The Supreme Brahman

3.4 - পুৰুষমেধঃ - কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদ তৈত্তিৰীয ব্ৰাহ্মণ পাঠঃ - ব্ৰহ্মণে ব্ৰাহ্মণমালভতে

(Purushamedha in Assamese)

From Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana

Purushamedha is a significant ritualistic hymn found in the third ashtaka and fourth prapathaka of the Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana. It represents a symbolic sacrificial offering where various social roles and cosmic entities are dedicated to the Supreme Brahman. While historically misinterpreted as human sacrifice, Vedic scholars interpret it as an allegorical ritual of self-surrender, where the practitioner offers their ego, societal roles, and mundane attachments to the Divine. Chanting this text is believed to bring cosmic harmony, spiritual discipline, and the realization of one's interconnectedness with the universal order, ultimately leading to the purification of the intellect.

কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদীয তৈত্তিৰীয ব্ৰাহ্মণে তৃতীযাষ্টকে চতুৰ্থঃ প্ৰপাঠকঃ - পুৰুষমেধঃ
ও-ন্নমঃ পৰমাত্মনে, শ্ৰী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্ৰী গুৰুভ্যো নমঃ । হৰিঃ ওম্ ॥
3.4.1 তো 3.4.19 -পুৰুষমেধঃ
ব্ৰহ্মণে ব্ৰাহ্মণমালভতে । ক্ষত্ৰায ৰাজন্যম্ । মৰুদ্ভ্যো ৱৈশ্যম্ । তপসে শূদ্ৰম্ । তমসে তস্কৰম্ । নাৰকায ৱীৰহণম্ । পাপ্মনে ক্লীবম্ । আক্ৰযাযাযোগূম্ । কামায পুগ্গ্শ্চলূম্ ।
অতিক্ৰুষ্টায মাগধম্ ॥ 1 ॥
(অ. 1)
গীতায সূতম্ । নৃত্তায শৈলূষম্ । ধৰ্মায সভাচৰম্ । নৰ্মায ৰেভম্ । নৰিষ্ঠাযৈ ভীমলম্ । হসায কাৰিম্ । আনন্দায স্ত্ৰীষখম্ ।
প্ৰমুদে কুমাৰীপুত্ৰম্ । মেধাযৈ ৰথকাৰম্ ।
ধৈৰ্যায তক্ষাণম্ ॥ 2 ॥
(অ. 2)
শ্ৰমায কৌলালম্ । মাযাযৈ কাৰ্মাৰম্ । ৰূপায মণিকাৰম্ । শুভে ৱপম্ । শৰৱ্যাযা ইষুকাৰম্ । হেত্যৈ ধন্ৱকাৰম্ । কৰ্মণে জ্যাকাৰম্ । দিষ্টায ৰজ্জুসৰ্গম্ । মৃত্যৱে মৃগযুম্ ।
অন্তকায শ্ৱনিতম্ ॥ 3 ॥
(অ. 3)
সন্ধযে জাৰম্ । গেহাযোপপতিম্ । নিৰ্-ঋত্যৈ পৰিৱিত্তম্ । আৰ্ত্যৈ পৰিৱিৱিদানম্ । অৰাদ্ধ্যৈ দিধিষূপতিম্ । পৱিত্ৰায ভিষজম্ ।
প্ৰজ্ঞানায নক্ষত্ৰদৰ.শম্ । নিষ্কৃত্যৈ পেশস্কাৰীম্ । বলাযো পদাম্ ।
ৱৰ্ণাযানূৰুধম্ ॥ 4 ॥
(অ. 4)
নদীভ্যঃ পৌঞ্জিষ্টম্ । ঋক্ষীকাভ্যো নৈষাদম্ ।
পুৰুষৱ্যাঘ্ৰায দুৰ্মদম্ । প্ৰযুদ্ভ্য উন্মত্তম্ । গন্ধৰ্ৱাফ্সৰাভ্যো ৱ্ৰাত্যম্ ।
সৰ্পদেৱজনেভ্যো ঽপ্ৰতিপদম্ । অৱেভ্যঃ কিতৱম্ ।
ইৰ্যতাযা অকিতৱম্ । পিশাচেভ্যো বিদলকাৰম্ ।
যাতুধানেভ্যঃ কণ্টককাৰম্ ॥ 5 ॥
(অ. 5)
উথ্সাদেভ্যঃ কুব্জম্ । প্ৰমুদে ৱামনম্ । দ্ৱাৰ্ভ্য-স্স্ৰামম্ । স্ৱপ্নাযান্ধম্ । অধৰ্মায বধিৰম্ । সজ্ঞান্নায স্মৰকাৰীম্ ।
প্ৰকামোদ্যাযোপসদম্ । আশিক্ষাযৈ প্ৰশ্নিনম্ ।
উপশিক্ষাযা অভিপ্ৰশ্নিনম্ ।
মৰ্যাদাযৈ প্ৰশ্নৱিৱাকম্ ॥ 6 ॥
(অ. 6)
ঋত্যৈ স্তেনহৃদযম্ । ৱৈৰহত্যায পিশুনম্ । ৱিৱিত্ত্যৈ ক্ষত্তাৰম্ । ঔপদ্ৰষ্টায সঙ্গ্ৰহীতাৰম্ । বলাযানুচৰম্ । ভূম্নে পৰিষ্কন্দম্ ।
প্ৰিযায প্ৰিযৱাদিনম্ । অৰিষ্ট্যা অশ্ৱসাদম্ ।
মেধায ৱাসঃ পল্পূলীম্ । প্ৰকামায ৰজযিত্ৰীম্ ॥ 7 ॥
(অ. 7)
ভাযৈ দাৰ্ৱাহাৰম্ । প্ৰভাযা আগ্নেন্ধম্ । নাকস্য পৃষ্ঠাযাভিষেক্তাৰম্ । ব্ৰদ্ধ্নস্য ৱিষ্টপায পাত্ৰনিৰ্ণেগম্ । দেৱলোকায পেশিতাৰম্ ।
মনুষ্যলোকায প্ৰকৰিতাৰম্ ।
সৰ্ৱেভ্যো লোকেভ্য উপসেক্তাৰম্ ।
অৱৰ্ত্যৈ ৱধাযোপমন্থিতাৰম্ ।
সুৱৰ্গায লোকায ভাগদুঘম্ ।
ৱৰ্ষিষ্ঠায নাকায পৰিৱেষ্টাৰম্ ॥ 8 ॥
(অ. 8)
অৰ্মেভ্যো হস্তিপম্ । জৱাযাশ্ৱপম্ । পুষ্ট্যৈ গোপালম্ । তেজসে-ঽজপালম্ । ৱীৰ্যাযাৱিপালম্ । ইৰাযৈ কীনাশম্ । কীলালায সুৰাকাৰম্ । ভদ্ৰায গৃহপম্ । শ্ৰেযসে ৱিত্তধম্ । অদ্ধ্যক্ষাযানুক্ষত্তাৰম্ ॥ 9 ॥
(অ. 9)
মন্যৱে-ঽযস্তাপম্ । ক্ৰোধায নিসৰম্ । শোকাযাভিসৰম্ । উত্কূলৱিকূলাভ্যা-ন্ত্ৰিস্থিনম্ । যোগায যোক্তাৰম্ । ক্ষেমায ৱিমোক্তাৰম্ ।
ৱপুষে মানস্কৃতম্ । শীলাযাঞ্জনীকাৰম্ ।
নিৰ্-ঋত্যৈ কোশকাৰীম্ । যমাযাসূম্ ॥ 10 ॥
(অ. 10)
যম্যৈ যমসূম্ । অথৰ্ৱভ্যো-ঽৱতোকাম্ । সংৱঁথ্সৰায পৰ্যাৰিণীম্ ।
পৰিৱথ্সৰাযাৱিজাতাম্ । ইদাৱথ্সৰাযাপস্কদ্ৱৰীম্ ।
ইদ্ৱথ্সৰাযাতীত্ৱৰীম্ । ৱথ্সৰায ৱিজৰ্জৰাম্ ।
সৰ্ৱথ্সংৰায পলিক্নীম্ । ৱনায ৱনপম্ ।
অন্যতোৰণ্যায দাৱপম্ ॥ 11 ॥
(অ. 11)
সৰোভ্যো ধৈৱৰম্ । ৱেশন্তাভ্যো দাশম্ । উপস্থাৱৰীভ্যো বৈন্দম্ ।
নড্ৱলাভ্যঃ শৌষ্কলম্ । পাৰ্যায কৈৱৰ্তম্ । অৱাৰ্যায মাৰ্গাৰম্ । তীৰ্থেভ্য আন্দম্ । ৱিষমেভ্যো মৈনালম্ । স্ৱনেভ্যঃ পৰ্ণকম্ ।
গুহাভ্যঃ কিৰাতম্ । সানুভ্যো জম্ভকম্ ।
পৰ্ৱতেভ্যঃ কি-ম্পূৰুষম্ ॥ 12 ॥
(অ. 12)
প্ৰতিশ্ৰুত্কাযা ঋতুলম্ । ঘোষায ভষম্ ।
অন্তায বহুৱাদিনম্ । অনন্তায মূকম্ ।
মহসে ৱীণাৱাদম্ । ক্ৰোশায তূণৱদ্ধ্মম্ ।
আক্ৰন্দায দুন্দুভ্যাঘাতম্ । অৱৰস্পৰায শঙ্খদ্ধ্মম্ । ঋভুভ্যো-ঽজিনসন্ধাযম্ । সাদ্ধ্যেভ্যশ্চৰ্মম্ণম্ ॥ 13 ॥
(অ. 13)
বীভথ্সাযৈ পৌল্কসম্ । ভূত্যৈ জাগৰণম্ । অভূত্যৈ স্ৱপনম্ । তুলাযৈ ৱাণিজম্ । ৱৰ্ণায হিৰণ্যকাৰম্ ।
ৱিশ্ৱেভ্যো দেৱেভ্যঃ সিদ্ধ্মলম্ । পশ্চা-দ্দোষায গ্লাৱম্ । ঋত্যৈ জনৱাদিনম্ । ৱ্যৃদ্ধ্যা অপগল্ভম্ ।
সগ্ংশৰায প্ৰচ্ছিদম্ ॥ 14 ॥
(অ. 14)
হসায পুগ্গ্শ্চলূমালভতে । ৱীণাৱাদ-ঙ্গণক-ঙ্গীতায । যাদসে শাবুল্যাম্ । নৰ্মায ভদ্ৰৱতীম্ ।
তূণৱদ্ধ্ম-ঙ্গ্ৰামণ্য-ম্পাণিসঙ্ঘাত-ন্নৃত্তায । মোদাযানুক্ৰোশকম্ ।
আনন্দায তলৱম্ ॥ 15 ॥
(অ. 15)
অক্ষৰাজায কিতৱম্ । কৃতায সভাৱিনম্ । ত্ৰেতাযা আদিনৱদৰ্শম্ । দ্ৱাপৰায বহি-স্সদম্ । কলযে সভাস্থাণুম্ । দুষ্কৃতায চৰকাচাৰ্যম্ ।
অদ্ধ্ৱনে ব্ৰহ্মচাৰিণম্ । পিশাচেভ্যঃ সৈলগম্ । পিপাসাযৈ গোৱ্যচ্ছম্ । নিৰ্-ঋত্যৈ গোঘাতম্ । ক্ষুধে গোৱিকৰ্তম্ । ক্ষুত্তৃষ্ণাভ্যা-ন্তম্ ।
যো গাং-ৱিঁকৃন্তন্ত-ম্মাগ্ংস-ম্ভিক্ষমাণ উপতিষ্ঠতে ॥ 16 ॥
(অ. 16)
ভূম্যৈ পীঠসৰ্পিণমালভতে । অগ্নযে-ঽগ্ংসলম্ ।
ৱাযৱে চাণ্ডালম্ । অন্তৰিক্ষায ৱগ্ংশনৰ্তিনম্ । দিৱে খলতিম্ । সূৰ্যায হৰ্যক্ষম্ ।
চন্দ্ৰমসে মিৰ্মিৰম্ । নক্ষত্ৰেভ্যঃ কিলাসম্ ।
অহ্নে শুক্ল-ম্পিঙ্গলম্ । ৰাত্ৰিযৈ কৃষ্ণ-ম্পিঙ্গাক্ষম্ ॥ 17 ॥
(অ. 17)
ৱাচে পুৰুষমালভতে । প্ৰাণমপানং-ৱ্যাঁনমুদানগ্ং সমান-ন্তান্. ৱাযৱে ।
সূৰ্যায চক্ষুৰালভতে । মনশ্চন্দ্ৰমসে । দিভ্য-শ্শ্ৰোত্ৰম্ । প্ৰজাপতযে পুৰুষম্ ॥ 18 ॥
(অ. 18)
অথৈতানৰূপেভ্য আলভতে । অতিহ্ৰস্ৱ-মতিদীৰ্ঘম্ ।
অতিকৃশমত্যগ্ংসলম্ । অতিশুক্ল-মতিকৃষ্ণম্ ।
অতিশ্লক্ষ্ণ-মতিলোমশম্ । অতিকিৰিট-মতিদন্তুৰম্ ।
অতিমিৰ্মিৰ-মতিমেমিষম্ । আশাযৈ জামিম্ ।
প্ৰতীক্ষাযৈ কুমাৰীম্ ॥ 19 ॥
(অ. 19)
(ব্ৰহ্মণে - গীতায - শ্ৰমায - সন্ধযে - নদীভ্য - উথ্সাদেভ্য -ঋত্যৈ - ভাযা - অৰ্মেভ্যো - মন্যৱে - যম্যৈ দশ দশ - সৰোভ্যো দ্ৱাদশ - প্ৰতিশ্ৰুত্কাযৈ - বীভথ্সাযৈ দশ দশ - হসায সপ্তা-
ক্ষৰাজায ত্ৰযোদশ - ভূম্যৈ দশ - ৱাচে ষডথ - নৱৈকান্ন ৱিগ্ংশতিঃ )
(ব্ৰহ্মণে - যম্যৈ নৱদশ)
(ব্ৰহ্মণে - কুমাৰীম্)
॥ হৰিঃ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদীয তৈত্তিৰীয ব্ৰাহ্মণে তৃতীযাষ্টকে চতুৰ্থ প্ৰপাঠক-স্সমাপ্তঃ ॥

Explore More