1.4 - સોમાદિબ્રાહ્મણં - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણ પાઠઃ - ઉભયે વા

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે પ્રથમાષ્ટકે ચતુર્થઃ પ્રપાઠકઃ - સોમાદિબ્રાહ્મણં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અનુવાકં 1 - ગ્રહણા ગ્રહણમ્
ઉભયે વા એતે પ્રજાપતેરદ્ધ્ય-સૃજ્યન્ત । દેવાશ્ચાસુરાશ્ચ । તાન્ન વ્યજાનાત્ । ઇમે-ઽન્ય ઇમે-ઽન્ય ઇતિ । સ દેવાનગ્ં શૂનકરોત્ । તાનભ્યષુણોત્ । તા-ન્પવિત્રેણા-પુનાત્ । તાન્-પરસ્તાત્-પવિત્રસ્ય-વ્યગૃહ્ણાત્ । તે ગ્રહા અભવન્ન્ । તદ્ગ્રહાણા-ઙ્ગ્રહત્વમ્ ॥ 1 ॥

દેવતા વા એતા યજમાનસ્ય ગૃહે ગૃહ્યન્તે । ય-દ્ગ્રહાઃ । વિદુરેન-ન્દેવાઃ । યસ્યૈવં-વિઁદુષ એતે ગ્રહા ગૃહ્યન્તે ॥ એષા વૈ સોમસ્યાહુતિઃ । યદુપાગ્ંશુઃ । સોમેન દેવાગ્ સ્તર્પયાણીતિ ખલુ વૈ સોમેન યજતે । યદુપાગ્ંશુ-ઞ્જુહોતિ । સોમેનૈવ ત-દ્દેવાગ્ સ્તર્પયતિ ॥ યદ્ગ્રહાઞ્જુહોતિ ॥ 2 ॥

દેવા એવ ત-દ્દેવાન્-ગચ્છન્તિ ॥ યચ્ચમસાઞ્જુહોતિ । તેનૈવાનુરૂપેણ યજમાન-સ્સુવર્ગં-લોઁકમેતિ ॥ કિ-ન્ન્વેતદગ્ર આસીદિત્યાહુઃ । ય-ત્પાત્રાણીતિ । ઇયં-વાઁ એતદગ્ર આસીત્ । મૃન્મયાનિ વા એતાન્યાસન્ન્ । તૈર્દેવા ન વ્યાવૃત-મગચ્છન્ન્ । ત એતાનિ દારુમયાણિ પાત્રાણ્ય-પશ્યન્ન્ । તાન્યકુર્વત ॥ 3 ॥

તૈર્વૈ તે વ્યાવૃત-મગચ્છન્ન્ । ય-દ્દારુમયાણિ પાત્રાણિ ભવન્તિ । વ્યાવૃતમેવ તૈ-ર્યજમાનો ગચ્છતિ ॥ યાનિ દારુમયાણિ પાત્રાણિ ભવન્તિ । અમુમેવ તૈ-ર્લોક-મભિજયતિ । યાનિ મૃન્મયાનિ । ઇમમેવ તૈ-ર્લોક-મભિજયતિ ॥ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । કાશ્ચતસ્ર-સ્સ્થાલીર્વાયવ્યા-સ્સોમગ્રહણીરિતિ । દેવા વૈ પૃશ્ઞિમદુહ્રન્ન્ ॥ 4 ॥

તસ્યા એતે સ્તના આસન્ન્ । ઇયં-વૈઁ પૃશ્ઞિઃ । તામાદિત્યા આદિત્યસ્થાલ્યા ચતુષ્પદઃ પશૂનદુહ્રન્ન્ । યદાદિત્યસ્થાલી ભવતિ । ચતુષ્પદ એવ તયા પશૂન્. યજમાન ઇમા-ન્દુહે । તામિન્દ્ર ઉક્થ્યસ્થાલ્યેન્દ્રિય-મદુહત્ । યદુક્થ્યસ્થાલી ભવતિ । ઇન્દ્રિયમેવ તયા યજમાન ઇમા-ન્દુહે । તાં-વિઁશ્વે દેવા આગ્રયણસ્થાલ્યોર્જ-મદુહ્રન્ન્ । યદાગ્રયણસ્થાલી ભવતિ ॥ 5 ॥

ઊર્જમેવ તયા યજમાન ઇમા-ન્દુહે । તા-મ્મનુષ્યા ધ્રુવસ્થાલ્યા ઽઽયુરદુહ્રન્ન્ । યદ્ધ્રુવસ્થાલી ભવતિ । આયુરેવ તયા યજમાન ઇમા-ન્દુહે । સ્થાલ્યા ગૃહ્ણાતિ । વાયવ્યેન જુહોતિ । તસ્માદન્યેન પાત્રેણ પશૂ-ન્દુહન્તિ । અન્યેન પ્રતિગૃહ્ણન્તિ । અથો વ્યાવૃતમેવ ત-દ્યજમાનો ગચ્છતિ ॥ 6 ॥

(ગ્રહત્વં - ગ્રહાન્ જુહોત્ય-કુર્વ-તાદુહ્ર-ન્નાગ્રયણસ્થાલી ભવતિ-+નવ ચ) (અ. 1)
અનુવાકં 2 - સોત્રામણીશેષા મન્ત્રાઃ
યુવગ્ં સુરામમશ્વિના । નમુચાવા-ઽસુરે સચા । વિપિપાના શુભસ્પતી । ઇન્દ્ર-ઙ્કર્મસ્વાવતમ્ ॥ પુત્રમિવ પિતરાવશ્વિનોભા । ઇન્દ્રાવત-ઙ્કર્મણા દગ્ંસનાભિઃ । ય-થ્સુરામં-વ્યઁપિબ-શ્શચીભિઃ । સરસ્વતી ત્વા મઘવન્નભીષ્ણાત્ ॥ અહાવ્યગ્ને હવિરાસ્યે તે । સ્રુચીવ ઘૃત-ઞ્ચમૂ ઇવ સોમઃ ॥ 7 ॥

વાજસનિગ્ં રયિમસ્મે સુવીરમ્ । પ્રશસ્ત-ન્ધેહિ યશસ-મ્બૃહન્તમ્ ॥ યસ્મિન્નશ્વાસ ઋષભાસ ઉક્ષણઃ । વશા મેષા અવસૃષ્ટાસ આહુતાઃ । કીલાલપે સોમપૃષ્ઠાય વેધસે । હૃદામતિ-ઞ્જનય ચારુમગ્નયે ॥ નાના હિ વા-ન્દેવહિતગ્ં સદો મિતમ્ । મા સગ્ંસૃક્ષાથા-મ્પરમે વ્યોમન્ન્ । સુરા ત્વમસિ શુષ્મિણી સોમ એષઃ । મા મા હિગ્ંસી-સ્સ્વાં-યોઁનિમાવિશન્ન્ ॥ 8 ॥

યદત્ર શિષ્ટગ્ં રસિનઃ સુતસ્ય । યદિન્દ્રો અપિબચ્છચીભિઃ । અહ-ન્તદસ્ય મનસા શિવેન । સોમગ્ં રાજાનમિહ ભક્ષયામિ ॥ દ્વે સ્રુતી અશૃણવ-મ્પિતૃણામ્ । અહ-ન્દેવાનામુત મર્ત્યાનામ્ । તાભ્યામિદં-વિઁશ્વ-મ્ભુવનગ્ં સમેતિ । અન્તરા પૂર્વમપર-ઞ્ચ કેતુમ્ ॥ યસ્તે દેવ વરુણ ગાયત્રછન્દાઃ પાશઃ । ત-ન્ત એતેનાવયજે ॥ 9 ॥

યસ્તે દેવ વરુણ ત્રિષ્ટુપ્છન્દાઃ પાશઃ । ત-ન્ત એતેનાવયજે । યસ્તે દેવ વરુણ જગતીછન્દાઃ પાશઃ । ત-ન્ત એતેનાવયજે ॥ સોમો વા એતસ્ય રાજ્યમાદત્તે । યો રાજા સ-ન્રાજ્યો વા સોમેન યજતે । દેવસુવામેતાનિ હવીગ્ંષિ ભવન્તિ । એતાવન્તો વૈ દેવાનાગ્ં સવાઃ । ત એવાસ્મૈ સવા-ન્પ્રયચ્છન્તિ । ત એન-મ્પુનઃ સુવન્તે રાજ્યાય । દેવસૂ રાજા ભવતિ ॥ 10 ॥

(સોમ - આવિશન્. - યજે - રાજ્યાયૈકં ચ) (અ. 2)
અનુવાકં 3 - દોહપ્રાયશ્ચિત્તમ્, અગ્નિહોત્રે
ઉદસ્થા-દ્દેવ્યદિતિ-ર્વિશ્વરૂપી । આયુર્યજ્ઞપતાવધાત્ । ઇન્દ્રાય કૃણ્વતી ભાગમ્ । મિત્રાય વરુણાય ચ ॥ ઇયં-વાઁ અગ્નિહોત્રી । ઇયં-વાઁ એતસ્ય નિષીદતિ । યસ્યાગ્નિહોત્રી નિષીદતિ । તામુત્થાપયેત્ । ઉદસ્થા-દ્દેવ્યદિતિરિતિ । ઇયં-વૈઁ દેવ્યદિતિઃ ॥ 11 ॥

ઇમામેવાસ્મા ઉત્થાપયતિ ॥ આયુર્યજ્ઞપતાવધાદિત્યાહ । આયુરેવાસ્મિ-ન્દધાતિ ॥ ઇન્દ્રાય કૃણ્વતી ભાગ-મ્મિત્રાય વરુણાય ચેત્યાહ । યથા યજુરેવૈતત્ ॥ અવર્તિં-વાઁ એષૈતસ્ય પાપ્માન-મ્પ્રતિખ્યાય નિષીદતિ । યસ્યા-ગ્નિહોત્ર્યુપસૃષ્ટા નિષીદતિ । તા-ન્દુગ્ધ્વા બ્રાહ્મણાય દદ્યાત્ । યસ્યાન્ન-ન્નાદ્યાત્ । અવર્તિમેવાસ્મિ-ન્પાપ્માન-મ્પ્રતિમુઞ્ચતિ ॥ 12 ॥

દુગ્ધ્વા દદાતિ । ન હ્યદૃષ્ટા દક્ષિણા દીયતે ॥ પૃથિવીં-વાઁ એતસ્ય પયઃ પ્રવિશતિ । યસ્યાગ્નિહોત્ર-ન્દુહ્યમાનગ્ગ્ સ્કન્દતિ ॥ યદદ્ય દુગ્ધ-મ્પૃથિવીમસક્ત । યદોષધી-રપ્યસર-દ્યદાપઃ । પયો ગૃહેષુ પયો અઘ્નિયાસુ । પયો વથ્સેષુ પયો અસ્તુ તન્મયીત્યાહ । પય એવાત્મ-ન્ગૃહેષુ પશુષુ ધત્તે ॥ અપ ઉપસૃજતિ ॥ 13 ॥

અદ્ભિરેવૈનદાપ્નોતિ ॥ યો વૈ યજ્ઞસ્યાર્તેનાનાર્તગ્ં સગ્ં સૃજતિ । ઉભે વૈ તે તર્હ્યાર્ચ્છતઃ । આર્ચ્છતિ ખલુ વા એતદગ્નિહોત્રમ્ । ય-દ્દુહ્યમાનગ્ગ્ સ્કન્દતિ । યદભિદુહ્યાત્ । આર્તેનાનાર્તં-યઁજ્ઞસ્ય સગ્ંસૃજેત્ । તદેવ યાદૃક્કીદૃક્ચ હોતવ્યમ્ । અથાન્યા-ન્દુગ્ધ્વા પુનર્-હોતવ્યમ્ । અનાર્તેનૈવાર્તં-યઁજ્ઞસ્ય નિષ્કરોતિ ॥ 14 ॥

ય-દ્યુદ્દ્રુતસ્ય સ્કન્દેત્ । ય-ત્તતો-ઽહુત્વા પુનરેયાત્ । યજ્ઞં-વિઁચ્છિન્દ્યાત્ । યત્ર સ્કન્દેત્ । તન્નિષદ્ય પુનર્ગૃહ્ણીયાત્ । યત્રૈવ સ્કન્દતિ । તત એવૈનત્-પુનર્ગૃહ્ણાતિ । તદેવ યાદૃક્-કીદૃક્ચ હોતવ્યમ્ । અથાન્યા-ન્દુગ્ધ્વા પુનર્-હોતવ્યમ્ । અનાર્તેનૈવાર્તં-યઁજ્ઞસ્ય નિષ્કરોતિ ॥ 15 ॥

વિ વા એતસ્ય યજ્ઞશ્છિદ્યતે । યસ્યાગ્નિહોત્રે-ઽધિશ્રિતે શ્વા-ઽન્તરા ધાવતિ । રુદ્રઃ ખલુ વા એષઃ । યદગ્નિઃ । ય-દ્ગામન્વત્યાવર્તયેત્ । રુદ્રાય પશૂ-નપિદદ્ધ્યાત્ । અપશુ-ર્યજમાન-સ્સ્યાત્ । યદપો ઽન્વતિષિઞ્ચેત્ । અનાદ્ય-મગ્નેરાપઃ । અનાદ્યમાભ્યા-મપિદદ્ધ્યાત્ । ગાર્હપત્યા-દ્ભસ્માદાય । ઇદં-વિઁષ્ણુ-ર્વિચક્રમ ઇતિ વૈષ્ણવ્યર્ચા ઽઽહવનીયાદ્ધ્વગ્ં સયન્નુદ્રવેત્ । યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ । યજ્ઞેનૈવ યજ્ઞગ્ં સન્તનોતિ । ભસ્મના પદમપિવપતિ શાન્ત્યૈ ॥ 16 ॥

(વૈ દેવ્યદિતિ--ર્ મુઞ્ચતિ - સૃજતિ - કરોતિ - કરોત્યા - ભ્યામપિદદ્ધ્યા-ત્પઞ્ચ ચ) (અ. 3)
અનુવાકં 4 - અગ્નિપ્રાયશ્ચિત્તં અગ્નિહોત્રે
નિ વા એતસ્યાહવનીયો ગાર્હપત્ય-ઙ્કામયતે । નિ ગાર્હપત્ય આહવનીયમ્ । યસ્યાગ્નિમનુદ્ધૃતગ્ં સૂર્યો-ઽભિનિમ્રોચતિ । દર્ભેણ હિરણ્ય-મ્પ્રબદ્ધ્ય પુરસ્તાદ્ધરેત્ । અથાગ્નિમ્ । અથાગ્નિહોત્રમ્ । યદ્ધિરણ્ય-મ્પુરસ્તાદ્ધરતિ । જ્યોતિર્વૈ હિરણ્યમ્ । જ્યોતિરેવૈન-મ્પશ્ય-ન્નુદ્ધરતિ । યદગ્નિ-મ્પૂર્વગ્ં હરત્યથા-ગ્નિહોત્રમ્ ॥ 17 ॥

ભાગધેયેનૈવૈન-મ્પ્રણયતિ ॥ બ્રાહ્મણ આર્ષેય ઉદ્ધરેત્ । બ્રાહ્મણો વૈ સર્વા દેવતાઃ । સર્વાભિરેવૈન-ન્દેવતાભિરુદ્ધરતિ ॥ અગ્નિહોત્ર-મુપસા-દ્યાતમિતો-રાસીત । વ્રતમેવ હતમનુ મ્રિયતે ॥ અન્તં-વાઁ એષ આત્મનો ગચ્છતિ । યસ્તામ્યતિ । અન્તમેષ યજ્ઞસ્ય ગચ્છતિ । યસ્યાગ્નિમનુદ્ધૃતગ્ં સૂર્યો-ઽભિનિમ્રોચતિ ॥ 18 ॥

પુનઃ સમન્ય જુહોતિ । અન્તેનૈવાન્તં-યઁજ્ઞસ્ય નિષ્કરોતિ ॥ વરુણો વા એતસ્ય યજ્ઞ-ઙ્ગૃહ્ણાતિ । યસ્યાગ્નિ-મનુદ્ધૃતગ્ં સૂર્યો-ઽભિનિમ્રોચતિ । વારુણ-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપેત્ । તેનૈવ યજ્ઞ-ન્નિષ્ક્રીણીતે ॥ નિ વા એતસ્યાહવનીયો ગાર્હપત્ય-ઙ્કામયતે । નિ ગાર્હપત્ય આહવનીયમ્ । યસ્યાગ્નિ-મનુદ્ધૃતગ્ં સૂર્યો-ઽભ્યુદેતિ । ચતુર્ગૃહીત-માજ્ય-મ્પુરસ્તાદ્ધરેત્ ॥ 19 ॥

અથાગ્નિમ્ । અથાગ્નિહોત્રમ્ । યદાજ્ય-મ્પુરસ્તાદ્ધરતિ । એતદ્વા અગ્નેઃ પ્રિય-ન્ધામ । યદાજ્યમ્ । પ્રિયેણૈવૈન-ન્ધામ્ના સમર્ધયતિ । યદગ્નિ-મ્પૂર્વગ્ં હરત્યથા-ગ્નિહોત્રમ્ । ભાગધેયેનૈવૈન-મ્પ્રણયતિ । બ્રાહ્મણ આર્ષેય ઉદ્ધરેત્ । બ્રાહ્મણો વૈ સર્વા દેવતાઃ ॥ 20 ॥

સર્વાભિરેવૈન-ન્દેવતાભિરુદ્ધરતિ ॥ પરાચી વા એતસ્મૈ વ્યુચ્છન્તી વ્યુચ્છતિ । યસ્યાગ્નિ-મનુદ્ધૃતગ્ં સૂર્યો-ઽભ્યુદેતિ । ઉષાઃ કેતુના જુષતામ્ । યજ્ઞ-ન્દેવેભિરિન્વિતમ્ । દેવેભ્યો મધુમત્તમગ્ગ્ સ્વાહેતિ પ્રત્યં-નિષદ્યાજ્યેન જુહુયાત્ । પ્રતીચીમેવાસ્મૈ વિવાસયતિ ॥ અગ્નિહોત્ર-મુપસાદ્યાતમિતો-રાસીત । વ્રતમેવ હતમનુ મ્રિયતે । અન્તં-વાઁ એષ આત્મનો ગચ્છતિ ॥ 21 ॥

યસ્તામ્યતિ । અન્તમેષ યજ્ઞસ્ય ગચ્છતિ । યસ્યાગ્નિ-મનુદ્ધૃતગ્ં સૂર્યો-ઽભ્યુદેતિ । પુનઃ સમન્ય જુહોતિ । અન્તેનૈવાન્તં-યઁજ્ઞસ્ય નિષ્કરોતિ । મિત્રો વા એતસ્ય યજ્ઞ-ઙ્ગૃહ્ણાતિ । યસ્યાગ્નિ-મનુદ્ધૃતગ્ં સૂર્યો-ઽભ્યુદેતિ । મૈત્ર-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપેત્ । તેનૈવ યજ્ઞ-ન્નિષ્ક્રીણીતે ॥ યસ્યા-હવનીયે-ઽનુદ્વાતે ગાર્હપત્ય ઉદ્વાયેત્ ॥ 22 ॥

યદાહવનીય-મનુદ્વાપ્ય ગાર્હપત્ય-મ્મન્થેત્ । વિચ્છિન્દ્યાત્ । ભ્રાતૃવ્યમસ્મૈ જનયેત્ । યદ્વૈ યજ્ઞસ્ય વાસ્તવ્ય-ઙ્ક્રિયતે । તદનુ રુદ્રો-ઽવચરતિ । ય-ત્પૂર્વ-મન્વવસ્યેત્ । વાસ્તવ્ય-મગ્નિમુપાસીત । રુદ્રો-ઽસ્ય પશૂ-ન્ઘાતુક-સ્સ્યાત્ । આહવનીય-મુદ્વાપ્ય । ગાર્હપત્ય-મ્મન્થેત્ ॥ 23 ॥

ઇતઃ પ્રથમ-ઞ્જજ્ઞે અગ્નિઃ । સ્વાદ્યોનેરધિ જાતવેદાઃ । સ ગાયત્રિયા ત્રિષ્ટુભા જગત્યા । દેવેભ્યો હવ્યં-વઁહતુ પ્રજાનન્નિતિ । છન્દોભિરેવૈનગ્ગ્ સ્વાદ્યોનેઃ પ્રજનયતિ ॥ ગાર્હપત્ય-મ્મન્થતિ । ગાર્હપત્યં-વાઁ અન્વાહિતાગ્નેઃ પશવ ઉપ તિષ્ઠન્તે । સ યદુદ્વાયતિ । તદનુ પશવો-ઽપક્રામન્તિ । ઇષે રય્યૈ રમસ્વ ॥ 24 ॥

સહસે દ્યુમ્નાય । ઊર્જે પત્યાયેત્યાહ । પશવો વૈ રયિઃ । પશૂનેવાસ્મૈ રમયતિ ॥ સારસ્વતૌ ત્વોથ્સૌ સમિન્ધાતામિત્યાહ । ઋ-ખ્સામે વૈ સારસ્વતાવુથ્સૌ । ઋખ્-સામાભ્યામેવૈનગ્ં સમિન્ધે ॥ સમ્રાડસિ વિરાડસીત્યાહ । રથન્તરં-વૈઁ સમ્રાટ્ । બૃહ-દ્વિરાટ્ ॥ 25 ॥

તાભ્યામેવૈનગ્ં સમિન્ધે ॥ વજ્રો વૈ ચક્રમ્ । વજ્રો વા એતસ્ય યજ્ઞં-વિઁચ્છિનત્તિ । યસ્યાનો વા રથો વા-ઽન્તરા-ઽગ્ની યાતિ । આહવનીય-મુદ્વાપ્ય । ગાર્હપત્યા-દુદ્ધરેત્ । યદગ્ને પૂર્વ-મ્પ્રભૃત-મ્પદગ્ં હિ તે । સૂર્યસ્ય રશ્મીન-ન્વાતતાન । તત્ર રયિષ્ઠામનુ સમ્ભરૈતમ્ । સ-ન્નઃ સૃજ સુમત્યા વાજવત્યેતિ ॥ 26 ॥

પૂર્વેણૈવાસ્ય યજ્ઞેન યજ્ઞમનુ સ-ન્તનોતિ ॥ ત્વમગ્ને સપ્રથા અસીત્યાહ । અગ્નિ-સ્સર્વા દેવતાઃ । દેવતાભિરેવ યજ્ઞગ્ં સ-ન્તનોતિ ॥ અગ્નયે પથિકૃતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેત્ । અગ્નિમેવ પથિકૃતગ્ગ્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ । સ એવૈનં-યઁજ્ઞિય-મ્પન્થામપિ-નયતિ । અનડ્વાન્-દક્ષિણા । વહી હ્યેષ સમૃદ્ધ્યૈ ॥ 27 ॥

(હરત્યથાગ્નિહોત્રં - નિમ્રોચતિ - હરે-દ્- દેવતા - ગચ્છ - ત્યુદ્વાયે-ન્મન્થે-દ્રમસ્વ-બૃહ-દ્વિરાડ્-ઇતિ-નવ ચ) (અ. 4)
(નિ વૈ પૂર્વ-ન્ત્રીણિ નિમ્રોચતિ દર્ભેણ યદ્ધિરણ્યમગ્નિહોત્ર-મ્પુનર્વરુણો
વારુણ-ન્નિ વા એતસ્યાભ્યુદેતિ ચતુર્ગૃહીતમાજ્યં યદાજ્યં પરાચ્યુષાઃ પુનર્મિત્રો મેત્રં-યઁસ્યાહવનીયે-ઽનુદ્વાતે ગાર્હપત્યો યદ્વૈ મન્થેદુદ્ધરેત્)
અનુવાકં 5 - સોમાતિરેકપ્રાયશ્ચિત્તમ્
યસ્ય પ્રાતસ્સવને સોમો-ઽતિરિચ્યતે । માદ્ધ્યન્દિનગ્ં સવન-ઙ્કામયમાનો-ઽભ્યતિરિચ્યતે । ગૌર્ધયતિ મરુતામિતિ ધયદ્વતીષુ કુર્વન્તિ । હિનસ્તિ વૈ સન્ધ્યધીતમ્ । સન્ધીવ ખલુ વા એતત્ । ય-થ્સવન સ્યાતિરિચ્યતે । યદ્ધયદ્વતીષુ કુર્વન્તિ । સન્ધે-શ્શાન્ત્યૈ ॥ ગાયત્રગ્ં સામ ભવતિ પઞ્ચદશ-સ્સ્તોમઃ । તેનૈવ પ્રાતસ્સવનાન્નયન્તિ ॥ 28 ॥

મરુત્વતીષુ કુર્વન્તિ । તેનૈવ માદ્ધ્યન્દિના-થ્સવનાન્નયન્તિ ॥ હોતુશ્ચ મસમનૂન્નયન્તે । હોતા-ઽનુશગ્ંસતિ । મદ્ધ્યત એવ યજ્ઞગ્ં સમાદધાતિ ॥ યસ્ય માદ્ધ્યન્દિને સવને સોમો-ઽતિરિચ્યતે । આદિત્ય-ન્તૃતીયસવન-ઙ્કામયમાનો-ઽભ્યતિરિચ્યતે । ગૌરિવીતગ્ં સામ ભવતિ । અતિરિક્તં-વૈઁ ગૌરિવીતમ્ । અતિરિક્તં-યઁ-થ્સવનસ્યા-તિરિચ્યતે ॥ 29 ॥

અતિરિક્તસ્ય શાન્ત્યૈ ॥ બણ્મહાગ્ં અસિ સૂર્યેતિ કુર્વન્તિ । યસ્યૈવાદિત્યસ્ય સવનસ્ય કામેનાતિરિચ્યતે । તેનૈવૈન-ઙ્કામેન સમર્ધયન્તિ ॥ ગૌરિવીતગ્ં સામ ભવતિ । તેનૈવ માદ્ધ્યન્દિના-થ્સવનાન્નયન્તિ ॥ સપ્તદશ-સ્સ્તોમઃ । તેનૈવ તૃતીયસવનાન્નયન્તિ ॥ હોતુશ્ચમસમનૂન્નયન્તે । હોતા-ઽનુશગ્ં સતિ ॥ 30 ॥

મદ્ધ્યત એવ યજ્ઞગ્ં સમાદધાતિ ॥ યસ્ય તૃતીયસવને સોમો-ઽતિરિચ્યેત । ઉક્થ્ય-ઙ્કુર્વીત । યસ્યોક્થ્યે-ઽતિરિચ્યેત । અતિરાત્ર-ઙ્કુર્વીત । યસ્યા-તિરાત્રે-ઽતિરિચ્યતે। તત્ત્વૈ દુષ્પ્રજ્ઞાનમ્ । યજમાનં-વાઁ એત-ત્પશવ આસાહ્ય યન્તિ । બૃહ-થ્સામ ભવતિ । બૃહદ્વા ઇમાં-લોઁકા-ન્દાધાર । બાર્હતાઃ પશવઃ । બૃહતૈવાસ્મૈ પશૂ-ન્દાધાર ॥ શિપિવિષ્ટવતીષુ કુર્વન્તિ । શિપિવિષ્ટો વૈ દેવાના-મ્પુષ્ટમ્ । પુષ્ટ્યૈવૈનગ્ં સમર્ધયન્તિ ॥ હોતુશ્ચમસમનૂન્નયન્તે । હોતા-ઽનુશગ્ંસતિ । મદ્ધ્યત એવ યજ્ઞગ્ં સમાદધાતિ ॥ 31 ॥

(યન્તિ - સવનસ્યાતિરિચ્યતે - શગ્ંસતિ - દાધારાષ્ટૌ ચ) (અ. 5)
અનુવાકં 6 - સવનનિમિત્ત-મ્પ્રાયશ્ચિત્તમ્
એકૈકો વૈ જનતાયા-મિન્દ્રઃ । એકં-વાઁ એતાવિન્દ્રમભિ સગ્ંસુનુતઃ । યૌ દ્વૌ સગ્ંસુનુતઃ । પ્રજાપતિર્વા એષ વિતાયતે । ય-દ્યજ્ઞઃ । તસ્ય ગ્રાવાણો દન્તાઃ । અન્યતરં-વાઁ એતે સગ્ંસુન્વતો-ર્નિર્બફ્સતિ । પૂર્વેણોપસૃત્યા દેવતા ઇત્યાહુઃ । પૂર્વોપસૃતસ્ય વૈ શ્રેયા-ન્ભવતિ । એતિવન્ત્યાજ્યાનિ ભવન્ત્ય-ભિજિત્યૈ ॥ 32 ॥

મરુત્વતીઃ પ્રતિપદઃ । મરુતો વૈ દેવાના-મપરાજિત-માયતનમ્ । દેવાના-મેવાપરાજિત આયતને યતતે ॥ઉભે બૃહદ્રથન્તરે ભવતઃ । ઇયં-વાઁવ રથન્તરમ્ । અસૌ બૃહત્ । આભ્યામેવૈન-મન્તરેતિ । વાચશ્ચ મનસશ્ચ । પ્રાણાચ્ચા-પાનાચ્ચ । દિવશ્ચ પૃથિવ્યાશ્ચ ॥ 33 ॥

સર્વસ્મા-દ્વિત્તા-દ્વેદ્યાત્ ॥ અભિવર્તો બ્રહ્મસામ-મ્ભવતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા-ભિવૃત્ત્યૈ ॥ અભિજિ-દ્ભવતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા-ભિજિત્યૈ । વિશ્વજિ-દ્ભવતિ । વિશ્વસ્ય જિત્યૈ ॥ યસ્ય ભૂયાગ્ંસો યજ્ઞક્રતવ ઇત્યાહુઃ । સ દેવતા વૃઙ્ક્ત ઇતિ । યદ્યગ્નિષ્ટોમ-સ્સોમઃ પરસ્તા-થ્સ્યાત્ ॥ 34 ॥

ઉક્થ્ય-ઙ્કુર્વીત । યદ્યુક્થ્યઃ સ્યાત્ । અતિરાત્ર-ઙ્કુર્વીત । યજ્ઞક્રતુભિ-રેવાસ્ય દેવતા વૃઙ્ક્તે ॥ યો વૈ છન્દોભિ-રભિભવતિ । સ સગ્ં સુન્વતો-રભિભવતિ । સંવેઁશાય ત્વોપવેશાય-ત્વેત્યાહ । છન્દાગ્ંસિ વૈ સંવેઁશ ઉપવેશઃ । છન્દોભિરેવાસ્ય છન્દાગ્સ્ય-ભિભવતિ ॥ ઇષ્ટર્ગો વા ઋત્વિજા-મદ્ધ્વર્યુઃ ॥ 35 ॥

ઇષ્ટર્ગઃ ખલુ વૈ પૂર્વો-ઽર્ષ્ટુઃ, ક્ષીયતે । પ્રાણાપાનૌ મૃત્યોર્મા પાતમિત્યાહ । પ્રાણાપાનયોરેવ શ્રયતે । પ્રાણાપાનૌ મા મા હાસિષ્ટમિત્યાહ । નૈન-મ્પુરા-ઽઽયુષઃ પ્રાણાપાનૌ જહિતઃ ॥ આર્તિં-વાઁ એતે નિયન્તિ । યેષા-ન્દીક્ષિતાના-મ્પ્રમીયતે । તં-યઁદવવર્જેયુઃ । ક્રૂરકૃતામિવૈષાં-લોઁક-સ્સ્યાત્ । આહર દહેતિ બ્રૂયાત્ ॥ 36 ॥

ત-ન્દક્ષિણતો વેદ્યૈ નિધાય । સર્પરાજ્ઞિયા ઋગ્ભિ-સ્સ્તુયુઃ । ઇયં-વૈઁ સર્પતો રાજ્ઞી । અસ્યા એવૈન-મ્પરિદદતિ ॥ વ્યૃદ્ધ-ન્તદિત્યાહુઃ । ય-થ્સ્તુત-મનનુશસ્ત-મિતિ । હોતા પ્રથમઃ પ્રાચીનાવીતી માર્જાલીય-મ્પરીયાત્ । યામીરનુ-બ્રુવન્ન્ । સર્પરાજ્ઞીના-ઙ્કીર્તયેત્ । ઉભયોરેવૈનં-લોઁકયોઃ પરિદદતિ ॥ 37 ॥

અથો ધુવન્ત્યેવૈનમ્ । અથો ન્યેવાસ્મૈ હ્નુવતે ॥ ત્રિઃ પરિયન્તિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । એભ્ય એવૈનં-લોઁકેભ્યો ધુવતે । ત્રિઃ પુનઃ પરિયન્તિ । ષટ્-થ્સમ્પદ્યન્તે । ષડ્વા ઋતવઃ । ઋતુભિરેવૈન-ન્ધુવતે ॥ અગ્ન આયૂગ્ંષિ પવસ ઇતિ પ્રતિપદ-ઙ્કુર્વીરન્ન્ । રથન્તરસામૈષાગ્ં સોમઃ સ્યાત્ । આયુરેવાત્મન્-દધતે । અથો પાપ્માનમેવ વિજહતો યન્તિ ॥ 38 ॥

(અભિજિત્યૈ - પૃથિવ્યાશ્ચ - સ્યા - દદ્ધ્વર્યુ--ર્ બ્રુયાલ્ - લોકયોઃ પરિદદતિ - કુર્વરગ્ગ્ સ્ત્રીણિ ચ) (અ. 6)
અનુવાકં 7 - યૂપવિરોહણાદિપ્રાયશ્ચિત્તમ્
અસુર્યં-વાઁ એતસ્મા-દ્વર્ણ-ઙ્કૃત્વા । પશવો વીર્ય-મપક્રામન્તિ । યસ્ય યૂપો વિરોહતિ । ત્વાષ્ટ્ર-મ્બહુરૂપ-માલભેત । ત્વષ્ટા વૈ રૂપાણામીશે । ય એવ રૂપાણામીશે । સો-ઽસ્મિ-ન્પશૂન્. વીર્યં-યઁચ્છતિ । નાસ્માત્-પશવો વીર્ય-મપક્રામન્તિ ॥ આર્તિં-વાઁ એતે નિયન્તિ । યેષા-ન્દીક્ષિતાના-મગ્નિ-રુદ્વાયતિ ॥ 39 ॥

યદાહવનીય ઉદ્વાયેત્ । યત્ત-મ્મન્થેત્ । વિચ્છિન્દ્યાત્ । ભ્રાતૃવ્યમસ્મૈ જનયેત્ । યદાહવનીય ઉદ્વાયેત્ । આગ્નીદ્ધ્રા-દુદ્ધરેત્ । યદાગ્નીદ્ધ્ર ઉદ્વાયેત્ । ગાર્હપત્યા-દુદ્ધરેત્ । ય-દ્ગાર્હપત્ય ઉદ્વાયેત્ । અત એવ પુન-ર્મન્થેત્ ॥ 40 ॥

અત્ર વાવ સ નિલયતે । યત્ર ખલુ વૈ નિલીન-મુત્તમ-મ્પશ્યન્તિ । તદેન-મિચ્છન્તિ ॥ યસ્મા-દ્દારોરુદ્વાયેત્ । તસ્યારણી કુર્યાત્ । ક્રુમુકમપિ કુર્યાત્ । એષા વા અગ્નેઃ પ્રિયા તનૂઃ । યત્-ક્રુમુકઃ । પ્રિયયૈવૈન-ન્તનુવા સમર્ધયતિ ॥ ગાર્હપત્ય-મ્મન્થતિ ॥ 41 ॥

ગાર્હપત્યો વા અગ્નેર્યોનિઃ । સ્વાદેવૈનં-યોઁને-ર્જનયતિ । નાસ્મૈ ભ્રાતૃવ્ય-ઞ્જનયતિ ॥ યસ્ય સોમ ઉપદસ્યેત્ । સુવર્ણગ્ં હિરણ્ય-ન્દ્વેધા વિચ્છિદ્ય । ઋજીષે-ઽન્યદાધૂનુયાત્ । જુહુયાદન્યત્ । સોમમેવા-ભિષુણોતિ । સોમ-ઞ્જુહોતિ ॥ સોમસ્ય વા અભિષૂયમાણસ્ય પ્રિયા તનૂ-રુદક્રામત્ ॥ 42 ॥

ત-થ્સુવર્ણગ્ં હિરણ્ય-મભવત્ । ય-થ્સુવર્ણગ્ં હિરણ્ય-ઙ્કુર્વન્તિ । પ્રિયયૈવૈન-ન્તનુવા સમર્ધયન્તિ ॥ યસ્યાક્રીતગ્ં સોમ-મપહરેયુઃ । ક્રીણીયાદેવ । સૈવ તતઃ પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ યસ્ય ક્રીતમપહરેયુઃ । આદારાગ્શ્ચ ફાલ્ગુનાનિ ચાભિષુણુયાત્ । ગાયત્રી યગ્ં સોમમાહરત્ । તસ્ય યો-ઽગ્ંશુઃ પરા-ઽપતત્ ॥ 43 ॥

ત આદારા અભવન્ન્ । ઇન્દ્રો વૃત્રમહન્ન્ । તસ્ય વલ્કઃ પરા-ઽપતત્ । તાનિ ફાલ્ગુનાન્યભવન્ન્ । પશવો વૈ ફાલ્ગુનાનિ । પશવ-સ્સોમો રાજા । યદાદારાગ્શ્ચ ફાલ્ગુનાનિ ચાભિષુણોતિ । સોમમેવ રાજાનમભિષુણોતિ ॥ શૃતેન પ્રાતસ્સવને શ્રીણીયાત્ । દદ્ધ્ના મદ્ધ્યન્દિને ॥ 44 ॥

નીતમિશ્રેણ તૃતીયસવને । અગ્નિષ્ટોમ-સ્સોમઃ સ્યા-દ્રથન્તરસામા । ય એવર્ત્વિજો વૃતા-સ્સ્યુઃ । ત એનં-યાઁજયેયુઃ । એકા-ઙ્ગા-ન્દક્ષિણા-ન્દદ્યાત્તેભ્ય એવ । પુન-સ્સોમ-ઙ્ક્રીણીયાત્ । યજ્ઞેનૈવ ત-દ્યજ્ઞ-મિચ્છતિ । સૈવ તતઃ પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ સર્વાભ્યો વા એષ દેવતાભ્ય-સ્સર્વેભ્યઃ પૃષ્ઠેભ્ય આત્માન-માગુરતે । ય-સ્સત્રાયાગુરતે । એતાવાન્-ખલુ વૈ પુરુષઃ । યાવદસ્ય વિત્તમ્ । સર્વવેદસેન યજેત । સર્વપૃષ્ઠો-ઽસ્ય સોમઃ સ્યાત્ । સર્વાભ્ય એવ દેવતાભ્ય-સ્સર્વેભ્યઃ પૃષ્ઠેભ્ય આત્માન-ન્નિષ્ક્રીણીતે ॥ 45 ॥

(ઉદ્વાયતિ - મન્થેન્ - મન્થ - ત્યક્રામત્ - પરા-ઽપતન્ - મદ્ધ્યન્દિન - આગુરતે પઞ્ચ ચ) (અ. 7)
અનુવાકં 8 - પાવમાનીમન્ત્રાઃ (સ્માર્તે શ્ઞાનાદૌ માર્જનાર્થાશ્ચ)
પવમાન-સ્સુવર્જનઃ । પવિત્રેણ વિચર્ષણિઃ । યઃ પોતા સ પુનાતુ મા ॥ પુનન્તુ મા દેવજનાઃ । પુનન્તુ મન વો ધિયા । પુનન્તુ વિશ્વ આયવઃ ॥ જાતવેદઃ પવિત્રવત્ । પવિત્રેણ પુનાહિ મા । શુક્રેણ દેવ દીદ્યત્ । અગ્ને ક્રત્વા ક્રતૂગ્ં રનુ ॥ 46 ॥

યત્તે પવિત્ર-મર્ચિષિ । અગ્ને વિતતમન્તરા । બ્રહ્મ તેન પુનીમહે ॥ ઉભાભ્યા-ન્દેવ સવિતઃ ।પવિત્રેણ સવેન ચ । ઇદ-મ્બ્રહ્મ પુનીમહે ॥ વૈશ્વદેવી પુનતી દેવ્યાગાત્ । યસ્યૈ બહ્વી-સ્તનુવો વીતપૃષ્ઠાઃ । તયા મદન્ત-સ્સધમાદ્યેષુ । વયગ્ગ્ સ્યામ પતયો રયીણામ્ ॥ 47 ॥

વૈશ્વાનરો રશ્મિભિર્મા પુનાતુ । વાતઃ પ્રાણેનેષિરો મયોભૂઃ । દ્યાવાપૃથિવી પયસા પયોભિઃ । ઋતાવરી યજ્ઞિયે મા પુનીતામ્ ॥ બૃહદ્ભિઃ સવિતસ્તૃભિઃ । વર્ષિષ્ઠૈ-ર્દેવ મન્મભિઃ । અગ્ને દક્ષૈઃ પુનાહિ મા ॥ યેન દેવા અપુનત । યેનાપો દિવ્ય-ઙ્કશઃ । તેન દિવ્યેન બ્રહ્મણા ॥ 48 ॥

ઇદ-મ્બ્રહ્મ પુનીમહે ॥ યઃ પાવમાનીરદ્ધ્યેતિ । ઋષિભિ-સ્સમ્ભૃતગ્ં રસમ્ । સર્વગ્ં સ પૂતમશ્ઞાતિ । સ્વદિત-મ્માતરિશ્વના ॥ પાવમાનીર્યો અદ્ધ્યેતિ । ઋષિભિ-સ્સમ્ભૃતગ્ં રસમ્ । તસ્મૈ સરસ્વતી દુહે । ક્ષીરગ્ં સર્પિ-ર્મધૂદકમ્ ॥ પાવમાની-સ્સ્વસ્ત્યયનીઃ ॥ 49 ॥

સુદુઘા હિ પયસ્વતીઃ । ઋષિભિ-સ્સમ્ભૃતો રસઃ । બ્રાહ્મણેષ્વમૃતગ્ં હિતમ્ ॥ પાવમાની-ર્દિશન્તુ નઃ । ઇમં-લોઁકમથો અમુમ્ । કામાન્-થ્સમર્ધયન્તુ નઃ । દેવી-ર્દેવૈ-સ્સમાભૃતાઃ ॥ પાવમાની-સ્સ્વસ્ત્યયનીઃ । સુદુઘાહિ ઘૃતશ્ચુતઃ । ઋષિભિ-સ્સમ્ભૃતો રસઃ ॥ 50 ॥

બ્રાહ્મણેષ્વમૃતગ્ં હિતમ્ ॥ યેન દેવાઃ પવિત્રેણ । આત્માન-મ્પુનતે સદા । તેન સહસ્રધારેણ । પાવમાન્યઃ પુનન્તુ મા ॥ પ્રાજાપત્ય-મ્પવિત્રમ્ । શતોદ્યામગ્ં હિરણ્મયમ્ । તેન બ્રહ્મ વિદો વયમ્ । પૂત-મ્બ્રહ્મ પુનીમહે ॥ ઇન્દ્રઃ સુનીતી સહ મા પુનાતુ । સોમઃ સ્વસ્ત્યા વરુણ-સ્સમીચ્યા । યમો રાજા પ્રમૃણાભિઃ પુનાતુ મા । જાતવેદા મોર્જયન્ત્યા પુનાતુ ॥ 51 ॥

(અનુ - રયીણાં - બ્રહ્મણા - સ્વસ્ત્યયનીઃ - સુદુઘા હિ ઘૃતશ્ચુત ઋષિભિ-સ્સમ્ભૃતો રસઃ - પુનાતુ ત્રીણિ ચ ) (અ. 8)
અનુવાકં 9 - રાજસૂયગતચાતુર્માસ્યશેષઃ
પ્રજા વૈ સત્રમાસત તપસ્તપ્યમાના અજુહ્વતીઃ । દેવા અપશ્ય-ઞ્ચમસ-ઙ્ઘૃતસ્ય પૂર્ણગ્ગ્ સ્વધામ્ । તમુપોદતિષ્ઠન્ત-મજુહવુઃ । તેનાર્ધમાસ ઊર્જમવારુન્ધત । તસ્માદર્ધમાસે દેવા ઇજ્યન્તે ॥ પિતરો-ઽપશ્ય-ઞ્ચમસ-ઙ્ઘૃતસ્ય પૂર્ણગ્ગ્ સ્વધામ્ । તમુપોદતિષ્ઠન્ત- મજુહવુઃ । તેન માસ્યૂર્જમવારુન્ધત । તસ્મા-ન્માસિ પિતૃભ્યઃ ક્રિયતે । મનુષ્યા અપશ્ય-ઞ્ચમસ-ઙ્ઘૃતસ્ય પૂર્ણગ્ગ્ સ્વધામ્ ॥ 52 ॥

તમુપોદતિષ્ઠન્ત-મજુહવુઃ । તેન-દ્વયીમૂર્જમવારુન્ધત । તસ્મા-દ્દ્વિરહ્નો-મનુષ્યેભ્ય ઉપહ્રિયતે । પ્રાતશ્ચ સાય-ઞ્ચ । પશવો-ઽપશ્ય-ઞ્ચમસ-ઙ્ઘૃતસ્ય પૂર્ણગ્ગ્ સ્વધામ્ । તમુપોદતિષ્ઠન્ત-મજુહવુઃ । તેન-ત્રયીમૂર્જમવા-રુન્ધત । તસ્મા-ત્ત્રિરહ્નઃ પશવઃ પ્રેરતે । પ્રાતસ્સગંવે સાયમ્ । અસુરા અપશ્ય-ઞ્ચમસ-ઙ્ઘૃતસ્ય પૂર્ણગ્ગ્ સ્વધામ્ ॥ 53 ॥

તમુપોદતિષ્ઠન્ત-મજુહવુઃ । તેન સંવઁથ્સર ઊર્જમવા-રુન્ધત ॥ તે દેવા અમન્યન્ત । અમી વા ઇદમભૂવન્ન્ । યદ્વયગ્ગ્સ્મ ઇતિ । ત એતાનિ ચાતુર્માસ્યાન્યપશ્યન્ન્ । તાનિ નિરવપન્ન્ । તૈરેવૈષા-ન્તામૂર્જમવૃઞ્જત । તતો દેવા અભવન્ન્ । પરા-ઽસુરાઃ ॥ 54 ॥

ય-દ્યજતે । યામેવ દેવા ઊર્જમવારુન્ધત । તા-ન્તેના-વરુન્ધે । ય-ત્પિતૃભ્યઃ કરોતિ । યામેવ પિતર ઊર્જમવા-રુન્ધત । તા-ન્તેના-વરુન્ધે । યદાવસથે-ઽન્નગ્ં હરન્તિ । યામેવ મનુષ્યા ઊર્જમવા-રુન્ધત । તા-ન્તેના-વરુન્ધે । ય-દ્દક્ષિણા-ન્દદાતિ ॥ 55 ॥

યામેવ પશવ ઊર્જમવા-રુન્ધત । તા-ન્તેના-વરુન્ધે । યચ્ચાતુ-ર્માસ્યૈ-ર્યજતે । યામેવાસુરા ઊર્જમ-વારુન્ધત । તા-ન્તેના-વરુન્ધે । ભવત્યાત્મના । પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ॥ વિરાજો વા એષા વિક્રાન્તિઃ । યચ્ચાતુ-ર્માસ્યાનિ । વૈશ્વદેવેનાસ્મિઁલ્લોકે પ્રત્યતિષ્ઠત્ । વરુણ પ્રઘાસૈ-રન્તરિક્ષે । સાકમેધૈ-રમુષ્મિઁલ્લોકે । એષ હ ત્વાવૈત-થ્સર્વ-મ્ભવતિ । ય એવં-વિઁદ્વાગ્શ્ચાતુર્માસ્યૈ-ર્યજતે ॥ 56 ॥

(મનુષ્યા અપશ્યઞ્ચમસ-ઙ્ઘૃતસ્ય પૂર્ણગ્ગ્ સ્વધા-મસુરા અપશ્યઞ્ચમસ-ઙ્ઘૃતસ્ય પૂર્ણગ્ગ્ સ્વધા-મસુરા-દદા-ત્યતિષ્ઠ ચ્ચત્વારિ ચ) (અ. 9)
અનુવાકં 10 - ચાતુર્માસ્યપ્રશંસનમ્
અગ્નિર્વાવ સંવઁથ્સરઃ । આદિત્યઃ પરિવથ્સરઃ । ચન્દ્રમા ઇદાવથ્સરઃ । વાયુ-રનુવથ્સરઃ ॥ ય-દ્વૈશ્વદેવેન યજતે । અગ્નિમેવ ત-થ્સંવઁથ્સર-માપ્નોતિ । તસ્મા-દ્વૈશ્વદેવેન યજમાનઃ । સંવઁથ્સરીણાગ્ સ્વસ્તિ-માશાસ્ત ઇત્યાશાસીત ॥ ય-દ્વરુણ પ્રઘાસૈ-ર્યજતે । આદિત્યમેવ ત-ત્પરિવથ્સર-માપ્નોતિ ॥ 57 ॥

તસ્મા-દ્વરુણ-પ્રઘાસૈ-ર્યજમાનઃ । પરિવથ્સરીણાગ્ સ્વસ્તિ-માશાસ્ત ઇત્યાશાસીત । ય-થ્સાકમેધૈ-ર્યજતે । ચન્દ્રમસમેવ તદિદાવથ્સર-માપ્નોતિ । તસ્મા-થ્સાકમેધૈ-ર્યજમાનઃ । ઇદાવથ્સરીણાગ્ સ્વસ્તિ-માશાસ્ત ઇત્યાશાસીત ॥ ય-ત્પિતૃ યજ્ઞેન યજતે । દેવાનેવ તદન્વવસ્યતિ ॥ અથ વા અસ્ય વાયુશ્ચા-નુવથ્સરશ્ચા પ્રીતાવુચ્છિષ્યેતે । યચ્છુનાસીરીયેણ યજતે ॥ 58 ॥

વાયુમેવ તદનુવથ્સર-માપ્નોતિ । તસ્મા-ચ્છુનાસીરીયેણ યજમાનઃ । અનુવથ્સરીણાગ્ સ્વસ્તિ-માશાસ્ત ઇત્યાશાસીત ॥ સંવઁથ્સરં-વાઁ એષ ઈફ્સતીત્યાહુઃ । યશ્ચાતુ-ર્માસ્યૈ-ર્યજત ઇતિ । એષ હ ત્વૈ સવન્થ્સર-માપ્નોતિ । ય એવં-વિઁદ્વાગ્ શ્ચાતુર્માસ્યૈ-ર્યજતે ॥ વિશ્વે દેવા-સ્સમયજન્ત । તે-ઽગ્નિમેવાયજન્ત । ત એતં-લોઁકમજયન્ન્ ॥ 59 ॥

યસ્મિન્નગ્નિઃ । ય-દ્વૈશ્વદેવેન યજતે । એતમેવ લોક-ઞ્જયતિ । યસ્મિન્નગ્નિઃ । અગ્નેરેવ સાયુજ્યમુપૈતિ ॥ યદા વૈશ્વદેવેન યજતે । અથ સંવઁથ્સરસ્ય ગૃહપતિ-માપ્નોતિ । યદા સંવઁથ્સરસ્ય ગૃહપતિ-માપ્નોતિ । અથ સહસ્રયાજિન-માપ્નોતિ । યદા સહસ્રયાજિન-માપ્નોતિ ॥ 60 ॥

અથ ગૃહમેધિન-માપ્નોતિ । યદા ગૃહમેધિન-માપ્નોતિ । અથાગ્નિ-ર્ભવતિ । યદા-ઽગ્નિ-ર્ભવતિ । અથ ગૌર્ભવતિ । એષા વૈ વૈશ્વદેવસ્ય માત્રા । એત-દ્વા એતેષામવમમ્ । અતો-ઽતો વા ઉત્તરાણિ શ્રેયાગ્ંસિ ભવન્તિ । ય-દ્વિશ્વે દેવા-સ્સમયજન્ત । ત-દ્વૈશ્વદેવસ્ય વૈશ્વદેવત્વમ્ ॥ 61 ॥

અથાદિત્યો વરુણગ્ં રાજાનં-વઁરુણ પ્રઘાસૈરયજત । સ એતં-લોઁકમજયત્ । યસ્મિન્નાદિત્યઃ । ય-દ્વરુણ-પ્રઘાસૈ-ર્યજતે । એતમેવ લોક-ઞ્જયતિ । યસ્મિન્નાદિત્યઃ । આદિત્યસ્યૈવ-સાયુજ્ય-મુપૈતિ । યદાદિત્યો વરુણગ્ં રાજાનં-વઁરુણ પ્રઘાસૈરયજત । ત-દ્વરુણ પ્રઘાસાનાં-વઁરુણ પ્રઘાસત્વમ્ ॥ અથ સોમો રાજા છન્દાગ્ંસિ સાકમેધૈરયજત ॥ 62 ॥

સ એતં-લોઁકમજયત્ । યસ્મિગ્ગ્ શ્ચન્દ્રમા વિભાતિ । ય-થ્સાકમેધૈ-ર્યજતે । એતમેવ લોક-ઞ્જયતિ । યસ્મિગ્ગ્ શ્ચન્દ્રમા વિભાતિ । ચન્દ્રમસ એવ સાયુજ્ય-મુપૈતિ । સોમો વૈ ચન્દ્રમાઃ । એષ હ ત્વૈ સાક્ષા-થ્સોમ-મ્ભક્ષયતિ । ય એવં-વિઁદ્વાન્-થ્સાકમેધૈ-ર્યજતે । ય-થ્સોમશ્ચ રાજા છન્દાગ્ંસિ ચ સમૈધન્ત ॥ 63 ॥

ત-થ્સાકમેધાનાગ્ં સાકમેધત્વમ્ ॥ અથર્તવઃ પિતરઃ પ્રજાપતિ-મ્પિતર-મ્પિતૃયજ્ઞે-નાયજન્ત । ત એતં-લોઁકમજયન્ન્ । યસ્મિન્નૃતવઃ । ય-ત્પિતૃયજ્ઞેન યજતે । એતમેવ લોક-ઞ્જયતિ । યસ્મિન્નૃતવઃ । ઋતૂનામેવ સાયુજ્ય-મુપૈતિ । યદ્-ઋતવઃ પિતરઃ પ્રજાપતિ-મ્પિતર-મ્પિતૃયજ્ઞેનાયજન્ત । ત-ત્પિતૃયજ્ઞસ્ય પિતૃયજ્ઞત્વમ્ ॥ 64 ॥

અથૌષધય ઇમ-ન્દેવ-ન્ત્ર્યમ્બકૈ-રયજન્ત પ્રથેમહીતિ । તતો વૈ તા અપ્રથન્ત । ય એવં-વિઁદ્વાગ્ સ્ત્ર્યમ્બકૈ-ર્યજતે । પ્રથતે પ્રજયા પશુભિઃ ॥ અથ વાયુઃ પરમેષ્ઠિનગ્ં શુનાસીરીયેણાયજત । સ એતં-લોઁકમજયત્ । યસ્મિન્-વાયુઃ । યચ્છુનાસીરીયેણ યજતે । એતમેવ લોક-ઞ્જયતિ । યસ્મિન્-વાયુઃ ॥ 65 ॥

વાયોરેવ સાયુજ્ય-મુપૈતિ ॥ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । પ્ર ચાતુર્માસ્યયાજી-મીયતા(3) ન પ્રમીયતા(3) ઇતિ । જીવન્વા એષ ઋતૂનપ્યેતિ । યદિ વસન્તા પ્રમીયતે । વસન્તો ભવતિ । યદિ ગ્રીષ્મે ગ્રીષ્મઃ । યદિ વર્ષાસુ વર્ષાઃ । યદિ શરદિ શરત્ । યદિ હેમન્. હેમન્તઃ । ઋતુર્ભૂત્વા સંવઁથ્સરમપ્યેતિ । સંવઁથ્સરઃ પ્રજાપતિઃ । પ્રજાપતિર્વા વૈષઃ ॥ 66 ॥
(પરિવથ્સરમાપ્નોતિ - શુનાસીરીયેણ યજતે - ઽજયન્થ્ - સહસ્રયાજિનમાપ્નોતિ - વૈશ્વદેવત્વગ્ં - સાકમેધૈરયજત - સમૈધન્ત - પિતૃયજ્ઞત્વં - જયતિ યસ્મિન્ વાયુ--ર્ હેમન્ત સ્ત્રીણી ચ) (અ. 10)
(ઉભયે - યુવગ્ં સુરામ - મુદસ્થાન્ - નિ વૈ - યસ્ય પ્રાતસ્સવન - એકૈકો - ઽસુર્યમ્ - પવમાનઃ - પ્રજા વૈ સત્રમાસ - તાગ્નિર્વાવ સંવઁથ્સરો દશ )
(ઉભયે વા - ઉદસ્થાથ્ - સર્વાભિ--ર્ મદ્ધ્યતો - ઽત્ર વાવ - બ્રાહ્મણેષ્વ - થ ગૃહમેધિનગ્ં ષટ્-થ્ષષ્ટિઃ)
(ઉભયે - વાવૈષઃ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે પ્રથમાષ્ટકે ચતુર્થઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥
1 કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે પ્રથમાષ્ટકં