॥ ଉପ ତ୍ଵା-ଽଗ୍ନେ ହଵିଷ୍ମତୀଃ । ଘୃତାଚୀର୍ଯନ୍ତୁ ହର୍ଯତ । ଜୁଷସ୍ଵ ସମିଧୋ ମମ ॥ ତ-ନ୍ତ୍ଵା ସମିଦ୍ଭିରଙ୍ଗିରଃ । ଘୃତେନ ଵର୍ଧଯାମସି । ବୃହଚ୍ଛୋଚା ଯଵିଷ୍ଠ୍ଯ ॥ ସମିଦ୍ଧ୍ଯମାନଃ ପ୍ରଥମୋ ନୁ ଧର୍ମଃ । ସମକ୍ତୁଭିରଜ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵଵାରଃ ॥ 10 ॥
ଶୋଚିଷ୍କେଶୋ ଘୃତନିର୍ଣିକ୍-ପାଵକଃ । ସୁଯଜ୍ଞୋ ଅଗ୍ନି-ର୍ଯଜଥାଯ ଦେଵାନ୍ ॥ ଘୃତପ୍ରତୀକୋ ଘୃତଯୋନିରଗ୍ନିଃ । ଘୃତୈ-ସ୍ସମିଦ୍ଧୋ ଘୃତମସ୍ଯାନ୍ନମ୍ । ଘୃତପ୍ରୁଷସ୍ତ୍ଵା ସରିତୋ ଵହନ୍ତି । ଘୃତ-ମ୍ପିବନ୍-ଥ୍ସୁଯଜା ଯକ୍ଷି ଦେଵାନ୍ ॥ ଆଯୁର୍ଦା ଅଗ୍ନେ ହଵିଷୋ ଜୁଷାଣଃ । ଘୃତ ପ୍ରତୀକୋ ଘୃତଯୋନିରେଧି । ଘୃତ-ମ୍ପୀତ୍ଵା ମଧୁଚାରୁ ଗଵ୍ଯମ୍ । ପିତେଵ ପୁତ୍ରମଭି ରକ୍ଷତାଦିମମ୍ ॥ 11 ॥
ତ୍ଵାମଗ୍ନେ ସମିଧାନଂ-ଯଁଵିଷ୍ଠ । ଦେଵା ଦୂତ-ଞ୍ଚକ୍ରିରେ ହଵ୍ଯଵାହମ୍ । ଉରୁଜ୍ରଯସ-ଙ୍ଘୃତଯୋନି-ମାହୁତମ୍ । ତ୍ଵେଷ-ଞ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଦଧିରେ ଚୋଦଯନ୍ଵତି ॥ ତ୍ଵାମଗ୍ନେ ପ୍ରଦିଵ ଆହୁତ-ଙ୍ଘୃତେନ । ସୁମ୍ନାଯଵଃ ସୁଷମିଧା ସମୀଧିରେ । ସ ଵାଵୃଧାନ ଓଷଧୀଭିରୁକ୍ଷିତଃ । ଉରୁଜ୍ରଯାଗ୍ଂସି ପାର୍ଥିଵା ଵିତିଷ୍ଠସେ ॥ ଘୃତ ପ୍ରତୀକଂ-ଵଁ ଋତସ୍ଯ ଧୂର୍ଷଦମ୍ (ଧୂର୍ଷଦମ୍) । ଅଗ୍ନି-ମ୍ମିତ୍ରନ୍ନ ସମିଧାନ ଋଞ୍ଜତେ ॥ 12 ॥
ଇନ୍ଧାନୋ ଅକ୍ରୋ ଵିଦଥେଷୁ ଦୀଦ୍ଯତ୍ । ଶୁକ୍ରଵର୍ଣାମୁଦୁ ନୋ ଯଗ୍ଂସତେ ଧିଯମ୍ ॥ ପ୍ରଜା ଅଗ୍ନେ ସଂଵାଁସଯ । ଆଶାଶ୍ଚ ପଶୁଭିଃ ସହ । ରାଷ୍ଟ୍ରାଣ୍ଯସ୍ମା ଆଧେହି । ଯାନ୍ଯାସନ୍-ଥ୍ସଵିତୁ-ସ୍ସଵେ ॥ ମହୀ ଵିଶ୍ପତ୍ନୀ ସଦନେ ଋତସ୍ଯ । ଅର୍ଵାଚୀ ଏତ-ନ୍ଧରୁଣେ ରଯୀଣାମ୍ । ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନୀ ଜନ୍ଯ-ଞ୍ଜାତଵେଦସମ୍ । ଅଦ୍ଧ୍ଵରାଣା-ଞ୍ଜନଯଥଃ ପୁରୋଗାମ୍ ॥ 13 ॥
ଆରୋହତ-ନ୍ଦଶତଗ୍ଂ ଶକ୍ଵରୀ-ର୍ମମ । ଋତେନାଗ୍ନ ଆଯୁଷା ଵର୍ଚସା ସହ । ଜ୍ଯୋଗ୍ ଜୀଵନ୍ତ ଉତ୍ତରାମୁତ୍ତରାଗ୍ଂ ସମାମ୍ । ଦର୍ଶମହ-ମ୍ପୂର୍ଣମାସଂ-ଯଁଜ୍ଞଂ-ଯଁଥା ଯଜୈ ॥ ଋତ୍ଵିଯଵତୀ ସ୍ଥୋ ଅଗ୍ନିରେତସୌ । ଗର୍ଭ-ନ୍ଦଧାଥା-ନ୍ତେ ଵାମହ-ନ୍ଦଦେ । ତ-ଥ୍ସତ୍ଯଂ-ଯଁ-ଦ୍ଵୀର-ମ୍ବିଭୃଥଃ । ଵୀର-ଞ୍ଜନଯିଷ୍ଯଥଃ । ତେ ମ-ତ୍ପ୍ରାତଃ ପ୍ରଜନିଷ୍ଯେଥେ । ତେ ମା ପ୍ରଜାତେ ପ୍ରଜନଯିଷ୍ଯଥଃ ॥ 14 ॥
ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭି-ର୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ସୁଵର୍ଗେ ଲୋକେ ॥ ଅନୃତା-ଥ୍ସତ୍ଯମୁପୈମି । ମାନୁଷା-ଦ୍ଦୈଵ୍ଯ-ମୁପୈମି । ଦୈଵୀଂ-ଵାଁଚଂ-ଯଁଚ୍ଛାମି ॥ ଶଲ୍କୈରଗ୍ନିମିନ୍ଧାନଃ । ଉଭୌ ଲୋକୌ ସନେମହମ୍ । ଉଭଯୋ-ର୍ଲୋକଯୋର୍. ଋଦ୍ଧ୍ଵା । ଅତି ମୃତ୍ଯୁ-ନ୍ତରାମ୍ଯହମ୍ ॥ ଜାତଵେଦୋ ଭୁଵନସ୍ଯ ରେତଃ । ଇହ ସିଞ୍ଚ ତପସୋ ଯଜ୍ଜନିଷ୍ଯତେ ॥ 15 ॥
ଅଗ୍ନିମଶ୍ଵତ୍ଥାଦଧି ହଵ୍ଯଵାହମ୍ । ଶମୀଗର୍ଭା-ଜ୍ଜନଯନ.ଯୋ ମଯୋ ଭୂଃ ॥ ଅଯ-ନ୍ତେ ଯୋନିର୍-ଋତ୍ଵିଯଃ । ଯତୋ ଜାତୋ ଅରୋଚଥାଃ । ତ-ଞ୍ଜାନନ୍ନଗ୍ନ ଆରୋହ । ଅଥା ନୋ ଵର୍ଧଯା ରଯିମ୍ ॥ ଅପେତ ଵୀତ ଵି ଚ ସର୍ପତାତଃ । ଯେ-ଽତ୍ର ସ୍ଥ ପୁରାଣା ଯେ ଚ ନୂତନାଃ । ଅଦାଦିଦଂ-ଯଁମୋ-ଽଵସାନ-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ଅକ୍ରନ୍ନିମ-ମ୍ପିତରୋ ଲୋକମସ୍ମୈ ॥ 16 ॥
ଅଗ୍ନେର୍ଭସ୍ମାସ୍ଯଗ୍ନେଃ ପୁରୀଷମସି ॥ ସଜ୍ଞାନ୍ନମସି କାମଧରଣମ୍ । ମଯି ତେ କାମଧରଣ-ମ୍ଭୂଯାତ୍ ॥ ସଂ-ଵଃ ଁସୃଜାମି ହୃଦଯାନି । ସଗ୍ଂ ସୃଷ୍ଟ-ମ୍ମନୋ ଅସ୍ତୁ ଵଃ । ସଗ୍ଂ ସୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରାଣୋ ଅସ୍ତୁ ଵଃ ॥ ସଂ-ଯାଁ ଵଃ ପ୍ରିଯାସ୍ତନୁଵଃ । ସମ୍ପ୍ରିଯା ହୃଦଯାନି ଵଃ । ଆତ୍ମା ଵୋ ଅସ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରିଯଃ । ସମ୍ପ୍ରିଯା-ସ୍ତନୁଵୋ ମମ ॥ 17 ॥
କଲ୍ପେତା-ନ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ । କଲ୍ପନ୍ତାମାପ ଓଷଧୀଃ । କଲ୍ପନ୍ତାମଗ୍ନଯଃ ପୃଥକ୍ । ମମ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯାଯ ସଵ୍ରତାଃ ॥ ଯେ-ଽଗ୍ନଯ-ସ୍ସମନସଃ । ଅନ୍ତରା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ । ଵାସନ୍ତିକାଵୃତୂ ଅଭି କଲ୍ପମାନାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରମିଵ ଦେଵା ଅଭି ସଂଵିଁଶନ୍ତୁ ॥ ଦିଵସ୍ତ୍ଵା ଵୀର୍ଯେଣ । ପୃଥିଵ୍ଯୈ-ମହିମ୍ନା ॥ 18 ॥
ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଯ ପୋଷେଣ । ସର୍ଵପଶୁ-ମାଦଧେ ॥ ଅଜୀଜନ-ନ୍ନମୃତ-ମ୍ମର୍ତ୍ଯାସଃ । ଅସ୍ରେମାଣ-ନ୍ତରଣିଂ-ଵୀଁଡୁଜମ୍ଭମ୍ । ଦଶ ସ୍ଵସାରୋ ଅଗ୍ରୁଵଃ ସମୀଚୀଃ । ପୁମାଗ୍ଂସ-ଞ୍ଜାତମଭି ସଗ୍ଂରଭନ୍ତାମ୍ ॥ ପ୍ରଜାପତେସ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାଣେନାଭି ପ୍ରାଣିମି । ପୂଷ୍ଣଃ ପୋଷେଣ ମହ୍ଯମ୍ । ଦୀର୍ଘାଯୁତ୍ଵାଯ ଶତଶାରଦାଯ । ଶତଗ୍ଂ ଶରଦ୍ଭ୍ଯ ଆଯୁଷେ ଵର୍ଚସେ ॥ 19 ॥
ଜୀଵାତ୍ଵୈ ପୁଣ୍ଯାଯ ॥ ଅହ-ନ୍ତ୍ଵଦସ୍ମି ମଦସି ତ୍ଵମେତତ୍ । ମମାସି ଯୋନିସ୍ତଵ ଯୋନିରସ୍ମି । ମମୈଵ ସନ୍ଵହ ହଵ୍ଯାନ୍ଯଗ୍ନେ । ପୁତ୍ରଃ ପିତ୍ରେ ଲୋକକୃ-ଜ୍ଜାତଵେଦଃ ॥ ପ୍ରାଣେ ତ୍ଵା ଽମୃତମାଦଧାମି । ଅନ୍ନାଦମନ୍ନାଦ୍ଯାଯ । ଗୋପ୍ତାର-ଙ୍ଗୁପ୍ତ୍ଯୈ ॥ ସୁଗାର୍ହପତ୍ଯୋ ଵିଦହନ୍ନରାତୀଃ । ଉଷସ-ଶ୍ଶ୍ରେଯସୀ-ଶ୍ଶ୍ରେଯସୀ-ର୍ଦଧତ୍ ॥ 20 ॥
ଅଗ୍ନେ ସପତ୍ନାଗ୍ଂ ଅପ ବାଧମାନଃ । ରାଯସ୍ପୋଷ-ମିଷମୂର୍ଜ-ମସ୍ମାସୁ ଧେହି ॥ ଇମା ଉ ମାମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ରାଯଃ । ଆଭିଃ ପ୍ରଜାଭିରିହ ସଂ-ଵଁସେଯ । ଇହୋ ଇଡା ତିଷ୍ଠତୁ ଵିଶ୍ଵରୂପୀ । ମଦ୍ଧ୍ଯେ ଵସୋ-ର୍ଦୀଦିହି ଜାତଵେଦଃ ॥ ଓଜସେ ବଲାଯ ତ୍ଵୋଦ୍ଯଚ୍ଛେ । ଵୃଷଣେ ଶୁଷ୍ମାଯାଯୁଷେ ଵର୍ଚସେ । ସପତ୍ନତୂରସି ଵୃତ୍ରତୂଃ । ଯସ୍ତେ ଦେଵେଷୁ ମହିମା ସୁଵର୍ଗଃ ॥ 21 ॥
ଯସ୍ତ ଆତ୍ମା ପଶୁଷୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ । ପୁଷ୍ଟିର୍ଯା ତେ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ପପ୍ରଥେ । ତଯା ନୋ ଅଗ୍ନେ ଜୁଷମାଣ ଏହି ॥ ଦିଵଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପର୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷାତ୍ । ଵାତା-ତ୍ପଶୁଭ୍ଯୋ ଅଦ୍ଧ୍ଯୋଷଧୀଭ୍ଯଃ । ଯତ୍ରଯତ୍ର ଜାତଵେଦ-ସ୍ସ-ମ୍ବଭୂଥ । ତତୋ ନୋ ଅଗ୍ନେ ଜୁଷମାଣ ଏହି ॥ ପ୍ରାଚୀମନୁ ପ୍ରଦିଶ-ମ୍ପ୍ରେହି ଵିଦ୍ଵାନ୍ । ଅଗ୍ନେରଗ୍ନେ ପୁରୋ ଅଗ୍ନି-ର୍ଭଵେହ । ଵିଶ୍ଵା ଆଶା ଦୀଦ୍ଯାନୋ ଵି ଭାହି ॥ 22 ॥
ଊର୍ଜ-ନ୍ନୋ ଧେହି ଦ୍ଵିପଦେ ଚତୁଷ୍ପଦେ ॥ ଅନ୍ଵଗ୍ନିରୁଷସା-ମଗ୍ର-ମଖ୍ଯତ୍ । ଅନ୍ଵହାନି ପ୍ରଥମୋ ଜାତଵେଦାଃ । ଅନୁ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ପୁରୁତ୍ରା ଚ ରଶ୍ମୀନ୍ । ଅନୁ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଆତତାନ ॥ ଵିକ୍ରମସ୍ଵ ମହାଗ୍ଂ ଅସି । ଵେଦିଷ-ନ୍ମାନୁଷେଭ୍ଯଃ । ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଜାଗୃହି ॥ ଯଦିଦ-ନ୍ଦିଵୋ ଯଦଦଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ସଂ-ଵିଁଦାନେ ରୋଦସୀ ସ-ମ୍ବଭୂଵତୁଃ ॥ 23 ॥
ତଯୋଃ ପୃଷ୍ଠେ ସୀଦତୁ ଜାତଵେଦାଃ । ଶଭୂଂଃ ପ୍ରଜାଭ୍ଯ-ସ୍ତନୁଵେ ସ୍ଯୋନଃ ॥ ପ୍ରାଣ-ନ୍ତ୍ଵା-ଽମୃତ ଆଦଧାମି । ଅନ୍ନାଦମନ୍ନାଦ୍ଯାଯ । ଗୋପ୍ତାର-ଙ୍ଗୁପ୍ତ୍ଯୈ । ଯତ୍ତେ ଶୁକ୍ର ଶୁକ୍ରଂ-ଵଁର୍ଚଃ ଶୁକ୍ରା ତନୂଃ । ଶୁକ୍ର-ଞ୍ଜ୍ଯୋତି-ରଜସ୍ରମ୍ । ତେନ ମେ ଦୀଦିହି ତେନ ତ୍ଵା-ଽଽଦଧେ । ଅଗ୍ନିନା-ଽଽଗ୍ନେ ବ୍ରହ୍ମଣା । ଆନଶେ ଵ୍ଯାନଶେ ସର୍ଵମାଯୁ-ର୍ଵ୍ଯାନଶେ ॥ 24 ॥
ନର୍ଯ ପ୍ରଜା-ମ୍ମେ ଗୋପାଯ । ଅମୃତତ୍ଵାଯ ଜୀଵସେ । ଜାତା-ଞ୍ଜନିଷ୍ଯମାଣା-ଞ୍ଚ । ଅମୃତେ ସତ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାମ୍ ॥ ଅଥର୍ଵ ପିତୁ-ମ୍ମେ ଗୋପାଯ । ରସମନ୍ନମିହାଯୁଷେ । ଅଦବ୍ଧାଯୋ-ଽଶୀତତନୋ । ଅଵିଷ-ନ୍ନଃ ପିତୁ-ଙ୍କୃଣୁ ॥ ଶଗ୍ଗ୍ସ୍ଯ ପଶୂ-ନ୍ମେ ଗୋପାଯ । ଦ୍ଵିପାଦୋ ଯେ ଚତୁଷ୍ପଦଃ ॥ 25 ॥
ଅଷ୍ଟାଶଫାଶ୍ଚ ଯ ଇହାଗ୍ନେ । ଯେ ଚୈକଶଫା ଆଶୁଗାଃ ॥ ସପ୍ରଥ ସଭା-ମ୍ମେ ଗୋପାଯ । ଯେ ଚ ସଭ୍ଯା-ସ୍ସଭାସଦଃ । ତାନିନ୍ଦ୍ରିଯାଵତଃ କୁରୁ । ସର୍ଵମାଯୁ-ରୁପାସତାମ୍ ॥ ଅହେବୁଦ୍ଧ୍ନିଯ ମନ୍ତ୍ର-ମ୍ମେ ଗୋପାଯ । ଯମୃଷଯସ୍ତ୍ରୈଵିଦା ଵିଦୁଃ । ଋଚ-ସ୍ସାମାନି ଯଜୂଗ୍ଂଷି । ସା ହି ଶ୍ରୀରମୃତା ସତାମ୍ ॥ 26 ॥
ଚତୁଃ ଶିଖଣ୍ଡା ଯୁଵତି-ସ୍ସୁପେଶାଃ । ଘୃତପ୍ରତୀକା ଭୁଵନସ୍ଯ ମଦ୍ଧ୍ଯେ । ମର୍ମୃଜ୍ଯମାନା ମହତେ ସୌଭଗାଯ । ମହ୍ଯ-ନ୍ଧୁକ୍ଷ୍ଵ ଯଜମାନାଯ କାମାନ୍ ॥ ଇହୈଵ ସନ୍ତତ୍ର ସତୋ ଵୋ ଅଗ୍ନଯଃ । ପ୍ରାଣେନ ଵାଚା ମନସା ବିଭର୍ମି । ତିରୋ ମା ସନ୍ତମାଯୁର୍ମା ପ୍ରହାସୀତ୍ । ଜ୍ଯୋତିଷା ଵୋ ଵୈଶ୍ଵାନରେ-ଣୋପତିଷ୍ଠେ ॥ ପଞ୍ଚଧା-ଽଗ୍ନୀନ୍-ଵ୍ଯକ୍ରାମତ୍ । ଵିରାଟ୍-ଥ୍ସୃଷ୍ଟା ପ୍ରଜାପତେଃ । ଊର୍ଧ୍ଵା-ଽଽରୋହ-ଦ୍ରୋହିଣୀ । ଯୋନିରଗ୍ନେଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତିଃ ॥ 27 ॥
(ଵିଶନ୍ତୁ ନଃ - ପୁରୁଚୀ--ର୍ ଵିଧେମ - ନିଧାଯ - ଯ-ତ୍ତେ - ଽପ୍ରଦାହାଯ - ବୃହତ୍ଯୋ - ବ୍ରହ୍ମଣା - ଦୁଵସ୍ଯତ - ଵିଶ୍ଵଵାର - ଇମ - ମୃଞ୍ଜତେ - ପୁରୋଗାଂ - ପ୍ରଜନଯିଷ୍ଯଥୋ - ଜନିଷ୍ଯତେ-ଽ - ସ୍ମୈ - ମମ - ମହିମ୍ନା - ଵର୍ଚସେ - ଦଧଥ୍ - ସୁଵର୍ଗା - ଭାହି - ସମ୍ବଭୂଵତୁ - ରାଯୁ-ର୍ଵ୍ଯାନଶେ - ଚତୁଷ୍ପଦଃ - ସତାଂ - ପ୍ରଜାପତେ-ର୍ଦ୍ଵେ ଚ) (ଅ. 1)
ଅନୁଵାକଂ 2 - ଵିଷୂଵନ୍ନାମକ-ମ୍ମୁଖ୍ଯମହ, ତଦୁଭଯପାର୍ଶ୍ଵଵର୍ତୀନି ଚତ୍ଵାର୍ଯହାନି ଚୋଚ୍ଯନ୍ତେ
ଅନୁଵାକଂ 2 - ଵିଷୂଵନ୍ନାମକ-ମ୍ମୁଖ୍ଯମହ, ତଦୁଭଯପାର୍ଶ୍ଵଵର୍ତୀନି ଚତ୍ଵାର୍ଯହାନି ଚୋଚ୍ଯନ୍ତେ
ନଵୈତାନ୍ଯହାନି ଭଵନ୍ତି । ନଵ ଵୈ ସୁଵର୍ଗା ଲୋକାଃ । ଯଦେତାନ୍ଯହା-ନ୍ଯୁପଯନ୍ତି । ନଵସ୍ଵେଵ ତ-ଥ୍ସୁଵର୍ଗେଷୁ ଲୋକେଷୁ ସତ୍ରିଣଃ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠନ୍ତୋ ଯନ୍ତି ॥ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଃ ପରଃ ସାମାନଃ କାର୍ଯା ଇତ୍ଯାହୁଃ । ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମସମିନ୍ତ-ସ୍ସୁଵର୍ଗୋ ଲୋକ ଇତି । ଦ୍ଵାଦଶା-ଗ୍ନିଷ୍ଟୋମସ୍ଯ ସ୍ତୋତ୍ରାଣି । ଦ୍ଵାଦଶ ମାସା-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସରଃ ॥ ତ-ତ୍ତନ୍ନ ସୂର୍କ୍ଷ୍ଯମ୍ । ଉକ୍ଥ୍ଯା ଏଵ ସପ୍ତଦଶାଃ ପରଃ ସାମାନଃ କାର୍ଯାଃ ॥ 28 ॥
ପଶଵୋ ଵା ଉକ୍ଥାନି । ପଶୂନାମଵ-ରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥ ଵିଶ୍ଵଜିଦଭିଜିତା-ଵଗ୍ନିଷ୍ଟୋମୌ ॥ ଉକ୍ଥ୍ଯା-ସ୍ସପ୍ତଦଶାଃ ପରଃ ସାମାନଃ । ତେ ସଗ୍ଗ୍ସ୍ତୁତା ଵିରାଜମଭି ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ । ଦ୍ଵେ ଚର୍ଚାଵତି ରିଚ୍ଯେତେ । ଏକଯା ଗୌରତିରିକ୍ତଃ । ଏକଯା-ଽଽଯୁରୂନଃ । ସୁଵର୍ଗୋ ଵୈ ଲୋକୋ ଜ୍ଯୋତିଃ । ଊର୍ଗ୍ ଵିରାଟ୍ ॥ 29 ॥
ସୁଵର୍ଗମେଵ ତେନ ଲୋକମଭି ଜଯନ୍ତି ॥ ଯ-ତ୍ପରଗ୍ଂ ରାଥନ୍ତରମ୍ । ତ-ତ୍ପ୍ରଥମେ-ଽହନ୍-କାର୍ଯମ୍ । ବୃହ-ଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯେ । ଵୈରୂପ-ନ୍ତୃତୀଯେ । ଵୈରାଜ-ଞ୍ଚତୁର୍ଥେ । ଶାକ୍ଵର-ମ୍ପଞ୍ଚମେ । ରୈଵତଗ୍ଂ ଷଷ୍ଠେ । ତଦୁ ପୃଷ୍ଠେଭ୍ଯୋ ନଯନ୍ତି ॥ ସତନ୍ନଯ ଏତେ ଗ୍ରହା ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ ॥ 30 ॥
ଅତିଗ୍ରାହ୍ଯାଃ ପରଃ ସାମସୁ । ଇମାନେଵୈତୈ-ର୍ଲୋକାନ୍-ଥ୍ସନ୍ତନ୍ଵନ୍ତି ॥ ମିଥୁନା ଏତେ ଗ୍ରହା ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ । ଅତିଗ୍ରାହ୍ଯାଃ ପରଃ ସାମସୁ । ମିଥୁନମେଵ ତୈ-ର୍ଯଜମାନା ଅଵରୁନ୍ଧତେ ॥ ବୃହ-ତ୍ପୃଷ୍ଠ-ମ୍ଭଵତି । ବୃହ-ଦ୍ଵୈ ସୁଵର୍ଗୋ ଲୋକଃ । ବୃହତୈଵ ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକଂ-ଯଁନ୍ତି ॥ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶି ନାମ ସାମ । ମାଦ୍ଧ୍ଯନ୍ଦିନେ ପଵମାନେ ଭଵତି ॥ 31 ॥
ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶଦ୍ଵୈ ଦେଵତାଃ । ଦେଵତା ଏଵାଵରୁନ୍ଧତେ ॥ ଯେ ଵା ଇତଃ ପରାଞ୍ଚଗ୍ଂ ସଂଵଁଥ୍ସର-ମୁପ ଯନ୍ତି । ନ ହୈନ-ନ୍ତେ ସ୍ଵସ୍ତି ସମଶ୍ଞୁଵତେ । ଅଥ ଯେ-ଽମୁତୋ-ଽର୍ଵାଞ୍ଚମୁପ ଯନ୍ତି । ତେ ହୈନଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵସ୍ତି ସମଶ୍ଞୁଵତେ । ଏତଦ୍ଵା ଅମୁତୋ-ଽର୍ଵାଞ୍ଚମୁପ ଯନ୍ତି । ଯଦେଵମ୍ । ଯୋ ହ ଖଲୁ ଵାଵ ପ୍ରଜାପତିଃ । ସ ଉ ଵେଵେନ୍ଦ୍ରଃ । ତଦୁ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ନଯନ୍ତି ॥ 32 ॥
ପଶଵୋ ଵା ଉକ୍ଥାନି । ପଶୂନାମଵ-ରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥ ଵିଶ୍ଵଜିଦଭିଜିତା-ଵଗ୍ନିଷ୍ଟୋମୌ ॥ ଉକ୍ଥ୍ଯା-ସ୍ସପ୍ତଦଶାଃ ପରଃ ସାମାନଃ । ତେ ସଗ୍ଗ୍ସ୍ତୁତା ଵିରାଜମଭି ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ । ଦ୍ଵେ ଚର୍ଚାଵତି ରିଚ୍ଯେତେ । ଏକଯା ଗୌରତିରିକ୍ତଃ । ଏକଯା-ଽଽଯୁରୂନଃ । ସୁଵର୍ଗୋ ଵୈ ଲୋକୋ ଜ୍ଯୋତିଃ । ଊର୍ଗ୍ ଵିରାଟ୍ ॥ 29 ॥
ସୁଵର୍ଗମେଵ ତେନ ଲୋକମଭି ଜଯନ୍ତି ॥ ଯ-ତ୍ପରଗ୍ଂ ରାଥନ୍ତରମ୍ । ତ-ତ୍ପ୍ରଥମେ-ଽହନ୍-କାର୍ଯମ୍ । ବୃହ-ଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯେ । ଵୈରୂପ-ନ୍ତୃତୀଯେ । ଵୈରାଜ-ଞ୍ଚତୁର୍ଥେ । ଶାକ୍ଵର-ମ୍ପଞ୍ଚମେ । ରୈଵତଗ୍ଂ ଷଷ୍ଠେ । ତଦୁ ପୃଷ୍ଠେଭ୍ଯୋ ନଯନ୍ତି ॥ ସତନ୍ନଯ ଏତେ ଗ୍ରହା ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ ॥ 30 ॥
ଅତିଗ୍ରାହ୍ଯାଃ ପରଃ ସାମସୁ । ଇମାନେଵୈତୈ-ର୍ଲୋକାନ୍-ଥ୍ସନ୍ତନ୍ଵନ୍ତି ॥ ମିଥୁନା ଏତେ ଗ୍ରହା ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ । ଅତିଗ୍ରାହ୍ଯାଃ ପରଃ ସାମସୁ । ମିଥୁନମେଵ ତୈ-ର୍ଯଜମାନା ଅଵରୁନ୍ଧତେ ॥ ବୃହ-ତ୍ପୃଷ୍ଠ-ମ୍ଭଵତି । ବୃହ-ଦ୍ଵୈ ସୁଵର୍ଗୋ ଲୋକଃ । ବୃହତୈଵ ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକଂ-ଯଁନ୍ତି ॥ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶି ନାମ ସାମ । ମାଦ୍ଧ୍ଯନ୍ଦିନେ ପଵମାନେ ଭଵତି ॥ 31 ॥
ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶଦ୍ଵୈ ଦେଵତାଃ । ଦେଵତା ଏଵାଵରୁନ୍ଧତେ ॥ ଯେ ଵା ଇତଃ ପରାଞ୍ଚଗ୍ଂ ସଂଵଁଥ୍ସର-ମୁପ ଯନ୍ତି । ନ ହୈନ-ନ୍ତେ ସ୍ଵସ୍ତି ସମଶ୍ଞୁଵତେ । ଅଥ ଯେ-ଽମୁତୋ-ଽର୍ଵାଞ୍ଚମୁପ ଯନ୍ତି । ତେ ହୈନଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵସ୍ତି ସମଶ୍ଞୁଵତେ । ଏତଦ୍ଵା ଅମୁତୋ-ଽର୍ଵାଞ୍ଚମୁପ ଯନ୍ତି । ଯଦେଵମ୍ । ଯୋ ହ ଖଲୁ ଵାଵ ପ୍ରଜାପତିଃ । ସ ଉ ଵେଵେନ୍ଦ୍ରଃ । ତଦୁ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ନଯନ୍ତି ॥ 32 ॥
(କାର୍ଯା-ଵିରାଡ୍ - ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ - ପଵମାନେ ଭଵତୀ - ନ୍ଦ୍ର ଏକଂ ଚ) (ଅ. 2)
ଅନୁଵାକଂ 3 - ଵିଷୁଵଦ୍ଦିନେ-ଽତିଗ୍ରାହ୍ଯଵିଶେଷାଃ
ଅନୁଵାକଂ 3 - ଵିଷୁଵଦ୍ଦିନେ-ଽତିଗ୍ରାହ୍ଯଵିଶେଷାଃ
ସନ୍ତତିର୍ଵା ଏତେ ଗ୍ରହାଃ । ଯ-ତ୍ପରଃ ସାମାନଃ । ଵିଷୂଵାନ୍-ଦିଵାକୀର୍ତ୍ଯମ୍ । ଯଥା ଶାଲାଯୈ ପକ୍ଷସୀ । ଏଵଗ୍ଂ ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ ପକ୍ଷସୀ । ଯଦେତେନ ଗୃହ୍ଯେରନ୍ନ୍ । ଵିଷୂଚୀ ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ ପକ୍ଷସୀ ଵ୍ଯଵସ୍ରଗ୍ଂ ସେଯାତାମ୍ । ଆର୍ତିମାର୍ଚ୍ଛେଯୁଃ । ଯଦେତେ ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ । ଯଥା ଶାଲାଯୈ ପକ୍ଷସୀ ମଦ୍ଧ୍ଯମଂଵଁଗ୍ଂଶମଭି ସମାଯଚ୍ଛତି ॥ 33 ॥
ଏଵଗ୍ଂ ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ ପକ୍ଷସୀ ଦିଵାକୀର୍ତ୍ଯମଭି ସନ୍ତନ୍ଵନ୍ତି । ନାର୍ତିମାର୍ଚ୍ଛନ୍ତି ॥ ଏକଵିଗ୍ଂଶ-ମହର୍ଭଵତି । ଶୁକ୍ରାଗ୍ରା ଗ୍ରହା ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ । ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ତବ୍ଧ୍ଯୈ ସଯତ୍ଵାଯ ॥ ସୌର୍ଯ ଏତଦହଃ ପଶୁରାଲଭ୍ଯତେ । ସୌର୍ଯୋ-ଽତିଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଗୃହ୍ଯତେ । ଅହରେଵ ରୂପେଣ ସମର୍ଧଯନ୍ତି । ଅଥୋ ଅହ୍ନ ଏଵୈଷ ବଲିର୍-ହ୍ରିଯତେ ॥ ସପ୍ତୈ-ତଦହରତି-ଗ୍ରାହ୍ଯା ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ ॥ 34 ॥
ସପ୍ତ ଵୈ ଶୀର୍ଷଣ୍ଯାଃ ପ୍ରାଣାଃ । ଅସାଵାଦିତ୍ଯ-ଶ୍ଶିରଃ ପ୍ରଜାନାମ୍ । ଶୀର୍ଷନ୍ନେଵ ପ୍ରଜାନା-ମ୍ପ୍ରାଣା-ନ୍ଦଧାତି । ତସ୍ମାଥ୍ସପ୍ତ ଶୀର୍ଷ-ନ୍ପ୍ରାଣାଃ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରଗ୍ଂ ହତ୍ଵା । ଅସୁରା-ନ୍ପରାଭାଵ୍ଯ । ସ ଇମାଁଲ୍ଲୋକା-ନଭ୍ଯଜଯତ୍ । ତସ୍ଯାସୌ ଲୋକୋ-ଽନଭିଜିତ ଆସୀତ୍ । ତଂ-ଵିଁଶ୍ଵକର୍ମା ଭୂତ୍ଵା-ଽଭ୍ଯଜଯତ୍ । ଯ-ଦ୍ଵୈଶ୍ଵକର୍ମଣୋ ଗୃହ୍ଯତେ ॥ 35 ॥
ସୁଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯା-ଭିଜିତ୍ଯୈ ॥ ପ୍ର ଵା ଏତେ-ଽସ୍ମା-ଲ୍ଲୋକା-ଚ୍ଚ୍ଯଵନ୍ତେ । ଯେ ଵୈଶ୍ଵକର୍ମଣ-ଙ୍ଗୃହ୍ଣତେ । ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଶ୍ଵୋ ଗୃହ୍ଯତେ । ଇଯଂ-ଵାଁ ଅଦିତିଃ । ଅସ୍ଯାମେଵ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠନ୍ତି ॥ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯୋ ଗୃହ୍ଯେତେ । ଵିଶ୍ଵାନ୍ଯେଵାନ୍ଯେନ କର୍ମାଣି କୁର୍ଵାଣା ଯନ୍ତି । ଅସ୍ଯାମନ୍ଯେନ ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ॥ ତାଵା-ଽପରାର୍ଧା-ଥ୍ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯା-ନ୍ଯୋନ୍ଯୋ ଗୃହ୍ଯେତେ ॥ ତାଵୁଭୌ ସହ ମହାଵ୍ରତେ ଗୃହ୍ଯେତେ । ଯଜ୍ଞସ୍ଯୈଵାନ୍ତ-ଙ୍ଗତ୍ଵା । ଉଭଯୋ-ର୍ଲୋକଯୋଃ ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ॥ ଅର୍କ୍ଯମୁକ୍ଥ-ମ୍ଭଵତି ।
ଏଵଗ୍ଂ ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ ପକ୍ଷସୀ ଦିଵାକୀର୍ତ୍ଯମଭି ସନ୍ତନ୍ଵନ୍ତି । ନାର୍ତିମାର୍ଚ୍ଛନ୍ତି ॥ ଏକଵିଗ୍ଂଶ-ମହର୍ଭଵତି । ଶୁକ୍ରାଗ୍ରା ଗ୍ରହା ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ । ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ତବ୍ଧ୍ଯୈ ସଯତ୍ଵାଯ ॥ ସୌର୍ଯ ଏତଦହଃ ପଶୁରାଲଭ୍ଯତେ । ସୌର୍ଯୋ-ଽତିଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଗୃହ୍ଯତେ । ଅହରେଵ ରୂପେଣ ସମର୍ଧଯନ୍ତି । ଅଥୋ ଅହ୍ନ ଏଵୈଷ ବଲିର୍-ହ୍ରିଯତେ ॥ ସପ୍ତୈ-ତଦହରତି-ଗ୍ରାହ୍ଯା ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ ॥ 34 ॥
ସପ୍ତ ଵୈ ଶୀର୍ଷଣ୍ଯାଃ ପ୍ରାଣାଃ । ଅସାଵାଦିତ୍ଯ-ଶ୍ଶିରଃ ପ୍ରଜାନାମ୍ । ଶୀର୍ଷନ୍ନେଵ ପ୍ରଜାନା-ମ୍ପ୍ରାଣା-ନ୍ଦଧାତି । ତସ୍ମାଥ୍ସପ୍ତ ଶୀର୍ଷ-ନ୍ପ୍ରାଣାଃ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରଗ୍ଂ ହତ୍ଵା । ଅସୁରା-ନ୍ପରାଭାଵ୍ଯ । ସ ଇମାଁଲ୍ଲୋକା-ନଭ୍ଯଜଯତ୍ । ତସ୍ଯାସୌ ଲୋକୋ-ଽନଭିଜିତ ଆସୀତ୍ । ତଂ-ଵିଁଶ୍ଵକର୍ମା ଭୂତ୍ଵା-ଽଭ୍ଯଜଯତ୍ । ଯ-ଦ୍ଵୈଶ୍ଵକର୍ମଣୋ ଗୃହ୍ଯତେ ॥ 35 ॥
ସୁଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯା-ଭିଜିତ୍ଯୈ ॥ ପ୍ର ଵା ଏତେ-ଽସ୍ମା-ଲ୍ଲୋକା-ଚ୍ଚ୍ଯଵନ୍ତେ । ଯେ ଵୈଶ୍ଵକର୍ମଣ-ଙ୍ଗୃହ୍ଣତେ । ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଶ୍ଵୋ ଗୃହ୍ଯତେ । ଇଯଂ-ଵାଁ ଅଦିତିଃ । ଅସ୍ଯାମେଵ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠନ୍ତି ॥ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯୋ ଗୃହ୍ଯେତେ । ଵିଶ୍ଵାନ୍ଯେଵାନ୍ଯେନ କର୍ମାଣି କୁର୍ଵାଣା ଯନ୍ତି । ଅସ୍ଯାମନ୍ଯେନ ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ॥ ତାଵା-ଽପରାର୍ଧା-ଥ୍ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯା-ନ୍ଯୋନ୍ଯୋ ଗୃହ୍ଯେତେ ॥ ତାଵୁଭୌ ସହ ମହାଵ୍ରତେ ଗୃହ୍ଯେତେ । ଯଜ୍ଞସ୍ଯୈଵାନ୍ତ-ଙ୍ଗତ୍ଵା । ଉଭଯୋ-ର୍ଲୋକଯୋଃ ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ॥ ଅର୍କ୍ଯମୁକ୍ଥ-ମ୍ଭଵତି ।
ଅନ୍ନାଦ୍ଯସ୍ଯା-ଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥ 36 ॥
(ସମାଯଚ୍ଛ - ତ୍ଯତିଗ୍ରାହ୍ଯା ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ - ଗୃହ୍ଯତେ - ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଥାନ୍ଯୋନ୍ଯୋ ଗୃହ୍ଯେତେ ପଞ୍ଚ ଚ ) (ଅ. 3)
ଅନୁଵାକଂ 4 - ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଦିନେ ଦିଵାକୀର୍ତ୍ଯନାମାନି ସାମାନି
ଅନୁଵାକଂ 4 - ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଦିନେ ଦିଵାକୀର୍ତ୍ଯନାମାନି ସାମାନି
ଏକଵିଗ୍ଂଶ ଏଷ ଭଵତି । ଏତେନ ଵୈ ଦେଵା ଏକଵିଗ୍ଂଶେନ । ଆଦିତ୍ଯମିତ ଉତ୍ତମଗ୍ଂ ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକ-ମାରୋହଯନ୍ନ୍ । ସ ଵା ଏଷ ଇତ ଏକଵିଗ୍ଂଶଃ । ତସ୍ଯ ଦଶାଵସ୍ତାଦହାନି । ଦଶ ପରସ୍ତାତ୍ । ସ ଵା ଏଷ ଵିରାଜ୍ଯୁଭଯତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ଵିରାଜି ହି ଵା ଏଷ ଉଭଯତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ତସ୍ମାଦନ୍ତରେମୌ ଲୋକୌ ଯନ୍ନ୍ । ସର୍ଵେଷୁ ସୁଵର୍ଗେଷୁ ଲୋକେ-ଷ୍ଵଭିତପନ୍ନେତି ॥ 37 ॥
ଦେଵା ଵା ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ସୁଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ । ପରାଚୋ-ଽତିପାଦାଦବିଭଯୁଃ । ତ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋଭିରଦୃଗ୍ଂ ହନ୍ଧୃତ୍ଯୈ । ଦେଵା ଵା ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ସୁଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ । ଅଵାଚୋ-ଽଵପାଦାଦବିଭଯୁଃ । ତ-ମ୍ପଞ୍ଚଭୀ ରଶ୍ମିଭି-ରୁଦଵଯନ୍ନ୍ । ତସ୍ମାଦେକଵିଗ୍ଂଶେ ଽହ-ନ୍ପଞ୍ଚ ଦିଵାକୀର୍ତ୍ଯାନି କ୍ରିଯନ୍ତେ । ରଶ୍ମଯୋ ଵୈ ଦିଵାକୀର୍ତ୍ଯାନି ॥ ଯେ ଗାଯତ୍ରେ । ତେ ଗାଯତ୍ରୀଷୂତ୍ତରଯୋଃ ପଵମାନଯୋଃ ॥ 38 ॥
ମହାଦିଵାକୀର୍ତ୍ଯଗ୍ଂ ହୋତୁଃ ପୃଷ୍ଠମ୍ । ଵିକର୍ଣ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମସାମମ୍ । ଭାସୋ-ଽଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଃ ॥ ଅଥୈତାନି ପରାଣି । ପରୈର୍ଵୈ ଦେଵା ଆଦିତ୍ଯଗ୍ଂ ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକମପାରଯନ୍ନ୍ । ଯଦପାରଯନ୍ନ୍ । ତ-ତ୍ପରାଣା-ମ୍ପରତ୍ଵମ୍ । ପାରଯନ୍ତ୍ଯେନ-ମ୍ପରାଣି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ଅଥୈତାନି ସ୍ପରାଣି । ସ୍ପରୈର୍ଵୈ ଦେଵା ଆଦିତ୍ଯଗ୍ଂ ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକମସ୍ପାରଯନ୍ନ୍ । ଯଦସ୍ପାରଯନ୍ନ୍ । ତ-ଥ୍ସ୍ପରାଣାଗ୍ ସ୍ପରତ୍ଵମ୍ । ସ୍ପାରଯନ୍ତ୍ଯେନଗ୍ଗ୍ ସ୍ପରାଣି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 39 ॥
ଦେଵା ଵା ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ସୁଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ । ପରାଚୋ-ଽତିପାଦାଦବିଭଯୁଃ । ତ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋଭିରଦୃଗ୍ଂ ହନ୍ଧୃତ୍ଯୈ । ଦେଵା ଵା ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ସୁଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ । ଅଵାଚୋ-ଽଵପାଦାଦବିଭଯୁଃ । ତ-ମ୍ପଞ୍ଚଭୀ ରଶ୍ମିଭି-ରୁଦଵଯନ୍ନ୍ । ତସ୍ମାଦେକଵିଗ୍ଂଶେ ଽହ-ନ୍ପଞ୍ଚ ଦିଵାକୀର୍ତ୍ଯାନି କ୍ରିଯନ୍ତେ । ରଶ୍ମଯୋ ଵୈ ଦିଵାକୀର୍ତ୍ଯାନି ॥ ଯେ ଗାଯତ୍ରେ । ତେ ଗାଯତ୍ରୀଷୂତ୍ତରଯୋଃ ପଵମାନଯୋଃ ॥ 38 ॥
ମହାଦିଵାକୀର୍ତ୍ଯଗ୍ଂ ହୋତୁଃ ପୃଷ୍ଠମ୍ । ଵିକର୍ଣ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମସାମମ୍ । ଭାସୋ-ଽଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଃ ॥ ଅଥୈତାନି ପରାଣି । ପରୈର୍ଵୈ ଦେଵା ଆଦିତ୍ଯଗ୍ଂ ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକମପାରଯନ୍ନ୍ । ଯଦପାରଯନ୍ନ୍ । ତ-ତ୍ପରାଣା-ମ୍ପରତ୍ଵମ୍ । ପାରଯନ୍ତ୍ଯେନ-ମ୍ପରାଣି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ଅଥୈତାନି ସ୍ପରାଣି । ସ୍ପରୈର୍ଵୈ ଦେଵା ଆଦିତ୍ଯଗ୍ଂ ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକମସ୍ପାରଯନ୍ନ୍ । ଯଦସ୍ପାରଯନ୍ନ୍ । ତ-ଥ୍ସ୍ପରାଣାଗ୍ ସ୍ପରତ୍ଵମ୍ । ସ୍ପାରଯନ୍ତ୍ଯେନଗ୍ଗ୍ ସ୍ପରାଣି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 39 ॥
(ଏତି-ପଵମାନଯୋଃ-ସ୍ପରାଣୀ ପଞ୍ଚ ଚ) (ଅ. 4)
ଅନୁଵାକଂ 5 - ପଶଵଃ ଵୈଷ୍ଣଵାଦ୍ଯା ନଵ
ଅନୁଵାକଂ 5 - ପଶଵଃ ଵୈଷ୍ଣଵାଦ୍ଯା ନଵ
ଅପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ-ଵାଁ ଏତେ ଗଚ୍ଛନ୍ତି । ଯେଷାଗ୍ଂ ସଂଵଁଥ୍ସରେ-ଽନାପ୍ତେ-ଽଥ । ଏକାଦଶିନ୍ଯାପ୍ଯତେ ॥ ଵୈଷ୍ଣଵଂ-ଵାଁମନ-ମାଲଭନ୍ତେ । ଯଜ୍ଞୋ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁଃ । ଯଜ୍ଞମେଵାଲଭନ୍ତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ୍ଯୈ । ଐନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନ-ମାଲଭନ୍ତେ । ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ଵୈ ଦେଵାନା-ମଯାତଯାମାନୌ । ଯେ ଏଵ ଦେଵତେ ଅଯାତଯାମ୍ନୀ । ତେ ଏଵାଲଭନ୍ତେ ॥ 40 ॥
ଵୈଶ୍ଵଦେଵ-ମାଲଭନ୍ତେ । ଦେଵତା ଏଵାଵ-ରୁନ୍ଧତେ । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯା-ନ୍ଧେନୁ-ମାଲଭନ୍ତେ । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯୋରେଵ ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠନ୍ତି । ଵାଯଵ୍ଯଂ-ଵଁଥ୍ସମାଲଭନ୍ତେ । ଵାଯୁରେଵୈଭ୍ଯୋ ଯଥା-ଽଽଯତନା-ଦ୍ଦେଵତା ଅଵରୁନ୍ଧେ । ଆଦିତ୍ଯାମଵିଂ-ଵଁଶା-ମାଲଭନ୍ତେ । ଇଯଂ-ଵାଁ ଅଦିତିଃ । ଅସ୍ଯାମେଵ ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠନ୍ତି । ମୈତ୍ରାଵରୁଣୀ-ମାଲଭନ୍ତେ ॥ 41 ॥
ମିତ୍ରେଣୈଵ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସ୍ଵିଷ୍ଟଗ୍ଂ ଶମଯନ୍ତି । ଵରୁଣେନ ଦୁରିଷ୍ଟମ୍ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯ-ନ୍ତୂପର-ମ୍ମହାଵ୍ରତ ଆଲଭନ୍ତେ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ-ଽତିଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଗୃହ୍ଯତେ । ଅହରେଵ ରୂପେଣ ସମର୍ଧଯନ୍ତି । ଅଥୋ ଅହ୍ନ ଏଵୈଷ ବଲିର୍-ହ୍ରିଯତେ । ଆଗ୍ନେଯମାଲଭନ୍ତେ ପ୍ରତି ପ୍ରଜ୍ଞାତ୍ଯୈ ॥ ଅଜପେତ୍ଵାନ୍. ଵା ଏତେ ପୂର୍ଵୈର୍ମାସୈର-ଵରୁନ୍ଧତେ । ଯଦେତେ ଗଵ୍ଯାଃ ପଶଵ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ । ଉଭଯେଷା-ମ୍ପଶୂନା-ମଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥ 42 ॥
ଯଦତିରିକ୍ତା-ମେକାଦଶିନୀ-ମାଲଭେରନ୍ନ୍ । ଅପ୍ରିଯ-ମ୍ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯ-ମଭ୍ଯତିରିଚ୍ଯେତ । ଯ-ଦ୍ଦ୍ଵୌଦ୍ଵୌ ପଶୂ ସମସ୍ଯେଯୁଃ । କନୀଯ ଆଯୁଃ କୁର୍ଵୀରନ୍ନ୍ । ଯଦେତେ ବ୍ରାହ୍ମଣଵନ୍ତଃ ପଶଵ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ । ନାପ୍ରିଯ-ମ୍ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯ-ମଭ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ । ନ କନୀଯ ଆଯୁଃ କୁର୍ଵତେ ॥ 43 ॥
ଵୈଶ୍ଵଦେଵ-ମାଲଭନ୍ତେ । ଦେଵତା ଏଵାଵ-ରୁନ୍ଧତେ । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯା-ନ୍ଧେନୁ-ମାଲଭନ୍ତେ । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯୋରେଵ ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠନ୍ତି । ଵାଯଵ୍ଯଂ-ଵଁଥ୍ସମାଲଭନ୍ତେ । ଵାଯୁରେଵୈଭ୍ଯୋ ଯଥା-ଽଽଯତନା-ଦ୍ଦେଵତା ଅଵରୁନ୍ଧେ । ଆଦିତ୍ଯାମଵିଂ-ଵଁଶା-ମାଲଭନ୍ତେ । ଇଯଂ-ଵାଁ ଅଦିତିଃ । ଅସ୍ଯାମେଵ ପ୍ରତି ତିଷ୍ଠନ୍ତି । ମୈତ୍ରାଵରୁଣୀ-ମାଲଭନ୍ତେ ॥ 41 ॥
ମିତ୍ରେଣୈଵ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସ୍ଵିଷ୍ଟଗ୍ଂ ଶମଯନ୍ତି । ଵରୁଣେନ ଦୁରିଷ୍ଟମ୍ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯ-ନ୍ତୂପର-ମ୍ମହାଵ୍ରତ ଆଲଭନ୍ତେ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ-ଽତିଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଗୃହ୍ଯତେ । ଅହରେଵ ରୂପେଣ ସମର୍ଧଯନ୍ତି । ଅଥୋ ଅହ୍ନ ଏଵୈଷ ବଲିର୍-ହ୍ରିଯତେ । ଆଗ୍ନେଯମାଲଭନ୍ତେ ପ୍ରତି ପ୍ରଜ୍ଞାତ୍ଯୈ ॥ ଅଜପେତ୍ଵାନ୍. ଵା ଏତେ ପୂର୍ଵୈର୍ମାସୈର-ଵରୁନ୍ଧତେ । ଯଦେତେ ଗଵ୍ଯାଃ ପଶଵ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ । ଉଭଯେଷା-ମ୍ପଶୂନା-ମଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥ 42 ॥
ଯଦତିରିକ୍ତା-ମେକାଦଶିନୀ-ମାଲଭେରନ୍ନ୍ । ଅପ୍ରିଯ-ମ୍ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯ-ମଭ୍ଯତିରିଚ୍ଯେତ । ଯ-ଦ୍ଦ୍ଵୌଦ୍ଵୌ ପଶୂ ସମସ୍ଯେଯୁଃ । କନୀଯ ଆଯୁଃ କୁର୍ଵୀରନ୍ନ୍ । ଯଦେତେ ବ୍ରାହ୍ମଣଵନ୍ତଃ ପଶଵ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ । ନାପ୍ରିଯ-ମ୍ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯ-ମଭ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ । ନ କନୀଯ ଆଯୁଃ କୁର୍ଵତେ ॥ 43 ॥
(ତେ-ଏଵାଲଭନ୍ତେ-ମୈତ୍ରାଵରୁଣୀମାଲଭନ୍ତେ-ଽଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ-+ସପ୍ତ ଚ) (ଅ. 5)
ଅନୁଵାକଂ 6 - ମହାଵ୍ରତମ୍
ଅନୁଵାକଂ 6 - ମହାଵ୍ରତମ୍
ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଜା-ସ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୃତ୍ତୋ-ଽଶଯତ୍ । ତ-ନ୍ଦେଵା ଭୂତାନାଗ୍ଂ ରସ-ନ୍ତେଜଃ ସଭୃନ୍ତ୍ଯ । ତେନୈନମଭିଷଜ୍ଯନ୍ନ୍ । ମହାନଵଵର୍ତୀତି । ତ-ନ୍ମହାଵ୍ରତସ୍ଯ ମହାଵ୍ରତତ୍ଵମ୍ । ମହ-ଦ୍ଵ୍ରତମିତି । ତ-ନ୍ମହାଵ୍ରତସ୍ଯ ମହାଵ୍ରତତ୍ଵମ୍ । ମହତୋ ଵ୍ରତମିତି । ତ-ନ୍ମହାଵ୍ରତସ୍ଯ ମହାଵ୍ରତତ୍ଵମ୍ ॥ ପଞ୍ଚଵିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ ଭଵତି ॥ 44 ॥
ଚତୁର୍ଵିଗ୍ଂଶ-ତ୍ଯର୍ଧମାସ-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସରଃ । ଯ-ଦ୍ଵା ଏତସ୍ମିନ୍-ଥ୍ସଂଵଁଥ୍ସରେ ଽଧିପ୍ରାଜାଯତ । ତଦନ୍ନ-ମ୍ପଞ୍ଚଵିଗ୍ଂଶ-ମଭଵତ୍ ॥ ମଦ୍ଧ୍ଯତଃ କ୍ରିଯତେ । ମଦ୍ଧ୍ଯତୋ ହ୍ଯନ୍ନମଶିତ-ନ୍ଧିନୋତି । ଅଥୋ ମଦ୍ଧ୍ଯତ ଏଵ ପ୍ରଜାନାମୂର୍ଗ୍ଧୀଯତେ ॥ ଅଥ ଯଦ୍ଵା ଇଦମନ୍ତତଃ କ୍ରିଯତେ । ତସ୍ମାଦୁଦନ୍ତେ ପ୍ରଜା-ସ୍ସମେଧନ୍ତେ । ଅନ୍ତତଃ କ୍ରିଯତେ ପ୍ରଜନନାଯୈଵ ॥ ତ୍ରିଵୃଚ୍ଛିରୋ ଭଵତି ॥ 45 ॥
ତ୍ରେଧା ଵିହିତଗ୍ଂ ହି ଶିରଃ । ଲୋମ ଛଵୀରସ୍ଥି ॥ ପରାଚା ସ୍ତୁଵନ୍ତି । ତସ୍ମା-ତ୍ତ-ଥ୍ସଦୃଗେଵ । ନ ମେଦ୍ଯତୋ-ଽନୁ ମେଦ୍ଯତି । ନ କୃଶ୍ଯତୋ-ଽନୁ କୃଶ୍ଯତି ॥ ପଞ୍ଚଦଶୋ-ଽନ୍ଯଃ ପକ୍ଷୋ ଭଵତି । ସପ୍ତଦଶୋ-ଽନ୍ଯଃ । ତସ୍ମା-ଦ୍ଵଯାଗ୍ସ୍ଯ-ନ୍ଯତରମର୍ଧମଭି ପର୍ଯାଵର୍ତନ୍ତେ । ଅନ୍ଯତରତୋ ହି ତ-ଦ୍ଗରୀଯଃ କ୍ରିଯତେ ॥ 46 ॥
ପଞ୍ଚଵିଗ୍ଂଶ ଆତ୍ମା ଭଵତି । ତସ୍ମା-ନ୍ମଦ୍ଧ୍ଯତଃ ପଶଵୋ ଵରିଷ୍ଠାଃ ॥ ଏକଵିଗ୍ଂଶ-ମ୍ପୁଚ୍ଛମ୍ । ଦ୍ଵିପଦାସୁ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ୍ଯୈ ॥ ସର୍ଵେଣ ସହ ସ୍ତୁଵନ୍ତି । ସର୍ଵେଣ ହ୍ଯାତ୍ମନା-ଽଽତ୍ମନ୍ଵୀ । ସହୋତ୍ପତନ୍ତି ॥ ଏକୈକା-ମୁଚ୍ଛିଗ୍ଂଷନ୍ତି । ଆତ୍ମନ୍ନ୍. ହ୍ଯଙ୍ଗାନି ବଦ୍ଧାନି ॥ ନ ଵା ଏତେନ ସର୍ଵଃ ପୁରୁଷଃ ॥ 47 ॥
ଯଦିତ ଇତୋ ଲୋମାନି ଦତୋ ନଖାନ୍ । ପରିମାଦଃ କ୍ରିଯନ୍ତେ । ତାନ୍ଯେଵ ତେନ ପ୍ରତ୍ଯୁପ୍ଯନ୍ତେ ॥ ଔଦୁମ୍ବରସ୍ତଲ୍ପୋ ଭଵତି । ଊର୍ଗ୍ଵା ଅନ୍ନମୁଦୁମ୍ବରଃ । ଊର୍ଜ ଏଵାନ୍ନାଦ୍ଯସ୍ଯା-ଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥ ଯସ୍ଯ ତଲ୍ପସଦ୍ଯ-ମନଭିଜିତଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯାତ୍ । ସ ଦେଵାନାଗ୍ଂ ସାମ୍ଯକ୍ଷେ । ତଲ୍ପସଦ୍ଯ-ମଭିଜଯାନୀତି ତଲ୍ପମା-ରୁହ୍ଯୋ-ଦ୍ଗାଯେତ୍ । ତଲ୍ପସଦ୍ଯ-ମେଵାଭିଜଯତି ॥ 48 ॥
ଯସ୍ଯ ତଲ୍ପସଦ୍ଯ-ମଭିଜିତଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯାତ୍ । ସ ଦେଵାନାଗ୍ଂ ସାମ୍ଯକ୍ଷେ । ତଲ୍ପସଦ୍ଯ-ମ୍ମା ପରାଜେଷୀତି ତଲ୍ପ-ମାରୁହ୍ଯୋ-ଦ୍ଗାଯେତ୍ । ନ ତଲ୍ପସଦ୍ଯ-ମ୍ପରାଜଯତେ ॥ ପ୍ଲେଙ୍ଖେ ଶଗ୍ଂସତି । ମହୋ ଵୈ ପ୍ଲେଙ୍ଖଃ । ମହସ ଏଵାନ୍ନାଦ୍ଯସ୍ଯା-ଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥ ଦେଵାସୁରା-ସ୍ସଂଯଁତ୍ତା ଆସନ୍ନ୍ । ତ ଆଦିତ୍ଯେ ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛନ୍ତ । ତ-ନ୍ଦେଵା-ସ୍ସମଜଯନ୍ନ୍ ॥ 49 ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚ ଚର୍ମକର୍ତେ ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛେତେ । ଦୈଵ୍ଯୋ ଵୈ ଵର୍ଣୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ । ଅସର୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରଃ । ଇମେ-ଽରା-ଥ୍ସୁରିମେ ସୁଭୂତ-ମକ୍ର-ନ୍ନିତ୍ଯନ୍ଯତରୋ ବ୍ରୂଯାତ୍ । ଇମ ଉଦ୍ଵାସୀକାରିଣ ଇମେ ଦୁର୍ଭୂତ-ମକ୍ରନ୍ନିତ୍ଯନ୍ଯତରଃ । ଯଦେଵୈଷାଗ୍ଂ ସୁକୃତଂ-ଯାଁ ରାଦ୍ଧିଃ । ତଦନ୍ଯତରୋ-ଽଭିଶ୍ରୀଣାତି । ଯଦେଵୈଷା-ନ୍ଦୁଷ୍କୃତଂ-ଯାଁ-ଽରାଦ୍ଧିଃ । ତଦନ୍ଯତରୋ-ଽପହନ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ମଣ-ସ୍ସ-ଞ୍ଜଯତି । ଅମୁମେଵାଦିତ୍ଯ-ମ୍ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯସ୍ଯ ସଂଵିଁନ୍ଦନ୍ତେ ॥ 50 ॥
ଚତୁର୍ଵିଗ୍ଂଶ-ତ୍ଯର୍ଧମାସ-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସରଃ । ଯ-ଦ୍ଵା ଏତସ୍ମିନ୍-ଥ୍ସଂଵଁଥ୍ସରେ ଽଧିପ୍ରାଜାଯତ । ତଦନ୍ନ-ମ୍ପଞ୍ଚଵିଗ୍ଂଶ-ମଭଵତ୍ ॥ ମଦ୍ଧ୍ଯତଃ କ୍ରିଯତେ । ମଦ୍ଧ୍ଯତୋ ହ୍ଯନ୍ନମଶିତ-ନ୍ଧିନୋତି । ଅଥୋ ମଦ୍ଧ୍ଯତ ଏଵ ପ୍ରଜାନାମୂର୍ଗ୍ଧୀଯତେ ॥ ଅଥ ଯଦ୍ଵା ଇଦମନ୍ତତଃ କ୍ରିଯତେ । ତସ୍ମାଦୁଦନ୍ତେ ପ୍ରଜା-ସ୍ସମେଧନ୍ତେ । ଅନ୍ତତଃ କ୍ରିଯତେ ପ୍ରଜନନାଯୈଵ ॥ ତ୍ରିଵୃଚ୍ଛିରୋ ଭଵତି ॥ 45 ॥
ତ୍ରେଧା ଵିହିତଗ୍ଂ ହି ଶିରଃ । ଲୋମ ଛଵୀରସ୍ଥି ॥ ପରାଚା ସ୍ତୁଵନ୍ତି । ତସ୍ମା-ତ୍ତ-ଥ୍ସଦୃଗେଵ । ନ ମେଦ୍ଯତୋ-ଽନୁ ମେଦ୍ଯତି । ନ କୃଶ୍ଯତୋ-ଽନୁ କୃଶ୍ଯତି ॥ ପଞ୍ଚଦଶୋ-ଽନ୍ଯଃ ପକ୍ଷୋ ଭଵତି । ସପ୍ତଦଶୋ-ଽନ୍ଯଃ । ତସ୍ମା-ଦ୍ଵଯାଗ୍ସ୍ଯ-ନ୍ଯତରମର୍ଧମଭି ପର୍ଯାଵର୍ତନ୍ତେ । ଅନ୍ଯତରତୋ ହି ତ-ଦ୍ଗରୀଯଃ କ୍ରିଯତେ ॥ 46 ॥
ପଞ୍ଚଵିଗ୍ଂଶ ଆତ୍ମା ଭଵତି । ତସ୍ମା-ନ୍ମଦ୍ଧ୍ଯତଃ ପଶଵୋ ଵରିଷ୍ଠାଃ ॥ ଏକଵିଗ୍ଂଶ-ମ୍ପୁଚ୍ଛମ୍ । ଦ୍ଵିପଦାସୁ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ୍ଯୈ ॥ ସର୍ଵେଣ ସହ ସ୍ତୁଵନ୍ତି । ସର୍ଵେଣ ହ୍ଯାତ୍ମନା-ଽଽତ୍ମନ୍ଵୀ । ସହୋତ୍ପତନ୍ତି ॥ ଏକୈକା-ମୁଚ୍ଛିଗ୍ଂଷନ୍ତି । ଆତ୍ମନ୍ନ୍. ହ୍ଯଙ୍ଗାନି ବଦ୍ଧାନି ॥ ନ ଵା ଏତେନ ସର୍ଵଃ ପୁରୁଷଃ ॥ 47 ॥
ଯଦିତ ଇତୋ ଲୋମାନି ଦତୋ ନଖାନ୍ । ପରିମାଦଃ କ୍ରିଯନ୍ତେ । ତାନ୍ଯେଵ ତେନ ପ୍ରତ୍ଯୁପ୍ଯନ୍ତେ ॥ ଔଦୁମ୍ବରସ୍ତଲ୍ପୋ ଭଵତି । ଊର୍ଗ୍ଵା ଅନ୍ନମୁଦୁମ୍ବରଃ । ଊର୍ଜ ଏଵାନ୍ନାଦ୍ଯସ୍ଯା-ଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥ ଯସ୍ଯ ତଲ୍ପସଦ୍ଯ-ମନଭିଜିତଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯାତ୍ । ସ ଦେଵାନାଗ୍ଂ ସାମ୍ଯକ୍ଷେ । ତଲ୍ପସଦ୍ଯ-ମଭିଜଯାନୀତି ତଲ୍ପମା-ରୁହ୍ଯୋ-ଦ୍ଗାଯେତ୍ । ତଲ୍ପସଦ୍ଯ-ମେଵାଭିଜଯତି ॥ 48 ॥
ଯସ୍ଯ ତଲ୍ପସଦ୍ଯ-ମଭିଜିତଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯାତ୍ । ସ ଦେଵାନାଗ୍ଂ ସାମ୍ଯକ୍ଷେ । ତଲ୍ପସଦ୍ଯ-ମ୍ମା ପରାଜେଷୀତି ତଲ୍ପ-ମାରୁହ୍ଯୋ-ଦ୍ଗାଯେତ୍ । ନ ତଲ୍ପସଦ୍ଯ-ମ୍ପରାଜଯତେ ॥ ପ୍ଲେଙ୍ଖେ ଶଗ୍ଂସତି । ମହୋ ଵୈ ପ୍ଲେଙ୍ଖଃ । ମହସ ଏଵାନ୍ନାଦ୍ଯସ୍ଯା-ଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥ ଦେଵାସୁରା-ସ୍ସଂଯଁତ୍ତା ଆସନ୍ନ୍ । ତ ଆଦିତ୍ଯେ ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛନ୍ତ । ତ-ନ୍ଦେଵା-ସ୍ସମଜଯନ୍ନ୍ ॥ 49 ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚ ଚର୍ମକର୍ତେ ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛେତେ । ଦୈଵ୍ଯୋ ଵୈ ଵର୍ଣୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ । ଅସର୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରଃ । ଇମେ-ଽରା-ଥ୍ସୁରିମେ ସୁଭୂତ-ମକ୍ର-ନ୍ନିତ୍ଯନ୍ଯତରୋ ବ୍ରୂଯାତ୍ । ଇମ ଉଦ୍ଵାସୀକାରିଣ ଇମେ ଦୁର୍ଭୂତ-ମକ୍ରନ୍ନିତ୍ଯନ୍ଯତରଃ । ଯଦେଵୈଷାଗ୍ଂ ସୁକୃତଂ-ଯାଁ ରାଦ୍ଧିଃ । ତଦନ୍ଯତରୋ-ଽଭିଶ୍ରୀଣାତି । ଯଦେଵୈଷା-ନ୍ଦୁଷ୍କୃତଂ-ଯାଁ-ଽରାଦ୍ଧିଃ । ତଦନ୍ଯତରୋ-ଽପହନ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ମଣ-ସ୍ସ-ଞ୍ଜଯତି । ଅମୁମେଵାଦିତ୍ଯ-ମ୍ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯସ୍ଯ ସଂଵିଁନ୍ଦନ୍ତେ ॥ 50 ॥
(ଭଵତି - ଭଵତି - କ୍ରିଯତେ - ପୁରୁଷୋ - ଜଯତ୍ଯ - ଜଯ - ଞ୍ଜଯତ୍ଯେକ-ଞ୍ଚ) (ଅ. 6)
(ଉଦ୍ଧ୍ଯନ୍ଯମାନଂ - ନଵୈତାନି - ସନ୍ତତି - ରେକଵିଗ୍ଂଶ ଏଷୋ - ଽପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ - ପ୍ରଜାପତି-ର୍ଵୃତ୍ତ-ଷ୍ଷଟ୍ )
(ଉଦ୍ଧନ୍ଯମାନଗ୍ଂ - ଶୋଚିଷ୍କେଶୋ - ଽଗ୍ନେ ସପତ୍ନା - ନତିଗ୍ରାହ୍ଯା - ଵୈଶ୍ଵଦେଵମାଲଭନ୍ତେ ପଞ୍ଚାଶତ୍ )
(ଉଦ୍ଧନ୍ଯମାନଗ୍ଂ - ସଂଵିଁନ୍ଦନ୍ତେ )
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ପ୍ରଥମାଷ୍ଟକେ ଦ୍ଵିଦୀଯଃ ପ୍ରପାଠକ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥