o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
3.4.1 to 3.4.19 -puruṣamedhaḥ
brahma̭ṇe brāhma॒ṇamāla̭bhate | kṣa॒trāya̭ rāja॒nya᳚m | ma॒rudbhyo॒ vaiśya᳚m | tapa̭se śū॒dram | tama̭se॒ taska̭ram | nāra̭kāya vīra॒haṇa᳚m | pā॒pmane᳚ klī॒bam | ā॒kra॒yāyā̭yo॒gūm | kāmā̭ya puggśca॒lūm |
ati̭kruṣṭāya māga॒dham || 1 ||
gī॒tāya̭ sū॒tam | nṛ॒ttāya̭ śailū॒ṣam | dharmā̭ya sabhāca॒ram | na॒rmāya̭ re॒bham | nari̭ṣṭhāyai bhīma॒lam | hasā̭ya॒ kāri᳚m | ā॒na॒ndāya̭ strīṣa॒kham |
pra॒mudḙ kumārīpu॒tram | me॒dhāyai̭ rathakā॒ram |
dhairyā̭ya॒ takṣā̭ṇam || 2 ||
śramā̭ya kaulā॒lam | mā॒yāyai̭ kārmā॒ram | rū॒pāya̭ maṇikā॒ram | śubhḙ va॒pam | śa॒ra॒vyā̭yā iṣukā॒ram | he॒tyai dha̭nvakā॒ram | karma̭ṇe jyākā॒ram | di॒ṣṭāya̭ rajjusa॒rgam | mṛ॒tyavḙ mṛga॒yum |
anta̭kāya śva॒nita᳚m || 3 ||
sa॒ndhayḙ jā॒ram | ge॒hāyo̭papa॒tim | nir-ṛ̭tyai parivi॒ttam | ārtyai̭ parivividā॒nam | arā᳚ddhyai didhiṣū॒pati᳚m | pa॒vitrā̭ya bhi॒ṣaja᳚m |
pra॒jñānā̭ya nakṣatrada॒ra॒.śam | niṣkṛ̭tyai peśaskā॒rīm | balā̭yo pa॒dām |
varṇā̭yānū॒rudha᳚m || 4 ||
na॒dībhyaḥ̭ pauñji॒ṣṭam | ṛ॒kṣīkā᳚bhyo॒ naiṣā̭dam |
pu॒ru॒ṣa॒vyā॒ghrāya̭ du॒rmada᳚m | pra॒yudbhya॒ unma̭ttam | ga॒ndha॒rvā॒phsa॒rābhyo॒ vrātya᳚m |
sa॒rpa॒de॒va॒ja॒nebhyo 'pra̭tipadam | ave᳚bhyaḥ kita॒vam |
i॒ryatā̭yā॒ aki̭tavam | pi॒śā॒cebhyo̭ bidalakā॒ram |
yā॒tu॒dhāne᳚bhyaḥ kaṇṭakakā॒ram || 5 ||
u॒thsā॒debhyaḥ̭ ku॒bjam | pra॒mudḙ vāma॒nam | dvā॒rbhya-ssrā॒mam | svapnā̭yā॒ndham | adha̭rmāya badhi॒ram | sa॒jñānnā̭ya smarakā॒rīm |
pra॒kā॒modyā̭yopa॒sada᳚m | ā॒śi॒kṣāyai᳚ pra॒śnina᳚m |
u॒pa॒śi॒kṣāyā̭ abhipra॒śnina᳚m |
ma॒ryādā̭yai praśnavivā॒kam || 6 ||
ṛtyai᳚ ste॒nahṛ̭dayam | vaira̭hatyāya॒ piśṷnam | vivi̭ttyai kṣa॒ttāra᳚m | aupa̭draṣṭāya saṅgrahī॒tāra᳚m | balā̭yānuca॒ram | bhū॒mne pa̭riṣka॒ndam |
pri॒yāya̭ priyavā॒dina᳚m | ari̭ṣṭyā aśvasā॒dam |
medhā̭ya vāsaḥ palpū॒līm | pra॒kā॒māya̭ rajayi॒trīm || 7 ||
bhāyai̭ dārvāhā॒ram | pra॒bhāyā̭ āgne॒ndham | nāka̭sya pṛ॒ṣṭhāyā̭bhiṣe॒ktāra᳚m | bra॒ddhnasya̭ vi॒ṣṭapā̭ya pātranirṇe॒gam | de॒va॒lo॒kāya̭ peśi॒tāra᳚m |
ma॒nu॒ṣya॒lo॒kāya̭ prakari॒tāra᳚m |
sarve᳚bhyo lo॒kebhya̭ upase॒ktāra᳚m |
ava̭rtyai va॒dhāyo̭pamanthi॒tāra᳚m |
su॒va॒rgāya̭ lo॒kāya̭ bhāga॒dugha᳚m |
varṣi̭ṣṭhāya॒ nākā̭ya parive॒ṣṭāra᳚m || 8 ||
arme᳚bhyo hasti॒pam | ja॒vāyā᳚śva॒pam | puṣṭyai̭ gopā॒lam | teja̭se-'japā॒lam | vī॒ryā̭yāvipā॒lam | irā̭yai kī॒nāśa᳚m | kī॒lālā̭ya surākā॒ram | bha॒drāya̭ gṛha॒pam | śreya̭se vitta॒dham | addhya̭kṣāyānukṣa॒ttāra᳚m || 9 ||
ma॒nyavḙ-'yastā॒pam | krodhā̭ya nisa॒ram | śokā̭yābhisa॒ram | u॒tkū॒la॒vi॒kū॒lābhyā᳚-ntri॒sthina᳚m | yogā̭ya yo॒ktāra᳚m | kṣemā̭ya vimo॒ktāra᳚m |
vapṷṣe mānaskṛ॒tam | śīlā̭yāñjanīkā॒ram |
nir-ṛ̭tyai kośakā॒rīm | ya॒māyā॒sūm || 10 ||
ya॒myai̭ yama॒sūm | atha̭rva॒bhyo-'va̭tokām | saṃ॒va~॒thsa॒rāya̭ paryā॒riṇī᳚m |
pa॒ri॒va॒thsa॒rāyāvi̭jātām | i॒dā॒va॒thsa॒rāyā̭pa॒skadva̭rīm |
i॒dva॒thsa॒rāyā॒tītva̭rīm | va॒thsa॒rāya॒ vija̭rjarām |
sa॒rva॒thsaṃ॒rāya॒ pali̭knīm | vanā̭ya vana॒pam |
a॒nyato̭raṇyāya dāva॒pam || 11 ||
saro᳚bhyo dhaiva॒ram | veśa̭ntābhyo॒ dāśa᳚m | u॒pa॒sthāva̭rībhyo॒ bainda᳚m |
na॒ḍva॒lābhyaḥ̭ śauṣka॒lam | pā॒ryā̭ya kaiva॒rtam | a॒vā॒ryā̭ya mārgā॒ram | tī॒rthebhya̭ ā॒ndam | viṣa̭mebhyo mainā॒lam | svane᳚bhyaḥ॒ parṇa̭kam |
guhā᳚bhyaḥ॒ kirā̭tam | sānṷbhyo॒ jambha̭kam |
parva̭tebhyaḥ॒ ki-mpṷ̄ruṣam || 12 ||
pra॒ti॒śrutkā̭yā ṛtu॒lam | ghoṣā̭ya bha॒ṣam |
antā̭ya bahuvā॒dina᳚m | a॒na॒ntāya॒ mūka᳚m |
maha̭se vīṇāvā॒dam | krośā̭ya tūṇava॒ddhmam |
ā॒kra॒ndāya̭ dundubhyāghā॒tam | a॒va॒ra॒spa॒rāya̭ śaṅkha॒ddhmam | ṛ॒bhubhyo̭-'jinasandhā॒yam | sā॒ddhyebhya̭ścarma॒mṇam || 13 ||
bī॒bha॒thsāyai̭ paulka॒sam | bhūtyai̭ jāgara॒ṇam | abhū᳚tyai svapa॒nam | tu॒lāyai̭ vāṇi॒jam | varṇā̭ya hiraṇyakā॒ram |
viśve᳚bhyo de॒vebhyaḥ̭ siddhma॒lam | pa॒ścā॒-ddo॒ṣāya̭ glā॒vam | ṛtyai̭ janavā॒dina᳚m | vyṛ̭ddhyā apaga॒lbham |
sa॒gṃ॒śa॒rāya̭ pra॒cchida᳚m || 14 ||
hasā̭ya puggśca॒lūmāla̭bhate | vī॒ṇā॒vā॒da-ṅgaṇa̭ka-ṅgī॒tāya̭ | yāda̭se śābu॒lyām | na॒rmāya̭ bhadrava॒tīm |
tū॒ṇa॒va॒ddhma-ṅgrā̭ma॒ṇya̭-mpāṇisaṅghā॒ta-nnṛ॒ttāya̭ | modā̭yānu॒krośa̭kam |
ā॒na॒ndāya̭ tala॒vam || 15 ||
a॒kṣa॒rā॒jāya̭ kita॒vam | kṛ॒tāya̭ sabhā॒vina᳚m | tretā̭yā ādinavada॒r॒śam | dvā॒pa॒rāya̭ bahi॒-ssada᳚m | kala̭ye sabhāsthā॒ṇum | du॒ṣkṛ॒tāya̭ ca॒rakā̭cāryam |
addhva̭ne brahmacā॒riṇa᳚m | pi॒śā॒cebhyaḥ̭ saila॒gam | pi॒pā॒sāyai̭ govya॒ccham | nir-ṛ̭tyai goghā॒tam | kṣu॒dhe go̭vika॒rtam | kṣu॒ttṛ॒ṣṇābhyā॒-ntam |
yo gāṃ-vi~॒kṛnta̭nta-mmā॒gṃ॒sa-mbhikṣa̭māṇa upa॒tiṣṭha̭te || 16 ||
bhūmyai̭ pīṭhasa॒rpiṇa॒māla̭bhate | a॒gnaye-'gṃ̭sa॒lam |
vā॒yavḙ cāṇḍā॒lam | a॒ntari̭kṣāya vagṃśana॒rtina᳚m | di॒ve kha̭la॒tim | sūryā̭ya harya॒kṣam |
ca॒ndrama̭se mirmi॒ram | nakṣa̭trebhyaḥ ki॒lāsa᳚m |
ahnḙ śu॒kla-mpi̭ṅga॒lam | rātri̭yai kṛ॒ṣṇa-mpi̭ṅgā॒kṣam || 17 ||
vā॒ce purṷṣa॒māla̭bhate | prā॒ṇama̭pā॒naṃ-vyā~॒namṷdā॒nagṃ sa̭mā॒na-ntān. vā॒yave᳚ |
sūryā̭ya॒ cakṣu॒rāla̭bhate | mana̭śca॒ndrama̭se | di॒bhya-śśrotra᳚m | pra॒jāpa̭taye॒ purṷṣam || 18 ||
athai॒tānarṷ̄pebhya॒ āla̭bhate | ati̭hrasva॒-mati̭dīrgham |
ati̭kṛśa॒matyagṃ̭salam | ati̭śukla॒-mati̭kṛṣṇam |
ati̭ślakṣṇa॒-mati̭lomaśam | ati̭kiriṭa॒-mati̭danturam |
ati̭mirmira॒-mati̭memiṣam | ā॒śāyai̭ jā॒mim |
pra॒tī॒kṣāyai̭ kumā॒rīm || 19 ||
(a. 19)
(brahma̭ṇe - gī॒tāya॒ - śramā̭ya - sa॒ndhayḙ - na॒dībhya̭ - uthsā॒debhya॒ -ṛtyai॒ - bhāyā॒ - arme᳚bhyo - ma॒nyavḙ - ya॒myai̭ daśa̭ daśa॒ - saro᳚bhyo॒ dvāda̭śa - prati॒śrutkā̭yai - bībha॒thsāyai॒ daśa̭ daśa॒ - hasā̭ya sa॒ptā-
kṣa̭rā॒jāya॒ trayo̭daśa॒ - bhūmyai॒ daśa̭ - vā॒ce ṣaḍatha॒ - navaikā॒nna vigṃ̭śatiḥ )
(brahma̭ṇe - ya॒myai̭ nava̭daśa)
(brahma̭ṇe - kumā॒rīm)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake caturtha prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

