కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే చతుర్థః ప్రపాఠకః - పురుషమేధః
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
3.4.1 తో 3.4.19 -పురుషమేధః
బ్రహ్మణే బ్రాహ్మణమాలభతే । క్షత్రాయ రాజన్యమ్ । మరుద్భ్యో వైశ్యమ్ । తపసే శూద్రమ్ । తమసే తస్కరమ్ । నారకాయ వీరహణమ్ । పాప్మనే క్లీబమ్ । ఆక్రయాయాయోగూమ్ । కామాయ పుగ్గ్శ్చలూమ్ ।
అతిక్రుష్టాయ మాగధమ్ ॥ 1 ॥
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
3.4.1 తో 3.4.19 -పురుషమేధః
బ్రహ్మణే బ్రాహ్మణమాలభతే । క్షత్రాయ రాజన్యమ్ । మరుద్భ్యో వైశ్యమ్ । తపసే శూద్రమ్ । తమసే తస్కరమ్ । నారకాయ వీరహణమ్ । పాప్మనే క్లీబమ్ । ఆక్రయాయాయోగూమ్ । కామాయ పుగ్గ్శ్చలూమ్ ।
అతిక్రుష్టాయ మాగధమ్ ॥ 1 ॥
(అ. 1)
గీతాయ సూతమ్ । నృత్తాయ శైలూషమ్ । ధర్మాయ సభాచరమ్ । నర్మాయ రేభమ్ । నరిష్ఠాయై భీమలమ్ । హసాయ కారిమ్ । ఆనన్దాయ స్త్రీషఖమ్ ।
ప్రముదే కుమారీపుత్రమ్ । మేధాయై రథకారమ్ ।
ధైర్యాయ తక్షాణమ్ ॥ 2 ॥
గీతాయ సూతమ్ । నృత్తాయ శైలూషమ్ । ధర్మాయ సభాచరమ్ । నర్మాయ రేభమ్ । నరిష్ఠాయై భీమలమ్ । హసాయ కారిమ్ । ఆనన్దాయ స్త్రీషఖమ్ ।
ప్రముదే కుమారీపుత్రమ్ । మేధాయై రథకారమ్ ।
ధైర్యాయ తక్షాణమ్ ॥ 2 ॥
(అ. 2)
శ్రమాయ కౌలాలమ్ । మాయాయై కార్మారమ్ । రూపాయ మణికారమ్ । శుభే వపమ్ । శరవ్యాయా ఇషుకారమ్ । హేత్యై ధన్వకారమ్ । కర్మణే జ్యాకారమ్ । దిష్టాయ రజ్జుసర్గమ్ । మృత్యవే మృగయుమ్ ।
అన్తకాయ శ్వనితమ్ ॥ 3 ॥
శ్రమాయ కౌలాలమ్ । మాయాయై కార్మారమ్ । రూపాయ మణికారమ్ । శుభే వపమ్ । శరవ్యాయా ఇషుకారమ్ । హేత్యై ధన్వకారమ్ । కర్మణే జ్యాకారమ్ । దిష్టాయ రజ్జుసర్గమ్ । మృత్యవే మృగయుమ్ ।
అన్తకాయ శ్వనితమ్ ॥ 3 ॥
(అ. 3)
సన్ధయే జారమ్ । గేహాయోపపతిమ్ । నిర్-ఋత్యై పరివిత్తమ్ । ఆర్త్యై పరివివిదానమ్ । అరాద్ధ్యై దిధిషూపతిమ్ । పవిత్రాయ భిషజమ్ ।
ప్రజ్ఞానాయ నక్షత్రదర.శమ్ । నిష్కృత్యై పేశస్కారీమ్ । బలాయో పదామ్ ।
వర్ణాయానూరుధమ్ ॥ 4 ॥
సన్ధయే జారమ్ । గేహాయోపపతిమ్ । నిర్-ఋత్యై పరివిత్తమ్ । ఆర్త్యై పరివివిదానమ్ । అరాద్ధ్యై దిధిషూపతిమ్ । పవిత్రాయ భిషజమ్ ।
ప్రజ్ఞానాయ నక్షత్రదర.శమ్ । నిష్కృత్యై పేశస్కారీమ్ । బలాయో పదామ్ ।
వర్ణాయానూరుధమ్ ॥ 4 ॥
(అ. 4)
నదీభ్యః పౌఞ్జిష్టమ్ । ఋక్షీకాభ్యో నైషాదమ్ ।
పురుషవ్యాఘ్రాయ దుర్మదమ్ । ప్రయుద్భ్య ఉన్మత్తమ్ । గన్ధర్వాఫ్సరాభ్యో వ్రాత్యమ్ ।
సర్పదేవజనేభ్యో ఽప్రతిపదమ్ । అవేభ్యః కితవమ్ ।
ఇర్యతాయా అకితవమ్ । పిశాచేభ్యో బిదలకారమ్ ।
యాతుధానేభ్యః కణ్టకకారమ్ ॥ 5 ॥
నదీభ్యః పౌఞ్జిష్టమ్ । ఋక్షీకాభ్యో నైషాదమ్ ।
పురుషవ్యాఘ్రాయ దుర్మదమ్ । ప్రయుద్భ్య ఉన్మత్తమ్ । గన్ధర్వాఫ్సరాభ్యో వ్రాత్యమ్ ।
సర్పదేవజనేభ్యో ఽప్రతిపదమ్ । అవేభ్యః కితవమ్ ।
ఇర్యతాయా అకితవమ్ । పిశాచేభ్యో బిదలకారమ్ ।
యాతుధానేభ్యః కణ్టకకారమ్ ॥ 5 ॥
(అ. 5)
ఉథ్సాదేభ్యః కుబ్జమ్ । ప్రముదే వామనమ్ । ద్వార్భ్య-స్స్రామమ్ । స్వప్నాయాన్ధమ్ । అధర్మాయ బధిరమ్ । సజ్ఞాన్నాయ స్మరకారీమ్ ।
ప్రకామోద్యాయోపసదమ్ । ఆశిక్షాయై ప్రశ్నినమ్ ।
ఉపశిక్షాయా అభిప్రశ్నినమ్ ।
మర్యాదాయై ప్రశ్నవివాకమ్ ॥ 6 ॥
ఉథ్సాదేభ్యః కుబ్జమ్ । ప్రముదే వామనమ్ । ద్వార్భ్య-స్స్రామమ్ । స్వప్నాయాన్ధమ్ । అధర్మాయ బధిరమ్ । సజ్ఞాన్నాయ స్మరకారీమ్ ।
ప్రకామోద్యాయోపసదమ్ । ఆశిక్షాయై ప్రశ్నినమ్ ।
ఉపశిక్షాయా అభిప్రశ్నినమ్ ।
మర్యాదాయై ప్రశ్నవివాకమ్ ॥ 6 ॥
(అ. 6)
ఋత్యై స్తేనహృదయమ్ । వైరహత్యాయ పిశునమ్ । వివిత్త్యై క్షత్తారమ్ । ఔపద్రష్టాయ సఙ్గ్రహీతారమ్ । బలాయానుచరమ్ । భూమ్నే పరిష్కన్దమ్ ।
ప్రియాయ ప్రియవాదినమ్ । అరిష్ట్యా అశ్వసాదమ్ ।
మేధాయ వాసః పల్పూలీమ్ । ప్రకామాయ రజయిత్రీమ్ ॥ 7 ॥
ఋత్యై స్తేనహృదయమ్ । వైరహత్యాయ పిశునమ్ । వివిత్త్యై క్షత్తారమ్ । ఔపద్రష్టాయ సఙ్గ్రహీతారమ్ । బలాయానుచరమ్ । భూమ్నే పరిష్కన్దమ్ ।
ప్రియాయ ప్రియవాదినమ్ । అరిష్ట్యా అశ్వసాదమ్ ।
మేధాయ వాసః పల్పూలీమ్ । ప్రకామాయ రజయిత్రీమ్ ॥ 7 ॥
(అ. 7)
భాయై దార్వాహారమ్ । ప్రభాయా ఆగ్నేన్ధమ్ । నాకస్య పృష్ఠాయాభిషేక్తారమ్ । బ్రద్ధ్నస్య విష్టపాయ పాత్రనిర్ణేగమ్ । దేవలోకాయ పేశితారమ్ ।
మనుష్యలోకాయ ప్రకరితారమ్ ।
సర్వేభ్యో లోకేభ్య ఉపసేక్తారమ్ ।
అవర్త్యై వధాయోపమన్థితారమ్ ।
సువర్గాయ లోకాయ భాగదుఘమ్ ।
వర్షిష్ఠాయ నాకాయ పరివేష్టారమ్ ॥ 8 ॥
భాయై దార్వాహారమ్ । ప్రభాయా ఆగ్నేన్ధమ్ । నాకస్య పృష్ఠాయాభిషేక్తారమ్ । బ్రద్ధ్నస్య విష్టపాయ పాత్రనిర్ణేగమ్ । దేవలోకాయ పేశితారమ్ ।
మనుష్యలోకాయ ప్రకరితారమ్ ।
సర్వేభ్యో లోకేభ్య ఉపసేక్తారమ్ ।
అవర్త్యై వధాయోపమన్థితారమ్ ।
సువర్గాయ లోకాయ భాగదుఘమ్ ।
వర్షిష్ఠాయ నాకాయ పరివేష్టారమ్ ॥ 8 ॥
(అ. 8)
అర్మేభ్యో హస్తిపమ్ । జవాయాశ్వపమ్ । పుష్ట్యై గోపాలమ్ । తేజసే-ఽజపాలమ్ । వీర్యాయావిపాలమ్ । ఇరాయై కీనాశమ్ । కీలాలాయ సురాకారమ్ । భద్రాయ గృహపమ్ । శ్రేయసే విత్తధమ్ । అద్ధ్యక్షాయానుక్షత్తారమ్ ॥ 9 ॥
అర్మేభ్యో హస్తిపమ్ । జవాయాశ్వపమ్ । పుష్ట్యై గోపాలమ్ । తేజసే-ఽజపాలమ్ । వీర్యాయావిపాలమ్ । ఇరాయై కీనాశమ్ । కీలాలాయ సురాకారమ్ । భద్రాయ గృహపమ్ । శ్రేయసే విత్తధమ్ । అద్ధ్యక్షాయానుక్షత్తారమ్ ॥ 9 ॥
(అ. 9)
మన్యవే-ఽయస్తాపమ్ । క్రోధాయ నిసరమ్ । శోకాయాభిసరమ్ । ఉత్కూలవికూలాభ్యా-న్త్రిస్థినమ్ । యోగాయ యోక్తారమ్ । క్షేమాయ విమోక్తారమ్ ।
వపుషే మానస్కృతమ్ । శీలాయాఞ్జనీకారమ్ ।
నిర్-ఋత్యై కోశకారీమ్ । యమాయాసూమ్ ॥ 10 ॥
మన్యవే-ఽయస్తాపమ్ । క్రోధాయ నిసరమ్ । శోకాయాభిసరమ్ । ఉత్కూలవికూలాభ్యా-న్త్రిస్థినమ్ । యోగాయ యోక్తారమ్ । క్షేమాయ విమోక్తారమ్ ।
వపుషే మానస్కృతమ్ । శీలాయాఞ్జనీకారమ్ ।
నిర్-ఋత్యై కోశకారీమ్ । యమాయాసూమ్ ॥ 10 ॥
(అ. 10)
యమ్యై యమసూమ్ । అథర్వభ్యో-ఽవతోకామ్ । సంవఁథ్సరాయ పర్యారిణీమ్ ।
పరివథ్సరాయావిజాతామ్ । ఇదావథ్సరాయాపస్కద్వరీమ్ ।
ఇద్వథ్సరాయాతీత్వరీమ్ । వథ్సరాయ విజర్జరామ్ ।
సర్వథ్సంరాయ పలిక్నీమ్ । వనాయ వనపమ్ ।
అన్యతోరణ్యాయ దావపమ్ ॥ 11 ॥
యమ్యై యమసూమ్ । అథర్వభ్యో-ఽవతోకామ్ । సంవఁథ్సరాయ పర్యారిణీమ్ ।
పరివథ్సరాయావిజాతామ్ । ఇదావథ్సరాయాపస్కద్వరీమ్ ।
ఇద్వథ్సరాయాతీత్వరీమ్ । వథ్సరాయ విజర్జరామ్ ।
సర్వథ్సంరాయ పలిక్నీమ్ । వనాయ వనపమ్ ।
అన్యతోరణ్యాయ దావపమ్ ॥ 11 ॥
(అ. 11)
సరోభ్యో ధైవరమ్ । వేశన్తాభ్యో దాశమ్ । ఉపస్థావరీభ్యో బైన్దమ్ ।
నడ్వలాభ్యః శౌష్కలమ్ । పార్యాయ కైవర్తమ్ । అవార్యాయ మార్గారమ్ । తీర్థేభ్య ఆన్దమ్ । విషమేభ్యో మైనాలమ్ । స్వనేభ్యః పర్ణకమ్ ।
గుహాభ్యః కిరాతమ్ । సానుభ్యో జమ్భకమ్ ।
పర్వతేభ్యః కి-మ్పూరుషమ్ ॥ 12 ॥
సరోభ్యో ధైవరమ్ । వేశన్తాభ్యో దాశమ్ । ఉపస్థావరీభ్యో బైన్దమ్ ।
నడ్వలాభ్యః శౌష్కలమ్ । పార్యాయ కైవర్తమ్ । అవార్యాయ మార్గారమ్ । తీర్థేభ్య ఆన్దమ్ । విషమేభ్యో మైనాలమ్ । స్వనేభ్యః పర్ణకమ్ ।
గుహాభ్యః కిరాతమ్ । సానుభ్యో జమ్భకమ్ ।
పర్వతేభ్యః కి-మ్పూరుషమ్ ॥ 12 ॥
(అ. 12)
ప్రతిశ్రుత్కాయా ఋతులమ్ । ఘోషాయ భషమ్ ।
అన్తాయ బహువాదినమ్ । అనన్తాయ మూకమ్ ।
మహసే వీణావాదమ్ । క్రోశాయ తూణవద్ధ్మమ్ ।
ఆక్రన్దాయ దున్దుభ్యాఘాతమ్ । అవరస్పరాయ శఙ్ఖద్ధ్మమ్ । ఋభుభ్యో-ఽజినసన్ధాయమ్ । సాద్ధ్యేభ్యశ్చర్మమ్ణమ్ ॥ 13 ॥
ప్రతిశ్రుత్కాయా ఋతులమ్ । ఘోషాయ భషమ్ ।
అన్తాయ బహువాదినమ్ । అనన్తాయ మూకమ్ ।
మహసే వీణావాదమ్ । క్రోశాయ తూణవద్ధ్మమ్ ।
ఆక్రన్దాయ దున్దుభ్యాఘాతమ్ । అవరస్పరాయ శఙ్ఖద్ధ్మమ్ । ఋభుభ్యో-ఽజినసన్ధాయమ్ । సాద్ధ్యేభ్యశ్చర్మమ్ణమ్ ॥ 13 ॥
(అ. 13)
బీభథ్సాయై పౌల్కసమ్ । భూత్యై జాగరణమ్ । అభూత్యై స్వపనమ్ । తులాయై వాణిజమ్ । వర్ణాయ హిరణ్యకారమ్ ।
విశ్వేభ్యో దేవేభ్యః సిద్ధ్మలమ్ । పశ్చా-ద్దోషాయ గ్లావమ్ । ఋత్యై జనవాదినమ్ । వ్యృద్ధ్యా అపగల్భమ్ ।
సగ్ంశరాయ ప్రచ్ఛిదమ్ ॥ 14 ॥
బీభథ్సాయై పౌల్కసమ్ । భూత్యై జాగరణమ్ । అభూత్యై స్వపనమ్ । తులాయై వాణిజమ్ । వర్ణాయ హిరణ్యకారమ్ ।
విశ్వేభ్యో దేవేభ్యః సిద్ధ్మలమ్ । పశ్చా-ద్దోషాయ గ్లావమ్ । ఋత్యై జనవాదినమ్ । వ్యృద్ధ్యా అపగల్భమ్ ।
సగ్ంశరాయ ప్రచ్ఛిదమ్ ॥ 14 ॥
(అ. 14)
హసాయ పుగ్గ్శ్చలూమాలభతే । వీణావాద-ఙ్గణక-ఙ్గీతాయ । యాదసే శాబుల్యామ్ । నర్మాయ భద్రవతీమ్ ।
తూణవద్ధ్మ-ఙ్గ్రామణ్య-మ్పాణిసఙ్ఘాత-న్నృత్తాయ । మోదాయానుక్రోశకమ్ ।
ఆనన్దాయ తలవమ్ ॥ 15 ॥
హసాయ పుగ్గ్శ్చలూమాలభతే । వీణావాద-ఙ్గణక-ఙ్గీతాయ । యాదసే శాబుల్యామ్ । నర్మాయ భద్రవతీమ్ ।
తూణవద్ధ్మ-ఙ్గ్రామణ్య-మ్పాణిసఙ్ఘాత-న్నృత్తాయ । మోదాయానుక్రోశకమ్ ।
ఆనన్దాయ తలవమ్ ॥ 15 ॥
(అ. 15)
అక్షరాజాయ కితవమ్ । కృతాయ సభావినమ్ । త్రేతాయా ఆదినవదర్శమ్ । ద్వాపరాయ బహి-స్సదమ్ । కలయే సభాస్థాణుమ్ । దుష్కృతాయ చరకాచార్యమ్ ।
అద్ధ్వనే బ్రహ్మచారిణమ్ । పిశాచేభ్యః సైలగమ్ । పిపాసాయై గోవ్యచ్ఛమ్ । నిర్-ఋత్యై గోఘాతమ్ । క్షుధే గోవికర్తమ్ । క్షుత్తృష్ణాభ్యా-న్తమ్ ।
యో గాం-విఁకృన్తన్త-మ్మాగ్ంస-మ్భిక్షమాణ ఉపతిష్ఠతే ॥ 16 ॥
అక్షరాజాయ కితవమ్ । కృతాయ సభావినమ్ । త్రేతాయా ఆదినవదర్శమ్ । ద్వాపరాయ బహి-స్సదమ్ । కలయే సభాస్థాణుమ్ । దుష్కృతాయ చరకాచార్యమ్ ।
అద్ధ్వనే బ్రహ్మచారిణమ్ । పిశాచేభ్యః సైలగమ్ । పిపాసాయై గోవ్యచ్ఛమ్ । నిర్-ఋత్యై గోఘాతమ్ । క్షుధే గోవికర్తమ్ । క్షుత్తృష్ణాభ్యా-న్తమ్ ।
యో గాం-విఁకృన్తన్త-మ్మాగ్ంస-మ్భిక్షమాణ ఉపతిష్ఠతే ॥ 16 ॥
(అ. 16)
భూమ్యై పీఠసర్పిణమాలభతే । అగ్నయే-ఽగ్ంసలమ్ ।
వాయవే చాణ్డాలమ్ । అన్తరిక్షాయ వగ్ంశనర్తినమ్ । దివే ఖలతిమ్ । సూర్యాయ హర్యక్షమ్ ।
చన్ద్రమసే మిర్మిరమ్ । నక్షత్రేభ్యః కిలాసమ్ ।
అహ్నే శుక్ల-మ్పిఙ్గలమ్ । రాత్రియై కృష్ణ-మ్పిఙ్గాక్షమ్ ॥ 17 ॥
భూమ్యై పీఠసర్పిణమాలభతే । అగ్నయే-ఽగ్ంసలమ్ ।
వాయవే చాణ్డాలమ్ । అన్తరిక్షాయ వగ్ంశనర్తినమ్ । దివే ఖలతిమ్ । సూర్యాయ హర్యక్షమ్ ।
చన్ద్రమసే మిర్మిరమ్ । నక్షత్రేభ్యః కిలాసమ్ ।
అహ్నే శుక్ల-మ్పిఙ్గలమ్ । రాత్రియై కృష్ణ-మ్పిఙ్గాక్షమ్ ॥ 17 ॥
(అ. 17)
వాచే పురుషమాలభతే । ప్రాణమపానం-వ్యాఁనముదానగ్ం సమాన-న్తాన్. వాయవే ।
సూర్యాయ చక్షురాలభతే । మనశ్చన్ద్రమసే । దిభ్య-శ్శ్రోత్రమ్ । ప్రజాపతయే పురుషమ్ ॥ 18 ॥
వాచే పురుషమాలభతే । ప్రాణమపానం-వ్యాఁనముదానగ్ం సమాన-న్తాన్. వాయవే ।
సూర్యాయ చక్షురాలభతే । మనశ్చన్ద్రమసే । దిభ్య-శ్శ్రోత్రమ్ । ప్రజాపతయే పురుషమ్ ॥ 18 ॥
(అ. 18)
అథైతానరూపేభ్య ఆలభతే । అతిహ్రస్వ-మతిదీర్ఘమ్ ।
అతికృశమత్యగ్ంసలమ్ । అతిశుక్ల-మతికృష్ణమ్ ।
అతిశ్లక్ష్ణ-మతిలోమశమ్ । అతికిరిట-మతిదన్తురమ్ ।
అతిమిర్మిర-మతిమేమిషమ్ । ఆశాయై జామిమ్ ।
ప్రతీక్షాయై కుమారీమ్ ॥ 19 ॥
(అ. 19)
(బ్రహ్మణే - గీతాయ - శ్రమాయ - సన్ధయే - నదీభ్య - ఉథ్సాదేభ్య -ఋత్యై - భాయా - అర్మేభ్యో - మన్యవే - యమ్యై దశ దశ - సరోభ్యో ద్వాదశ - ప్రతిశ్రుత్కాయై - బీభథ్సాయై దశ దశ - హసాయ సప్తా-
క్షరాజాయ త్రయోదశ - భూమ్యై దశ - వాచే షడథ - నవైకాన్న విగ్ంశతిః )
(బ్రహ్మణే - యమ్యై నవదశ)
(బ్రహ్మణే - కుమారీమ్)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే చతుర్థ ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥
అథైతానరూపేభ్య ఆలభతే । అతిహ్రస్వ-మతిదీర్ఘమ్ ।
అతికృశమత్యగ్ంసలమ్ । అతిశుక్ల-మతికృష్ణమ్ ।
అతిశ్లక్ష్ణ-మతిలోమశమ్ । అతికిరిట-మతిదన్తురమ్ ।
అతిమిర్మిర-మతిమేమిషమ్ । ఆశాయై జామిమ్ ।
ప్రతీక్షాయై కుమారీమ్ ॥ 19 ॥
(అ. 19)
(బ్రహ్మణే - గీతాయ - శ్రమాయ - సన్ధయే - నదీభ్య - ఉథ్సాదేభ్య -ఋత్యై - భాయా - అర్మేభ్యో - మన్యవే - యమ్యై దశ దశ - సరోభ్యో ద్వాదశ - ప్రతిశ్రుత్కాయై - బీభథ్సాయై దశ దశ - హసాయ సప్తా-
క్షరాజాయ త్రయోదశ - భూమ్యై దశ - వాచే షడథ - నవైకాన్న విగ్ంశతిః )
(బ్రహ్మణే - యమ్యై నవదశ)
(బ్రహ్మణే - కుమారీమ్)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే చతుర్థ ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥