କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ତୃତୀଯାଷ୍ଟକେ ଚତୁର୍ଥଃ ପ୍ରପାଠକଃ - ପୁରୁଷମେଧଃ
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
3.4.1 ତୋ 3.4.19 -ପୁରୁଷମେଧଃ
ବ୍ରହ୍ମଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାଲଭତେ । କ୍ଷତ୍ରାଯ ରାଜନ୍ଯମ୍ । ମରୁଦ୍ଭ୍ଯୋ ଵୈଶ୍ଯମ୍ । ତପସେ ଶୂଦ୍ରମ୍ । ତମସେ ତସ୍କରମ୍ । ନାରକାଯ ଵୀରହଣମ୍ । ପାପ୍ମନେ କ୍ଲୀବମ୍ । ଆକ୍ରଯାଯାଯୋଗୂମ୍ । କାମାଯ ପୁଗ୍ଗ୍ଶ୍ଚଲୂମ୍ ।
ଅତିକ୍ରୁଷ୍ଟାଯ ମାଗଧମ୍ ॥ 1 ॥
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
3.4.1 ତୋ 3.4.19 -ପୁରୁଷମେଧଃ
ବ୍ରହ୍ମଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାଲଭତେ । କ୍ଷତ୍ରାଯ ରାଜନ୍ଯମ୍ । ମରୁଦ୍ଭ୍ଯୋ ଵୈଶ୍ଯମ୍ । ତପସେ ଶୂଦ୍ରମ୍ । ତମସେ ତସ୍କରମ୍ । ନାରକାଯ ଵୀରହଣମ୍ । ପାପ୍ମନେ କ୍ଲୀବମ୍ । ଆକ୍ରଯାଯାଯୋଗୂମ୍ । କାମାଯ ପୁଗ୍ଗ୍ଶ୍ଚଲୂମ୍ ।
ଅତିକ୍ରୁଷ୍ଟାଯ ମାଗଧମ୍ ॥ 1 ॥
(ଅ. 1)
ଗୀତାଯ ସୂତମ୍ । ନୃତ୍ତାଯ ଶୈଲୂଷମ୍ । ଧର୍ମାଯ ସଭାଚରମ୍ । ନର୍ମାଯ ରେଭମ୍ । ନରିଷ୍ଠାଯୈ ଭୀମଲମ୍ । ହସାଯ କାରିମ୍ । ଆନନ୍ଦାଯ ସ୍ତ୍ରୀଷଖମ୍ ।
ପ୍ରମୁଦେ କୁମାରୀପୁତ୍ରମ୍ । ମେଧାଯୈ ରଥକାରମ୍ ।
ଧୈର୍ଯାଯ ତକ୍ଷାଣମ୍ ॥ 2 ॥
ଗୀତାଯ ସୂତମ୍ । ନୃତ୍ତାଯ ଶୈଲୂଷମ୍ । ଧର୍ମାଯ ସଭାଚରମ୍ । ନର୍ମାଯ ରେଭମ୍ । ନରିଷ୍ଠାଯୈ ଭୀମଲମ୍ । ହସାଯ କାରିମ୍ । ଆନନ୍ଦାଯ ସ୍ତ୍ରୀଷଖମ୍ ।
ପ୍ରମୁଦେ କୁମାରୀପୁତ୍ରମ୍ । ମେଧାଯୈ ରଥକାରମ୍ ।
ଧୈର୍ଯାଯ ତକ୍ଷାଣମ୍ ॥ 2 ॥
(ଅ. 2)
ଶ୍ରମାଯ କୌଲାଲମ୍ । ମାଯାଯୈ କାର୍ମାରମ୍ । ରୂପାଯ ମଣିକାରମ୍ । ଶୁଭେ ଵପମ୍ । ଶରଵ୍ଯାଯା ଇଷୁକାରମ୍ । ହେତ୍ଯୈ ଧନ୍ଵକାରମ୍ । କର୍ମଣେ ଜ୍ଯାକାରମ୍ । ଦିଷ୍ଟାଯ ରଜ୍ଜୁସର୍ଗମ୍ । ମୃତ୍ଯଵେ ମୃଗଯୁମ୍ ।
ଅନ୍ତକାଯ ଶ୍ଵନିତମ୍ ॥ 3 ॥
ଶ୍ରମାଯ କୌଲାଲମ୍ । ମାଯାଯୈ କାର୍ମାରମ୍ । ରୂପାଯ ମଣିକାରମ୍ । ଶୁଭେ ଵପମ୍ । ଶରଵ୍ଯାଯା ଇଷୁକାରମ୍ । ହେତ୍ଯୈ ଧନ୍ଵକାରମ୍ । କର୍ମଣେ ଜ୍ଯାକାରମ୍ । ଦିଷ୍ଟାଯ ରଜ୍ଜୁସର୍ଗମ୍ । ମୃତ୍ଯଵେ ମୃଗଯୁମ୍ ।
ଅନ୍ତକାଯ ଶ୍ଵନିତମ୍ ॥ 3 ॥
(ଅ. 3)
ସନ୍ଧଯେ ଜାରମ୍ । ଗେହାଯୋପପତିମ୍ । ନିର୍-ଋତ୍ଯୈ ପରିଵିତ୍ତମ୍ । ଆର୍ତ୍ଯୈ ପରିଵିଵିଦାନମ୍ । ଅରାଦ୍ଧ୍ଯୈ ଦିଧିଷୂପତିମ୍ । ପଵିତ୍ରାଯ ଭିଷଜମ୍ ।
ପ୍ରଜ୍ଞାନାଯ ନକ୍ଷତ୍ରଦର.ଶମ୍ । ନିଷ୍କୃତ୍ଯୈ ପେଶସ୍କାରୀମ୍ । ବଲାଯୋ ପଦାମ୍ ।
ଵର୍ଣାଯାନୂରୁଧମ୍ ॥ 4 ॥
ସନ୍ଧଯେ ଜାରମ୍ । ଗେହାଯୋପପତିମ୍ । ନିର୍-ଋତ୍ଯୈ ପରିଵିତ୍ତମ୍ । ଆର୍ତ୍ଯୈ ପରିଵିଵିଦାନମ୍ । ଅରାଦ୍ଧ୍ଯୈ ଦିଧିଷୂପତିମ୍ । ପଵିତ୍ରାଯ ଭିଷଜମ୍ ।
ପ୍ରଜ୍ଞାନାଯ ନକ୍ଷତ୍ରଦର.ଶମ୍ । ନିଷ୍କୃତ୍ଯୈ ପେଶସ୍କାରୀମ୍ । ବଲାଯୋ ପଦାମ୍ ।
ଵର୍ଣାଯାନୂରୁଧମ୍ ॥ 4 ॥
(ଅ. 4)
ନଦୀଭ୍ଯଃ ପୌଞ୍ଜିଷ୍ଟମ୍ । ଋକ୍ଷୀକାଭ୍ଯୋ ନୈଷାଦମ୍ ।
ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାଯ ଦୁର୍ମଦମ୍ । ପ୍ରଯୁଦ୍ଭ୍ଯ ଉନ୍ମତ୍ତମ୍ । ଗନ୍ଧର୍ଵାଫ୍ସରାଭ୍ଯୋ ଵ୍ରାତ୍ଯମ୍ ।
ସର୍ପଦେଵଜନେଭ୍ଯୋ ଽପ୍ରତିପଦମ୍ । ଅଵେଭ୍ଯଃ କିତଵମ୍ ।
ଇର୍ଯତାଯା ଅକିତଵମ୍ । ପିଶାଚେଭ୍ଯୋ ବିଦଲକାରମ୍ ।
ଯାତୁଧାନେଭ୍ଯଃ କଣ୍ଟକକାରମ୍ ॥ 5 ॥
ନଦୀଭ୍ଯଃ ପୌଞ୍ଜିଷ୍ଟମ୍ । ଋକ୍ଷୀକାଭ୍ଯୋ ନୈଷାଦମ୍ ।
ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାଯ ଦୁର୍ମଦମ୍ । ପ୍ରଯୁଦ୍ଭ୍ଯ ଉନ୍ମତ୍ତମ୍ । ଗନ୍ଧର୍ଵାଫ୍ସରାଭ୍ଯୋ ଵ୍ରାତ୍ଯମ୍ ।
ସର୍ପଦେଵଜନେଭ୍ଯୋ ଽପ୍ରତିପଦମ୍ । ଅଵେଭ୍ଯଃ କିତଵମ୍ ।
ଇର୍ଯତାଯା ଅକିତଵମ୍ । ପିଶାଚେଭ୍ଯୋ ବିଦଲକାରମ୍ ।
ଯାତୁଧାନେଭ୍ଯଃ କଣ୍ଟକକାରମ୍ ॥ 5 ॥
(ଅ. 5)
ଉଥ୍ସାଦେଭ୍ଯଃ କୁବ୍ଜମ୍ । ପ୍ରମୁଦେ ଵାମନମ୍ । ଦ୍ଵାର୍ଭ୍ଯ-ସ୍ସ୍ରାମମ୍ । ସ୍ଵପ୍ନାଯାନ୍ଧମ୍ । ଅଧର୍ମାଯ ବଧିରମ୍ । ସଜ୍ଞାନ୍ନାଯ ସ୍ମରକାରୀମ୍ ।
ପ୍ରକାମୋଦ୍ଯାଯୋପସଦମ୍ । ଆଶିକ୍ଷାଯୈ ପ୍ରଶ୍ନିନମ୍ ।
ଉପଶିକ୍ଷାଯା ଅଭିପ୍ରଶ୍ନିନମ୍ ।
ମର୍ଯାଦାଯୈ ପ୍ରଶ୍ନଵିଵାକମ୍ ॥ 6 ॥
ଉଥ୍ସାଦେଭ୍ଯଃ କୁବ୍ଜମ୍ । ପ୍ରମୁଦେ ଵାମନମ୍ । ଦ୍ଵାର୍ଭ୍ଯ-ସ୍ସ୍ରାମମ୍ । ସ୍ଵପ୍ନାଯାନ୍ଧମ୍ । ଅଧର୍ମାଯ ବଧିରମ୍ । ସଜ୍ଞାନ୍ନାଯ ସ୍ମରକାରୀମ୍ ।
ପ୍ରକାମୋଦ୍ଯାଯୋପସଦମ୍ । ଆଶିକ୍ଷାଯୈ ପ୍ରଶ୍ନିନମ୍ ।
ଉପଶିକ୍ଷାଯା ଅଭିପ୍ରଶ୍ନିନମ୍ ।
ମର୍ଯାଦାଯୈ ପ୍ରଶ୍ନଵିଵାକମ୍ ॥ 6 ॥
(ଅ. 6)
ଋତ୍ଯୈ ସ୍ତେନହୃଦଯମ୍ । ଵୈରହତ୍ଯାଯ ପିଶୁନମ୍ । ଵିଵିତ୍ତ୍ଯୈ କ୍ଷତ୍ତାରମ୍ । ଔପଦ୍ରଷ୍ଟାଯ ସଙ୍ଗ୍ରହୀତାରମ୍ । ବଲାଯାନୁଚରମ୍ । ଭୂମ୍ନେ ପରିଷ୍କନ୍ଦମ୍ ।
ପ୍ରିଯାଯ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍ । ଅରିଷ୍ଟ୍ଯା ଅଶ୍ଵସାଦମ୍ ।
ମେଧାଯ ଵାସଃ ପଲ୍ପୂଲୀମ୍ । ପ୍ରକାମାଯ ରଜଯିତ୍ରୀମ୍ ॥ 7 ॥
ଋତ୍ଯୈ ସ୍ତେନହୃଦଯମ୍ । ଵୈରହତ୍ଯାଯ ପିଶୁନମ୍ । ଵିଵିତ୍ତ୍ଯୈ କ୍ଷତ୍ତାରମ୍ । ଔପଦ୍ରଷ୍ଟାଯ ସଙ୍ଗ୍ରହୀତାରମ୍ । ବଲାଯାନୁଚରମ୍ । ଭୂମ୍ନେ ପରିଷ୍କନ୍ଦମ୍ ।
ପ୍ରିଯାଯ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍ । ଅରିଷ୍ଟ୍ଯା ଅଶ୍ଵସାଦମ୍ ।
ମେଧାଯ ଵାସଃ ପଲ୍ପୂଲୀମ୍ । ପ୍ରକାମାଯ ରଜଯିତ୍ରୀମ୍ ॥ 7 ॥
(ଅ. 7)
ଭାଯୈ ଦାର୍ଵାହାରମ୍ । ପ୍ରଭାଯା ଆଗ୍ନେନ୍ଧମ୍ । ନାକସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠାଯାଭିଷେକ୍ତାରମ୍ । ବ୍ରଦ୍ଧ୍ନସ୍ଯ ଵିଷ୍ଟପାଯ ପାତ୍ରନିର୍ଣେଗମ୍ । ଦେଵଲୋକାଯ ପେଶିତାରମ୍ ।
ମନୁଷ୍ଯଲୋକାଯ ପ୍ରକରିତାରମ୍ ।
ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଲୋକେଭ୍ଯ ଉପସେକ୍ତାରମ୍ ।
ଅଵର୍ତ୍ଯୈ ଵଧାଯୋପମନ୍ଥିତାରମ୍ ।
ସୁଵର୍ଗାଯ ଲୋକାଯ ଭାଗଦୁଘମ୍ ।
ଵର୍ଷିଷ୍ଠାଯ ନାକାଯ ପରିଵେଷ୍ଟାରମ୍ ॥ 8 ॥
ଭାଯୈ ଦାର୍ଵାହାରମ୍ । ପ୍ରଭାଯା ଆଗ୍ନେନ୍ଧମ୍ । ନାକସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠାଯାଭିଷେକ୍ତାରମ୍ । ବ୍ରଦ୍ଧ୍ନସ୍ଯ ଵିଷ୍ଟପାଯ ପାତ୍ରନିର୍ଣେଗମ୍ । ଦେଵଲୋକାଯ ପେଶିତାରମ୍ ।
ମନୁଷ୍ଯଲୋକାଯ ପ୍ରକରିତାରମ୍ ।
ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଲୋକେଭ୍ଯ ଉପସେକ୍ତାରମ୍ ।
ଅଵର୍ତ୍ଯୈ ଵଧାଯୋପମନ୍ଥିତାରମ୍ ।
ସୁଵର୍ଗାଯ ଲୋକାଯ ଭାଗଦୁଘମ୍ ।
ଵର୍ଷିଷ୍ଠାଯ ନାକାଯ ପରିଵେଷ୍ଟାରମ୍ ॥ 8 ॥
(ଅ. 8)
ଅର୍ମେଭ୍ଯୋ ହସ୍ତିପମ୍ । ଜଵାଯାଶ୍ଵପମ୍ । ପୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ଗୋପାଲମ୍ । ତେଜସେ-ଽଜପାଲମ୍ । ଵୀର୍ଯାଯାଵିପାଲମ୍ । ଇରାଯୈ କୀନାଶମ୍ । କୀଲାଲାଯ ସୁରାକାରମ୍ । ଭଦ୍ରାଯ ଗୃହପମ୍ । ଶ୍ରେଯସେ ଵିତ୍ତଧମ୍ । ଅଦ୍ଧ୍ଯକ୍ଷାଯାନୁକ୍ଷତ୍ତାରମ୍ ॥ 9 ॥
ଅର୍ମେଭ୍ଯୋ ହସ୍ତିପମ୍ । ଜଵାଯାଶ୍ଵପମ୍ । ପୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ଗୋପାଲମ୍ । ତେଜସେ-ଽଜପାଲମ୍ । ଵୀର୍ଯାଯାଵିପାଲମ୍ । ଇରାଯୈ କୀନାଶମ୍ । କୀଲାଲାଯ ସୁରାକାରମ୍ । ଭଦ୍ରାଯ ଗୃହପମ୍ । ଶ୍ରେଯସେ ଵିତ୍ତଧମ୍ । ଅଦ୍ଧ୍ଯକ୍ଷାଯାନୁକ୍ଷତ୍ତାରମ୍ ॥ 9 ॥
(ଅ. 9)
ମନ୍ଯଵେ-ଽଯସ୍ତାପମ୍ । କ୍ରୋଧାଯ ନିସରମ୍ । ଶୋକାଯାଭିସରମ୍ । ଉତ୍କୂଲଵିକୂଲାଭ୍ଯା-ନ୍ତ୍ରିସ୍ଥିନମ୍ । ଯୋଗାଯ ଯୋକ୍ତାରମ୍ । କ୍ଷେମାଯ ଵିମୋକ୍ତାରମ୍ ।
ଵପୁଷେ ମାନସ୍କୃତମ୍ । ଶୀଲାଯାଞ୍ଜନୀକାରମ୍ ।
ନିର୍-ଋତ୍ଯୈ କୋଶକାରୀମ୍ । ଯମାଯାସୂମ୍ ॥ 10 ॥
ମନ୍ଯଵେ-ଽଯସ୍ତାପମ୍ । କ୍ରୋଧାଯ ନିସରମ୍ । ଶୋକାଯାଭିସରମ୍ । ଉତ୍କୂଲଵିକୂଲାଭ୍ଯା-ନ୍ତ୍ରିସ୍ଥିନମ୍ । ଯୋଗାଯ ଯୋକ୍ତାରମ୍ । କ୍ଷେମାଯ ଵିମୋକ୍ତାରମ୍ ।
ଵପୁଷେ ମାନସ୍କୃତମ୍ । ଶୀଲାଯାଞ୍ଜନୀକାରମ୍ ।
ନିର୍-ଋତ୍ଯୈ କୋଶକାରୀମ୍ । ଯମାଯାସୂମ୍ ॥ 10 ॥
(ଅ. 10)
ଯମ୍ଯୈ ଯମସୂମ୍ । ଅଥର୍ଵଭ୍ଯୋ-ଽଵତୋକାମ୍ । ସଂଵଁଥ୍ସରାଯ ପର୍ଯାରିଣୀମ୍ ।
ପରିଵଥ୍ସରାଯାଵିଜାତାମ୍ । ଇଦାଵଥ୍ସରାଯାପସ୍କଦ୍ଵରୀମ୍ ।
ଇଦ୍ଵଥ୍ସରାଯାତୀତ୍ଵରୀମ୍ । ଵଥ୍ସରାଯ ଵିଜର୍ଜରାମ୍ ।
ସର୍ଵଥ୍ସଂରାଯ ପଲିକ୍ନୀମ୍ । ଵନାଯ ଵନପମ୍ ।
ଅନ୍ଯତୋରଣ୍ଯାଯ ଦାଵପମ୍ ॥ 11 ॥
ଯମ୍ଯୈ ଯମସୂମ୍ । ଅଥର୍ଵଭ୍ଯୋ-ଽଵତୋକାମ୍ । ସଂଵଁଥ୍ସରାଯ ପର୍ଯାରିଣୀମ୍ ।
ପରିଵଥ୍ସରାଯାଵିଜାତାମ୍ । ଇଦାଵଥ୍ସରାଯାପସ୍କଦ୍ଵରୀମ୍ ।
ଇଦ୍ଵଥ୍ସରାଯାତୀତ୍ଵରୀମ୍ । ଵଥ୍ସରାଯ ଵିଜର୍ଜରାମ୍ ।
ସର୍ଵଥ୍ସଂରାଯ ପଲିକ୍ନୀମ୍ । ଵନାଯ ଵନପମ୍ ।
ଅନ୍ଯତୋରଣ୍ଯାଯ ଦାଵପମ୍ ॥ 11 ॥
(ଅ. 11)
ସରୋଭ୍ଯୋ ଧୈଵରମ୍ । ଵେଶନ୍ତାଭ୍ଯୋ ଦାଶମ୍ । ଉପସ୍ଥାଵରୀଭ୍ଯୋ ବୈନ୍ଦମ୍ ।
ନଡ୍ଵଲାଭ୍ଯଃ ଶୌଷ୍କଲମ୍ । ପାର୍ଯାଯ କୈଵର୍ତମ୍ । ଅଵାର୍ଯାଯ ମାର୍ଗାରମ୍ । ତୀର୍ଥେଭ୍ଯ ଆନ୍ଦମ୍ । ଵିଷମେଭ୍ଯୋ ମୈନାଲମ୍ । ସ୍ଵନେଭ୍ଯଃ ପର୍ଣକମ୍ ।
ଗୁହାଭ୍ଯଃ କିରାତମ୍ । ସାନୁଭ୍ଯୋ ଜମ୍ଭକମ୍ ।
ପର୍ଵତେଭ୍ଯଃ କି-ମ୍ପୂରୁଷମ୍ ॥ 12 ॥
ସରୋଭ୍ଯୋ ଧୈଵରମ୍ । ଵେଶନ୍ତାଭ୍ଯୋ ଦାଶମ୍ । ଉପସ୍ଥାଵରୀଭ୍ଯୋ ବୈନ୍ଦମ୍ ।
ନଡ୍ଵଲାଭ୍ଯଃ ଶୌଷ୍କଲମ୍ । ପାର୍ଯାଯ କୈଵର୍ତମ୍ । ଅଵାର୍ଯାଯ ମାର୍ଗାରମ୍ । ତୀର୍ଥେଭ୍ଯ ଆନ୍ଦମ୍ । ଵିଷମେଭ୍ଯୋ ମୈନାଲମ୍ । ସ୍ଵନେଭ୍ଯଃ ପର୍ଣକମ୍ ।
ଗୁହାଭ୍ଯଃ କିରାତମ୍ । ସାନୁଭ୍ଯୋ ଜମ୍ଭକମ୍ ।
ପର୍ଵତେଭ୍ଯଃ କି-ମ୍ପୂରୁଷମ୍ ॥ 12 ॥
(ଅ. 12)
ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍କାଯା ଋତୁଲମ୍ । ଘୋଷାଯ ଭଷମ୍ ।
ଅନ୍ତାଯ ବହୁଵାଦିନମ୍ । ଅନନ୍ତାଯ ମୂକମ୍ ।
ମହସେ ଵୀଣାଵାଦମ୍ । କ୍ରୋଶାଯ ତୂଣଵଦ୍ଧ୍ମମ୍ ।
ଆକ୍ରନ୍ଦାଯ ଦୁନ୍ଦୁଭ୍ଯାଘାତମ୍ । ଅଵରସ୍ପରାଯ ଶଙ୍ଖଦ୍ଧ୍ମମ୍ । ଋଭୁଭ୍ଯୋ-ଽଜିନସନ୍ଧାଯମ୍ । ସାଦ୍ଧ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ଚର୍ମମ୍ଣମ୍ ॥ 13 ॥
ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍କାଯା ଋତୁଲମ୍ । ଘୋଷାଯ ଭଷମ୍ ।
ଅନ୍ତାଯ ବହୁଵାଦିନମ୍ । ଅନନ୍ତାଯ ମୂକମ୍ ।
ମହସେ ଵୀଣାଵାଦମ୍ । କ୍ରୋଶାଯ ତୂଣଵଦ୍ଧ୍ମମ୍ ।
ଆକ୍ରନ୍ଦାଯ ଦୁନ୍ଦୁଭ୍ଯାଘାତମ୍ । ଅଵରସ୍ପରାଯ ଶଙ୍ଖଦ୍ଧ୍ମମ୍ । ଋଭୁଭ୍ଯୋ-ଽଜିନସନ୍ଧାଯମ୍ । ସାଦ୍ଧ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ଚର୍ମମ୍ଣମ୍ ॥ 13 ॥
(ଅ. 13)
ବୀଭଥ୍ସାଯୈ ପୌଲ୍କସମ୍ । ଭୂତ୍ଯୈ ଜାଗରଣମ୍ । ଅଭୂତ୍ଯୈ ସ୍ଵପନମ୍ । ତୁଲାଯୈ ଵାଣିଜମ୍ । ଵର୍ଣାଯ ହିରଣ୍ଯକାରମ୍ ।
ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସିଦ୍ଧ୍ମଲମ୍ । ପଶ୍ଚା-ଦ୍ଦୋଷାଯ ଗ୍ଲାଵମ୍ । ଋତ୍ଯୈ ଜନଵାଦିନମ୍ । ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯା ଅପଗଲ୍ଭମ୍ ।
ସଗ୍ଂଶରାଯ ପ୍ରଚ୍ଛିଦମ୍ ॥ 14 ॥
ବୀଭଥ୍ସାଯୈ ପୌଲ୍କସମ୍ । ଭୂତ୍ଯୈ ଜାଗରଣମ୍ । ଅଭୂତ୍ଯୈ ସ୍ଵପନମ୍ । ତୁଲାଯୈ ଵାଣିଜମ୍ । ଵର୍ଣାଯ ହିରଣ୍ଯକାରମ୍ ।
ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସିଦ୍ଧ୍ମଲମ୍ । ପଶ୍ଚା-ଦ୍ଦୋଷାଯ ଗ୍ଲାଵମ୍ । ଋତ୍ଯୈ ଜନଵାଦିନମ୍ । ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯା ଅପଗଲ୍ଭମ୍ ।
ସଗ୍ଂଶରାଯ ପ୍ରଚ୍ଛିଦମ୍ ॥ 14 ॥
(ଅ. 14)
ହସାଯ ପୁଗ୍ଗ୍ଶ୍ଚଲୂମାଲଭତେ । ଵୀଣାଵାଦ-ଙ୍ଗଣକ-ଙ୍ଗୀତାଯ । ଯାଦସେ ଶାବୁଲ୍ଯାମ୍ । ନର୍ମାଯ ଭଦ୍ରଵତୀମ୍ ।
ତୂଣଵଦ୍ଧ୍ମ-ଙ୍ଗ୍ରାମଣ୍ଯ-ମ୍ପାଣିସଙ୍ଘାତ-ନ୍ନୃତ୍ତାଯ । ମୋଦାଯାନୁକ୍ରୋଶକମ୍ ।
ଆନନ୍ଦାଯ ତଲଵମ୍ ॥ 15 ॥
ହସାଯ ପୁଗ୍ଗ୍ଶ୍ଚଲୂମାଲଭତେ । ଵୀଣାଵାଦ-ଙ୍ଗଣକ-ଙ୍ଗୀତାଯ । ଯାଦସେ ଶାବୁଲ୍ଯାମ୍ । ନର୍ମାଯ ଭଦ୍ରଵତୀମ୍ ।
ତୂଣଵଦ୍ଧ୍ମ-ଙ୍ଗ୍ରାମଣ୍ଯ-ମ୍ପାଣିସଙ୍ଘାତ-ନ୍ନୃତ୍ତାଯ । ମୋଦାଯାନୁକ୍ରୋଶକମ୍ ।
ଆନନ୍ଦାଯ ତଲଵମ୍ ॥ 15 ॥
(ଅ. 15)
ଅକ୍ଷରାଜାଯ କିତଵମ୍ । କୃତାଯ ସଭାଵିନମ୍ । ତ୍ରେତାଯା ଆଦିନଵଦର୍ଶମ୍ । ଦ୍ଵାପରାଯ ବହି-ସ୍ସଦମ୍ । କଲଯେ ସଭାସ୍ଥାଣୁମ୍ । ଦୁଷ୍କୃତାଯ ଚରକାଚାର୍ଯମ୍ ।
ଅଦ୍ଧ୍ଵନେ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣମ୍ । ପିଶାଚେଭ୍ଯଃ ସୈଲଗମ୍ । ପିପାସାଯୈ ଗୋଵ୍ଯଚ୍ଛମ୍ । ନିର୍-ଋତ୍ଯୈ ଗୋଘାତମ୍ । କ୍ଷୁଧେ ଗୋଵିକର୍ତମ୍ । କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣାଭ୍ଯା-ନ୍ତମ୍ ।
ଯୋ ଗାଂ-ଵିଁକୃନ୍ତନ୍ତ-ମ୍ମାଗ୍ଂସ-ମ୍ଭିକ୍ଷମାଣ ଉପତିଷ୍ଠତେ ॥ 16 ॥
ଅକ୍ଷରାଜାଯ କିତଵମ୍ । କୃତାଯ ସଭାଵିନମ୍ । ତ୍ରେତାଯା ଆଦିନଵଦର୍ଶମ୍ । ଦ୍ଵାପରାଯ ବହି-ସ୍ସଦମ୍ । କଲଯେ ସଭାସ୍ଥାଣୁମ୍ । ଦୁଷ୍କୃତାଯ ଚରକାଚାର୍ଯମ୍ ।
ଅଦ୍ଧ୍ଵନେ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣମ୍ । ପିଶାଚେଭ୍ଯଃ ସୈଲଗମ୍ । ପିପାସାଯୈ ଗୋଵ୍ଯଚ୍ଛମ୍ । ନିର୍-ଋତ୍ଯୈ ଗୋଘାତମ୍ । କ୍ଷୁଧେ ଗୋଵିକର୍ତମ୍ । କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣାଭ୍ଯା-ନ୍ତମ୍ ।
ଯୋ ଗାଂ-ଵିଁକୃନ୍ତନ୍ତ-ମ୍ମାଗ୍ଂସ-ମ୍ଭିକ୍ଷମାଣ ଉପତିଷ୍ଠତେ ॥ 16 ॥
(ଅ. 16)
ଭୂମ୍ଯୈ ପୀଠସର୍ପିଣମାଲଭତେ । ଅଗ୍ନଯେ-ଽଗ୍ଂସଲମ୍ ।
ଵାଯଵେ ଚାଣ୍ଡାଲମ୍ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷାଯ ଵଗ୍ଂଶନର୍ତିନମ୍ । ଦିଵେ ଖଲତିମ୍ । ସୂର୍ଯାଯ ହର୍ଯକ୍ଷମ୍ ।
ଚନ୍ଦ୍ରମସେ ମିର୍ମିରମ୍ । ନକ୍ଷତ୍ରେଭ୍ଯଃ କିଲାସମ୍ ।
ଅହ୍ନେ ଶୁକ୍ଲ-ମ୍ପିଙ୍ଗଲମ୍ । ରାତ୍ରିଯୈ କୃଷ୍ଣ-ମ୍ପିଙ୍ଗାକ୍ଷମ୍ ॥ 17 ॥
ଭୂମ୍ଯୈ ପୀଠସର୍ପିଣମାଲଭତେ । ଅଗ୍ନଯେ-ଽଗ୍ଂସଲମ୍ ।
ଵାଯଵେ ଚାଣ୍ଡାଲମ୍ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷାଯ ଵଗ୍ଂଶନର୍ତିନମ୍ । ଦିଵେ ଖଲତିମ୍ । ସୂର୍ଯାଯ ହର୍ଯକ୍ଷମ୍ ।
ଚନ୍ଦ୍ରମସେ ମିର୍ମିରମ୍ । ନକ୍ଷତ୍ରେଭ୍ଯଃ କିଲାସମ୍ ।
ଅହ୍ନେ ଶୁକ୍ଲ-ମ୍ପିଙ୍ଗଲମ୍ । ରାତ୍ରିଯୈ କୃଷ୍ଣ-ମ୍ପିଙ୍ଗାକ୍ଷମ୍ ॥ 17 ॥
(ଅ. 17)
ଵାଚେ ପୁରୁଷମାଲଭତେ । ପ୍ରାଣମପାନଂ-ଵ୍ଯାଁନମୁଦାନଗ୍ଂ ସମାନ-ନ୍ତାନ୍. ଵାଯଵେ ।
ସୂର୍ଯାଯ ଚକ୍ଷୁରାଲଭତେ । ମନଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସେ । ଦିଭ୍ଯ-ଶ୍ଶ୍ରୋତ୍ରମ୍ । ପ୍ରଜାପତଯେ ପୁରୁଷମ୍ ॥ 18 ॥
ଵାଚେ ପୁରୁଷମାଲଭତେ । ପ୍ରାଣମପାନଂ-ଵ୍ଯାଁନମୁଦାନଗ୍ଂ ସମାନ-ନ୍ତାନ୍. ଵାଯଵେ ।
ସୂର୍ଯାଯ ଚକ୍ଷୁରାଲଭତେ । ମନଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସେ । ଦିଭ୍ଯ-ଶ୍ଶ୍ରୋତ୍ରମ୍ । ପ୍ରଜାପତଯେ ପୁରୁଷମ୍ ॥ 18 ॥
(ଅ. 18)
ଅଥୈତାନରୂପେଭ୍ଯ ଆଲଭତେ । ଅତିହ୍ରସ୍ଵ-ମତିଦୀର୍ଘମ୍ ।
ଅତିକୃଶମତ୍ଯଗ୍ଂସଲମ୍ । ଅତିଶୁକ୍ଲ-ମତିକୃଷ୍ଣମ୍ ।
ଅତିଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣ-ମତିଲୋମଶମ୍ । ଅତିକିରିଟ-ମତିଦନ୍ତୁରମ୍ ।
ଅତିମିର୍ମିର-ମତିମେମିଷମ୍ । ଆଶାଯୈ ଜାମିମ୍ ।
ପ୍ରତୀକ୍ଷାଯୈ କୁମାରୀମ୍ ॥ 19 ॥
(ଅ. 19)
(ବ୍ରହ୍ମଣେ - ଗୀତାଯ - ଶ୍ରମାଯ - ସନ୍ଧଯେ - ନଦୀଭ୍ଯ - ଉଥ୍ସାଦେଭ୍ଯ -ଋତ୍ଯୈ - ଭାଯା - ଅର୍ମେଭ୍ଯୋ - ମନ୍ଯଵେ - ଯମ୍ଯୈ ଦଶ ଦଶ - ସରୋଭ୍ଯୋ ଦ୍ଵାଦଶ - ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍କାଯୈ - ବୀଭଥ୍ସାଯୈ ଦଶ ଦଶ - ହସାଯ ସପ୍ତା-
କ୍ଷରାଜାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ - ଭୂମ୍ଯୈ ଦଶ - ଵାଚେ ଷଡଥ - ନଵୈକାନ୍ନ ଵିଗ୍ଂଶତିଃ )
(ବ୍ରହ୍ମଣେ - ଯମ୍ଯୈ ନଵଦଶ)
(ବ୍ରହ୍ମଣେ - କୁମାରୀମ୍)
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ତୃତୀଯାଷ୍ଟକେ ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରପାଠକ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥
ଅଥୈତାନରୂପେଭ୍ଯ ଆଲଭତେ । ଅତିହ୍ରସ୍ଵ-ମତିଦୀର୍ଘମ୍ ।
ଅତିକୃଶମତ୍ଯଗ୍ଂସଲମ୍ । ଅତିଶୁକ୍ଲ-ମତିକୃଷ୍ଣମ୍ ।
ଅତିଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣ-ମତିଲୋମଶମ୍ । ଅତିକିରିଟ-ମତିଦନ୍ତୁରମ୍ ।
ଅତିମିର୍ମିର-ମତିମେମିଷମ୍ । ଆଶାଯୈ ଜାମିମ୍ ।
ପ୍ରତୀକ୍ଷାଯୈ କୁମାରୀମ୍ ॥ 19 ॥
(ଅ. 19)
(ବ୍ରହ୍ମଣେ - ଗୀତାଯ - ଶ୍ରମାଯ - ସନ୍ଧଯେ - ନଦୀଭ୍ଯ - ଉଥ୍ସାଦେଭ୍ଯ -ଋତ୍ଯୈ - ଭାଯା - ଅର୍ମେଭ୍ଯୋ - ମନ୍ଯଵେ - ଯମ୍ଯୈ ଦଶ ଦଶ - ସରୋଭ୍ଯୋ ଦ୍ଵାଦଶ - ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍କାଯୈ - ବୀଭଥ୍ସାଯୈ ଦଶ ଦଶ - ହସାଯ ସପ୍ତା-
କ୍ଷରାଜାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ - ଭୂମ୍ଯୈ ଦଶ - ଵାଚେ ଷଡଥ - ନଵୈକାନ୍ନ ଵିଗ୍ଂଶତିଃ )
(ବ୍ରହ୍ମଣେ - ଯମ୍ଯୈ ନଵଦଶ)
(ବ୍ରହ୍ମଣେ - କୁମାରୀମ୍)
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ତୃତୀଯାଷ୍ଟକେ ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରପାଠକ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥