1.4 - സോമാദിബ്രാഹ്മണം - കൃഷ്ണ യജുര്വേദ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണ പാഠഃ - ഉഭയേ വാ

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകേ ചതുര്ഥഃ പ്രപാഠകഃ - സോമാദിബ്രാഹ്മണം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അനുവാകം 1 - ഗ്രഹണാ ഗ്രഹണമ്
ഉഭയേ വാ ഏതേ പ്രജാപതേരദ്ധ്യ-സൃജ്യന്ത । ദേവാശ്ചാസുരാശ്ച । താന്ന വ്യജാനാത് । ഇമേ-ഽന്യ ഇമേ-ഽന്യ ഇതി । സ ദേവാനഗ്ം ശൂനകരോത് । താനഭ്യഷുണോത് । താ-ന്പവിത്രേണാ-പുനാത് । താന്-പരസ്താത്-പവിത്രസ്യ-വ്യഗൃഹ്ണാത് । തേ ഗ്രഹാ അഭവന്ന് । തദ്ഗ്രഹാണാ-ങ്ഗ്രഹത്വമ് ॥ 1 ॥

ദേവതാ വാ ഏതാ യജമാനസ്യ ഗൃഹേ ഗൃഹ്യന്തേ । യ-ദ്ഗ്രഹാഃ । വിദുരേന-ന്ദേവാഃ । യസ്യൈവം-വിഁദുഷ ഏതേ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ ॥ ഏഷാ വൈ സോമസ്യാഹുതിഃ । യദുപാഗ്ംശുഃ । സോമേന ദേവാഗ് സ്തര്പയാണീതി ഖലു വൈ സോമേന യജതേ । യദുപാഗ്ംശു-ഞ്ജുഹോതി । സോമേനൈവ ത-ദ്ദേവാഗ് സ്തര്പയതി ॥ യദ്ഗ്രഹാഞ്ജുഹോതി ॥ 2 ॥

ദേവാ ഏവ ത-ദ്ദേവാന്-ഗച്ഛന്തി ॥ യച്ചമസാഞ്ജുഹോതി । തേനൈവാനുരൂപേണ യജമാന-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി ॥ കി-ന്ന്വേതദഗ്ര ആസീദിത്യാഹുഃ । യ-ത്പാത്രാണീതി । ഇയം-വാഁ ഏതദഗ്ര ആസീത് । മൃന്മയാനി വാ ഏതാന്യാസന്ന് । തൈര്ദേവാ ന വ്യാവൃത-മഗച്ഛന്ന് । ത ഏതാനി ദാരുമയാണി പാത്രാണ്യ-പശ്യന്ന് । താന്യകുര്വത ॥ 3 ॥

തൈര്വൈ തേ വ്യാവൃത-മഗച്ഛന്ന് । യ-ദ്ദാരുമയാണി പാത്രാണി ഭവന്തി । വ്യാവൃതമേവ തൈ-ര്യജമാനോ ഗച്ഛതി ॥ യാനി ദാരുമയാണി പാത്രാണി ഭവന്തി । അമുമേവ തൈ-ര്ലോക-മഭിജയതി । യാനി മൃന്മയാനി । ഇമമേവ തൈ-ര്ലോക-മഭിജയതി ॥ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । കാശ്ചതസ്ര-സ്സ്ഥാലീര്വായവ്യാ-സ്സോമഗ്രഹണീരിതി । ദേവാ വൈ പൃശ്ഞിമദുഹ്രന്ന് ॥ 4 ॥

തസ്യാ ഏതേ സ്തനാ ആസന്ന് । ഇയം-വൈഁ പൃശ്ഞിഃ । താമാദിത്യാ ആദിത്യസ്ഥാല്യാ ചതുഷ്പദഃ പശൂനദുഹ്രന്ന് । യദാദിത്യസ്ഥാലീ ഭവതി । ചതുഷ്പദ ഏവ തയാ പശൂന്. യജമാന ഇമാ-ന്ദുഹേ । താമിന്ദ്ര ഉക്ഥ്യസ്ഥാല്യേന്ദ്രിയ-മദുഹത് । യദുക്ഥ്യസ്ഥാലീ ഭവതി । ഇന്ദ്രിയമേവ തയാ യജമാന ഇമാ-ന്ദുഹേ । താം-വിഁശ്വേ ദേവാ ആഗ്രയണസ്ഥാല്യോര്ജ-മദുഹ്രന്ന് । യദാഗ്രയണസ്ഥാലീ ഭവതി ॥ 5 ॥

ഊര്ജമേവ തയാ യജമാന ഇമാ-ന്ദുഹേ । താ-മ്മനുഷ്യാ ധ്രുവസ്ഥാല്യാ ഽഽയുരദുഹ്രന്ന് । യദ്ധ്രുവസ്ഥാലീ ഭവതി । ആയുരേവ തയാ യജമാന ഇമാ-ന്ദുഹേ । സ്ഥാല്യാ ഗൃഹ്ണാതി । വായവ്യേന ജുഹോതി । തസ്മാദന്യേന പാത്രേണ പശൂ-ന്ദുഹന്തി । അന്യേന പ്രതിഗൃഹ്ണന്തി । അഥോ വ്യാവൃതമേവ ത-ദ്യജമാനോ ഗച്ഛതി ॥ 6 ॥

(ഗ്രഹത്വം - ഗ്രഹാന് ജുഹോത്യ-കുര്വ-താദുഹ്ര-ന്നാഗ്രയണസ്ഥാലീ ഭവതി-+നവ ച) (അ. 1)
അനുവാകം 2 - സോത്രാമണീശേഷാ മന്ത്രാഃ
യുവഗ്ം സുരാമമശ്വിനാ । നമുചാവാ-ഽസുരേ സചാ । വിപിപാനാ ശുഭസ്പതീ । ഇന്ദ്ര-ങ്കര്മസ്വാവതമ് ॥ പുത്രമിവ പിതരാവശ്വിനോഭാ । ഇന്ദ്രാവത-ങ്കര്മണാ ദഗ്ംസനാഭിഃ । യ-ഥ്സുരാമം-വ്യഁപിബ-ശ്ശചീഭിഃ । സരസ്വതീ ത്വാ മഘവന്നഭീഷ്ണാത് ॥ അഹാവ്യഗ്നേ ഹവിരാസ്യേ തേ । സ്രുചീവ ഘൃത-ഞ്ചമൂ ഇവ സോമഃ ॥ 7 ॥

വാജസനിഗ്ം രയിമസ്മേ സുവീരമ് । പ്രശസ്ത-ന്ധേഹി യശസ-മ്ബൃഹന്തമ് ॥ യസ്മിന്നശ്വാസ ഋഷഭാസ ഉക്ഷണഃ । വശാ മേഷാ അവസൃഷ്ടാസ ആഹുതാഃ । കീലാലപേ സോമപൃഷ്ഠായ വേധസേ । ഹൃദാമതി-ഞ്ജനയ ചാരുമഗ്നയേ ॥ നാനാ ഹി വാ-ന്ദേവഹിതഗ്ം സദോ മിതമ് । മാ സഗ്ംസൃക്ഷാഥാ-മ്പരമേ വ്യോമന്ന് । സുരാ ത്വമസി ശുഷ്മിണീ സോമ ഏഷഃ । മാ മാ ഹിഗ്ംസീ-സ്സ്വാം-യോഁനിമാവിശന്ന് ॥ 8 ॥

യദത്ര ശിഷ്ടഗ്ം രസിനഃ സുതസ്യ । യദിന്ദ്രോ അപിബച്ഛചീഭിഃ । അഹ-ന്തദസ്യ മനസാ ശിവേന । സോമഗ്ം രാജാനമിഹ ഭക്ഷയാമി ॥ ദ്വേ സ്രുതീ അശൃണവ-മ്പിതൃണാമ് । അഹ-ന്ദേവാനാമുത മര്ത്യാനാമ് । താഭ്യാമിദം-വിഁശ്വ-മ്ഭുവനഗ്ം സമേതി । അന്തരാ പൂര്വമപര-ഞ്ച കേതുമ് ॥ യസ്തേ ദേവ വരുണ ഗായത്രഛന്ദാഃ പാശഃ । ത-ന്ത ഏതേനാവയജേ ॥ 9 ॥

യസ്തേ ദേവ വരുണ ത്രിഷ്ടുപ്ഛന്ദാഃ പാശഃ । ത-ന്ത ഏതേനാവയജേ । യസ്തേ ദേവ വരുണ ജഗതീഛന്ദാഃ പാശഃ । ത-ന്ത ഏതേനാവയജേ ॥ സോമോ വാ ഏതസ്യ രാജ്യമാദത്തേ । യോ രാജാ സ-ന്രാജ്യോ വാ സോമേന യജതേ । ദേവസുവാമേതാനി ഹവീഗ്ംഷി ഭവന്തി । ഏതാവന്തോ വൈ ദേവാനാഗ്ം സവാഃ । ത ഏവാസ്മൈ സവാ-ന്പ്രയച്ഛന്തി । ത ഏന-മ്പുനഃ സുവന്തേ രാജ്യായ । ദേവസൂ രാജാ ഭവതി ॥ 10 ॥

(സോമ - ആവിശന്. - യജേ - രാജ്യായൈകം ച) (അ. 2)
അനുവാകം 3 - ദോഹപ്രായശ്ചിത്തമ്, അഗ്നിഹോത്രേ
ഉദസ്ഥാ-ദ്ദേവ്യദിതി-ര്വിശ്വരൂപീ । ആയുര്യജ്ഞപതാവധാത് । ഇന്ദ്രായ കൃണ്വതീ ഭാഗമ് । മിത്രായ വരുണായ ച ॥ ഇയം-വാഁ അഗ്നിഹോത്രീ । ഇയം-വാഁ ഏതസ്യ നിഷീദതി । യസ്യാഗ്നിഹോത്രീ നിഷീദതി । താമുത്ഥാപയേത് । ഉദസ്ഥാ-ദ്ദേവ്യദിതിരിതി । ഇയം-വൈഁ ദേവ്യദിതിഃ ॥ 11 ॥

ഇമാമേവാസ്മാ ഉത്ഥാപയതി ॥ ആയുര്യജ്ഞപതാവധാദിത്യാഹ । ആയുരേവാസ്മി-ന്ദധാതി ॥ ഇന്ദ്രായ കൃണ്വതീ ഭാഗ-മ്മിത്രായ വരുണായ ചേത്യാഹ । യഥാ യജുരേവൈതത് ॥ അവര്തിം-വാഁ ഏഷൈതസ്യ പാപ്മാന-മ്പ്രതിഖ്യായ നിഷീദതി । യസ്യാ-ഗ്നിഹോത്ര്യുപസൃഷ്ടാ നിഷീദതി । താ-ന്ദുഗ്ധ്വാ ബ്രാഹ്മണായ ദദ്യാത് । യസ്യാന്ന-ന്നാദ്യാത് । അവര്തിമേവാസ്മി-ന്പാപ്മാന-മ്പ്രതിമുഞ്ചതി ॥ 12 ॥

ദുഗ്ധ്വാ ദദാതി । ന ഹ്യദൃഷ്ടാ ദക്ഷിണാ ദീയതേ ॥ പൃഥിവീം-വാഁ ഏതസ്യ പയഃ പ്രവിശതി । യസ്യാഗ്നിഹോത്ര-ന്ദുഹ്യമാനഗ്ഗ് സ്കന്ദതി ॥ യദദ്യ ദുഗ്ധ-മ്പൃഥിവീമസക്ത । യദോഷധീ-രപ്യസര-ദ്യദാപഃ । പയോ ഗൃഹേഷു പയോ അഘ്നിയാസു । പയോ വഥ്സേഷു പയോ അസ്തു തന്മയീത്യാഹ । പയ ഏവാത്മ-ന്ഗൃഹേഷു പശുഷു ധത്തേ ॥ അപ ഉപസൃജതി ॥ 13 ॥

അദ്ഭിരേവൈനദാപ്നോതി ॥ യോ വൈ യജ്ഞസ്യാര്തേനാനാര്തഗ്ം സഗ്ം സൃജതി । ഉഭേ വൈ തേ തര്ഹ്യാര്ച്ഛതഃ । ആര്ച്ഛതി ഖലു വാ ഏതദഗ്നിഹോത്രമ് । യ-ദ്ദുഹ്യമാനഗ്ഗ് സ്കന്ദതി । യദഭിദുഹ്യാത് । ആര്തേനാനാര്തം-യഁജ്ഞസ്യ സഗ്ംസൃജേത് । തദേവ യാദൃക്കീദൃക്ച ഹോതവ്യമ് । അഥാന്യാ-ന്ദുഗ്ധ്വാ പുനര്-ഹോതവ്യമ് । അനാര്തേനൈവാര്തം-യഁജ്ഞസ്യ നിഷ്കരോതി ॥ 14 ॥

യ-ദ്യുദ്ദ്രുതസ്യ സ്കന്ദേത് । യ-ത്തതോ-ഽഹുത്വാ പുനരേയാത് । യജ്ഞം-വിഁച്ഛിന്ദ്യാത് । യത്ര സ്കന്ദേത് । തന്നിഷദ്യ പുനര്ഗൃഹ്ണീയാത് । യത്രൈവ സ്കന്ദതി । തത ഏവൈനത്-പുനര്ഗൃഹ്ണാതി । തദേവ യാദൃക്-കീദൃക്ച ഹോതവ്യമ് । അഥാന്യാ-ന്ദുഗ്ധ്വാ പുനര്-ഹോതവ്യമ് । അനാര്തേനൈവാര്തം-യഁജ്ഞസ്യ നിഷ്കരോതി ॥ 15 ॥

വി വാ ഏതസ്യ യജ്ഞശ്ഛിദ്യതേ । യസ്യാഗ്നിഹോത്രേ-ഽധിശ്രിതേ ശ്വാ-ഽന്തരാ ധാവതി । രുദ്രഃ ഖലു വാ ഏഷഃ । യദഗ്നിഃ । യ-ദ്ഗാമന്വത്യാവര്തയേത് । രുദ്രായ പശൂ-നപിദദ്ധ്യാത് । അപശു-ര്യജമാന-സ്സ്യാത് । യദപോ ഽന്വതിഷിഞ്ചേത് । അനാദ്യ-മഗ്നേരാപഃ । അനാദ്യമാഭ്യാ-മപിദദ്ധ്യാത് । ഗാര്ഹപത്യാ-ദ്ഭസ്മാദായ । ഇദം-വിഁഷ്ണു-ര്വിചക്രമ ഇതി വൈഷ്ണവ്യര്ചാ ഽഽഹവനീയാദ്ധ്വഗ്ം സയന്നുദ്രവേത് । യജ്ഞോ വൈ വിഷ്ണുഃ । യജ്ഞേനൈവ യജ്ഞഗ്ം സന്തനോതി । ഭസ്മനാ പദമപിവപതി ശാന്ത്യൈ ॥ 16 ॥

(വൈ ദേവ്യദിതി--ര് മുഞ്ചതി - സൃജതി - കരോതി - കരോത്യാ - ഭ്യാമപിദദ്ധ്യാ-ത്പഞ്ച ച) (അ. 3)
അനുവാകം 4 - അഗ്നിപ്രായശ്ചിത്തം അഗ്നിഹോത്രേ
നി വാ ഏതസ്യാഹവനീയോ ഗാര്ഹപത്യ-ങ്കാമയതേ । നി ഗാര്ഹപത്യ ആഹവനീയമ് । യസ്യാഗ്നിമനുദ്ധൃതഗ്ം സൂര്യോ-ഽഭിനിമ്രോചതി । ദര്ഭേണ ഹിരണ്യ-മ്പ്രബദ്ധ്യ പുരസ്താദ്ധരേത് । അഥാഗ്നിമ് । അഥാഗ്നിഹോത്രമ് । യദ്ധിരണ്യ-മ്പുരസ്താദ്ധരതി । ജ്യോതിര്വൈ ഹിരണ്യമ് । ജ്യോതിരേവൈന-മ്പശ്യ-ന്നുദ്ധരതി । യദഗ്നി-മ്പൂര്വഗ്ം ഹരത്യഥാ-ഗ്നിഹോത്രമ് ॥ 17 ॥

ഭാഗധേയേനൈവൈന-മ്പ്രണയതി ॥ ബ്രാഹ്മണ ആര്ഷേയ ഉദ്ധരേത് । ബ്രാഹ്മണോ വൈ സര്വാ ദേവതാഃ । സര്വാഭിരേവൈന-ന്ദേവതാഭിരുദ്ധരതി ॥ അഗ്നിഹോത്ര-മുപസാ-ദ്യാതമിതോ-രാസീത । വ്രതമേവ ഹതമനു മ്രിയതേ ॥ അന്തം-വാഁ ഏഷ ആത്മനോ ഗച്ഛതി । യസ്താമ്യതി । അന്തമേഷ യജ്ഞസ്യ ഗച്ഛതി । യസ്യാഗ്നിമനുദ്ധൃതഗ്ം സൂര്യോ-ഽഭിനിമ്രോചതി ॥ 18 ॥

പുനഃ സമന്യ ജുഹോതി । അന്തേനൈവാന്തം-യഁജ്ഞസ്യ നിഷ്കരോതി ॥ വരുണോ വാ ഏതസ്യ യജ്ഞ-ങ്ഗൃഹ്ണാതി । യസ്യാഗ്നി-മനുദ്ധൃതഗ്ം സൂര്യോ-ഽഭിനിമ്രോചതി । വാരുണ-ഞ്ചരു-ന്നിര്വപേത് । തേനൈവ യജ്ഞ-ന്നിഷ്ക്രീണീതേ ॥ നി വാ ഏതസ്യാഹവനീയോ ഗാര്ഹപത്യ-ങ്കാമയതേ । നി ഗാര്ഹപത്യ ആഹവനീയമ് । യസ്യാഗ്നി-മനുദ്ധൃതഗ്ം സൂര്യോ-ഽഭ്യുദേതി । ചതുര്ഗൃഹീത-മാജ്യ-മ്പുരസ്താദ്ധരേത് ॥ 19 ॥

അഥാഗ്നിമ് । അഥാഗ്നിഹോത്രമ് । യദാജ്യ-മ്പുരസ്താദ്ധരതി । ഏതദ്വാ അഗ്നേഃ പ്രിയ-ന്ധാമ । യദാജ്യമ് । പ്രിയേണൈവൈന-ന്ധാമ്നാ സമര്ധയതി । യദഗ്നി-മ്പൂര്വഗ്ം ഹരത്യഥാ-ഗ്നിഹോത്രമ് । ഭാഗധേയേനൈവൈന-മ്പ്രണയതി । ബ്രാഹ്മണ ആര്ഷേയ ഉദ്ധരേത് । ബ്രാഹ്മണോ വൈ സര്വാ ദേവതാഃ ॥ 20 ॥

സര്വാഭിരേവൈന-ന്ദേവതാഭിരുദ്ധരതി ॥ പരാചീ വാ ഏതസ്മൈ വ്യുച്ഛന്തീ വ്യുച്ഛതി । യസ്യാഗ്നി-മനുദ്ധൃതഗ്ം സൂര്യോ-ഽഭ്യുദേതി । ഉഷാഃ കേതുനാ ജുഷതാമ് । യജ്ഞ-ന്ദേവേഭിരിന്വിതമ് । ദേവേഭ്യോ മധുമത്തമഗ്ഗ് സ്വാഹേതി പ്രത്യം-നിഷദ്യാജ്യേന ജുഹുയാത് । പ്രതീചീമേവാസ്മൈ വിവാസയതി ॥ അഗ്നിഹോത്ര-മുപസാദ്യാതമിതോ-രാസീത । വ്രതമേവ ഹതമനു മ്രിയതേ । അന്തം-വാഁ ഏഷ ആത്മനോ ഗച്ഛതി ॥ 21 ॥

യസ്താമ്യതി । അന്തമേഷ യജ്ഞസ്യ ഗച്ഛതി । യസ്യാഗ്നി-മനുദ്ധൃതഗ്ം സൂര്യോ-ഽഭ്യുദേതി । പുനഃ സമന്യ ജുഹോതി । അന്തേനൈവാന്തം-യഁജ്ഞസ്യ നിഷ്കരോതി । മിത്രോ വാ ഏതസ്യ യജ്ഞ-ങ്ഗൃഹ്ണാതി । യസ്യാഗ്നി-മനുദ്ധൃതഗ്ം സൂര്യോ-ഽഭ്യുദേതി । മൈത്ര-ഞ്ചരു-ന്നിര്വപേത് । തേനൈവ യജ്ഞ-ന്നിഷ്ക്രീണീതേ ॥ യസ്യാ-ഹവനീയേ-ഽനുദ്വാതേ ഗാര്ഹപത്യ ഉദ്വായേത് ॥ 22 ॥

യദാഹവനീയ-മനുദ്വാപ്യ ഗാര്ഹപത്യ-മ്മന്ഥേത് । വിച്ഛിന്ദ്യാത് । ഭ്രാതൃവ്യമസ്മൈ ജനയേത് । യദ്വൈ യജ്ഞസ്യ വാസ്തവ്യ-ങ്ക്രിയതേ । തദനു രുദ്രോ-ഽവചരതി । യ-ത്പൂര്വ-മന്വവസ്യേത് । വാസ്തവ്യ-മഗ്നിമുപാസീത । രുദ്രോ-ഽസ്യ പശൂ-ന്ഘാതുക-സ്സ്യാത് । ആഹവനീയ-മുദ്വാപ്യ । ഗാര്ഹപത്യ-മ്മന്ഥേത് ॥ 23 ॥

ഇതഃ പ്രഥമ-ഞ്ജജ്ഞേ അഗ്നിഃ । സ്വാദ്യോനേരധി ജാതവേദാഃ । സ ഗായത്രിയാ ത്രിഷ്ടുഭാ ജഗത്യാ । ദേവേഭ്യോ ഹവ്യം-വഁഹതു പ്രജാനന്നിതി । ഛന്ദോഭിരേവൈനഗ്ഗ് സ്വാദ്യോനേഃ പ്രജനയതി ॥ ഗാര്ഹപത്യ-മ്മന്ഥതി । ഗാര്ഹപത്യം-വാഁ അന്വാഹിതാഗ്നേഃ പശവ ഉപ തിഷ്ഠന്തേ । സ യദുദ്വായതി । തദനു പശവോ-ഽപക്രാമന്തി । ഇഷേ രയ്യൈ രമസ്വ ॥ 24 ॥

സഹസേ ദ്യുമ്നായ । ഊര്ജേ പത്യായേത്യാഹ । പശവോ വൈ രയിഃ । പശൂനേവാസ്മൈ രമയതി ॥ സാരസ്വതൌ ത്വോഥ്സൌ സമിന്ധാതാമിത്യാഹ । ഋ-ഖ്സാമേ വൈ സാരസ്വതാവുഥ്സൌ । ഋഖ്-സാമാഭ്യാമേവൈനഗ്ം സമിന്ധേ ॥ സമ്രാഡസി വിരാഡസീത്യാഹ । രഥന്തരം-വൈഁ സമ്രാട് । ബൃഹ-ദ്വിരാട് ॥ 25 ॥

താഭ്യാമേവൈനഗ്ം സമിന്ധേ ॥ വജ്രോ വൈ ചക്രമ് । വജ്രോ വാ ഏതസ്യ യജ്ഞം-വിഁച്ഛിനത്തി । യസ്യാനോ വാ രഥോ വാ-ഽന്തരാ-ഽഗ്നീ യാതി । ആഹവനീയ-മുദ്വാപ്യ । ഗാര്ഹപത്യാ-ദുദ്ധരേത് । യദഗ്നേ പൂര്വ-മ്പ്രഭൃത-മ്പദഗ്ം ഹി തേ । സൂര്യസ്യ രശ്മീന-ന്വാതതാന । തത്ര രയിഷ്ഠാമനു സമ്ഭരൈതമ് । സ-ന്നഃ സൃജ സുമത്യാ വാജവത്യേതി ॥ 26 ॥

പൂര്വേണൈവാസ്യ യജ്ഞേന യജ്ഞമനു സ-ന്തനോതി ॥ ത്വമഗ്നേ സപ്രഥാ അസീത്യാഹ । അഗ്നി-സ്സര്വാ ദേവതാഃ । ദേവതാഭിരേവ യജ്ഞഗ്ം സ-ന്തനോതി ॥ അഗ്നയേ പഥികൃതേ പുരോഡാശമഷ്ടാകപാല-ന്നിര്വപേത് । അഗ്നിമേവ പഥികൃതഗ്ഗ് സ്വേന ഭാഗധേയേനോപ ധാവതി । സ ഏവൈനം-യഁജ്ഞിയ-മ്പന്ഥാമപി-നയതി । അനഡ്വാന്-ദക്ഷിണാ । വഹീ ഹ്യേഷ സമൃദ്ധ്യൈ ॥ 27 ॥

(ഹരത്യഥാഗ്നിഹോത്രം - നിമ്രോചതി - ഹരേ-ദ്- ദേവതാ - ഗച്ഛ - ത്യുദ്വായേ-ന്മന്ഥേ-ദ്രമസ്വ-ബൃഹ-ദ്വിരാഡ്-ഇതി-നവ ച) (അ. 4)
(നി വൈ പൂര്വ-ന്ത്രീണി നിമ്രോചതി ദര്ഭേണ യദ്ധിരണ്യമഗ്നിഹോത്ര-മ്പുനര്വരുണോ
വാരുണ-ന്നി വാ ഏതസ്യാഭ്യുദേതി ചതുര്ഗൃഹീതമാജ്യം യദാജ്യം പരാച്യുഷാഃ പുനര്മിത്രോ മേത്രം-യഁസ്യാഹവനീയേ-ഽനുദ്വാതേ ഗാര്ഹപത്യോ യദ്വൈ മന്ഥേദുദ്ധരേത്)
അനുവാകം 5 - സോമാതിരേകപ്രായശ്ചിത്തമ്
യസ്യ പ്രാതസ്സവനേ സോമോ-ഽതിരിച്യതേ । മാദ്ധ്യന്ദിനഗ്ം സവന-ങ്കാമയമാനോ-ഽഭ്യതിരിച്യതേ । ഗൌര്ധയതി മരുതാമിതി ധയദ്വതീഷു കുര്വന്തി । ഹിനസ്തി വൈ സന്ധ്യധീതമ് । സന്ധീവ ഖലു വാ ഏതത് । യ-ഥ്സവന സ്യാതിരിച്യതേ । യദ്ധയദ്വതീഷു കുര്വന്തി । സന്ധേ-ശ്ശാന്ത്യൈ ॥ ഗായത്രഗ്ം സാമ ഭവതി പഞ്ചദശ-സ്സ്തോമഃ । തേനൈവ പ്രാതസ്സവനാന്നയന്തി ॥ 28 ॥

മരുത്വതീഷു കുര്വന്തി । തേനൈവ മാദ്ധ്യന്ദിനാ-ഥ്സവനാന്നയന്തി ॥ ഹോതുശ്ച മസമനൂന്നയന്തേ । ഹോതാ-ഽനുശഗ്ംസതി । മദ്ധ്യത ഏവ യജ്ഞഗ്ം സമാദധാതി ॥ യസ്യ മാദ്ധ്യന്ദിനേ സവനേ സോമോ-ഽതിരിച്യതേ । ആദിത്യ-ന്തൃതീയസവന-ങ്കാമയമാനോ-ഽഭ്യതിരിച്യതേ । ഗൌരിവീതഗ്ം സാമ ഭവതി । അതിരിക്തം-വൈഁ ഗൌരിവീതമ് । അതിരിക്തം-യഁ-ഥ്സവനസ്യാ-തിരിച്യതേ ॥ 29 ॥

അതിരിക്തസ്യ ശാന്ത്യൈ ॥ ബണ്മഹാഗ്ം അസി സൂര്യേതി കുര്വന്തി । യസ്യൈവാദിത്യസ്യ സവനസ്യ കാമേനാതിരിച്യതേ । തേനൈവൈന-ങ്കാമേന സമര്ധയന്തി ॥ ഗൌരിവീതഗ്ം സാമ ഭവതി । തേനൈവ മാദ്ധ്യന്ദിനാ-ഥ്സവനാന്നയന്തി ॥ സപ്തദശ-സ്സ്തോമഃ । തേനൈവ തൃതീയസവനാന്നയന്തി ॥ ഹോതുശ്ചമസമനൂന്നയന്തേ । ഹോതാ-ഽനുശഗ്ം സതി ॥ 30 ॥

മദ്ധ്യത ഏവ യജ്ഞഗ്ം സമാദധാതി ॥ യസ്യ തൃതീയസവനേ സോമോ-ഽതിരിച്യേത । ഉക്ഥ്യ-ങ്കുര്വീത । യസ്യോക്ഥ്യേ-ഽതിരിച്യേത । അതിരാത്ര-ങ്കുര്വീത । യസ്യാ-തിരാത്രേ-ഽതിരിച്യതേ। തത്ത്വൈ ദുഷ്പ്രജ്ഞാനമ് । യജമാനം-വാഁ ഏത-ത്പശവ ആസാഹ്യ യന്തി । ബൃഹ-ഥ്സാമ ഭവതി । ബൃഹദ്വാ ഇമാം-ലോഁകാ-ന്ദാധാര । ബാര്ഹതാഃ പശവഃ । ബൃഹതൈവാസ്മൈ പശൂ-ന്ദാധാര ॥ ശിപിവിഷ്ടവതീഷു കുര്വന്തി । ശിപിവിഷ്ടോ വൈ ദേവാനാ-മ്പുഷ്ടമ് । പുഷ്ട്യൈവൈനഗ്ം സമര്ധയന്തി ॥ ഹോതുശ്ചമസമനൂന്നയന്തേ । ഹോതാ-ഽനുശഗ്ംസതി । മദ്ധ്യത ഏവ യജ്ഞഗ്ം സമാദധാതി ॥ 31 ॥

(യന്തി - സവനസ്യാതിരിച്യതേ - ശഗ്ംസതി - ദാധാരാഷ്ടൌ ച) (അ. 5)
അനുവാകം 6 - സവനനിമിത്ത-മ്പ്രായശ്ചിത്തമ്
ഏകൈകോ വൈ ജനതായാ-മിന്ദ്രഃ । ഏകം-വാഁ ഏതാവിന്ദ്രമഭി സഗ്ംസുനുതഃ । യൌ ദ്വൌ സഗ്ംസുനുതഃ । പ്രജാപതിര്വാ ഏഷ വിതായതേ । യ-ദ്യജ്ഞഃ । തസ്യ ഗ്രാവാണോ ദന്താഃ । അന്യതരം-വാഁ ഏതേ സഗ്ംസുന്വതോ-ര്നിര്ബഫ്സതി । പൂര്വേണോപസൃത്യാ ദേവതാ ഇത്യാഹുഃ । പൂര്വോപസൃതസ്യ വൈ ശ്രേയാ-ന്ഭവതി । ഏതിവന്ത്യാജ്യാനി ഭവന്ത്യ-ഭിജിത്യൈ ॥ 32 ॥

മരുത്വതീഃ പ്രതിപദഃ । മരുതോ വൈ ദേവാനാ-മപരാജിത-മായതനമ് । ദേവാനാ-മേവാപരാജിത ആയതനേ യതതേ ॥ഉഭേ ബൃഹദ്രഥന്തരേ ഭവതഃ । ഇയം-വാഁവ രഥന്തരമ് । അസൌ ബൃഹത് । ആഭ്യാമേവൈന-മന്തരേതി । വാചശ്ച മനസശ്ച । പ്രാണാച്ചാ-പാനാച്ച । ദിവശ്ച പൃഥിവ്യാശ്ച ॥ 33 ॥

സര്വസ്മാ-ദ്വിത്താ-ദ്വേദ്യാത് ॥ അഭിവര്തോ ബ്രഹ്മസാമ-മ്ഭവതി । സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യാ-ഭിവൃത്ത്യൈ ॥ അഭിജി-ദ്ഭവതി । സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യാ-ഭിജിത്യൈ । വിശ്വജി-ദ്ഭവതി । വിശ്വസ്യ ജിത്യൈ ॥ യസ്യ ഭൂയാഗ്ംസോ യജ്ഞക്രതവ ഇത്യാഹുഃ । സ ദേവതാ വൃങ്ക്ത ഇതി । യദ്യഗ്നിഷ്ടോമ-സ്സോമഃ പരസ്താ-ഥ്സ്യാത് ॥ 34 ॥

ഉക്ഥ്യ-ങ്കുര്വീത । യദ്യുക്ഥ്യഃ സ്യാത് । അതിരാത്ര-ങ്കുര്വീത । യജ്ഞക്രതുഭി-രേവാസ്യ ദേവതാ വൃങ്ക്തേ ॥ യോ വൈ ഛന്ദോഭി-രഭിഭവതി । സ സഗ്ം സുന്വതോ-രഭിഭവതി । സംവേഁശായ ത്വോപവേശായ-ത്വേത്യാഹ । ഛന്ദാഗ്ംസി വൈ സംവേഁശ ഉപവേശഃ । ഛന്ദോഭിരേവാസ്യ ഛന്ദാഗ്സ്യ-ഭിഭവതി ॥ ഇഷ്ടര്ഗോ വാ ഋത്വിജാ-മദ്ധ്വര്യുഃ ॥ 35 ॥

ഇഷ്ടര്ഗഃ ഖലു വൈ പൂര്വോ-ഽര്ഷ്ടുഃ, ക്ഷീയതേ । പ്രാണാപാനൌ മൃത്യോര്മാ പാതമിത്യാഹ । പ്രാണാപാനയോരേവ ശ്രയതേ । പ്രാണാപാനൌ മാ മാ ഹാസിഷ്ടമിത്യാഹ । നൈന-മ്പുരാ-ഽഽയുഷഃ പ്രാണാപാനൌ ജഹിതഃ ॥ ആര്തിം-വാഁ ഏതേ നിയന്തി । യേഷാ-ന്ദീക്ഷിതാനാ-മ്പ്രമീയതേ । തം-യഁദവവര്ജേയുഃ । ക്രൂരകൃതാമിവൈഷാം-ലോഁക-സ്സ്യാത് । ആഹര ദഹേതി ബ്രൂയാത് ॥ 36 ॥

ത-ന്ദക്ഷിണതോ വേദ്യൈ നിധായ । സര്പരാജ്ഞിയാ ഋഗ്ഭി-സ്സ്തുയുഃ । ഇയം-വൈഁ സര്പതോ രാജ്ഞീ । അസ്യാ ഏവൈന-മ്പരിദദതി ॥ വ്യൃദ്ധ-ന്തദിത്യാഹുഃ । യ-ഥ്സ്തുത-മനനുശസ്ത-മിതി । ഹോതാ പ്രഥമഃ പ്രാചീനാവീതീ മാര്ജാലീയ-മ്പരീയാത് । യാമീരനു-ബ്രുവന്ന് । സര്പരാജ്ഞീനാ-ങ്കീര്തയേത് । ഉഭയോരേവൈനം-ലോഁകയോഃ പരിദദതി ॥ 37 ॥

അഥോ ധുവന്ത്യേവൈനമ് । അഥോ ന്യേവാസ്മൈ ഹ്നുവതേ ॥ ത്രിഃ പരിയന്തി । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ । ഏഭ്യ ഏവൈനം-ലോഁകേഭ്യോ ധുവതേ । ത്രിഃ പുനഃ പരിയന്തി । ഷട്-ഥ്സമ്പദ്യന്തേ । ഷഡ്വാ ഋതവഃ । ഋതുഭിരേവൈന-ന്ധുവതേ ॥ അഗ്ന ആയൂഗ്ംഷി പവസ ഇതി പ്രതിപദ-ങ്കുര്വീരന്ന് । രഥന്തരസാമൈഷാഗ്ം സോമഃ സ്യാത് । ആയുരേവാത്മന്-ദധതേ । അഥോ പാപ്മാനമേവ വിജഹതോ യന്തി ॥ 38 ॥

(അഭിജിത്യൈ - പൃഥിവ്യാശ്ച - സ്യാ - ദദ്ധ്വര്യു--ര് ബ്രുയാല് - ലോകയോഃ പരിദദതി - കുര്വരഗ്ഗ് സ്ത്രീണി ച) (അ. 6)
അനുവാകം 7 - യൂപവിരോഹണാദിപ്രായശ്ചിത്തമ്
അസുര്യം-വാഁ ഏതസ്മാ-ദ്വര്ണ-ങ്കൃത്വാ । പശവോ വീര്യ-മപക്രാമന്തി । യസ്യ യൂപോ വിരോഹതി । ത്വാഷ്ട്ര-മ്ബഹുരൂപ-മാലഭേത । ത്വഷ്ടാ വൈ രൂപാണാമീശേ । യ ഏവ രൂപാണാമീശേ । സോ-ഽസ്മി-ന്പശൂന്. വീര്യം-യഁച്ഛതി । നാസ്മാത്-പശവോ വീര്യ-മപക്രാമന്തി ॥ ആര്തിം-വാഁ ഏതേ നിയന്തി । യേഷാ-ന്ദീക്ഷിതാനാ-മഗ്നി-രുദ്വായതി ॥ 39 ॥

യദാഹവനീയ ഉദ്വായേത് । യത്ത-മ്മന്ഥേത് । വിച്ഛിന്ദ്യാത് । ഭ്രാതൃവ്യമസ്മൈ ജനയേത് । യദാഹവനീയ ഉദ്വായേത് । ആഗ്നീദ്ധ്രാ-ദുദ്ധരേത് । യദാഗ്നീദ്ധ്ര ഉദ്വായേത് । ഗാര്ഹപത്യാ-ദുദ്ധരേത് । യ-ദ്ഗാര്ഹപത്യ ഉദ്വായേത് । അത ഏവ പുന-ര്മന്ഥേത് ॥ 40 ॥

അത്ര വാവ സ നിലയതേ । യത്ര ഖലു വൈ നിലീന-മുത്തമ-മ്പശ്യന്തി । തദേന-മിച്ഛന്തി ॥ യസ്മാ-ദ്ദാരോരുദ്വായേത് । തസ്യാരണീ കുര്യാത് । ക്രുമുകമപി കുര്യാത് । ഏഷാ വാ അഗ്നേഃ പ്രിയാ തനൂഃ । യത്-ക്രുമുകഃ । പ്രിയയൈവൈന-ന്തനുവാ സമര്ധയതി ॥ ഗാര്ഹപത്യ-മ്മന്ഥതി ॥ 41 ॥

ഗാര്ഹപത്യോ വാ അഗ്നേര്യോനിഃ । സ്വാദേവൈനം-യോഁനേ-ര്ജനയതി । നാസ്മൈ ഭ്രാതൃവ്യ-ഞ്ജനയതി ॥ യസ്യ സോമ ഉപദസ്യേത് । സുവര്ണഗ്ം ഹിരണ്യ-ന്ദ്വേധാ വിച്ഛിദ്യ । ഋജീഷേ-ഽന്യദാധൂനുയാത് । ജുഹുയാദന്യത് । സോമമേവാ-ഭിഷുണോതി । സോമ-ഞ്ജുഹോതി ॥ സോമസ്യ വാ അഭിഷൂയമാണസ്യ പ്രിയാ തനൂ-രുദക്രാമത് ॥ 42 ॥

ത-ഥ്സുവര്ണഗ്ം ഹിരണ്യ-മഭവത് । യ-ഥ്സുവര്ണഗ്ം ഹിരണ്യ-ങ്കുര്വന്തി । പ്രിയയൈവൈന-ന്തനുവാ സമര്ധയന്തി ॥ യസ്യാക്രീതഗ്ം സോമ-മപഹരേയുഃ । ക്രീണീയാദേവ । സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥ യസ്യ ക്രീതമപഹരേയുഃ । ആദാരാഗ്ശ്ച ഫാല്ഗുനാനി ചാഭിഷുണുയാത് । ഗായത്രീ യഗ്ം സോമമാഹരത് । തസ്യ യോ-ഽഗ്ംശുഃ പരാ-ഽപതത് ॥ 43 ॥

ത ആദാരാ അഭവന്ന് । ഇന്ദ്രോ വൃത്രമഹന്ന് । തസ്യ വല്കഃ പരാ-ഽപതത് । താനി ഫാല്ഗുനാന്യഭവന്ന് । പശവോ വൈ ഫാല്ഗുനാനി । പശവ-സ്സോമോ രാജാ । യദാദാരാഗ്ശ്ച ഫാല്ഗുനാനി ചാഭിഷുണോതി । സോമമേവ രാജാനമഭിഷുണോതി ॥ ശൃതേന പ്രാതസ്സവനേ ശ്രീണീയാത് । ദദ്ധ്നാ മദ്ധ്യന്ദിനേ ॥ 44 ॥

നീതമിശ്രേണ തൃതീയസവനേ । അഗ്നിഷ്ടോമ-സ്സോമഃ സ്യാ-ദ്രഥന്തരസാമാ । യ ഏവര്ത്വിജോ വൃതാ-സ്സ്യുഃ । ത ഏനം-യാഁജയേയുഃ । ഏകാ-ങ്ഗാ-ന്ദക്ഷിണാ-ന്ദദ്യാത്തേഭ്യ ഏവ । പുന-സ്സോമ-ങ്ക്രീണീയാത് । യജ്ഞേനൈവ ത-ദ്യജ്ഞ-മിച്ഛതി । സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥ സര്വാഭ്യോ വാ ഏഷ ദേവതാഭ്യ-സ്സര്വേഭ്യഃ പൃഷ്ഠേഭ്യ ആത്മാന-മാഗുരതേ । യ-സ്സത്രായാഗുരതേ । ഏതാവാന്-ഖലു വൈ പുരുഷഃ । യാവദസ്യ വിത്തമ് । സര്വവേദസേന യജേത । സര്വപൃഷ്ഠോ-ഽസ്യ സോമഃ സ്യാത് । സര്വാഭ്യ ഏവ ദേവതാഭ്യ-സ്സര്വേഭ്യഃ പൃഷ്ഠേഭ്യ ആത്മാന-ന്നിഷ്ക്രീണീതേ ॥ 45 ॥

(ഉദ്വായതി - മന്ഥേന് - മന്ഥ - ത്യക്രാമത് - പരാ-ഽപതന് - മദ്ധ്യന്ദിന - ആഗുരതേ പഞ്ച ച) (അ. 7)
അനുവാകം 8 - പാവമാനീമന്ത്രാഃ (സ്മാര്തേ ശ്ഞാനാദൌ മാര്ജനാര്ഥാശ്ച)
പവമാന-സ്സുവര്ജനഃ । പവിത്രേണ വിചര്ഷണിഃ । യഃ പോതാ സ പുനാതു മാ ॥ പുനന്തു മാ ദേവജനാഃ । പുനന്തു മന വോ ധിയാ । പുനന്തു വിശ്വ ആയവഃ ॥ ജാതവേദഃ പവിത്രവത് । പവിത്രേണ പുനാഹി മാ । ശുക്രേണ ദേവ ദീദ്യത് । അഗ്നേ ക്രത്വാ ക്രതൂഗ്ം രനു ॥ 46 ॥

യത്തേ പവിത്ര-മര്ചിഷി । അഗ്നേ വിതതമന്തരാ । ബ്രഹ്മ തേന പുനീമഹേ ॥ ഉഭാഭ്യാ-ന്ദേവ സവിതഃ ।പവിത്രേണ സവേന ച । ഇദ-മ്ബ്രഹ്മ പുനീമഹേ ॥ വൈശ്വദേവീ പുനതീ ദേവ്യാഗാത് । യസ്യൈ ബഹ്വീ-സ്തനുവോ വീതപൃഷ്ഠാഃ । തയാ മദന്ത-സ്സധമാദ്യേഷു । വയഗ്ഗ് സ്യാമ പതയോ രയീണാമ് ॥ 47 ॥

വൈശ്വാനരോ രശ്മിഭിര്മാ പുനാതു । വാതഃ പ്രാണേനേഷിരോ മയോഭൂഃ । ദ്യാവാപൃഥിവീ പയസാ പയോഭിഃ । ഋതാവരീ യജ്ഞിയേ മാ പുനീതാമ് ॥ ബൃഹദ്ഭിഃ സവിതസ്തൃഭിഃ । വര്ഷിഷ്ഠൈ-ര്ദേവ മന്മഭിഃ । അഗ്നേ ദക്ഷൈഃ പുനാഹി മാ ॥ യേന ദേവാ അപുനത । യേനാപോ ദിവ്യ-ങ്കശഃ । തേന ദിവ്യേന ബ്രഹ്മണാ ॥ 48 ॥

ഇദ-മ്ബ്രഹ്മ പുനീമഹേ ॥ യഃ പാവമാനീരദ്ധ്യേതി । ഋഷിഭി-സ്സമ്ഭൃതഗ്ം രസമ് । സര്വഗ്ം സ പൂതമശ്ഞാതി । സ്വദിത-മ്മാതരിശ്വനാ ॥ പാവമാനീര്യോ അദ്ധ്യേതി । ഋഷിഭി-സ്സമ്ഭൃതഗ്ം രസമ് । തസ്മൈ സരസ്വതീ ദുഹേ । ക്ഷീരഗ്ം സര്പി-ര്മധൂദകമ് ॥ പാവമാനീ-സ്സ്വസ്ത്യയനീഃ ॥ 49 ॥

സുദുഘാ ഹി പയസ്വതീഃ । ഋഷിഭി-സ്സമ്ഭൃതോ രസഃ । ബ്രാഹ്മണേഷ്വമൃതഗ്ം ഹിതമ് ॥ പാവമാനീ-ര്ദിശന്തു നഃ । ഇമം-ലോഁകമഥോ അമുമ് । കാമാന്-ഥ്സമര്ധയന്തു നഃ । ദേവീ-ര്ദേവൈ-സ്സമാഭൃതാഃ ॥ പാവമാനീ-സ്സ്വസ്ത്യയനീഃ । സുദുഘാഹി ഘൃതശ്ചുതഃ । ഋഷിഭി-സ്സമ്ഭൃതോ രസഃ ॥ 50 ॥

ബ്രാഹ്മണേഷ്വമൃതഗ്ം ഹിതമ് ॥ യേന ദേവാഃ പവിത്രേണ । ആത്മാന-മ്പുനതേ സദാ । തേന സഹസ്രധാരേണ । പാവമാന്യഃ പുനന്തു മാ ॥ പ്രാജാപത്യ-മ്പവിത്രമ് । ശതോദ്യാമഗ്ം ഹിരണ്മയമ് । തേന ബ്രഹ്മ വിദോ വയമ് । പൂത-മ്ബ്രഹ്മ പുനീമഹേ ॥ ഇന്ദ്രഃ സുനീതീ സഹ മാ പുനാതു । സോമഃ സ്വസ്ത്യാ വരുണ-സ്സമീച്യാ । യമോ രാജാ പ്രമൃണാഭിഃ പുനാതു മാ । ജാതവേദാ മോര്ജയന്ത്യാ പുനാതു ॥ 51 ॥

(അനു - രയീണാം - ബ്രഹ്മണാ - സ്വസ്ത്യയനീഃ - സുദുഘാ ഹി ഘൃതശ്ചുത ഋഷിഭി-സ്സമ്ഭൃതോ രസഃ - പുനാതു ത്രീണി ച ) (അ. 8)
അനുവാകം 9 - രാജസൂയഗതചാതുര്മാസ്യശേഷഃ
പ്രജാ വൈ സത്രമാസത തപസ്തപ്യമാനാ അജുഹ്വതീഃ । ദേവാ അപശ്യ-ഞ്ചമസ-ങ്ഘൃതസ്യ പൂര്ണഗ്ഗ് സ്വധാമ് । തമുപോദതിഷ്ഠന്ത-മജുഹവുഃ । തേനാര്ധമാസ ഊര്ജമവാരുന്ധത । തസ്മാദര്ധമാസേ ദേവാ ഇജ്യന്തേ ॥ പിതരോ-ഽപശ്യ-ഞ്ചമസ-ങ്ഘൃതസ്യ പൂര്ണഗ്ഗ് സ്വധാമ് । തമുപോദതിഷ്ഠന്ത- മജുഹവുഃ । തേന മാസ്യൂര്ജമവാരുന്ധത । തസ്മാ-ന്മാസി പിതൃഭ്യഃ ക്രിയതേ । മനുഷ്യാ അപശ്യ-ഞ്ചമസ-ങ്ഘൃതസ്യ പൂര്ണഗ്ഗ് സ്വധാമ് ॥ 52 ॥

തമുപോദതിഷ്ഠന്ത-മജുഹവുഃ । തേന-ദ്വയീമൂര്ജമവാരുന്ധത । തസ്മാ-ദ്ദ്വിരഹ്നോ-മനുഷ്യേഭ്യ ഉപഹ്രിയതേ । പ്രാതശ്ച സായ-ഞ്ച । പശവോ-ഽപശ്യ-ഞ്ചമസ-ങ്ഘൃതസ്യ പൂര്ണഗ്ഗ് സ്വധാമ് । തമുപോദതിഷ്ഠന്ത-മജുഹവുഃ । തേന-ത്രയീമൂര്ജമവാ-രുന്ധത । തസ്മാ-ത്ത്രിരഹ്നഃ പശവഃ പ്രേരതേ । പ്രാതസ്സഗംവേ സായമ് । അസുരാ അപശ്യ-ഞ്ചമസ-ങ്ഘൃതസ്യ പൂര്ണഗ്ഗ് സ്വധാമ് ॥ 53 ॥

തമുപോദതിഷ്ഠന്ത-മജുഹവുഃ । തേന സംവഁഥ്സര ഊര്ജമവാ-രുന്ധത ॥ തേ ദേവാ അമന്യന്ത । അമീ വാ ഇദമഭൂവന്ന് । യദ്വയഗ്ഗ്സ്മ ഇതി । ത ഏതാനി ചാതുര്മാസ്യാന്യപശ്യന്ന് । താനി നിരവപന്ന് । തൈരേവൈഷാ-ന്താമൂര്ജമവൃഞ്ജത । തതോ ദേവാ അഭവന്ന് । പരാ-ഽസുരാഃ ॥ 54 ॥

യ-ദ്യജതേ । യാമേവ ദേവാ ഊര്ജമവാരുന്ധത । താ-ന്തേനാ-വരുന്ധേ । യ-ത്പിതൃഭ്യഃ കരോതി । യാമേവ പിതര ഊര്ജമവാ-രുന്ധത । താ-ന്തേനാ-വരുന്ധേ । യദാവസഥേ-ഽന്നഗ്ം ഹരന്തി । യാമേവ മനുഷ്യാ ഊര്ജമവാ-രുന്ധത । താ-ന്തേനാ-വരുന്ധേ । യ-ദ്ദക്ഷിണാ-ന്ദദാതി ॥ 55 ॥

യാമേവ പശവ ഊര്ജമവാ-രുന്ധത । താ-ന്തേനാ-വരുന്ധേ । യച്ചാതു-ര്മാസ്യൈ-ര്യജതേ । യാമേവാസുരാ ഊര്ജമ-വാരുന്ധത । താ-ന്തേനാ-വരുന്ധേ । ഭവത്യാത്മനാ । പരാ-ഽസ്യ ഭ്രാതൃവ്യോ ഭവതി ॥ വിരാജോ വാ ഏഷാ വിക്രാന്തിഃ । യച്ചാതു-ര്മാസ്യാനി । വൈശ്വദേവേനാസ്മിഁല്ലോകേ പ്രത്യതിഷ്ഠത് । വരുണ പ്രഘാസൈ-രന്തരിക്ഷേ । സാകമേധൈ-രമുഷ്മിഁല്ലോകേ । ഏഷ ഹ ത്വാവൈത-ഥ്സര്വ-മ്ഭവതി । യ ഏവം-വിഁദ്വാഗ്ശ്ചാതുര്മാസ്യൈ-ര്യജതേ ॥ 56 ॥

(മനുഷ്യാ അപശ്യഞ്ചമസ-ങ്ഘൃതസ്യ പൂര്ണഗ്ഗ് സ്വധാ-മസുരാ അപശ്യഞ്ചമസ-ങ്ഘൃതസ്യ പൂര്ണഗ്ഗ് സ്വധാ-മസുരാ-ദദാ-ത്യതിഷ്ഠ ച്ചത്വാരി ച) (അ. 9)
അനുവാകം 10 - ചാതുര്മാസ്യപ്രശംസനമ്
അഗ്നിര്വാവ സംവഁഥ്സരഃ । ആദിത്യഃ പരിവഥ്സരഃ । ചന്ദ്രമാ ഇദാവഥ്സരഃ । വായു-രനുവഥ്സരഃ ॥ യ-ദ്വൈശ്വദേവേന യജതേ । അഗ്നിമേവ ത-ഥ്സംവഁഥ്സര-മാപ്നോതി । തസ്മാ-ദ്വൈശ്വദേവേന യജമാനഃ । സംവഁഥ്സരീണാഗ് സ്വസ്തി-മാശാസ്ത ഇത്യാശാസീത ॥ യ-ദ്വരുണ പ്രഘാസൈ-ര്യജതേ । ആദിത്യമേവ ത-ത്പരിവഥ്സര-മാപ്നോതി ॥ 57 ॥

തസ്മാ-ദ്വരുണ-പ്രഘാസൈ-ര്യജമാനഃ । പരിവഥ്സരീണാഗ് സ്വസ്തി-മാശാസ്ത ഇത്യാശാസീത । യ-ഥ്സാകമേധൈ-ര്യജതേ । ചന്ദ്രമസമേവ തദിദാവഥ്സര-മാപ്നോതി । തസ്മാ-ഥ്സാകമേധൈ-ര്യജമാനഃ । ഇദാവഥ്സരീണാഗ് സ്വസ്തി-മാശാസ്ത ഇത്യാശാസീത ॥ യ-ത്പിതൃ യജ്ഞേന യജതേ । ദേവാനേവ തദന്വവസ്യതി ॥ അഥ വാ അസ്യ വായുശ്ചാ-നുവഥ്സരശ്ചാ പ്രീതാവുച്ഛിഷ്യേതേ । യച്ഛുനാസീരീയേണ യജതേ ॥ 58 ॥

വായുമേവ തദനുവഥ്സര-മാപ്നോതി । തസ്മാ-ച്ഛുനാസീരീയേണ യജമാനഃ । അനുവഥ്സരീണാഗ് സ്വസ്തി-മാശാസ്ത ഇത്യാശാസീത ॥ സംവഁഥ്സരം-വാഁ ഏഷ ഈഫ്സതീത്യാഹുഃ । യശ്ചാതു-ര്മാസ്യൈ-ര്യജത ഇതി । ഏഷ ഹ ത്വൈ സവന്ഥ്സര-മാപ്നോതി । യ ഏവം-വിഁദ്വാഗ് ശ്ചാതുര്മാസ്യൈ-ര്യജതേ ॥ വിശ്വേ ദേവാ-സ്സമയജന്ത । തേ-ഽഗ്നിമേവായജന്ത । ത ഏതം-ലോഁകമജയന്ന് ॥ 59 ॥

യസ്മിന്നഗ്നിഃ । യ-ദ്വൈശ്വദേവേന യജതേ । ഏതമേവ ലോക-ഞ്ജയതി । യസ്മിന്നഗ്നിഃ । അഗ്നേരേവ സായുജ്യമുപൈതി ॥ യദാ വൈശ്വദേവേന യജതേ । അഥ സംവഁഥ്സരസ്യ ഗൃഹപതി-മാപ്നോതി । യദാ സംവഁഥ്സരസ്യ ഗൃഹപതി-മാപ്നോതി । അഥ സഹസ്രയാജിന-മാപ്നോതി । യദാ സഹസ്രയാജിന-മാപ്നോതി ॥ 60 ॥

അഥ ഗൃഹമേധിന-മാപ്നോതി । യദാ ഗൃഹമേധിന-മാപ്നോതി । അഥാഗ്നി-ര്ഭവതി । യദാ-ഽഗ്നി-ര്ഭവതി । അഥ ഗൌര്ഭവതി । ഏഷാ വൈ വൈശ്വദേവസ്യ മാത്രാ । ഏത-ദ്വാ ഏതേഷാമവമമ് । അതോ-ഽതോ വാ ഉത്തരാണി ശ്രേയാഗ്ംസി ഭവന്തി । യ-ദ്വിശ്വേ ദേവാ-സ്സമയജന്ത । ത-ദ്വൈശ്വദേവസ്യ വൈശ്വദേവത്വമ് ॥ 61 ॥

അഥാദിത്യോ വരുണഗ്ം രാജാനം-വഁരുണ പ്രഘാസൈരയജത । സ ഏതം-ലോഁകമജയത് । യസ്മിന്നാദിത്യഃ । യ-ദ്വരുണ-പ്രഘാസൈ-ര്യജതേ । ഏതമേവ ലോക-ഞ്ജയതി । യസ്മിന്നാദിത്യഃ । ആദിത്യസ്യൈവ-സായുജ്യ-മുപൈതി । യദാദിത്യോ വരുണഗ്ം രാജാനം-വഁരുണ പ്രഘാസൈരയജത । ത-ദ്വരുണ പ്രഘാസാനാം-വഁരുണ പ്രഘാസത്വമ് ॥ അഥ സോമോ രാജാ ഛന്ദാഗ്ംസി സാകമേധൈരയജത ॥ 62 ॥

സ ഏതം-ലോഁകമജയത് । യസ്മിഗ്ഗ് ശ്ചന്ദ്രമാ വിഭാതി । യ-ഥ്സാകമേധൈ-ര്യജതേ । ഏതമേവ ലോക-ഞ്ജയതി । യസ്മിഗ്ഗ് ശ്ചന്ദ്രമാ വിഭാതി । ചന്ദ്രമസ ഏവ സായുജ്യ-മുപൈതി । സോമോ വൈ ചന്ദ്രമാഃ । ഏഷ ഹ ത്വൈ സാക്ഷാ-ഥ്സോമ-മ്ഭക്ഷയതി । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്-ഥ്സാകമേധൈ-ര്യജതേ । യ-ഥ്സോമശ്ച രാജാ ഛന്ദാഗ്ംസി ച സമൈധന്ത ॥ 63 ॥

ത-ഥ്സാകമേധാനാഗ്ം സാകമേധത്വമ് ॥ അഥര്തവഃ പിതരഃ പ്രജാപതി-മ്പിതര-മ്പിതൃയജ്ഞേ-നായജന്ത । ത ഏതം-ലോഁകമജയന്ന് । യസ്മിന്നൃതവഃ । യ-ത്പിതൃയജ്ഞേന യജതേ । ഏതമേവ ലോക-ഞ്ജയതി । യസ്മിന്നൃതവഃ । ഋതൂനാമേവ സായുജ്യ-മുപൈതി । യദ്-ഋതവഃ പിതരഃ പ്രജാപതി-മ്പിതര-മ്പിതൃയജ്ഞേനായജന്ത । ത-ത്പിതൃയജ്ഞസ്യ പിതൃയജ്ഞത്വമ് ॥ 64 ॥

അഥൌഷധയ ഇമ-ന്ദേവ-ന്ത്ര്യമ്ബകൈ-രയജന്ത പ്രഥേമഹീതി । തതോ വൈ താ അപ്രഥന്ത । യ ഏവം-വിഁദ്വാഗ് സ്ത്ര്യമ്ബകൈ-ര്യജതേ । പ്രഥതേ പ്രജയാ പശുഭിഃ ॥ അഥ വായുഃ പരമേഷ്ഠിനഗ്ം ശുനാസീരീയേണായജത । സ ഏതം-ലോഁകമജയത് । യസ്മിന്-വായുഃ । യച്ഛുനാസീരീയേണ യജതേ । ഏതമേവ ലോക-ഞ്ജയതി । യസ്മിന്-വായുഃ ॥ 65 ॥

വായോരേവ സായുജ്യ-മുപൈതി ॥ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । പ്ര ചാതുര്മാസ്യയാജീ-മീയതാ(3) ന പ്രമീയതാ(3) ഇതി । ജീവന്വാ ഏഷ ഋതൂനപ്യേതി । യദി വസന്താ പ്രമീയതേ । വസന്തോ ഭവതി । യദി ഗ്രീഷ്മേ ഗ്രീഷ്മഃ । യദി വര്ഷാസു വര്ഷാഃ । യദി ശരദി ശരത് । യദി ഹേമന്. ഹേമന്തഃ । ഋതുര്ഭൂത്വാ സംവഁഥ്സരമപ്യേതി । സംവഁഥ്സരഃ പ്രജാപതിഃ । പ്രജാപതിര്വാ വൈഷഃ ॥ 66 ॥
(പരിവഥ്സരമാപ്നോതി - ശുനാസീരീയേണ യജതേ - ഽജയന്ഥ് - സഹസ്രയാജിനമാപ്നോതി - വൈശ്വദേവത്വഗ്ം - സാകമേധൈരയജത - സമൈധന്ത - പിതൃയജ്ഞത്വം - ജയതി യസ്മിന് വായു--ര് ഹേമന്ത സ്ത്രീണീ ച) (അ. 10)
(ഉഭയേ - യുവഗ്ം സുരാമ - മുദസ്ഥാന് - നി വൈ - യസ്യ പ്രാതസ്സവന - ഏകൈകോ - ഽസുര്യമ് - പവമാനഃ - പ്രജാ വൈ സത്രമാസ - താഗ്നിര്വാവ സംവഁഥ്സരോ ദശ )
(ഉഭയേ വാ - ഉദസ്ഥാഥ് - സര്വാഭി--ര് മദ്ധ്യതോ - ഽത്ര വാവ - ബ്രാഹ്മണേഷ്വ - ഥ ഗൃഹമേധിനഗ്ം ഷട്-ഥ്ഷഷ്ടിഃ)
(ഉഭയേ - വാവൈഷഃ)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകേ ചതുര്ഥഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥
1 കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകം