o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
3.4.1 to 3.4.19 -puruṣamedhaḥ
brahma̭ṇe brāhmaṇamāla̭bhate | kṣatrāya̭ rājanyam | marudbhyo vaiśyam | tapa̭se śūdram | tama̭se taska̭ram | nāra̭kāya vīrahaṇam | pāpmane klībam | ākrayāyā̭yogūm | kāmā̭ya puggścalūm |
ati̭kruṣṭāya māgadham || 1 ||
gītāya̭ sūtam | nṛttāya̭ śailūṣam | dharmā̭ya sabhācaram | narmāya̭ rebham | nari̭ṣṭhāyai bhīmalam | hasā̭ya kārim | ānandāya̭ strīṣakham |
pramudḙ kumārīputram | medhāyai̭ rathakāram |
dhairyā̭ya takṣā̭ṇam || 2 ||
śramā̭ya kaulālam | māyāyai̭ kārmāram | rūpāya̭ maṇikāram | śubhḙ vapam | śaravyā̭yā iṣukāram | hetyai dha̭nvakāram | karma̭ṇe jyākāram | diṣṭāya̭ rajjusargam | mṛtyavḙ mṛgayum |
anta̭kāya śvanitam || 3 ||
sandhayḙ jāram | gehāyo̭papatim | nir-ṛ̭tyai parivittam | ārtyai̭ parivividānam | arāddhyai didhiṣūpatim | pavitrā̭ya bhiṣajam |
prajñānā̭ya nakṣatradara.śam | niṣkṛ̭tyai peśaskārīm | balā̭yo padām |
varṇā̭yānūrudham || 4 ||
nadībhyaḥ̭ pauñjiṣṭam | ṛkṣīkābhyo naiṣā̭dam |
puruṣavyāghrāya̭ durmadam | prayudbhya unma̭ttam | gandharvāphsarābhyo vrātyam |
sarpadevajanebhyo 'pra̭tipadam | avebhyaḥ kitavam |
iryatā̭yā aki̭tavam | piśācebhyo̭ bidalakāram |
yātudhānebhyaḥ kaṇṭakakāram || 5 ||
uthsādebhyaḥ̭ kubjam | pramudḙ vāmanam | dvārbhya-ssrāmam | svapnā̭yāndham | adha̭rmāya badhiram | sajñānnā̭ya smarakārīm |
prakāmodyā̭yopasadam | āśikṣāyai praśninam |
upaśikṣāyā̭ abhipraśninam |
maryādā̭yai praśnavivākam || 6 ||
ṛtyai stenahṛ̭dayam | vaira̭hatyāya piśṷnam | vivi̭ttyai kṣattāram | aupa̭draṣṭāya saṅgrahītāram | balā̭yānucaram | bhūmne pa̭riṣkandam |
priyāya̭ priyavādinam | ari̭ṣṭyā aśvasādam |
medhā̭ya vāsaḥ palpūlīm | prakāmāya̭ rajayitrīm || 7 ||
bhāyai̭ dārvāhāram | prabhāyā̭ āgnendham | nāka̭sya pṛṣṭhāyā̭bhiṣektāram | braddhnasya̭ viṣṭapā̭ya pātranirṇegam | devalokāya̭ peśitāram |
manuṣyalokāya̭ prakaritāram |
sarvebhyo lokebhya̭ upasektāram |
ava̭rtyai vadhāyo̭pamanthitāram |
suvargāya̭ lokāya̭ bhāgadugham |
varṣi̭ṣṭhāya nākā̭ya pariveṣṭāram || 8 ||
armebhyo hastipam | javāyāśvapam | puṣṭyai̭ gopālam | teja̭se-'japālam | vīryā̭yāvipālam | irā̭yai kīnāśam | kīlālā̭ya surākāram | bhadrāya̭ gṛhapam | śreya̭se vittadham | addhya̭kṣāyānukṣattāram || 9 ||
manyavḙ-'yastāpam | krodhā̭ya nisaram | śokā̭yābhisaram | utkūlavikūlābhyā-ntristhinam | yogā̭ya yoktāram | kṣemā̭ya vimoktāram |
vapṷṣe mānaskṛtam | śīlā̭yāñjanīkāram |
nir-ṛ̭tyai kośakārīm | yamāyāsūm || 10 ||
yamyai̭ yamasūm | atha̭rvabhyo-'va̭tokām | saṃva~thsarāya̭ paryāriṇīm |
parivathsarāyāvi̭jātām | idāvathsarāyā̭paskadva̭rīm |
idvathsarāyātītva̭rīm | vathsarāya vija̭rjarām |
sarvathsaṃrāya pali̭knīm | vanā̭ya vanapam |
anyato̭raṇyāya dāvapam || 11 ||
sarobhyo dhaivaram | veśa̭ntābhyo dāśam | upasthāva̭rībhyo baindam |
naḍvalābhyaḥ̭ śauṣkalam | pāryā̭ya kaivartam | avāryā̭ya mārgāram | tīrthebhya̭ āndam | viṣa̭mebhyo mainālam | svanebhyaḥ parṇa̭kam |
guhābhyaḥ kirā̭tam | sānṷbhyo jambha̭kam |
parva̭tebhyaḥ ki-mpṷ̄ruṣam || 12 ||
pratiśrutkā̭yā ṛtulam | ghoṣā̭ya bhaṣam |
antā̭ya bahuvādinam | anantāya mūkam |
maha̭se vīṇāvādam | krośā̭ya tūṇavaddhmam |
ākrandāya̭ dundubhyāghātam | avarasparāya̭ śaṅkhaddhmam | ṛbhubhyo̭-'jinasandhāyam | sāddhyebhya̭ścarmamṇam || 13 ||
bībhathsāyai̭ paulkasam | bhūtyai̭ jāgaraṇam | abhūtyai svapanam | tulāyai̭ vāṇijam | varṇā̭ya hiraṇyakāram |
viśvebhyo devebhyaḥ̭ siddhmalam | paścā-ddoṣāya̭ glāvam | ṛtyai̭ janavādinam | vyṛ̭ddhyā apagalbham |
sagṃśarāya̭ pracchidam || 14 ||
hasā̭ya puggścalūmāla̭bhate | vīṇāvāda-ṅgaṇa̭ka-ṅgītāya̭ | yāda̭se śābulyām | narmāya̭ bhadravatīm |
tūṇavaddhma-ṅgrā̭maṇya̭-mpāṇisaṅghāta-nnṛttāya̭ | modā̭yānukrośa̭kam |
ānandāya̭ talavam || 15 ||
akṣarājāya̭ kitavam | kṛtāya̭ sabhāvinam | tretā̭yā ādinavadarśam | dvāparāya̭ bahi-ssadam | kala̭ye sabhāsthāṇum | duṣkṛtāya̭ carakā̭cāryam |
addhva̭ne brahmacāriṇam | piśācebhyaḥ̭ sailagam | pipāsāyai̭ govyaccham | nir-ṛ̭tyai goghātam | kṣudhe go̭vikartam | kṣuttṛṣṇābhyā-ntam |
yo gāṃ-vi~kṛnta̭nta-mmāgṃsa-mbhikṣa̭māṇa upatiṣṭha̭te || 16 ||
bhūmyai̭ pīṭhasarpiṇamāla̭bhate | agnaye-'gṃ̭salam |
vāyavḙ cāṇḍālam | antari̭kṣāya vagṃśanartinam | dive kha̭latim | sūryā̭ya haryakṣam |
candrama̭se mirmiram | nakṣa̭trebhyaḥ kilāsam |
ahnḙ śukla-mpi̭ṅgalam | rātri̭yai kṛṣṇa-mpi̭ṅgākṣam || 17 ||
vāce purṷṣamāla̭bhate | prāṇama̭pānaṃ-vyā~namṷdānagṃ sa̭māna-ntān. vāyave |
sūryā̭ya cakṣurāla̭bhate | mana̭ścandrama̭se | dibhya-śśrotram | prajāpa̭taye purṷṣam || 18 ||
athaitānarṷ̄pebhya āla̭bhate | ati̭hrasva-mati̭dīrgham |
ati̭kṛśamatyagṃ̭salam | ati̭śukla-mati̭kṛṣṇam |
ati̭ślakṣṇa-mati̭lomaśam | ati̭kiriṭa-mati̭danturam |
ati̭mirmira-mati̭memiṣam | āśāyai̭ jāmim |
pratīkṣāyai̭ kumārīm || 19 ||
(a. 19)
(brahma̭ṇe - gītāya - śramā̭ya - sandhayḙ - nadībhya̭ - uthsādebhya -ṛtyai - bhāyā - armebhyo - manyavḙ - yamyai̭ daśa̭ daśa - sarobhyo dvāda̭śa - pratiśrutkā̭yai - bībhathsāyai daśa̭ daśa - hasā̭ya saptā-
kṣa̭rājāya trayo̭daśa - bhūmyai daśa̭ - vāce ṣaḍatha - navaikānna vigṃ̭śatiḥ )
(brahma̭ṇe - yamyai̭ nava̭daśa)
(brahma̭ṇe - kumārīm)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake caturtha prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
