ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
3.4.1 તો 3.4.19 -પુરુષમેધઃ
બ્રહ્મણે બ્રાહ્મણમાલભતે । ક્ષત્રાય રાજન્યમ્ । મરુદ્ભ્યો વૈશ્યમ્ । તપસે શૂદ્રમ્ । તમસે તસ્કરમ્ । નારકાય વીરહણમ્ । પાપ્મને ક્લીબમ્ । આક્રયાયાયોગૂમ્ । કામાય પુગ્ગ્શ્ચલૂમ્ ।
અતિક્રુષ્ટાય માગધમ્ ॥ 1 ॥
ગીતાય સૂતમ્ । નૃત્તાય શૈલૂષમ્ । ધર્માય સભાચરમ્ । નર્માય રેભમ્ । નરિષ્ઠાયૈ ભીમલમ્ । હસાય કારિમ્ । આનન્દાય સ્ત્રીષખમ્ ।
પ્રમુદે કુમારીપુત્રમ્ । મેધાયૈ રથકારમ્ ।
ધૈર્યાય તક્ષાણમ્ ॥ 2 ॥
શ્રમાય કૌલાલમ્ । માયાયૈ કાર્મારમ્ । રૂપાય મણિકારમ્ । શુભે વપમ્ । શરવ્યાયા ઇષુકારમ્ । હેત્યૈ ધન્વકારમ્ । કર્મણે જ્યાકારમ્ । દિષ્ટાય રજ્જુસર્ગમ્ । મૃત્યવે મૃગયુમ્ ।
અન્તકાય શ્વનિતમ્ ॥ 3 ॥
સન્ધયે જારમ્ । ગેહાયોપપતિમ્ । નિર્-ઋત્યૈ પરિવિત્તમ્ । આર્ત્યૈ પરિવિવિદાનમ્ । અરાદ્ધ્યૈ દિધિષૂપતિમ્ । પવિત્રાય ભિષજમ્ ।
પ્રજ્ઞાનાય નક્ષત્રદર.શમ્ । નિષ્કૃત્યૈ પેશસ્કારીમ્ । બલાયો પદામ્ ।
વર્ણાયાનૂરુધમ્ ॥ 4 ॥
નદીભ્યઃ પૌઞ્જિષ્ટમ્ । ઋક્ષીકાભ્યો નૈષાદમ્ ।
પુરુષવ્યાઘ્રાય દુર્મદમ્ । પ્રયુદ્ભ્ય ઉન્મત્તમ્ । ગન્ધર્વાફ્સરાભ્યો વ્રાત્યમ્ ।
સર્પદેવજનેભ્યો ઽપ્રતિપદમ્ । અવેભ્યઃ કિતવમ્ ।
ઇર્યતાયા અકિતવમ્ । પિશાચેભ્યો બિદલકારમ્ ।
યાતુધાનેભ્યઃ કણ્ટકકારમ્ ॥ 5 ॥
ઉથ્સાદેભ્યઃ કુબ્જમ્ । પ્રમુદે વામનમ્ । દ્વાર્ભ્ય-સ્સ્રામમ્ । સ્વપ્નાયાન્ધમ્ । અધર્માય બધિરમ્ । સજ્ઞાન્નાય સ્મરકારીમ્ ।
પ્રકામોદ્યાયોપસદમ્ । આશિક્ષાયૈ પ્રશ્નિનમ્ ।
ઉપશિક્ષાયા અભિપ્રશ્નિનમ્ ।
મર્યાદાયૈ પ્રશ્નવિવાકમ્ ॥ 6 ॥
ઋત્યૈ સ્તેનહૃદયમ્ । વૈરહત્યાય પિશુનમ્ । વિવિત્ત્યૈ ક્ષત્તારમ્ । ઔપદ્રષ્ટાય સઙ્ગ્રહીતારમ્ । બલાયાનુચરમ્ । ભૂમ્ને પરિષ્કન્દમ્ ।
પ્રિયાય પ્રિયવાદિનમ્ । અરિષ્ટ્યા અશ્વસાદમ્ ।
મેધાય વાસઃ પલ્પૂલીમ્ । પ્રકામાય રજયિત્રીમ્ ॥ 7 ॥
ભાયૈ દાર્વાહારમ્ । પ્રભાયા આગ્નેન્ધમ્ । નાકસ્ય પૃષ્ઠાયાભિષેક્તારમ્ । બ્રદ્ધ્નસ્ય વિષ્ટપાય પાત્રનિર્ણેગમ્ । દેવલોકાય પેશિતારમ્ ।
મનુષ્યલોકાય પ્રકરિતારમ્ ।
સર્વેભ્યો લોકેભ્ય ઉપસેક્તારમ્ ।
અવર્ત્યૈ વધાયોપમન્થિતારમ્ ।
સુવર્ગાય લોકાય ભાગદુઘમ્ ।
વર્ષિષ્ઠાય નાકાય પરિવેષ્ટારમ્ ॥ 8 ॥
અર્મેભ્યો હસ્તિપમ્ । જવાયાશ્વપમ્ । પુષ્ટ્યૈ ગોપાલમ્ । તેજસે-ઽજપાલમ્ । વીર્યાયાવિપાલમ્ । ઇરાયૈ કીનાશમ્ । કીલાલાય સુરાકારમ્ । ભદ્રાય ગૃહપમ્ । શ્રેયસે વિત્તધમ્ । અદ્ધ્યક્ષાયાનુક્ષત્તારમ્ ॥ 9 ॥
મન્યવે-ઽયસ્તાપમ્ । ક્રોધાય નિસરમ્ । શોકાયાભિસરમ્ । ઉત્કૂલવિકૂલાભ્યા-ન્ત્રિસ્થિનમ્ । યોગાય યોક્તારમ્ । ક્ષેમાય વિમોક્તારમ્ ।
વપુષે માનસ્કૃતમ્ । શીલાયાઞ્જનીકારમ્ ।
નિર્-ઋત્યૈ કોશકારીમ્ । યમાયાસૂમ્ ॥ 10 ॥
યમ્યૈ યમસૂમ્ । અથર્વભ્યો-ઽવતોકામ્ । સંવઁથ્સરાય પર્યારિણીમ્ ।
પરિવથ્સરાયાવિજાતામ્ । ઇદાવથ્સરાયાપસ્કદ્વરીમ્ ।
ઇદ્વથ્સરાયાતીત્વરીમ્ । વથ્સરાય વિજર્જરામ્ ।
સર્વથ્સંરાય પલિક્નીમ્ । વનાય વનપમ્ ।
અન્યતોરણ્યાય દાવપમ્ ॥ 11 ॥
સરોભ્યો ધૈવરમ્ । વેશન્તાભ્યો દાશમ્ । ઉપસ્થાવરીભ્યો બૈન્દમ્ ।
નડ્વલાભ્યઃ શૌષ્કલમ્ । પાર્યાય કૈવર્તમ્ । અવાર્યાય માર્ગારમ્ । તીર્થેભ્ય આન્દમ્ । વિષમેભ્યો મૈનાલમ્ । સ્વનેભ્યઃ પર્ણકમ્ ।
ગુહાભ્યઃ કિરાતમ્ । સાનુભ્યો જમ્ભકમ્ ।
પર્વતેભ્યઃ કિ-મ્પૂરુષમ્ ॥ 12 ॥
પ્રતિશ્રુત્કાયા ઋતુલમ્ । ઘોષાય ભષમ્ ।
અન્તાય બહુવાદિનમ્ । અનન્તાય મૂકમ્ ।
મહસે વીણાવાદમ્ । ક્રોશાય તૂણવદ્ધ્મમ્ ।
આક્રન્દાય દુન્દુભ્યાઘાતમ્ । અવરસ્પરાય શઙ્ખદ્ધ્મમ્ । ઋભુભ્યો-ઽજિનસન્ધાયમ્ । સાદ્ધ્યેભ્યશ્ચર્મમ્ણમ્ ॥ 13 ॥
બીભથ્સાયૈ પૌલ્કસમ્ । ભૂત્યૈ જાગરણમ્ । અભૂત્યૈ સ્વપનમ્ । તુલાયૈ વાણિજમ્ । વર્ણાય હિરણ્યકારમ્ ।
વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સિદ્ધ્મલમ્ । પશ્ચા-દ્દોષાય ગ્લાવમ્ । ઋત્યૈ જનવાદિનમ્ । વ્યૃદ્ધ્યા અપગલ્ભમ્ ।
સગ્ંશરાય પ્રચ્છિદમ્ ॥ 14 ॥
હસાય પુગ્ગ્શ્ચલૂમાલભતે । વીણાવાદ-ઙ્ગણક-ઙ્ગીતાય । યાદસે શાબુલ્યામ્ । નર્માય ભદ્રવતીમ્ ।
તૂણવદ્ધ્મ-ઙ્ગ્રામણ્ય-મ્પાણિસઙ્ઘાત-ન્નૃત્તાય । મોદાયાનુક્રોશકમ્ ।
આનન્દાય તલવમ્ ॥ 15 ॥
અક્ષરાજાય કિતવમ્ । કૃતાય સભાવિનમ્ । ત્રેતાયા આદિનવદર્શમ્ । દ્વાપરાય બહિ-સ્સદમ્ । કલયે સભાસ્થાણુમ્ । દુષ્કૃતાય ચરકાચાર્યમ્ ।
અદ્ધ્વને બ્રહ્મચારિણમ્ । પિશાચેભ્યઃ સૈલગમ્ । પિપાસાયૈ ગોવ્યચ્છમ્ । નિર્-ઋત્યૈ ગોઘાતમ્ । ક્ષુધે ગોવિકર્તમ્ । ક્ષુત્તૃષ્ણાભ્યા-ન્તમ્ ।
યો ગાં-વિઁકૃન્તન્ત-મ્માગ્ંસ-મ્ભિક્ષમાણ ઉપતિષ્ઠતે ॥ 16 ॥
ભૂમ્યૈ પીઠસર્પિણમાલભતે । અગ્નયે-ઽગ્ંસલમ્ ।
વાયવે ચાણ્ડાલમ્ । અન્તરિક્ષાય વગ્ંશનર્તિનમ્ । દિવે ખલતિમ્ । સૂર્યાય હર્યક્ષમ્ ।
ચન્દ્રમસે મિર્મિરમ્ । નક્ષત્રેભ્યઃ કિલાસમ્ ।
અહ્ને શુક્લ-મ્પિઙ્ગલમ્ । રાત્રિયૈ કૃષ્ણ-મ્પિઙ્ગાક્ષમ્ ॥ 17 ॥
વાચે પુરુષમાલભતે । પ્રાણમપાનં-વ્યાઁનમુદાનગ્ં સમાન-ન્તાન્. વાયવે ।
સૂર્યાય ચક્ષુરાલભતે । મનશ્ચન્દ્રમસે । દિભ્ય-શ્શ્રોત્રમ્ । પ્રજાપતયે પુરુષમ્ ॥ 18 ॥
અથૈતાનરૂપેભ્ય આલભતે । અતિહ્રસ્વ-મતિદીર્ઘમ્ ।
અતિકૃશમત્યગ્ંસલમ્ । અતિશુક્લ-મતિકૃષ્ણમ્ ।
અતિશ્લક્ષ્ણ-મતિલોમશમ્ । અતિકિરિટ-મતિદન્તુરમ્ ।
અતિમિર્મિર-મતિમેમિષમ્ । આશાયૈ જામિમ્ ।
પ્રતીક્ષાયૈ કુમારીમ્ ॥ 19 ॥
(અ. 19)
(બ્રહ્મણે - ગીતાય - શ્રમાય - સન્ધયે - નદીભ્ય - ઉથ્સાદેભ્ય -ઋત્યૈ - ભાયા - અર્મેભ્યો - મન્યવે - યમ્યૈ દશ દશ - સરોભ્યો દ્વાદશ - પ્રતિશ્રુત્કાયૈ - બીભથ્સાયૈ દશ દશ - હસાય સપ્તા-
ક્ષરાજાય ત્રયોદશ - ભૂમ્યૈ દશ - વાચે ષડથ - નવૈકાન્ન વિગ્ંશતિઃ )
(બ્રહ્મણે - યમ્યૈ નવદશ)
(બ્રહ્મણે - કુમારીમ્)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે ચતુર્થ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥
