Lord Prajapati

1.4 - somādibrāhmaṇaṃ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa pāṭhaḥ - ubhaye vā

(Somadi Brahmanam in English (IAST))

From Taittiriya Brahmana, Krishna Yajurveda

This text originates from the fourth Prapathaka of the first Ashtaka of the Taittiriya Brahmana, part of the Krishna Yajurveda. It recounts the creation of Devas and Asuras from Prajapati and describes the ritual processes associated with Soma sacrifices. The text holds immense spiritual significance as it delineates the philosophical and liturgical foundations of Vedic ritualism. Chanting these verses helps practitioners connect with the ancient cosmic order, fostering mental clarity, spiritual discipline, and an understanding of the duality present in existence, ultimately guiding the devotee toward deeper Vedic wisdom and cosmic alignment.

#of 66
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake caturthaḥ prapāṭhakaḥ - somādibrāhmaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1 - grahaṇā grahaṇam
ubhaye vā ete prajāpa̭teraddhya̭-sṛjyanta | devāścāsṷrāśca | tānna vya̭jānāt | ime-'nya ime-'nya iti̭ | sa devānagṃ śūna̭karot | tānabhya̭ṣuṇot | tā-npavitrḙṇā-punāt | tān-parastāt-pavitra̭sya-vya̭gṛhṇāt | te grahā̭ abhavann | tadgrahā̭ṇā-ṅgrahatvam || 1 ||
devatā vā etā yaja̭mānasya gṛhe gṛ̭hyante | ya-dgrahāḥ | vidurḙna-ndevāḥ | yasyaivaṃ-vi~duṣa̭ ete grahā̭ gṛhyante || eṣā vai somasyāhṷtiḥ | yadṷpāgṃśuḥ | somḙna devāg sta̭rpayāṇīti khalu vai somḙna yajate | yadṷpāgṃśu-ñjuhoti̭ | somḙnaiva ta-ddevāg sta̭rpayati || yadgrahāñjuhoti̭ || 2 ||
devā eva ta-ddevān-ga̭cchanti || yacca̭masāñjuhoti̭ | tenaivānṷrūpeṇa yaja̭māna-ssuvargaṃ-lo~kamḙti || ki-nnvḙtadagra̭ āsīdityā̭huḥ | ya-tpātrāṇīti̭ | iyaṃ-vā~ etadagra̭ āsīt | mṛnmayā̭ni vā etānyā̭sann | tairdevā na vyāvṛta̭-magacchann | ta etāni̭ dārumayā̭ṇi pātrāṇya-paśyann | tānya̭kurvata || 3 ||
tairvai te vyāvṛta̭-magacchann | ya-ddā̭rumayā̭ṇi pātrā̭ṇi bhava̭nti | vyāvṛta̭meva tai-ryaja̭māno gacchati || yāni̭ dārumayā̭ṇi pātrā̭ṇi bhava̭nti | amumeva tai-rloka-mabhija̭yati | yāni̭ mṛnmayā̭ni | imameva tai-rloka-mabhija̭yati || brahmavādino̭ vadanti | kāścata̭sra-ssthālīrvā̭yavyā-ssomagraha̭ṇīriti̭ | devā vai pṛśñi̭maduhrann || 4 ||
tasyā̭ ete stanā̭ āsann | iyaṃ-vai~ pṛśñiḥ̭ | tāmā̭dityā ā̭dityasthālyā catṷṣpadaḥ paśūna̭duhrann | yadā̭dityasthālī bhava̭ti | catṷṣpada eva tayā̭ paśūn. yaja̭māna imā-ndṷhe | tāmindra̭ ukthyasthālyendriya-ma̭duhat | yadṷkthyasthālī bhava̭ti | indriyameva tayā yaja̭māna imā-ndṷhe | tāṃ-vi~śvḙ devā āgrayaṇasthālyorja̭-maduhrann | yadāgrayaṇasthālī bhava̭ti || 5 ||
ūrja̭meva tayā yaja̭māna imā-ndṷhe | tā-mma̭nuṣyā dhruvasthālyā ''yṷraduhrann | yaddhrṷvasthālī bhava̭ti | āyṷreva tayā yaja̭māna imā-ndṷhe | sthālyā gṛhṇāti̭ | vāyavyḙna juhoti | tasmā̭danyena pātrḙṇa paśū-nduhanti̭ | anyena prati̭gṛhṇanti | atho vyāvṛta̭meva ta-dyaja̭māno gacchati || 6 ||
(grahatvaṃ - grahān juhotya̭-kurva-tāduhra-nnāgrayaṇasthālī bhava̭ti-+nava̭ ca) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - sotrāmaṇīśeṣā mantrāḥ
yuvagṃ surāma̭maśvinā | namṷcāvā-'sure sacā | vipipānā śṷbhaspatī | indra-ṅkarma̭svāvatam || putrami̭va pitarā̭vaśvinobhā | indrāva̭ta-ṅkarma̭ṇā dagṃsanā̭bhiḥ | ya-thsurāmaṃ-vya~pi̭ba-śśacī̭bhiḥ | sara̭svatī tvā maghavannabhīṣṇāt || ahāvyagne havirāsyḙ te | srucīva̭ ghṛta-ñcamū i̭va somaḥ̭ || 7 ||
vājasanigṃ̭ rayimasme suvīram | praśasta-ndhḙhi yaśasa̭-mbṛhantam || yasminnaśvā̭sa ṛṣabhāsa̭ ukṣaṇaḥ̭ | vaśā meṣā a̭vasṛṣṭāsa āhṷtāḥ | kīlālape soma̭pṛṣṭhāya vedhase | hṛdāmati-ñja̭naya cārṷmagnaye || nānā hi vā-ndevahi̭tagṃ sado̭ mitam | mā sagṃsṛ̭kṣāthā-mparame vyo̭mann | surā tvamasi̭ śuṣmiṇī soma̭ eṣaḥ | mā mā̭ higṃsī-ssvāṃ-yo~ni̭māviśann || 8 ||
yadatra̭ śiṣṭagṃ rasinaḥ̭ sutasya̭ | yadindro api̭bacchacī̭bhiḥ | aha-ntada̭sya mana̭sā śivena̭ | somagṃ rājā̭namiha bha̭kṣayāmi || dve srutī a̭śṛṇava-mpitṛṇām | aha-ndevānā̭muta martyā̭nām | tābhyā̭midaṃ-vi~śva-mbhuva̭nagṃ samḙti | antarā pūrvamapa̭ra-ñca ketum || yastḙ deva varuṇa gāyatracha̭ndāḥ pāśaḥ̭ | ta-nta̭ etenāva̭yaje || 9 ||
yastḙ deva varuṇa triṣṭupcha̭ndāḥ pāśaḥ̭ | ta-nta̭ etenāva̭yaje | yastḙ deva varuṇa jaga̭tīchandāḥ pāśaḥ̭ | ta-nta̭ etenāva̭yaje || somo vā etasya̭ rājyamāda̭tte | yo rājā sa-nrājyo vā somḙna yaja̭te | devasuvāmetāni̭ havīgṃṣi̭ bhavanti | etāva̭nto vai devānāgṃ̭ savāḥ | ta evāsmai̭ savā-npraya̭cchanti | ta ḙna-mpunaḥ̭ suvante rājyāya̭ | devasū rājā̭ bhavati || 10 ||
(soma̭ - āviśan. - ya̭je - rājyāyaikaṃ̭ ca) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - dohaprāyaścittam, agnihotre
uda̭sthā-ddevyadi̭ti-rviśvarūpī | āyṷryajñapa̭tāvadhāt | indrā̭ya kṛṇvatī bhāgam | mitrāya varṷṇāya ca || iyaṃ-vā~ a̭gnihotrī | iyaṃ-vā~ etasya niṣī̭dati | yasyāgnihotrī niṣīda̭ti | tāmutthā̭payet | uda̭sthā-ddevyadi̭tiriti̭ | iyaṃ-vai~ devyadi̭tiḥ || 11 ||
imāmevāsmā utthā̭payati || āyṷryajñapa̭tāvadhādityā̭ha | āyṷrevāsmi̭-ndadhāti || indrā̭ya kṛṇvatī bhāga-mmitrāya varṷṇāya cetyā̭ha | yathā yajurevaitat || ava̭rtiṃ-vā~ eṣaitasya̭ pāpmāna̭-mpratikhyāya niṣī̭dati | yasyā-gnihotryupa̭sṛṣṭā niṣīda̭ti | tā-ndugdhvā brāhmaṇāya̭ dadyāt | yasyānna-nnādyāt | ava̭rtimevāsmi̭-npāpmāna-mprati̭muñcati || 12 ||
dugdhvā da̭dāti | na hyadṛ̭ṣṭā dakṣi̭ṇā dīyate || pṛthivīṃ-vā~ etasya payaḥ pravi̭śati | yasyāgnihotra-nduhyamā̭nagg skanda̭ti || yadadya dugdha-mpṛ̭thivīmasa̭kta | yadoṣa̭dhī-rapyasa̭ra-dyadāpaḥ̭ | payo̭ gṛheṣu payo̭ aghniyāsṷ | payo̭ vathseṣu payo̭ astu tanmayītyā̭ha | paya̭ evātma-ngṛheṣṷ paśuṣṷ dhatte || apa upa̭sṛjati || 13 ||
adbhirevaina̭dāpnoti || yo vai yajñasyārtenānārtagṃ sagṃ sṛjati̭ | ubhe vai te tarhyārccha̭taḥ | ārccha̭ti khalu vā etada̭gnihotram | ya-dduhyamā̭nagg skanda̭ti | yada̭bhiduhyāt | ārtenānārtaṃ-ya~jñasya sagṃsṛ̭jet | tadeva yādṛkkīdṛkca̭ hotavyam | athānyā-ndugdhvā puna̭r-hotavyam | anārtenaivārtaṃ̭-ya~jñasya niṣka̭roti || 14 ||
ya-dyuddrṷtasya skandet | ya-ttato-'hṷtvā puna̭reyāt | yajñaṃ-vi~cchi̭ndyāt | yatra skandet | tanniṣadya puna̭rgṛhṇīyāt | yatraiva skanda̭ti | tata̭ evainat-puna̭rgṛhṇāti | tadeva yādṛk-kīdṛkca̭ hotavyam | athānyā-ndugdhvā puna̭r-hotavyam | anārtenaivārtaṃ̭-ya~jñasya niṣka̭roti || 15 ||
vi vā etasya̭ yajñaśchi̭dyate | yasyāgnihotrḙ-'dhiśri̭te śvā-'ntarā dhāva̭ti | rudraḥ khalu vā eṣaḥ | yadagniḥ | ya-dgāma̭nvatyāvartayet | rudrāya̭ paśū-napi̭daddhyāt | apaśu-ryaja̭māna-ssyāt | yadapo 'nvatiṣiñcet | anādya-magnerāpaḥ̭ | anādyamābhyā-mapi̭daddhyāt | gārha̭patyā-dbhasmādāya̭ | idaṃ-vi~ṣṇu-rvica̭krama iti̭ vaiṣṇavyarcā ''ha̭vanīyāddhvagṃ sayannudra̭vet | yajño vai viṣṇuḥ̭ | yajñenaiva yajñagṃ santa̭noti | bhasma̭nā padamapi̭vapati śāntyai || 16 ||
(vai devyadi̭ti--r muñcati - sṛjati - karoti - karotyā - bhyāmapi̭daddhyā-tpañca̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - agniprāyaścittaṃ agnihotre
ni vā etasyā̭havanīyo gārha̭patya-ṅkāmayate | ni gārha̭patya āhavanīyam | yasyāgnimanṷddhṛtagṃ sūryo-'bhinimroca̭ti | darbheṇa hira̭ṇya-mprabaddhya̭ purastāddharet | athāgnim | athāgnihotram | yaddhira̭ṇya-mpurastāddhara̭ti | jyotirvai hira̭ṇyam | jyoti̭revaina-mpaśya-nnuddha̭rati | yadagni-mpūrvagṃ haratyathā-gnihotram || 17 ||
bhāgadheyḙnaivaina-mpraṇa̭yati || brāhmaṇa ā̭rṣeya uddha̭ret | brāhmaṇo vai sarvā̭ devatāḥ | sarvā̭bhirevaina̭-ndevatā̭bhiruddha̭rati || agnihotra-mṷpasā-dyātami̭to-rāsīta | vratameva hatamanṷ mriyate || antaṃ-vā~ eṣa ātmano̭ gacchati | yastāmya̭ti | anta̭meṣa yajñasya̭ gacchati | yasyāgnimanṷddhṛtagṃ sūryo-'bhinimroca̭ti || 18 ||
punaḥ̭ samanya̭ juhoti | antḙnaivāntaṃ̭-ya~jñasya niṣka̭roti || varṷṇo vā etasya̭ yajña-ṅgṛ̭hṇāti | yasyāgni-manṷddhṛtagṃ sūryo-'bhinimroca̭ti | vāruṇa-ñcaru-nnirva̭pet | tenaiva yajña-nniṣkrī̭ṇīte || ni vā etasyā̭havanīyo gārha̭patya-ṅkāmayate | ni gārha̭patya āhavanīyam | yasyāgni-manṷddhṛtagṃ sūryo-'bhyṷdeti̭ | caturgṛhīta-mājya̭-mpurastāddharet || 19 ||
athāgnim | athāgnihotram | yadājya̭-mpurastāddhara̭ti | etadvā agneḥ priya-ndhāma̭ | yadājyam | priyeṇaivaina-ndhāmnā sama̭rdhayati | yadagni-mpūrvagṃ haratyathā-gnihotram | bhāgadheyḙnaivaina-mpraṇa̭yati | brāhmaṇa ā̭rṣeya uddha̭ret | brāhmaṇo vai sarvā̭ devatāḥ || 20 ||
sarvā̭bhirevaina̭-ndevatā̭bhiruddha̭rati || parā̭cī vā etasmai vyucchantī vyṷcchati | yasyāgni-manṷddhṛtagṃ sūryo-'bhyṷdeti̭ | uṣāḥ ketunā̭ juṣatām | yajña-ndevebhi̭rinvitam | devebhyo madhṷmattamagg svāheti̭ pratyaṃ-niṣadyājyḙna juhuyāt | pratīcī̭mevāsmai vivā̭sayati || agnihotra-mṷpasādyātami̭to-rāsīta | vratameva hatamanṷ mriyate | antaṃ-vā~ eṣa ātmano̭ gacchati || 21 ||
yastāmya̭ti | anta̭meṣa yajñasya̭ gacchati | yasyāgni-manṷddhṛtagṃ sūryo-'bhyṷdeti̭ | punaḥ̭ samanya̭ juhoti | antḙnaivāntaṃ̭-ya~jñasya niṣka̭roti | mitro vā etasya̭ yajña-ṅgṛ̭hṇāti | yasyāgni-manṷddhṛtagṃ sūryo-'bhyṷdeti̭ | maitra-ñcaru-nnirva̭pet | tenaiva yajña-nniṣkrī̭ṇīte || yasyā̭-havanīye-'nṷdvāte gārha̭patya udvāyet || 22 ||
yadā̭havanīya-manṷdvāpya gārha̭patya-mmanthet | vicchi̭ndyāt | bhrātṛ̭vyamasmai janayet | yadvai yajñasya̭ vāstavya̭-ṅkriyate | tadanṷ rudro-'va̭carati | ya-tpūrva̭-manvavasyet | vāstavya̭-magnimupā̭sīta | rudro-'sya paśū-nghātṷka-ssyāt | āhavanīya̭-mudvāpya̭ | gārha̭patya-mmanthet || 23 ||
itaḥ pra̭thama-ñja̭jñe agniḥ | svādyoneradhi̭ jātavḙdāḥ | sa gā̭yatriyā triṣṭubhā jaga̭tyā | devebhyo̭ havyaṃ-va~̭hatu prajānanniti̭ | chando̭bhirevainagg svādyoneḥ praja̭nayati || gārha̭patya-mmanthati | gārha̭patyaṃ-vā~ anvāhi̭tāgneḥ paśava upa̭ tiṣṭhante | sa yadudvāya̭ti | tadanṷ paśavo-'pa̭krāmanti | iṣe rayyai ra̭masva || 24 ||
saha̭se dyumnāya̭ | ūrje patyāyetyā̭ha | paśavo vai rayiḥ | paśūnevāsmai̭ ramayati || sārasvatau tvothsau sami̭ndhātāmityā̭ha | ṛ-khsāme vai sā̭rasvatāvuthsau | ṛkh-sāmābhyā̭mevainagṃ sami̭ndhe || samrāḍa̭si virāḍasītyā̭ha | rathantaraṃ-vai~ samrāṭ | bṛha-dvirāṭ || 25 ||
tābhyā̭mevainagṃ sami̭ndhe || vajro vai cakram | vajro vā etasya̭ yajñaṃ-vi~cchi̭natti | yasyāno̭ vā ratho̭ vā-'ntarā-'gnī yāti̭ | āhavanīya̭-mudvāpya̭ | gārha̭patyā-duddha̭ret | yada̭gne pūrva-mprabhṛ̭ta-mpadagṃ hi te | sūrya̭sya raśmīna-nvā̭tatāna̭ | tatra̭ rayiṣṭhāmanu sambha̭raitam | sa-nnaḥ̭ sṛja sumatyā vāja̭vatyeti̭ || 26 ||
pūrvḙṇaivāsya̭ yajñena̭ yajñamanu sa-nta̭noti || tvama̭gne saprathā̭ asītyā̭ha | agni-ssarvā̭ devatāḥ | devatā̭bhireva yajñagṃ sa-nta̭noti || agnayḙ pathikṛtḙ puroḍāśa̭maṣṭāka̭pāla-nnirva̭pet | agnimeva pa̭thikṛtagg svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati | sa evainaṃ̭-ya~jñiya-mpanthāmapi̭-nayati | anaḍvān-dakṣi̭ṇā | vahī hyḙṣa samṛ̭ddhyai || 27 ||
(haratyathāgnihotraṃ - nimroca̭ti - hare-d- devatā̭ - gaccha - tyudvāye-nmanthe-dramasva-bṛha-dvirāḍ-iti-nava̭ ca) (a. 4)
(ni vai pūrva-ntrīṇi̭ nimroca̭ti darbheṇa yaddhira̭ṇyamagnihotra-mpunarvarṷṇo
vāruṇa-nni vā etasyābhyṷdeti̭ caturgṛhītamājyaṃ yadājyaṃ parācyuṣāḥ puna̭rmitro metraṃ-ya~syā̭havanīye-'nṷdvāte gārha̭patyo yadvai ma̭ntheduddha̭ret)
anuvākaṃ 5 - somātirekaprāyaścittam
yasya̭ prātassavane somo̭-'tiricya̭te | māddhya̭ndinagṃ sava̭na-ṅkāmaya̭māno-'bhyati̭ricyate | gaurdha̭yati marutāmiti dhaya̭dvatīṣu kurvanti | hinasti vai sandhyadhī̭tam | sandhīva khalu vā etat | ya-thsava̭na syātiricya̭te | yaddhaya̭dvatīṣu kurvanti̭ | sandhe-śśāntyai || gāyatragṃ sāma̭ bhavati pañcadaśa-sstomaḥ̭ | tenaiva prā̭tassavanānnaya̭nti || 28 ||
marutva̭tīṣu kurvanti | tenaiva māddhya̭ndinā-thsava̭nānnaya̭nti || hotṷśca masamanūnna̭yante | hotā-'nṷśagṃsati | maddhyata eva yajñagṃ samāda̭dhāti || yasya māddhya̭ndine sava̭ne somo̭-'tiricya̭te | āditya-ntṛ̭tīyasavana-ṅkāmaya̭māno-'bhyati̭ricyate | gaurivītagṃ sāma̭ bhavati | ati̭riktaṃ-vai~ gaṷrivītam | ati̭riktaṃ-ya~-thsava̭nasyā-tiricya̭te || 29 ||
ati̭riktasya śāntyai || baṇmahāgṃ a̭si sūryeti̭ kurvanti | yasyaivādityasya sava̭nasya kāmḙnātiricya̭te | tenaivaina-ṅkāmḙna sama̭rdhayanti || gaurivītagṃ sāma̭ bhavati | tenaiva māddhya̭ndinā-thsava̭nānnaya̭nti || saptadaśa-sstomaḥ̭ | tenaiva tṛ̭tīyasavanānnaya̭nti || hotṷścamasamanūnna̭yante | hotā-'nṷśagṃ sati || 30 ||
maddhyata eva yajñagṃ samāda̭dhāti || yasya̭ tṛtīyasavane somo̭-'tiricyḙta | ukthya̭-ṅkurvīta | yasyokthyḙ-'tiricyḙta | atirātra-ṅkṷrvīta | yasyā̭-tirātrḙ-'tiricya̭te| tattvai dṷṣprajñānam | yaja̭mānaṃ-vā~ eta-tpaśava̭ āsāhya̭ yanti | bṛha-thsāma̭ bhavati | bṛhadvā imāṃ-lo~kā-ndā̭dhāra | bārha̭tāḥ paśavaḥ̭ | bṛhataivāsmai̭ paśū-ndā̭dhāra || śipiviṣṭava̭tīṣu kurvanti | śipiviṣṭo vai devānā-mpuṣṭam | puṣṭyaivainagṃ sama̭rdhayanti || hotṷścamasamanūnna̭yante | hotā-'nṷśagṃsati | maddhyata eva yajñagṃ samāda̭dhāti || 31 ||
(yanti - sava̭nasyātiricya̭te - śagṃsati - dādhārāṣṭau ca̭) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - savananimitta-mprāyaścittam
ekai̭ko vai janatā̭yā-mindraḥ̭ | ekaṃ-vā~ etāvindra̭mabhi sagṃsṷnutaḥ | yau dvau sagṃ̭sunutaḥ | prajāpa̭tirvā eṣa vitā̭yate | ya-dyajñaḥ | tasya grāvā̭ṇo dantāḥ | anyataraṃ-vā~ ete sagṃ̭sunvato-rnirba̭phsati | pūrvḙṇopasṛtyā̭ devatā ityā̭huḥ | pūrvopasṛtasya vai śreyā-nbhavati | eti̭vantyājyā̭ni bhavantya-bhiji̭tyai || 32 ||
marutva̭tīḥ pratipadaḥ̭ | maruto vai devānā-mapa̭rājita-māyata̭nam | devānā̭-mevāpa̭rājita āyata̭ne yatate ||ubhe bṛ̭hadrathantare bha̭vataḥ | iyaṃ-vā~va ra̭thantaram | asau bṛhat | ābhyāmevaina̭-mantarḙti | vācaśca mana̭saśca | prāṇāccā̭-pānācca̭ | divaśca̭ pṛthivyāśca̭ || 33 ||
sarva̭smā-dvittā-dvedyāt || abhivarto bra̭hmasāma-mbha̭vati | suvargasya̭ lokasyā-bhivṛ̭ttyai || abhiji-dbha̭vati | suvargasya̭ lokasyā-bhiji̭tyai | viśvaji-dbha̭vati | viśva̭sya jityai || yasya bhūyāgṃ̭so yajñakratava ityā̭huḥ | sa devatā̭ vṛṅkta iti̭ | yadya̭gniṣṭoma-ssomaḥ̭ parastā-thsyāt || 34 ||
ukthya̭-ṅkurvīta | yadyukthyaḥ̭ syāt | atirātra-ṅkṷrvīta | yajñakratubhi̭-revāsya̭ devatā̭ vṛṅkte || yo vai chando̭bhi-rabhibhava̭ti | sa sagṃ̭ sunvato-rabhibha̭vati | saṃve~śāya̭ tvopaveśāya-tvetyā̭ha | chandāgṃ̭si vai saṃ̭ve~śa ṷpaveśaḥ | chando̭bhirevāsya chandāg̭sya-bhibha̭vati || iṣṭargo vā ṛtvijā̭-maddhvaryuḥ || 35 ||
iṣṭargaḥ khalu vai pūrvo-'rṣṭuḥ, kṣī̭yate | prāṇā̭pānau mṛtyormā̭ pātamityā̭ha | prāṇāpānayo̭reva śra̭yate | prāṇā̭pānau mā mā̭ hāsiṣṭamityā̭ha | naina̭-mpurā-''yṷṣaḥ prāṇāpānau ja̭hitaḥ || ārtiṃ-vā~ ete niya̭nti | yeṣā-ndīkṣitānā-mpramīya̭te | taṃ-ya~da̭vavarjḙyuḥ | krūrakṛtā̭mivaiṣāṃ-lo~ka-ssyāt | āha̭ra daheti̭ brūyāt || 36 ||
ta-nda̭kṣiṇato vedyai̭ nidhāya̭ | sarparājñiyā̭ ṛgbhi-sstṷyuḥ | iyaṃ-vai~ sarpa̭to rājñī | asyā evaina-mpari̭dadati || vyṛ̭ddha-ntadityā̭huḥ | ya-thstuta-mana̭nuśasta-miti̭ | hotā prathamaḥ prā̭cīnāvītī mārjālīya-mparī̭yāt | yāmīra̭nu-bruvann | sarparājñīnā-ṅkīrtayet | ubhayo̭revainaṃ̭-lo~kayoḥ pari̭dadati || 37 ||
atho̭ dhuvantyevainam | atho nyḙvāsmai hnuvate || triḥ pari̭yanti | traya̭ ime lokāḥ | ebhya evainaṃ̭-lo~kebhyo̭ dhuvate | triḥ punaḥ pari̭yanti | ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ | ṛtubhi̭revaina̭-ndhuvate || agna āyūgṃ̭ṣi pavasa iti̭ pratipada̭-ṅkurvīrann | rathantarasā̭maiṣāgṃ somaḥ̭ syāt | āyṷrevātman-da̭dhate | atho̭ pāpmāna̭meva vijaha̭to yanti || 38 ||
(abhiji̭tyai - pṛthivyāśca - syā - da̭ddhvaryu--r brṷyāl - lokayoḥ pari̭dadati - kurvaragg strīṇi̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - yūpavirohaṇādiprāyaścittam
asuryaṃ̭-vā~ etasmā-dvarṇa̭-ṅkṛtvā | paśavo̭ vīrya̭-mapa̭krāmanti | yasya yūpo̭ viroha̭ti | tvāṣṭra-mba̭hurūpa-māla̭bheta | tvaṣṭā vai rūpāṇā̭mīśe | ya eva rūpāṇāmīśe | so-'smi-npaśūn. vīryaṃ̭-ya~cchati | nāsmāt-paśavo̭ vīrya̭-mapa̭krāmanti || ārtiṃ-vā~ ete niya̭nti | yeṣā-ndīkṣitānā̭-magni-rudvāya̭ti || 39 ||
yadā̭havanīya̭ udvāyet | yatta-mmanthet | vicchi̭ndyāt | bhrātṛ̭vyamasmai janayet | yadā̭havanīya̭ udvāyet | āgnīddhrā-duddha̭ret | yadāgnīddhra udvāyet | gārha̭patyā-duddha̭ret | ya-dgārha̭patya udvāyet | ata̭ eva puna̭-rmanthet || 40 ||
atra vāva sa nila̭yate | yatra khalu vai nilī̭na-muttama-mpaśya̭nti | tadḙna-micchanti || yasmā-ddāro̭rudvāyet | tasyāraṇī̭ kuryāt | krumukamapi̭ kuryāt | eṣā vā agneḥ priyā tanūḥ | yat-krṷmukaḥ | priyayaivaina̭-ntanuvā sama̭rdhayati || gārha̭patya-mmanthati || 41 ||
gārha̭patyo vā agneryoniḥ̭ | svādevainaṃ-yo~ne-rjanayati | nāsmai bhrātṛ̭vya-ñjanayati || yasya soma̭ upadasyet | suvarṇagṃ hira̭ṇya-ndvedhā vicchidya̭ | ṛjīṣe-'nyadā̭dhūnuyāt | juhuyādanyat | soma̭mevā-bhi̭ṣuṇoti̭ | soma̭-ñjuhoti || soma̭sya vā a̭bhiṣūyamā̭ṇasya priyā tanū-ruda̭krāmat || 42 ||
ta-thsuvarṇagṃ hira̭ṇya-mabhavat | ya-thsuvarṇagṃ hira̭ṇya-ṅkurvanti̭ | priyayaivaina̭-ntanuvā sama̭rdhayanti || yasyākrī̭tagṃ soma̭-mapaharḙyuḥ | krīṇīyādeva | saiva tataḥ prāya̭ścittiḥ || yasya̭ krītama̭paharḙyuḥ | ādārāgśca̭ phālgunāni̭ cābhiṣṷṇuyāt | gāyatrī yagṃ somamāha̭rat | tasya yo-'gṃ̭śuḥ parā-'pa̭tat || 43 ||
ta ā̭dārā a̭bhavann | indro̭ vṛtrama̭hann | tasya̭ valkaḥ parā̭-'patat | tāni̭ phālgunānya̭bhavann | paśavo vai phālgunāni̭ | paśava-ssomo rājā | yadā̭dārāgśca̭ phālgunāni̭ cābhiṣuṇoti̭ | soma̭meva rājā̭namabhiṣṷṇoti || śṛtena̭ prātassavane śrī̭ṇīyāt | daddhnā maddhyandi̭ne || 44 ||
nītamiśreṇa̭ tṛtīyasavane | agniṣṭoma-ssomaḥ̭ syā-drathantarasā̭mā | ya evartvijo̭ vṛtā-ssyuḥ | ta ḙnaṃ-yā~jayeyuḥ | ekā-ṅgā-ndakṣi̭ṇā-ndadyāttebhya̭ eva | puna-ssoma̭-ṅkrīṇīyāt | yajñenaiva ta-dyajña-mi̭cchati | saiva tataḥ prāya̭ścittiḥ || sarvābhyo vā eṣa devatābhya-ssarvebhyaḥ pṛṣṭhebhya̭ ātmāna-māgṷrate | ya-ssatrāyā̭gurate | etāvān-khalu vai purṷṣaḥ | yāva̭dasya vittam | sarvavedasena̭ yajeta | sarva̭pṛṣṭho-'sya somaḥ̭ syāt | sarvābhya eva devatābhya-ssarvebhyaḥ pṛṣṭhebhya̭ ātmāna-nniṣkrī̭ṇīte || 45 ||
(udvāya̭ti - manthen - mantha - tyakrāmat - parā-'pa̭tan - maddhyandi̭na - āgurate pañca̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - pāvamānīmantrāḥ (smārte śñānādau mārjanārthāśca)
pava̭māna-ssuvarjanaḥ̭ | pavitrḙṇa vica̭rṣaṇiḥ | yaḥ potā sa pṷnātu mā || punantṷ mā devajanāḥ | punantu mana̭ vo dhiyā | punantu viśva̭ āyavaḥ̭ || jāta̭vedaḥ pavitra̭vat | pavitrḙṇa punāhi mā | śukreṇa̭ deva dīdya̭t | agne kratvā kratūgṃ ranṷ || 46 ||
yattḙ pavitra̭-marciṣi̭ | agne vita̭tamantarā | brahma tena̭ punīmahe || ubhābhyā-ndeva savitaḥ |pavitrḙṇa savena̭ ca | ida-mbrahma̭ punīmahe || vaiśvadevī pṷnatī devyāgāt | yasyai̭ bahvī-stanuvo̭ vītapṛ̭ṣṭhāḥ | tayā mada̭nta-ssadhamādyḙṣu | vayagg syā̭ma pata̭yo rayīṇām || 47 ||
vaiśvānaro raśmibhi̭rmā punātu | vātaḥ̭ prāṇenḙṣiro ma̭yobhūḥ | dyāvā̭pṛthivī paya̭sā payo̭bhiḥ | ṛtāva̭rī yajñiyḙ mā punītām || bṛhadbhiḥ̭ savitastṛbhiḥ̭ | varṣi̭ṣṭhai-rdeva manma̭bhiḥ | agne dakṣaiḥ punāhi mā || yena̭ devā apṷnata | yenāpo̭ divya-ṅkaśaḥ̭ | tena̭ divyena brahma̭ṇā || 48 ||
ida-mbrahma̭ punīmahe || yaḥ pā̭vamānīraddhyeti̭ | ṛṣi̭bhi-ssambhṛ̭tagṃ rasam | sarvagṃ sa pūtama̭śñāti | svadita-mmā̭tariśva̭nā || pāvamānīryo addhyeti̭ | ṛṣi̭bhi-ssambhṛ̭tagṃ rasam | tasmai sara̭svatī duhe | kṣīragṃ sarpi-rmadhṷ̄dakam || pāvamānī-ssvastyaya̭nīḥ || 49 ||
sudughā hi paya̭svatīḥ | ṛṣi̭bhi-ssambhṛ̭to rasaḥ̭ | brāhmaṇeṣvamṛtagṃ̭ hitam || pāvamānī-rdi̭śantu naḥ | imaṃ-lo~kamatho̭ amum | kāmān-thsama̭rdhayantu naḥ | devī-rdevai-ssamābhṛ̭tāḥ || pāvamānī-ssvastyaya̭nīḥ | sudughāhi ghṛ̭taścutaḥ̭ | ṛṣi̭bhi-ssambhṛ̭to rasaḥ̭ || 50 ||
brāhmaṇeṣvamṛtagṃ̭ hitam || yena̭ devāḥ pavitrḙṇa | ātmāna̭-mpunate sadā | tena̭ sahasra̭dhāreṇa | pāvamānyaḥ pṷnantu mā || prājāpatya-mpavitram | śatodyā̭magṃ hiraṇmayam | tena̭ brahma vido̭ vayam | pūta-mbrahma̭ punīmahe || indraḥ̭ sunītī saha mā̭ punātu | somaḥ̭ svastyā varṷṇa-ssamīcyā | yamo rājā pramṛṇābhiḥ̭ punātu mā | jātavḙdā morjaya̭ntyā punātu || 51 ||
(anṷ - rayīṇāṃ - brahma̭ṇā - svastyaya̭nīḥ - sudughā hi ghṛ̭taścuta ṛṣi̭bhi-ssambhṛ̭to rasaḥ̭ - punātu trīṇi̭ ca ) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - rājasūyagatacāturmāsyaśeṣaḥ
prajā vai satramā̭sata tapastapya̭mānā ajṷhvatīḥ | devā a̭paśya-ñcamasa-ṅghṛtasya̭ pūrṇagg svadhām | tamupoda̭tiṣṭhanta-ma̭juhavuḥ | tenārdhamāsa ūrjamavā̭rundhata | tasmā̭dardhamāse devā i̭jyante || pitaro̭-'paśya-ñcamasa-ṅghṛtasya̭ pūrṇagg svadhām | tamupoda̭tiṣṭhanta- ma̭juhavuḥ | tena̭ māsyūrjamavā̭rundhata | tasmā-nmāsi pitṛbhyaḥ̭ kriyate | manuṣyā̭ apaśya-ñcamasa-ṅghṛtasya̭ pūrṇagg svadhām || 52 ||
tamupoda̭tiṣṭhanta-ma̭juhavuḥ | tena̭-dvayīmūrjamavā̭rundhata | tasmā-ddvirahno̭-manuṣyebhya upa̭hriyate | prātaśca̭ sāya-ñca̭ | paśavo̭-'paśya-ñcamasa-ṅghṛtasya̭ pūrṇagg svadhām | tamupoda̭tiṣṭhanta-ma̭juhavuḥ | tena̭-trayīmūrjamavā̭-rundhata | tasmā-ttrirahnaḥ̭ paśavaḥ prera̭te | prātassa̭gaṃve sāyam | asṷrā apaśya-ñcamasa-ṅghṛtasya̭ pūrṇagg svadhām || 53 ||
tamupoda̭tiṣṭhanta-ma̭juhavuḥ | tena̭ saṃva~thsara ūrjamavā̭-rundhata || te devā a̭manyanta | amī vā idama̭bhūvann | yadvayaggsma iti̭ | ta etāni̭ cāturmāsyānya̭paśyann | tāni nira̭vapann | tairevaiṣā-ntāmūrja̭mavṛñjata | tato̭ devā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ || 54 ||
ya-dyaja̭te | yāmeva devā ūrja̭mavārṷndhata | tā-ntenā-va̭rundhe | ya-tpitṛbhyaḥ̭ karoti̭ | yāmeva pitara ūrja̭mavā-rṷndhata | tā-ntenā-va̭rundhe | yadā̭vasathe-'nnagṃ hara̭nti | yāmeva ma̭nuṣyā̭ ūrja̭mavā-rṷndhata | tā-ntenā-va̭rundhe | ya-ddakṣi̭ṇā-ndadā̭ti || 55 ||
yāmeva paśava ūrja̭mavā-rṷndhata | tā-ntenā-va̭rundhe | yaccā̭tu-rmāsyai-ryaja̭te | yāmevāsṷrā ūrja̭ma-vārṷndhata | tā-ntenā-va̭rundhe | bhava̭tyātmanā | parā-'sya bhrātṛ̭vyo bhavati || virājo vā eṣā vikrāntiḥ | yaccā̭tu-rmāsyāni̭ | vaiśvadevenāsmi~lloke pratya̭tiṣṭhat | varuṇa praghāsai-rantari̭kṣe | sākamedhai-ramuṣmi̭~lloke | eṣa ha tvāvaita-thsarva̭-mbhavati | ya evaṃ-vi~dvāgścā̭turmāsyai-ryaja̭te || 56 ||
(manuṣyā̭ apaśyañcamasa-ṅghṛtasya̭ pūrṇagg svadhā-masṷrā apaśyañcamasa-ṅghṛtasya̭ pūrṇagg svadhā-masṷrā-dadā-tyatiṣṭha ccatvāri̭ ca) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - cāturmāsyapraśaṃsanam
agnirvāva saṃ̭va~thsaraḥ | ādityaḥ pa̭rivathsaraḥ | candramā̭ idāvathsaraḥ | vāyu-ra̭nuvathsaraḥ || ya-dvaiśvadevena yaja̭te | agnimeva ta-thsaṃ̭va~thsara-māpnoti | tasmā-dvaiśvadevena yaja̭mānaḥ | saṃva~thsarīṇāg̭ svasti-māśāsta ityāśā̭sīta || ya-dva̭ruṇa praghāsai-ryaja̭te | ādityameva ta-tpa̭rivathsara-māpnoti || 57 ||
tasmā-dvaruṇa-praghāsai-ryaja̭mānaḥ | parivathsarīṇāg̭ svasti-māśāsta ityāśā̭sīta | ya-thsā̭kamedhai-ryaja̭te | candrama̭sameva tadi̭dāvathsara-māpnoti | tasmā-thsākamedhai-ryaja̭mānaḥ | idāvathsarīṇāg̭ svasti-māśāsta ityāśā̭sīta || ya-tpi̭tṛ yajñena yaja̭te | devāneva tadanvava̭syati || atha vā a̭sya vāyuścā̭-nuvathsaraścā prī̭tāvucchi̭ṣyete | yacchṷnāsīrīyḙṇa yaja̭te || 58 ||
vāyumeva tada̭nuvathsara-māpnoti | tasmā-cchunāsīrīyḙṇa yaja̭mānaḥ | anuvathsarīṇāg̭ svasti-māśāsta ityāśā̭sīta || saṃva~thsaraṃ-vā~ eṣa īphsatītyā̭huḥ | yaścā̭tu-rmāsyai-ryaja̭ta iti̭ | eṣa ha tvai sa̭vanthsara-māpnoti | ya evaṃ-vi~dvāg ścā̭turmāsyai-ryaja̭te || viśvḙ devā-ssama̭yajanta | te-'gnimevāya̭janta | ta etaṃ-lo~kama̭jayann || 59 ||
yasmi̭nnagniḥ | ya-dvaiśvadevena yaja̭te | etameva loka-ñja̭yati | yasmi̭nnagniḥ | agnereva sāyṷjyamupai̭ti || yadā vaiśvadevena yaja̭te | atha̭ saṃva~thsarasya̭ gṛhapa̭ti-māpnoti | yadā saṃ̭va~thsarasya̭ gṛhapa̭ti-māpnoti̭ | atha̭ sahasrayājina̭-māpnoti | yadā sa̭hasrayājina̭-māpnoti̭ || 60 ||
atha̭ gṛhamedhina̭-māpnoti | yadā gṛ̭hamedhina̭-māpnoti̭ | athāgni-rbha̭vati | yadā-'gni-rbhava̭ti | atha gaurbha̭vati | eṣā vai vaiśvadevasya mātrā | eta-dvā eteṣā̭mavamam | ato̭-'to vā utta̭rāṇi śreyāgṃ̭si bhavanti | ya-dviśvḙ devā-ssamaya̭janta | ta-dvaiśvadevasya̭ vaiśvadevatvam || 61 ||
athā̭dityo varṷṇagṃ rājā̭naṃ-va~ruṇa praghāsaira̭yajata | sa etaṃ-lo~kama̭jayat | yasmi̭nnādityaḥ | ya-dva̭ruṇa-praghāsai-ryaja̭te | etameva loka-ñja̭yati | yasmi̭nnādityaḥ | ādityasyaiva-sāyṷjya-mupai̭ti | yadā̭dityo varṷṇagṃ rājā̭naṃ-va~ruṇa praghāsairaya̭jata | ta-dva̭ruṇa praghāsānāṃ-va~ruṇa praghāsatvam || atha somo rājā chandāgṃ̭si sākamedhaira̭yajata || 62 ||
sa etaṃ-lo~kama̭jayat | yasmigg̭ ścandramā̭ vibhāti̭ | ya-thsā̭kamedhai-ryaja̭te | etameva loka-ñja̭yati | yasmigg̭ ścandramā̭ vibhāti̭ | candrama̭sa eva sāyṷjya-mupai̭ti | somo vai candramāḥ | eṣa ha tvai sākṣā-thsoma̭-mbhakṣayati | ya evaṃ-vi~dvān-thsā̭kamedhai-ryaja̭te | ya-thsoma̭śca rājā chandāgṃ̭si ca samaidha̭nta || 63 ||
ta-thsā̭kamedhānāgṃ̭ sākamedhatvam || athartavaḥ̭ pitaraḥ̭ prajāpa̭ti-mpitara̭-mpitṛyajñe-nā̭yajanta | ta etaṃ-lo~kama̭jayann | yasmi̭nnṛtavaḥ̭ | ya-tpi̭tṛyajñena yaja̭te | etameva loka-ñja̭yati | yasmi̭nnṛtavaḥ̭ | ṛtūnāmeva sāyṷjya-mupai̭ti | yad-ṛtavaḥ̭ pitaraḥ̭ prajāpa̭ti-mpitara̭-mpitṛyajñenāya̭janta | ta-tpi̭tṛyajñasya̭ pitṛyajñatvam || 64 ||
athauṣa̭dhaya ima-ndeva-ntrya̭mbakai-rayajanta prathḙmahīti̭ | tato vai tā a̭prathanta | ya evaṃ-vi~dvāg strya̭mbakai-ryaja̭te | pratha̭te prajayā̭ paśubhiḥ̭ || atha̭ vāyuḥ pa̭rameṣṭhinagṃ̭ śunāsīrīyḙṇāyajata | sa etaṃ-lo~kama̭jayat | yasmi̭n-vāyuḥ | yacchṷnāsīrīyḙṇa yaja̭te | etameva loka-ñja̭yati | yasmi̭n-vāyuḥ || 65 ||
vāyoreva sāyṷjya-mupai̭ti || brahmavādino̭ vadanti | pra cā̭turmāsyayājī-mī̭yatā(3) na pramī̭yatā(3) iti̭ | jīvanvā eṣa ṛtūnapyḙti | yadi̭ vasantā pramīya̭te | vasanto bha̭vati | yadi̭ grīṣme grīṣmaḥ | yadi̭ varṣāsṷ varṣāḥ | yadi̭ śaradi̭ śarat | yadi hema̭n. hemantaḥ | ṛturbhūtvā saṃ̭va~thsaramapyḙti | saṃva~thsaraḥ prajāpa̭tiḥ | prajāpa̭tirvā vaiṣaḥ || 66 ||
(parivathsaramāpnoti - śunāsīrīyḙṇa yaja̭te - 'jayanth - sahasrayājina̭māpnoti̭ - vaiśvadevatvagṃ - sā̭kamedhaira̭yajata - samaidha̭nta - pitṛyajñatvaṃ - ja̭yati yasmi̭n vāyu--r hḙmanta strīṇī̭ ca) (a. 10)
(ubhayḙ - yuvagṃ surāma - muda̭sthān - ni vai - yasya̭ prātassavana - ekai̭ko - 'suryam - pava̭mānaḥ - prajā vai satramā̭sa - tāgnirvāva saṃ̭va~thsaro daśa̭ )
(ubhaye vā - uda̭sthāth - sarvā̭bhi--r maddhyato - 'tra vāva - brāhmaṇeṣva - tha̭ gṛhamedhinagṃ ṣaṭ-thṣa̭ṣṭiḥ)
(ubhaye - vāvaiṣaḥ)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake caturthaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
1 kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭakaṃ

Explore More