Lord Prajapati

3.9 - aṣṭādaśināṃ paśūnāṃ prayogaḥ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa pāṭhaḥ - prajāpatiḥ aśvamedham

(Ashtadashinam Pashunam Prayogah - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana in English (IAST))

From Krishna Yajurveda

This sacred text is derived from the third Ashtaka, ninth Prapathaka of the Taittiriya Brahmana of the Krishna Yajurveda. It details the ritual application of eighteen types of sacrificial animals for the Ashvamedha Yajna as performed by Prajapati, the lord of creation. The text explains the cosmological significance of the ritual sacrifice as a method for the creator to manifest and sustain the universe. Chanting these Vedic verses is traditionally considered to foster cosmic order, spiritual merit, and the realization of divine structural harmony within the practitioner and the greater world.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake navamaḥ prapāṭhakaḥ - aṣṭādaśinā-mpaśūnā-mprayogaḥ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
(aśvamedhasya dvitīya-tṛtīyā harvidhānam)
anuvākaṃ 1 - aṣṭādaśinā-ṅgrābhyāṇāṃ āraṇyānā-ñca paśūnā-mprayogaḥ
pra॒jāpa̭ti-raśvame॒dhama̭sṛjata | so᳚-'smāthsṛ॒ṣṭo-'pā᳚krāmat |
tama̭ṣṭāda॒śibhi॒ranu॒ prāyṷṅkta | tamā᳚pnot | tamā॒ptvā 'ṣṭā̭da॒śibhi॒ravā̭rundha |
yada̭ṣṭāda॒śina̭ āla॒bhyante᳚ | ya॒jñame॒va tairā॒ptvā yaja̭mā॒no-'va̭rundhe ||
saṃ॒​va~॒thsa॒rasya॒ vā e॒ṣā pra̭ti॒mā | yada̭ṣṭāda॒śinaḥ̭ |
dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtavaḥ̭ || 1 ||
saṃ॒​va~॒thsa॒ro᳚-'ṣṭāda॒śaḥ | yada̭ṣṭāda॒śina̭ āla॒bhyantḙ |
saṃ॒​va~॒thsa॒rame॒va tairā॒ptvā
yajamā॒no-'va̭rundhe ||
a॒gni॒ṣṭhe᳚ 'nyā-npa॒śūnṷpā-ka॒roti̭ |
ita̭reṣu॒ yūpe᳚ṣvaṣṭāda॒śino-'jā̭mitvāya ||
nava̭ na॒vāla̭bhyante savīrya॒tvāya̭ || yadā̭ra॒ṇyai-ssagg̭ sthā॒paye᳚t | vyava̭syetā-mpitā pu॒trau | vyaddhvā̭naḥ krāmeyuḥ |
vidṷ̄ra॒-ṅgrāma̭yo rgrāmā॒ntau syā̭tām || 2 ||
ṛ॒kṣīkāḥ᳚ puruṣavyā॒ghrāḥ pa̭rimo॒ṣiṇa̭ āvyā॒dhinī॒-staska̭rā॒ ara̭ṇye॒ṣvā-jā̭yerann ||
tadā̭huḥ | apa̭śavo॒ vā e॒te | yadā̭ra॒ṇyāḥ |
yadā̭ra॒ṇyai-ssagg̭sthā॒paye᳚ta | kṣi॒pre yaja̭māna॒-mara̭ṇya-mmṛ॒tagṃ ha̭reyuḥ |
ara̭ṇyāyatanā॒ hyā̭ra॒ṇyāḥ pa॒śava॒ iti̭ | yatpa॒śūnnālabhḙta | ana̭varuddhā asya pa॒śavaḥ̭ syuḥ | yatparya̭gni-kṛtānuthsṛ॒jet || 3 ||
ya॒jña॒ve॒śa॒sa-ṅkṷryāt || yatpa॒śūnā॒labha̭te | tenai॒va pa॒śūnava̭rundhe |
yatparya̭gni-kṛtānuthsṛ॒jatya-ya̭jñaveśasāya |
ava̭ruddhā asya pa॒śavo॒ bhava̭nti |
na ya̭jñaveśa॒ sambha̭vati |
na yaja̭māna॒-mara̭ṇya-mmṛ॒tagṃ ha̭ranti ||
grā॒myai-ssagg​sthā̭payati | e॒te vai pa॒śavaḥ॒, kṣemo॒ nāma̭ | sa-mpi̭tā pu॒trāva va̭syataḥ | samaddhvā̭naḥ krāmanti |
sa॒ma॒nti॒ka-ṅgrāma̭yo-rgrāmā॒ntau bha̭vataḥ |
narkṣīkāḥ᳚ puruṣavyā॒ghrāḥ pa̭rimo॒ṣiṇa̭ āvyā॒dhinī॒-staska̭rā॒ ara̭ṇye॒ṣvā jā̭yante || 4 ||
(ṛ॒tavaḥ̭ - syātā - muthsṛ॒jeth - sya̭ta॒strīṇi̭ ca)(ā1)
anuvākaṃ 2 - cāturmāsyapaśūnā-mprayogaḥ
pra॒jāpa̭tira-kāmayato॒bhau lo॒kāva-va̭rundhī॒yeti̭ |
sa e॒tānu॒bhayā᳚-npa॒śūna̭ paśyat | grā॒myāg​ścā̭-ra॒ṇyāg​śca̭ | tānāla̭bhata |
tairvai sa u॒bhau lo॒kāva vā̭rundha | grā॒myaire॒va pa॒śubhi̭ri॒maṃ-lo~॒kama vā̭rundha |
ā॒ra॒ṇyaira॒mum | yadgrā॒myā-npa॒śūnā॒labha̭te |
i॒mame॒va tairlo॒kamava̭rundhe | yadā̭ra॒ṇyān || 5 ||
a॒mu-ntaiḥ || ana̭varuddho॒ vā e॒tasya̭ saṃ​va~thsa॒ra ityā̭huḥ | ya i॒ta i॒taścāturmā॒syāni̭ saṃ॒​va~thsa॒ra-mpra̭yu॒ṅkta iti̭ |
e॒tāvā॒n॒. vai saṃ̭​va~thsa॒raḥ | yaccā̭turmā॒syāni̭ | yade॒te cātṷrmā॒syāḥ pa॒śava̭ āla॒bhyante᳚ | pra॒tyakṣa̭me॒va tai-ssaṃ̭​va~thsa॒raṃ-ya~ja̭mā॒no-'va̭rundhe | ||
vi vā e॒ṣa pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭r-ṛddhyate |
ya-ssaṃ̭​va~thsa॒ra-mpra̭yu॒ṅkte | saṃ॒​va~॒thsa॒ra-ssṷva॒rgo lo॒kaḥ || 6 ||
su॒va॒rga-ntu lo॒ka-nnāpa̭rāddhnoti |
pra॒jā vai pa॒śava̭ ekāda॒śinī᳚ |
yade॒ta ai̭kādaśi॒nāḥ pa॒śava̭ āla॒bhyante᳚ |
sā॒kṣāde॒va pra॒jā-mpa॒śūn. yaja̭mā॒no-'va̭rundhe || pra॒jāpa̭ti-rvi॒rāja̭masṛjata |
sā sṛ॒ṣṭā-'śva̭me॒dha-mprāvi̭śat |
tā-nda॒śibhi॒ranu॒ prāyṷṅkta | tāmā᳚pnot |
tāmā॒ptvā da॒śibhi॒ravā̭rundha | yadda॒śina̭ āla॒bhyante᳚ || 7 ||
vi॒rāja̭me॒va tairā॒ptvā yaja̭mā॒no-'va̭rundhe ||
ekā̭daśa da॒śata॒ āla̭bhyante | ekā̭daśākṣarā tri॒ṣṭup | traiṣṭṷbhāḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śūne॒vāva̭rundhe || vai॒śva॒de॒vo vā aśvaḥ̭| nā॒nā॒de॒va॒tyāḥ᳚ pa॒śavo̭ bhavanti |
aśva̭sya sarva॒tvāya̭ | nānā̭rūpā bhavanti | tasmā॒nnānā̭rūpāḥ pa॒śavaḥ̭( ) |
ba॒hu॒rū॒pā bha̭vanti | tasmā᳚-dbahurū॒pāḥ pa॒śava॒-ssamṛ̭ddhyai || 8 ||
(ā॒ra॒ṇyān-~lo॒ko-da॒śina̭ āla॒bhyante॒-nānā̭rūpāḥ pa॒śavo॒ dve ca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - rohitādīnā-mpaśūnāṃ-va~pāhomasāhityam
a॒smai vai lo॒kāya̭ grā॒myāḥ pa॒śava॒ āla̭bhyante | a॒muṣmā̭ āra॒ṇyāḥ | yadgrā॒myā-npa॒śūnā॒labha̭te | i॒mame॒va tairlo॒kamava̭rundhe | yadā̭ra॒ṇyān | a॒mu-ntaiḥ | u॒bhayā᳚-npa॒śūnāla̭bhate | grā॒myāg​ścā̭-ra॒ṇyāg​śca̭ |
u॒bhayo᳚-rlo॒kayo॒ra va̭ruddhyai | u॒bhayā᳚-npa॒śūnāla̭bhate || 9 ||
grā॒myāg​ścā̭-ra॒ṇyāg​śca̭ | u॒bhaya̭syā॒-nnādya॒syā-va̭ruddhyai | ubhayā᳚-npa॒śūnālabhate | grāmyāg​ścā̭ra॒ṇyāg​śca̭ |
u॒bhayḙṣā-mpaśū॒nāmava̭ruddhyai ||
traya̭strayo bhavanti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kasmā᳚thsa॒tyāt || 10 ||
a॒smin ~lo॒ke ba॒havaḥ॒ kāmā॒ iti̭ |
yathsa̭mā॒nībhyo̭ de॒vatā᳚bhyo॒-'nye᳚-'nye pa॒śava̭ āla॒bhyante᳚ | a॒sminne॒va tallo॒ke kāmā᳚ndadhāti | tasmā̭da॒smin-~lo॒ke ba॒havaḥ॒ kāmāḥ᳚ || tra॒yā॒ṇā-ntra̭yāṇāgṃ sa॒ha va॒pā jṷhoti | tryā̭vṛto॒ vai de॒vāḥ |
tryā̭vṛta i॒me lo॒kāḥ | e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ | e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒-ṅklṛptyai᳚ || parya̭gni-kṛtā-nāra॒ṇyā-nuthsṛ̭ja॒ntyahigṃ̭sāyai || 11 ||
(ava̭ruddhyā u॒bhayā᳚-npa॒śūnāla̭bhate - sa॒tyā - dahigṃ̭sāyai)(ā3)
anuvākaṃ 4 - aśvasya rathayojanālaṅkārādayaḥ
yu॒ñjanti̭ bra॒ddhnamityā̭ha | a॒sau vā ā̭di॒tyo bra॒ddhnaḥ | ā॒di॒tya-me॒vāsmai̭ yunakti | a॒ru॒ṣamityā̭ha | a॒gnirvā a̭ru॒ṣaḥ |
a॒gnime॒vāsmai̭ yunakti | cara̭nta॒mityā̭ha | vā॒yurvai caranṋ | vā॒yume॒vāsmai̭ yunakti | pari̭ta॒sthuṣa॒ ityā̭ha || 12 ||
i॒me vai lo॒kāḥ pari̭ta॒sthuṣaḥ̭ | i॒mane॒vāsmai̭ lo॒kān. yṷnakti || roca̭nte roca॒nā di॒vītyā̭ha | nakṣa̭trāṇi॒ vai ro̭ca॒nā di॒vi |
nakṣa̭trāṇye॒vāsmai̭ rocayati || yu॒ñjantya̭sya॒ kāmyetyā̭ha | kāmā̭ne॒vāsmai̭ yunakti || harī॒ vipa̭kṣa॒setyā̭ha |
i॒me vai harī॒ vipa̭kṣasā | i॒me e॒vāsmai̭ yunakti || 13 ||
śoṇā̭ dhṛ॒ṣṇū nṛ॒vāha॒setyā̭ha | a॒ho॒rā॒tre vai nṛ॒vāha̭sā | a॒ho॒rā॒tre e॒vāsmai̭ yunakti || e॒tā e॒vāsmai̭ de॒vatā̭ yunakti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai ||
ke॒tu-ṅkṛ॒ṇvanna̭-ke॒tava॒ iti̭ ddhva॒ja-mprati̭muñcati | yaśa̭ e॒vaina॒gṃ॒ rājñā᳚-ṅgamayati || jī॒mūta̭syeva bhavati॒ pratī̭ka॒mityā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat || ye te॒ panthā̭na-ssavitaḥ pū॒rvyāsa॒ itya̭ddhva॒ryu-ryaja̭mānaṃ
~vācayatya॒bhiji̭tyai || 14 ||
parā॒ vā e॒tasya̭ ya॒jña ḙti | yasya̭ pa॒śuru॒pā-kṛ̭to॒-'nyatra॒ vedyā॒ eti̭ | etagg​ sto̭tare॒tena̭ pa॒thā puna॒raśva॒-māva̭rtayāsi na॒ ityā̭ha |
vā॒yurvai stotā᳚ | vā॒yume॒vāsya̭ pa॒rastā᳚-ddadhā॒tyāvṛ̭ttyai || yathā॒ vai ha॒viṣo̭ gṛhī॒tasya॒ skanda̭ti | e॒vaṃ-vā~ e॒tadaśva̭sya skandati | yada̭syo॒pākṛ̭tasya॒ lomā̭ni॒ śīya̭nte | yadvālḙṣu kā॒cānā॒vaya̭nti |
lomā᳚nye॒vāsya॒ tathsambha̭ranti || 15 ||
bhūrbhuva॒ssuva॒riti̭ prājāpa॒tyā-bhi॒rāva̭yanti | prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ |
svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ sama̭drdhayanti || bhūriti॒ mahi̭ṣī | bhuva॒ iti̭ vā॒vātā᳚ |
suva॒riti̭ parivṛ॒ktī | e॒ṣāṃ-lo~॒kānā̭-ma॒bhiji̭tyai || hi॒ra॒ṇyayāḥ᳚ kā॒cā bha̭vanti | jyoti॒rvai hira̭ṇyam | rā॒ṣṭrama̭śvame॒dhaḥ || 16 ||
jyoti̭ścai॒vāsmai̭ rā॒ṣṭra-ñca̭ sa॒mīcī̭ dadhāti || sa॒hasra̭-mbhavanti | sa॒hasra̭ sammita-ssuva॒rgo lo॒kaḥ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā॒-bhiji̭tyai ||
apa॒ vā e॒tasmā॒tteja̭ indri॒ya-mpa॒śava॒-śśrīḥ krā̭manti | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te |
vasa̭vastvā-'ñjantu gāya॒treṇa॒ chanda॒seti॒ mahi̭ṣya॒bhya̭nakti | tejo॒ vā ājya᳚m | tejo̭ gāya॒trī | teja̭sai॒vāsmai॒ tejo-'va̭rundhe || 17 ||
ru॒drāstvā᳚-'ñjantu॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda॒seti̭ vā॒vātā᳚ | tejo॒ vā ājya᳚m | i॒ndri॒ya-ntri॒ṣṭup | teja̭sai॒vāsmā̭ indri॒yamava̭rundhe |
ā॒di॒tyā-stvā᳚-'ñjantu॒ jāga̭tena॒ chanda॒seti̭ parivṛ॒ktī | tejo॒ vā ājya᳚m | pa॒śavo॒ jaga̭tī |
teja̭sai॒vāsmai̭ pa॒śūnava̭rundhe ||
patna̭yo॒-'bhya̭ñjanti | śri॒yā vā e॒ta-drū॒pam || 18 ||
yatpatna̭yaḥ | śriya̭-me॒vāsmi॒-ntadda̭dhati |
nāsmā॒tteja̭ indri॒ya-mpa॒śava॒-śśrīrapa̭krāmanti ||
lājī(3)ñchācī(3)n. yaśo̭ ma॒mā~(4) ityati̭rikta॒-manna॒maśvā̭yo॒ pāha̭ranti |
pra॒jāme॒vānnā॒dī-ṅkṷrvate ||
e॒taddḙvā॒ anna̭mattai॒ta-danna̭maddhi prajāpata॒ ityā̭ha | pra॒jāyā̭me॒vānnādya̭-ndadhate ||
yadi॒ nāva॒jighra᳚t | a॒gniḥ pa॒śurā̭sī॒dityava̭-ghrāpayet | ava̭ hai॒va ji̭ghrati ||
ākrāna̭. vā॒jī kramai॒ratya̭-kramīdvā॒jī dyaustḙ pṛ॒ṣṭha-mpṛ̭thi॒vī
sa॒dhastha॒mityaśva॒-manṷmantrayate |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā̭-ma॒bhiji̭tyai ||
sami̭ddho a॒ñjankṛda̭ra-mmatī॒nā-mityaśva̭syā॒ priyo̭ bhavanti sarūpa॒tvāya̭ || 19 ||
(pari̭ta॒sthuṣa॒ ityā̭he॒ - me e॒vāsmai̭ yunaktya॒ - bhiji̭tyai-bhara-ntyaśvame॒dho - rṷndhe - rū॒pam - ji̭ghrati॒ trīṇi̭ ca) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - brahmodyanāmakaḥ hotṛbrāhmaṇossaṃ​vā~daḥ
teja̭sā॒ vā e॒ṣa bra̭hmavarca॒sena॒ vyṛ̭ddhyate | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te |
hotā̭ ca bra॒hmā ca̭ bra॒hmodyaṃ̭-va~dataḥ |
teja̭sā cai॒vaina̭-mbrahmavarca॒sena̭ ca॒ sama̭drdhayataḥ || da॒kṣi॒ṇa॒to bra॒hmā bha̭vati |
da॒kṣi॒ṇa॒ta ā̭yatano॒ vai bra॒hmā | bā॒r॒ha॒spa॒tyo vai bra॒hmā |
bra॒hma॒va॒rca॒same॒vāsya̭ dakṣiṇa॒to (dakṣi॒ṇato) da̭dhāti |
tasmā॒-ddakṣi॒ṇo-'drdho᳚ brahmavarca॒sita̭raḥ ||
u॒tta॒ra॒to hotā̭ bhavati || 20 ||
u॒tta॒ra॒ta ā̭yatano॒ vai hotā᳚ | ā॒gne॒yo vai hotā᳚ | tejo॒ vā a॒gniḥ | teja̭ e॒vāsyo᳚ttara॒to da̭dhāti | tasmā॒dutta॒ro-'drdha̭-steja॒svita̭raḥ ||
yūpa̭ma॒bhito̭ vadataḥ | ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyo̭ vai yūpaḥ̭ | yaja̭māname॒va teja̭sā ca brahmavarca॒sena̭ ca॒ sama̭drdhayataḥ ||
kigg​ svi̭dāsīt-pū॒rvaci̭tti॒-rityā̭ha |
dyaurvai vṛṣṭiḥ̭ pū॒rvaci̭ttiḥ || 21 ||
diva̭me॒va vṛṣṭi॒mava̭rundhe || kigg​ svi̭dāsī-dbṛ॒hadvaya॒ ityā̭ha | aśvo॒ vai bṛ॒hadvayaḥ̭ | aśva̭me॒vāva̭rundhe || kigg​ svi̭dāsīt-piśaṅgi॒letyā̭ha | rātri॒rvai pi̭śaṅgi॒lā |
rātri̭me॒vāva̭rundhe || kigg​ svi̭dāsīt-pilippi॒letyā̭ha | śrīrvai pi̭lippi॒lā | a॒nnādya̭me॒vāva̭rundhe || 22 ||
ka-ssvi̭dekā॒kī ca̭ra॒tītyā̭ha | a॒sau vā ā̭di॒tya ḙkā॒kī ca̭rati | teja̭ e॒vāva̭rundhe ||
ka ṷ svijjāyate॒ puna॒rityā̭ha |
ca॒ndramā॒ vai jā̭yate॒ punaḥ̭ |
āyṷre॒vāva̭rundhe ||
kigg​ svi̭ddhi॒masya̭ bheṣa॒jamityā̭ha |
a॒gnirvai hi॒masya̭ bheṣa॒jam | bra॒hma॒va॒rca॒same॒vāva̭rundhe ||
kigg​ svi̭dā॒-vapa̭na-mma॒hadityā̭ha || 23 ||
a॒yaṃ-vai~ lo॒ka ā॒vapa̭na-mma॒hat |
a॒sminne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati ||
pṛ॒cchāmi̭ tvā॒ para॒manta̭-mpṛthi॒vyā ityā̭ha | vedi॒rvai paro-'ntaḥ̭ pṛthi॒vyāḥ |
vedi̭me॒vāva̭rundhe || pṛ॒cchāmi̭ tvā॒ bhuva̭nasya॒ nābhi॒mityā̭ha |
ya॒jño vai bhuva̭nasya॒ nābhiḥ̭ | ya॒jñame॒vāva̭rundhe ||
pṛ॒cchāmi̭ tvā॒ vṛṣṇo॒ aśva̭sya॒ reta॒ ityā̭ha |
somo॒ vai vṛṣṇo॒ aśva̭sya॒ retaḥ̭ | so॒ma॒pī॒tha-me॒vāva̭rundhe ||
pṛ॒cchāmi̭ vā॒caḥ pa̭ra॒maṃ-vyo~̭metyā̭ha | brahma॒ vai vā॒caḥ pa̭ra॒maṃ-vyo~̭ma |
bra॒hma॒va॒rca॒sa-me॒vāva̭rundhe || 24 ||
(hotā̭ bhavati॒ - vai vṛṣṭiḥ̭ pū॒rvaci̭tti - ra॒nnādya̭me॒vāva̭rundhe - ma॒hadityā̭ha॒ - somo॒ vai vṛṣṇo॒ aśva̭sya॒ reta̭śca॒tvāri̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - aśvasya mṛtopacāra-ssañjñapanaprakāraḥ
apa॒ vā e॒tasmā᳚-tprā॒ṇāḥ krā̭manti | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te |
prā॒ṇāya॒ svāhā᳚ vyā॒nāya॒ svāheti̭ sañjña॒pyamā̭na॒ āhṷtī-rjuhoti |
prā॒ṇāne॒vāsmi̭ndadhāti | nāsmā᳚tprā॒ṇā apa̭krāmanti || ava̭ntīḥ॒-sthāva̭ntī-stvā-'vantu | pri॒ya-ntvā᳚ pri॒yāṇā᳚m | var​ṣi̭ṣṭha॒māpyānām | ni॒dhī॒nā-ntvā̭ nidhi॒patigṃ̭ havāmahe
vasoma॒-metyā̭ha |
apai॒vāsmai॒ taddhnṷvate || 25 ||
atho̭ dhu॒vantye॒vaina᳚m | atho॒ nyḙvāsmai᳚ hnuvate || triḥ pari̭yanti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyo̭ dhuvate || triḥ punaḥ॒ pari̭yanti | ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ |
ṛ॒tubhi̭re॒vaina̭-ndhuvate || apa॒ vā e॒tebhyaḥ̭ prā॒ṇāḥ krā̭manti || 26 ||
ye ya॒jñe dhuva̭na-nta॒nvate᳚ | na॒va॒kṛtvaḥ॒ pari̭yanti | nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇāḥ |
prā॒ṇāne॒vātmanda̭dhate | naibhyaḥ̭ prā॒ṇā apa̭krāmanti || ambe॒ ambā॒lyambi̭ka॒ iti॒ patnī̭mu॒dāna̭yati | ahva̭tai॒vainā᳚m ||
subha̭ge॒ kāmpī̭la-vāsi॒nītyā̭ha | tapa̭ e॒vainā॒-mupa̭nayati || su॒va॒rge lo॒ke samprorṇvā̭thā॒-mityā̭ha || 27 ||
su॒va॒rgame॒vaināṃ᳚-lo~॒ka-ṅga̭mayati ||
ā-'hama̭jāni garbha॒dhamā tvama̭jāsi garbha॒dhamityā̭ha | pra॒jā vai pa॒śavo॒ garbhaḥ̭ | pra॒jāme॒va pa॒śūnā॒tmandha̭tte ||
de॒vā vā a̭śvame॒dhe pava̭māne | su॒va॒rgaṃ-lo~॒ka-nna prājā̭nann | tamaśvaḥ॒ prājā̭nāt | yathsū॒cībhi̭-rasipa॒thā-nka॒lpaya̭nti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ prajñā᳚tyai || gā॒ya॒trī tri॒ṣṭubjaga॒tītyā̭ha || 28 ||
ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat || tra॒yya-ssū॒cyo̭ bhavanti |
a॒ya॒smayyo̭ raja॒tā hari̭ṇyaḥ | a॒sya vai lo॒kasya̭ rū॒pama̭ya॒smayyaḥ̭ | a॒ntari̭kṣasya raja॒tāḥ | di॒vo hari̭ṇyaḥ | diśo॒ vā a̭ya॒smayyaḥ̭ |
a॒vā॒nta॒ra॒di॒śā ra̭ja॒tāḥ | ū॒drdhvā hari̭ṇyaḥ |
diśa̭ e॒vāsmai̭ kalpayati ||
kastvā᳚-chyati॒ kastvā॒ viśā॒stī-tyā॒hā higṃ̭sāyai || 29 ||
(hnu॒va॒te॒-krā॒ma॒-ntyū॒rṇvā॒thā॒mityā̭ha॒-jaga॒tītyā̭ha-kalpaya॒tyeka̭-ñca) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - tatra mantrāḥ
apa॒ vā e॒tasmā॒cchrī rā॒ṣṭra-ṅkrā̭mati | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te |
ū॒drdhvāmḙnā॒-mucchra̭yatā॒-dityā̭ha |
śrīrvai rā॒ṣṭrama̭śvame॒dhaḥ |
śriya̭me॒vāsma̭ rā॒ṣṭramū॒drdhva-mucchra̭yati || ve॒ṇu॒bhā॒ra-ṅgi॒rāvi॒-vetyā̭ha |
rā॒ṣṭraṃ-vai~ bhā॒raḥ | rā॒ṣṭrame॒vāsmai॒ paryṷ̄hati || athā᳚syā॒ maddhya̭medhatā॒-mityā̭ha | śrīrvai rā॒ṣṭrasya॒ maddhya᳚m || 30 ||
śriya̭me॒vā-va̭rundhe || śī॒te vātḙ pu॒nanni॒-vetyā̭ha | kṣemo॒ vai rā॒ṣṭrasya̭ śī॒to vātaḥ̭ | kṣema̭me॒vā-va̭rundhe || yaddha̭ri॒ṇī yava॒mattītyā̭ha | viḍvai ha̭ri॒ṇī | rā॒ṣṭraṃ-ya~vaḥ̭ | viśa̭-ñcai॒vāsmai̭ rā॒ṣṭra-ñca̭ sa॒mīcī̭ dadhāti ||
na pu॒ṣṭa-mpa॒śu ma̭nyata॒ ityā̭ha |
tasmā॒-drājā̭ pa॒śūnna puṣya̭ti || 31 ||
śū॒drā yadarya̭jārā॒ na poṣā̭ya dhanāya॒tītyā̭ha |
tasmā᳚-dvaiśīpu॒tra-nnābhiṣi̭ñcante || i॒yaṃ-ya~॒kā śa̭kunti॒ketyā̭ha | viḍvai śa̭kunti॒kā | rā॒ṣṭrama̭śvame॒dhaḥ | viśa̭-ñcai॒vāsmai̭ rā॒ṣṭra-ñca̭ sa॒mīcī̭ dadhāti ||
ā॒hala॒miti॒ sarpa॒tītyā̭ha | tasmā᳚-drā॒ṣṭrāya॒ viśaḥ̭ sarpanti || āha̭ta-ṅga॒bhe pasa॒ ityā̭ha | viḍvai gabhaḥ̭ || 32 ||
rā॒ṣṭra-mpasaḥ̭ | rā॒ṣṭrama॒va vi॒śyāha̭nti | tasmā᳚-drā॒ṣṭraṃ-vi~śa॒-ṅghātṷkam ||
mā॒tā ca̭ te pi॒tā ca̭ ta॒ ityā̭ha | i॒yaṃ-vai~ mā॒tā | a॒sau pi॒tā | ā॒bhyāme॒vaina॒-mpari̭dadāti ||
agraṃ̭-vṛ~॒kṣasya̭ rohata॒ ityā̭ha |
śrīrvai va॒kṣasyāgra᳚m | śriya̭me॒vāva̭rundhe || 33 ||
prasṷlā॒mīti̭ te pi॒tā ga॒bhe mu॒ṣṭima̭tagṃsaya॒-dityā̭ha | viḍvai gabhaḥ̭ | rā॒ṣṭra-mmu॒ṣṭiḥ | rā॒ṣṭrame॒va vi॒śyāha̭nti | tasmā᳚-drā॒ṣṭraṃ-vi~śa॒-ṅghātṷkam || apa॒ vā e॒tebhyaḥ̭ prā॒ṇāḥ krā̭manti | ye ya॒jñe-'pṷ̄taṃ॒-va~da̭nti |
da॒dhi॒krāv.ṇṇo̭ akāriṣa॒miti̭ surabhi॒-matī॒mṛcaṃ̭-va~danti |
prā॒ṇā vai sṷra॒bhayaḥ̭ | prā॒ṇāne॒vātmanda̭dhate | naibhyaḥ̭ prā॒ṇā apa̭krāmanti ||
āpo॒ hiṣṭhā ma̭yo॒bhuva॒ itya॒dbhirmā᳚rjayante | āpo॒ vai sarvā̭ de॒vatāḥ᳚ |
de॒vatā̭bhire॒-vātmāna̭-mpavayante || 34 ||
(rā॒ṣṭrasya॒ maddhya॒m - puṣya̭ti॒ - gabho̭ - rundhe - dadhate ca॒tvāri̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - aśvamedhasya tatpaśūnā-ñca praśaṃsā
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā-ssṛ॒ṣṭvā pre॒ṇā-'nu॒ prāvi̭śat | tābhyaḥ॒ puna॒-ssambha̭vitu॒-nnāśa̭knot | so᳚-'bravīt | ṛ॒ddhnava॒dithsaḥ | yo me॒taḥ punaḥ̭ sa॒bhaṃra॒diti̭ | ta-nde॒vā a̭śvame॒dhenai॒va sama̭bharann | tato॒ vai ta ā᳚drdhnuvanna | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te |
pra॒jāpa̭time॒va sambha̭ratyṛ॒ddhnoti̭ || purṷṣa॒māla̭bhate || 35 ||
vai॒rā॒jo vai purṷṣaḥ | vi॒rāja̭-me॒vāla̭bhate | atho॒ annaṃ॒-vai~ vi॒rāṭ | anna̭me॒vāva̭rundhe || aśva॒māla̭bhate | prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ |
pra॒jāpa̭ti-me॒vāla̭bhate | atho॒ śrīrvā eka̭śapham |
śriya̭-me॒vāva̭rundhe || gāmāla̭bhate || 36 ||
ya॒jño vai gauḥ | ya॒jñame॒vāla̭bhate |
atho॒ annaṃ॒-vai~ gauḥ | anna̭me॒vāva̭rundhe ||
a॒jā॒vī āla̭bhate bhū॒mne | atho॒ puṣṭi॒rvai bhū॒mā |
puṣṭi̭me॒vāva̭rundhe ||
parya̭gnikṛta॒-mpurṷṣa-ñcāra॒ṇyāg​-śco-thsṛ̭ja॒ntyahigṃ̭sāyai || u॒bhau vā e॒tau pa॒śū āla̭bhyete | yaścā̭va॒mo yaśca̭ para॒maḥ |
te᳚-'syo॒bhayḙ ya॒jñe ba॒ddhāḥ | a॒bhīṣṭā̭ a॒bhiprī̭tāḥ | a॒bhiji̭tā a॒bhihṷtā bhavanti || naina̭-nda॒ṅkṣṇavaḥ̭ pa॒śavo̭ ya॒jñe ba॒ddhāḥ |
a॒bhīṣṭā̭ a॒bhiprī̭tāḥ | a॒bhiji̭tā a॒bhihṷtā higṃsanti | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te | ya ṷ cainame॒vaṃ-ve~da̭ || 37 ||
(la॒bha॒te॒ - gāmāla̭bhate - para॒mo᳚-'ṣṭau ca̭) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - uttame-'hani praśavaḥ
pra॒tha॒mena॒ vā e॒ṣa stoma̭na rā॒ddhvā |
ca॒tu॒ṣṭo॒mena̭ kṛ॒tenāyā̭nā॒-mutta॒re-'hanṋ |
e॒ka॒vi॒gṃ॒śe pra̭ti॒ṣṭhāyā॒-mprati̭tiṣṭhati ||
e॒ka॒vi॒gṃ॒śā-tpra̭ti॒ṣṭhāyā̭ ṛ॒tūna॒nvāro̭hati | ṛ॒tavo॒ vai pṛ॒ṣṭhāni̭ | ṛ॒tavaḥ̭ saṃ​va~thsa॒raḥ | ṛ॒tuṣve॒va saṃ̭​va~thsa॒re pra̭ti॒ṣṭhāya̭ | de॒vatā̭ a॒bhyāro̭hati | śakva̭rayaḥ pṛ॒ṣṭha-mbha̭vantya॒-nyada̭nya॒-cchandaḥ̭ | a॒nye᳚-'nye॒ vā e॒te pa॒śava॒ āla̭bhyante || 38 ||
u॒teva̭ grā॒myāḥ | u॒tevā̭ra॒ṇyāḥ | aha̭re॒va rū॒peṇa॒ sama̭drdhayati | atho॒ ahna̭ e॒vaiṣa ba॒lir​hri̭yate || tadā̭huḥ | apa̭śavo॒ vā e॒te |
yada̭jā॒-vaya̭ścāra॒ṇyāśca̭ | e॒te vai sarvḙ pa॒śavaḥ̭ | yadga॒vyā iti̭ |
ga॒vyā-npa॒śūnṷtta॒me-'ha॒nnāla̭bhate || 39 ||
tenai॒vobhayā᳚-npa॒śūnava̭rundhe || prā॒jā॒pa॒tyā bha̭vanti | ana̭bhijitasyā॒-bhiji̭tyai || sau॒rīrnava̭ śve॒tāva॒śā a̭nūba॒ndhyā̭ bhavanti |
a॒nta॒ta e॒va ba̭hmavarca॒samava̭rundhe ||
somā̭ya sva॒rājñḙ-'novā॒hā-va̭na॒ḍvāhā॒viti̭ dva॒ndvinaḥ̭ pa॒śūnāla̭bhate |
a॒ho॒rā॒trāṇā̭-ma॒bhiji̭tyai || pa॒śubhi॒rvā e॒ṣa vyṛ̭ddhyate | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te |
cha॒ga॒la-ṅka॒lmāṣa̭-ṅkikidī॒viṃ-vi~̭dī॒gaya॒miti̭ tvā॒ṣṭrā-npa॒śūnāla̭bhate |
pa॒śubhi̭re॒vātmāna॒gṃ॒ sama̭drdhayati ||
ṛ॒tubhi॒rvā e॒ṣa vyṛ̭ddhyate | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te |
pi॒śaṅgā॒-strayo̭ vāsa॒ntā ityṛ̭tu-pa॒śūnāla̭bhate | ṛ॒tubhi̭re॒-vātmāna॒gṃ॒ sama̭drdhayati ||
ā vā e॒ṣa pa॒śubhyo̭ vṛścyate |
yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te | parya̭gnikṛtā॒ uthsṛ̭ja॒ntyanā᳚vraskāya || 40 ||
(la॒bhya॒nte॒ - la॒bha॒te॒ - tvā॒ṣṭrā-npa॒śūnāla̭bhate॒-'ṣṭau ca̭) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - mahimābhidhānau prahau
pra॒jāpa̭ti-rakāmayata ma॒hāna̭nnā॒da-ssyā॒miti̭ |
sa e॒tāva̭śvame॒dhe ma̭hi॒mānā̭vapaśyat | tāva̭gṛhṇīta | tato॒ vai sa ma॒hāna̭nnā॒do̭-'bhavat | yaḥ kā॒mayḙta ma॒hāna̭nnā॒da-ssyā॒miti̭ | sa e॒tāva̭śvame॒dhe ma̭hi॒mānaṷ gṛhṇīta |
ma॒hāne॒vānnā॒do bha̭vati || ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyā̭ vai va॒pā | rājā̭ mahi॒mā |
yadva॒pā-mma̭hi॒mnobha॒yataḥ̭ pari॒yaja̭ti |
yaja̭māname॒va rā॒jyeno̭bha॒yataḥ॒ pari̭gṛhṇāti ||
pu॒rastā᳚-thsvāhākārā॒ vā a॒nye de॒vāḥ |
u॒pari̭ṣṭā-thsvāhākārā a॒nye | te vā e॒te-'śva̭ e॒va meddhya̭ u॒bhaye-'va̭ruddhyante |
yadva॒pā-mma̭hi॒mnobha॒yataḥ̭ pari॒yaja̭ti | tāne॒vobhayā᳚-nprīṇāti || 41 ||
(pa॒ri॒yaja̭ti॒ ṣaṭca̭) (a. 10)
anuvākaṃ 11 - śarīrahomā-ssviṣṭakṛdādayaśca
vai॒śva॒de॒vo vā aśvaḥ̭ | taṃ-ya~tprā̭jāpa॒tya-ṅku॒ryāt | yā de॒vatā॒ api̭bhāgāḥ |
tā bhā̭ga॒dheyḙna॒ vya̭drdhayet | de॒vatā᳚bhya-ssa॒mada̭-ndaddhyāt | ste॒gān-dagg​ṣṭrā᳚bhyā-mma॒ṇḍūkā॒-ñjambhyḙ-bhi॒riti̭ |
ājya̭-mava॒dāna̭-ṅkṛ॒tvā prati̭sa॒ṅkhyāya॒-māhṷtī-rjuhoti | yā e॒va de॒vatā॒ api̭bhāgāḥ | tā bhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭drdhayati |
na de॒vatā᳚bhya-ssa॒mada̭-ndadhāti || 42 ||
catṷrdaśai॒tā-na̭nuvā॒kāñjṷho॒tya-na̭ntarityai ||
pra॒yā॒sāya॒ svāheti̭ pañcada॒śam | pañca̭daśa॒ vā a̭drdhamā॒sasya॒ rātra̭yaḥ |
a॒drdha॒mā॒sa॒śa-ssaṃ̭​va~thsa॒ra ā᳚pyate || de॒vā॒su॒rā-ssaṃ​ya~̭nttā āsann |
te᳚-'bruvanna॒gnayaḥ̭ sviṣṭa॒kṛtaḥ̭ | aśva̭sya॒ meddhya̭sya va॒yamṷddhā॒ra-muddha̭rāmahai |
athai॒tāna॒bhi-bha̭vā॒meti̭ | te lohi̭ta॒-muda̭haranta |
tato̭ de॒vā abha̭vann || 43 ||
parā-'sṷrāḥ | yathsvi̭ṣṭa॒kṛdbhyo॒ lohi̭ta-ñju॒hoti॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai | bhava̭tyā॒tmanā᳚ | parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati ||
go॒mṛ॒ga॒ka॒ṇṭhena̭ pratha॒mā-māhṷti-ñjuhoti |
pa॒śavo॒ vai go̭mṛ॒gaḥ | ru॒dro᳚-'gni-ssvi̭ṣṭa॒kṛt | ru॒drāde॒va pa॒śūna॒ntarda̭dhāti | atho॒ yatrai॒ṣā-''hṷtir-hū॒yate᳚ |
na tatra̭ ru॒draḥ pa॒śūna॒bhima̭nyate || 44 ||
a॒śva॒śa॒phena̭ dvi॒tīyā॒-māhṷti-ñjuhoti | pa॒śavo॒ vā eka̭śapham | ru॒dro᳚-'gni-ssvi̭ṣṭa॒kṛt | ru॒drāde॒va pa॒śūna॒ntarda̭dhāti |
atho॒ yatrai॒ṣā-''hṷtiraḥa॒yate᳚ |
na tatra̭ ru॒draḥ pa॒śūna॒bhima̭nyate ||
a॒ya॒smayḙna kama॒ṇḍalṷnā tṛ॒tīyā᳚m |
āhṷti-ñjuhotyā-ya॒syo̭ vai pra॒jāḥ | ru॒dro᳚-'gni-ssvi̭ṣṭa॒kṛt | ru॒drāde॒va pra॒jā a॒ntarda̭dhāti | atho॒ yatrai॒ṣā-''hṷtir-hū॒yate᳚ |
na tatra̭ ru॒draḥ pra॒jā a॒bhima̭nyate || 45 ||
(da॒dhā॒ - tyabha̭van - manyate - pra॒jā a॒nta-rda̭dhāti॒ dve ca̭) (a. 11)
anuvākaṃ 12 - tadubhayahomamadhyavartyaścastomīyahomaḥ
aśva̭sya॒ vā āla̭bdhasya॒ medha॒ uda̭krāmat | tada̭śvasto॒mīya̭-mabhavat |
yada̭śvasto॒mīya̭-ñju॒hoti̭ | samḙdhame॒vaina॒-māla̭bhate || ājyḙna juhoti | medho॒ vā ājya᳚m | medho᳚-'śvasto॒mīya᳚m | medhḙnai॒vāsmi॒-nmedha̭-ndadhāti || ṣaṭatragṃ̭śata-ñjuhoti |
ṣaṭatragṃ̭śadakṣarā bṛha॒tī || 46 ||
bār​ha̭tāḥ pa॒śavaḥ̭ | sā pa̭śū॒nā-mmātrā᳚ | pa॒śūne॒va mātra̭yā॒ sama̭drdhayati ||
tā yadbhūya̭sīrvā॒ kanī̭yasīrvā juhu॒yāt | pa॒śūnmātra̭yā॒ vya̭drdhayet |
ṣaṭatragṃ̭śata-ñjuhoti | ṣaṭatragṃ̭śadakṣarā bṛha॒tī | bār​ha̭tāḥ pa॒śavaḥ̭ |
sā pa̭śū॒nā-mmātrā᳚ | pa॒śūne॒va mātra̭yā॒ sama̭drdhayati || 47 ||
a॒śva॒sto॒mīyagṃ̭ hu॒tvā dvi॒padā̭ juhoti | dvi॒pādvai purṷṣo॒ dvipra̭tiṣṭhaḥ |
tadḙna-mprati॒ṣṭhayā॒ sama̭drdhayati || tadā̭huḥ | a॒śva॒sto॒mīya॒-mpūrvagṃ̭ hota॒vyā(3)-ndvi॒padā(3) iti̭ | aśvo॒ vā a̭śvasto॒mīya᳚m | purṷṣo dvi॒padāḥ᳚ | a॒śva॒sto॒mīyagṃ̭ hu॒tvā dvi॒padā̭ juhoti | tasmā᳚-ddvi॒pāccatṷṣpādamatti |
atho᳚ dvi॒padye॒va catṷṣpadaḥ॒ prati̭ṣṭhāpayati || dvi॒padā̭ hu॒tvā | nānyāmutta̭rā॒-māhṷti-ñjuhuyāt | yada॒nyāmutta̭rā॒-māhṷti-ñjuhu॒yāt |
pra pra̭ti॒ṣṭhāyā᳚ścyaveta | dvi॒padā̭ anta॒to ja̭hoti॒ prati̭ṣṭhityai || 48 ||
(bṛ॒ha॒ - tya̭drdhayati - sthāpayati॒ pañca̭ ca) (a. 12)
anuvākaṃ 13 - saṃ​va~thsarānuṣṭhānamiṣṭīnām
pra॒jāpa̭ti-raśvame॒dha-ma̭sṛjata |
so᳚-'smāthsṛ॒ṣṭo-'pā᳚krāmat |
taṃ-ya~̭jña-kra॒tubhi॒-ranvai᳚cchat | taṃ-ya~̭jña-kra॒tubhi॒-rnānva̭vindat | tamiṣṭi̭bhi॒-ranvai᳚cchat | tamiṣṭi̭bhi॒-ranva̭vindat | tadiṣṭī̭nā-miṣṭi॒tvam |
yathsaṃ̭​va~thsa॒ra-miṣṭi̭bhi॒-ryaja̭te | aśva̭me॒va tadanvi̭cchati ||
sā॒vi॒triyo̭ bhavanti || 49 ||
i॒yaṃ-vai~ sa̭vi॒tā | yo vā a॒syā-nnaśya̭ti॒ yo ni॒laya̭te | a॒syāṃ-vā~va taṃ-vi~̭ndanti | na vā i॒mā-ṅkaśca॒netyā̭huḥ | ti॒ryannodrdhvo-'tyḙtumar​ha॒tīti̭ | yathsā̭vi॒triyo॒ bhava̭nti |
sa॒vi॒tṛ-pra̭sūta e॒vaina̭micchati ||
ī॒śva॒ro vā aśvaḥ॒ pramṷktaḥ॒ parā᳚-mparā॒vata॒-ṅgantoḥ᳚ | yathsā॒ya-ndhṛtī᳚rju॒hoti̭ | aśva̭sya॒ yatyai॒ dhṛtyai᳚ || 50 ||
yatprā॒tariṣṭi̭bhi॒-ryaja̭te | aśva̭me॒va tadanvi̭cchati | yathsā॒ya-ndhṛtī᳚rju॒hoti̭ | aśva̭syai॒va yatyai॒ dhṛtyai᳚ | tasmā᳚thsā॒ya-mpra॒jāḥ, kṣe॒myā̭
bhavanti || yatprā॒ta-riṣṭi̭bhi॒-ryaja̭te |
aśva̭me॒va tadanvi̭cchati | tasmā॒ddivā̭ naṣṭai॒ṣa ḙti || yatprā॒tariṣṭi̭bhi॒-ryaja̭te sā॒ya-ndhṛtī᳚rju॒hoti̭ | a॒ho॒rā॒trābhyā̭-me॒vaina॒-manvi̭cchati | atho̭ ahorā॒trābhyā̭-me॒vāsmai̭ yogakṣe॒ma-ṅka̭lpayati || 51 ||
(bha॒va॒nti॒ - dhṛtyā̭ - ena॒ manvi̭ccha॒tyeka̭-ñca) (a. 13)
anuvākaṃ 14 - tāsviṣṭiṣu brāhmaṇarājanyayorgānam
apa॒ vā e॒tasmā॒cchrī rā॒ṣṭra-ṅkrā̭mati | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te | brā॒hma॒ṇau vī̭ṇāgā॒thinaṷ gāyataḥ | śri॒yā vā e॒ta-drū॒pam | yadvīṇā᳚ | śriya̭-me॒vāsmi॒-ntaddha̭ttaḥ | ya॒dā khalu॒ vai purṷṣa॒-śśriya̭maśnu॒te |
vīṇā᳚-'smai vādyate || tadā̭huḥ |
yadu॒bhau brā᳚hma॒ṇau gāyḙtām || 52 ||
pra॒bhragṃśṷkā-'smā॒cchrī-ssyā᳚t |
na vai brā᳚hma॒ṇe śrī ra̭mata॒ iti̭ |
brā॒hma॒ṇo᳚-'nyo gāye᳚t | rā॒ja॒nyo᳚-'nyaḥ |
brahma॒ vai brā᳚hma॒ṇaḥ | kṣa॒tragṃ rā̭ja॒nyaḥ̭ |
tathā̭ hāsya॒ brahma̭ṇā ca kṣa॒treṇa̭ cobha॒yata॒-śśrīḥ pari̭gṛhītā bhavati ||
tadā̭huḥ | yadu॒bhau divā॒ gāyḙtām |
apā᳚smā-drā॒ṣṭra-ṅkrā̭met || 53 ||
na vai brā᳚hma॒ṇe rā॒ṣṭragṃ ra̭mata॒ iti̭ | ya॒dā khalu॒ vai rājā̭ kā॒maya̭te | atha̭ brāhma॒ṇa-ñji̭nāti | divā᳚ brāhma॒ṇo gā̭yet | naktagṃ̭ rāja॒nyaḥ̭ |
brahma̭ṇo॒ vai rū॒pamahaḥ̭ | kṣa॒trasya॒ rātriḥ̭ |
tathā̭ hāsya॒ brahma̭ṇā ca kṣa॒treṇa̭ cobha॒yato̭ rā॒ṣṭra-mpari̭gṛhīta-mbhavati || itya̭dadā॒ itya̭yajathā॒ itya̭paca॒ iti̭ brāhma॒ṇo gāye᳚t |
i॒ṣṭā॒pū॒rtaṃ-vai~ brā᳚hma॒ṇasya̭ || 54 ||
i॒ṣṭā॒pū॒rte-nai॒vaina॒gṃ॒ sa sama̭drdhayati ||
itya̭jinā॒ itya̭yuddhyathā॒ itya॒mugṃ sa̭grā॒mma-ma̭ha॒nniti̭ rāja॒nyaḥ̭ | yu॒ddhaṃ-vai~ rā̭ja॒nya̭sya | yu॒ddhenai॒vaina॒gṃ॒ sa sama̭drdhayati || aklṛ̭ptā॒ vā e॒tasya॒rtava॒ ityā̭huḥ | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭ta॒ iti̭ |
ti॒sro᳚-'nyo gāya̭ti ti॒sro᳚-'nyaḥ | ṣaṭthsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ |
ṛ॒tūne॒vāsmai̭ kalpayataḥ || tābhyāgṃ̭ sa॒gg॒sthāyā᳚m | a॒no॒yu॒kte ca̭ śa॒te ca̭ dadāti | śa॒tāyuḥ॒ purṷṣa-śśa॒tendri̭yaḥ |
āyṷṣye॒vendri॒ye prati̭tiṣṭhati || 55 ||
(gāyḙtām - krāme-d- brāhma॒ṇasya̭ - kalpayataśca॒tvāri̭ ca) (a. 14)
anuvākaṃ 15 - avabhṛthahomaviśeṣāḥ
sarvḙṣu॒ vā e॒ṣu lo॒keṣṷ mṛ॒tyavo॒-'nvāya̭ttāḥ | tebhyo॒ yadāhṷtī॒rna jṷhu॒yāt | lo॒ke lo̭ka ena-mmṛ॒tyurvi̭ndet |
mṛ॒tyave॒ svāhā̭ mṛ॒tyave॒ svāhetya̭bhi pū॒rvamāhṷtī-rjuhoti |
lo॒kāllo̭kāde॒va mṛ॒tyumava̭yajate |
nainaṃ̭-lo~॒ke lā̭ke mṛ॒tyurvi̭ndati ||
yada॒muṣmai॒ svāhā॒-'muṣmai॒ svāheti॒ juhva̭thsa॒-ñcakṣī̭ta | ba॒hu-mmṛ॒tyuma॒mitra̭-ṅkurvīta | mṛ॒tyave॒ svāhetyeka̭smā e॒vaikā᳚-ñjuhuyāt | eko॒ vā a॒muṣmi̭n ~lā॒ke mṛ॒tyuḥ || 56 ||
a॒śa॒na॒yā॒ mṛ॒tyure॒va | tame॒vāmuṣmi̭n ~lo॒ke-'va̭yajate || bhrū॒ṇa॒ha॒tyāyai॒ svāhetya̭vabhṛ॒tha āhṷti-ñjuhoti |
bhrū॒ṇa॒ha॒tyāme॒ vā va̭yajate || tadā̭huḥ | yadbhrṷ̄ṇaha॒tyā 'pā॒tryā-'tha̭ |
kasmā᳚-dya॒jñe-'pi̭ kriyata॒ iti̭ ||
amṛ̭tyu॒rvā a॒nyo bhrṷ̄ṇaha॒tyāyā॒ ityā̭huḥ |
bhrū॒ṇa॒ha॒tyā vāva mṛ॒tyuriti̭ |
yadbhrṷ̄ṇaha॒tyāyai॒ svāhetya̭vabhṛ॒tha āhuti̭-ñju॒hoti̭ || 57 ||
mṛ॒tyume॒ vā hṷtyā tarpayi॒tvā pa̭ri॒pāṇa̭-ṅkṛ॒tvā |
bhrū॒ṇa॒ghne bhḙṣa॒ja-ṅka̭roti || e॒tāgṃ ha॒ vai mṷṇḍi॒bha aṷdanya॒vaḥ |
bhrū॒ṇa॒ha॒tyāyai॒ prāya̭ścittiṃ-vi~॒dāñca̭kāra |
yo hā॒syāpi̭ pra॒jāyā᳚-mbrāhma॒ṇagṃ hanti̭ | sarva̭smai॒ tasmai̭ bheṣa॒ja-ṅka̭roti ||
ju॒mba॒kāya॒ svāhetya̭vabhṛ॒tha ṷtta॒māmāhṷti-ñjuhoti | varṷṇo॒ vai jṷmba॒kaḥ | a॒nta॒ta e॒va varṷṇa॒-mava̭yajate || kha॒la॒tervi̭kli॒dhasya̭ śu॒klasya̭ piṅgā॒kṣasya̭ mū॒drdhañjṷhoti |
e॒tadvai varṷṇasya rū॒pam | rū॒peṇai॒va varṷṇa॒mava̭yajate || 58 ||
(lo॒ke mṛ॒tyu--r ju॒hoti̭ - mū॒drdhañjṷhoti॒ dve ca̭) (a. 15)
anuvākaṃ 16 - upākaraṇamantravyākhyānādiḥ
vā॒ru॒ṇo vā aśvaḥ̭ | ta-nde॒vata̭yā॒ vya̭drdhayati | yatprā̭jāpa॒tya-ṅka॒roti̭ |
namo॒ rājñe॒ namo॒ varṷṇā॒yetyā̭ha | vā॒ru॒ṇo vā aśvaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ sama̭drdhayati || namo-'śvā̭ya॒ namaḥ̭ pra॒jāpa̭taya॒ ityā̭ha | prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ sama̭drdhayati ||
namo-'dhi̭pataya॒ ityā̭ha || 59 ||
dharmo॒ vā adhi̭patiḥ | dharma̭me॒vā-va̭rundhe ||
adhi̭pati-ra॒syadhi̭pati-mmā ku॒rvadhi̭patira॒ha-mpra॒jānā᳚-mbhūyāsa॒-mityā̭ha |
adhi̭pati-ma॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti ||
mā-ndha̭hi॒ mayi̭ dha॒hītyā̭ha |
ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste ||
u॒pākṛ̭tāya॒ svāhetyu॒pākṛ̭te juhoti |
āla̭bdhāya॒ svāheti॒ niyṷkte juhoti |
hu॒tāya॒ svāheti̭ hu॒te jṷhoti |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā̭-ma॒bhiji̭tyai || 60 ||
pra vā e॒ṣa e॒bhyo lo॒kebhya̭ścyavate | yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te |
ā॒gne॒ya-mai᳚ndrā॒gna-mā᳚śvi॒nam |
tā-npa॒śūnāla̭bhate॒ prati̭ṣṭhityai ||
yadā᳚-'gne॒yo bhava̭ti | a॒gni-ssarvā̭ de॒vatāḥ᳚ | de॒vatā̭ e॒vāva̭rundhe ||
brahma॒ vā a॒gniḥ | kṣa॒tramindraḥ̭ | yadai᳚ndrā॒gno bhava̭ti || 61 ||
bra॒hma॒kṣa॒tre e॒vāva̭rundhe ||
yadā᳚-'śvi॒no bhava̭ti | ā॒śiṣā॒mava̭ruddhyai ||
trayo̭ bhavanti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |
e॒ṣvḙva lo॒keṣu॒ prati̭tiṣṭhati ||
a॒gnaye-'gṃ̭ho॒muce॒-'ṣṭāka̭pāla॒ iti॒ daśa̭haviṣa॒miṣṭi॒-nnirva̭pati |
daśā᳚kṣarā vi॒rāṭ | annaṃ̭-vi~॒rāṭ |
vi॒rājai॒-vānnādya॒-mava̭rundhe ||
a॒gnerma̭nve pratha॒masya॒ pracḙtasa॒ iti̭ yājyānuvā॒kyā̭ bhavanti sarva॒tvāya̭ || 62 ||
(adhi̭pataya॒ ityā̭ - hā॒bhiji̭tyā - aindrā॒gno bhava̭ti - rundha॒ eka̭-ñca) (a. 16)
anuvākaṃ 17 - aśvasya rogādinimitta-mprāyaścittam
yadyaśva̭mupa॒tapa̭dvi॒ndet |
ā॒gne॒ya-ma॒ṣṭāka̭pāla॒-nnirva̭pet |
sau॒mya-ñca॒rum | sā॒vi॒tra-ma॒ṣṭāka̭pālam || yadā᳚gne॒yo bhava̭ti |
a॒gni-ssarvā̭ de॒vatāḥ᳚ | de॒vatā̭-bhire॒vaina̭-mbhiṣajyati || yathsau॒myo bhava̭ti |
somo॒ vā oṣa̭dhīnā॒gṃ॒ rājā᳚ |
yābhya̭ e॒vainaṃ̭-vi~॒ndati̭ || 63 ||
tābhi̭re॒vaina̭-mbhiṣajyati || yathsā̭vi॒tro bhava̭ti |
sa॒vi॒tṛpra̭sūta e॒vaina̭-mbhiṣajyati || e॒tābhi̭re॒vaina̭-nde॒vatā̭bhi-rbhiṣajyati |
a॒ga॒do hai॒va bha̭vati || pau॒ṣṇa-ñca॒ru-nnirva̭pet | yadi̭ ślo॒ṇa-ssyāt | pū॒ṣā vai ślauṇya̭sya bhi॒ṣak | sa e॒vaina̭-mbhiṣajyati | aślo̭ṇo hai॒va bha̭vati || 64 ||
rau॒dra-ñca॒ru-nnirva̭pet | yadi̭ maha॒tī de॒vatā̭-'bhi॒manyḙta | e॒ta॒dde॒va॒tyo̭ vā aśvaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā bhiṣajyati |
a॒ga॒do hai॒va bha̭vati || vai॒śvā॒na॒ra-ndvāda̭śa-kapāla॒-nnirva̭penmṛgākha॒re yadi॒ nāgacche᳚t |
i॒yaṃ-vā~ a॒gnirvai᳚śvāna॒raḥ | i॒yame॒vaina̭-ma॒rcibhyā᳚-mpari॒rodha॒māna̭yati |
ā hai॒va sutya॒maha̭-rgacchati || yadya̭dhī॒yāt || 65 ||
a॒gnaye-'gṃ̭ho॒muce॒-'ṣṭāka̭pālaḥ | sau॒rya-mpayaḥ̭ | vā॒ya॒vya̭ ājya̭bhāgaḥ || yaja̭māno॒ vā aśvaḥ̭ | agṃha̭sā॒ vā e॒ṣa gṛ̭hī॒taḥ |
yasyāśvo॒ medhā̭ya॒ prokṣi̭to॒-'ddhyeti̭ | yadagṃ̭ho॒mucḙ ni॒rvapa̭ti |
agṃha̭sa e॒va tena̭ mucyate || yaja̭māno॒ vā aśvaḥ̭ | reta̭sā॒ vā e॒ṣa vyṛ̭ddhyate || 66 ||
yasyāśvo॒ medhā̭ya॒ prokṣi̭to॒-'ddhyeti̭ | sau॒ryagṃ retaḥ̭ | yathsau॒rya-mpayo॒ bhava̭ti | reta̭sai॒vaina॒gṃ॒ sa sama̭drdhayati ||
yaja̭māno॒ vā aśvaḥ̭ | garbhai॒rvā e॒ṣa vyṛ̭ddhyate | yasyāśvo॒ medhā̭ya॒ prokṣi̭to॒-'ddhyeti̭ | vā॒ya॒vyā̭ garbhāḥ᳚ |
yadvā̭ya॒vya̭ ājya̭bhāgo॒ bhava̭ti | garbhai̭re॒vaina॒gṃ॒ sa sama̭drdhayati ||
atho॒ yasyai॒ṣā-'śva̭me॒dhe prāya̭ścittaḥ kri॒yate᳚ | i॒ṣṭvā vasī̭yā-nbhavati || 67 ||
(vi॒nda - tyaślo̭ṇo hai॒va bha̭va - tyadhī॒yā - dṛ̭ddhyate॒ - garbhai̭re॒vaina॒gṃ॒ sa sama̭drdhayati॒ dve ca̭) (a. 17)
anuvākaṃ 18 - brahmaudanā ucyante
tadā̭huḥ | dvāda̭śa brahmauda॒nā-nthsagg​sthi̭ta॒ nirva̭pet | dvā॒da॒śabhi॒rveṣṭi̭bhi॒-ryaje॒teti̭ || yadiṣṭi̭-bhi॒ryajḙta | u॒pa॒nāmṷka enaṃ-ya~॒jña-ssyā᳚t | pāpī̭yā॒g॒stu syā᳚t |
ā॒ptāni॒ vā e॒tasya॒ chandāgṃ̭si | ya ī̭jā॒naḥ |
tāni॒ ka e॒tāva̭dāśu॒ punaḥ॒ prayṷñjī॒teti̭ |
sarvā॒ vai sagg​sthi̭te ya॒jñe vāgā᳚pyate || 68 ||
sā-''ptā bha̭vati yā॒tayā᳚mnī | krū॒rīkṛ̭teva॒ hi bhava॒tyarṷṣkṛtā | sā na punaḥ̭ pra॒yujyetyā̭huḥ || dvāda̭śai॒va bra̭hmauda॒nā-nthsagg​sthi̭te॒ nirva̭pet | pra॒jāpa̭ti॒rvā o̭da॒naḥ | ya॒jñaḥ pra॒jāpa̭tiḥ | u॒pa॒nāmṷka enaṃ-ya~॒jño bha̭vati |
na pāpī̭yā-nbhavati || dvāda̭śa bhavanti |
dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃ​va~thsa॒raḥ |
saṃ॒​va~॒thsa॒ra e॒va prati̭tiṣṭhati || 69 ||
(ā॒pya॒te॒ - saṃ॒​va~॒thsa॒ra eka̭-ñca) (a. 18)
anuvākaṃ 19 - vibhutvādibhiḥ dvādaśabhirguṇauraśvamedhapraśaṃsā
e॒ṣa vai vi॒bhūrnāma̭ ya॒jñaḥ | sarvagṃ̭ ha॒ vai tatra̭ vi॒bhu bha̭vati | yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || e॒ṣa vai pra॒bhūrnāma̭ ya॒jñaḥ | sarvagṃ̭ ha॒ vai tatra̭ pra॒bhu bha̭vati | yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || e॒ṣa vā ūrja̭svā॒nnāma̭ ya॒jñaḥ | sarvagṃ̭ ha॒ vai tatrorja̭sva-dbhavati | yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || e॒ṣa vai paya̭svā॒nnāma̭ ya॒jñaḥ || 70 ||
sarvagṃ̭ ha॒ vai tatra॒ paya̭sva-dbhavati | yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte ||
e॒ṣa vai vidhṛ̭to॒ nāma̭ ya॒jñaḥ |
sarvagṃ̭ ha॒ vai tatra॒ vidhṛ̭ta-mbhavati |
yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || e॒ṣa vai vyāvṛ̭tto॒ nāma̭ ya॒jñaḥ |
sarvagṃ̭ ha॒ vai tatra॒ vyāvṛ̭tta-mbhavati | yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte ||
e॒ṣa vai prati̭ṣṭhito॒ nāma̭ ya॒jñaḥ |
sarvagṃ̭ ha॒ vai tatra॒ prati̭ṣṭhita-mbhavati || 71 ||
yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || e॒ṣa vai tḙja॒svī nāma̭ ya॒jñaḥ | sarvagṃ̭ ha॒ vai tatra̭ teja॒svi bha̭vati | yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte ||
e॒ṣa vai bra̭hmavarca॒sī nāma̭ ya॒jñaḥ |
ā ha॒ vai tatra̭ brāhma॒ṇo bra̭hmavarca॒sī jā̭yate | yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte ||
e॒ṣa vā a̭tivyā॒dhī nāma̭ ya॒jñaḥ |
ā ha॒ vai tatra̭ rāja॒nyo̭-'tivyā॒dhī jā̭yate | yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte ||
e॒ṣa vai dī॒rgho nāma̭ ya॒jñaḥ |
dī॒rghāyṷṣo ha॒ vai tatra̭ manu॒ṣyā̭ bhavanti |
yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte ||
e॒ṣa vai klṛ॒pto nāma̭ ya॒jñaḥ |
kalpa̭te ha॒ vai tatra̭ pra॒jābhyo̭ yogakṣe॒maḥ |
yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte || 72 ||
(paya̭svā॒nnāma̭ ya॒jñaḥ - prati̭ṣṭhita-mbhavati॒ - yatrai॒tena̭ ya॒jñena॒ yaja̭nte॒ ṣaṭca̭) (a. 19)
(e॒ṣa vai vi॒bhūḥ pra॒bhūrūrja̭svā॒-npaya̭svā॒n॒. vidhṛ̭to॒ vyāvṛ̭ttaḥ॒ prati̭ṣṭhitasteja॒svī bra̭hmavarca॒sya̭tivyā॒dhī dī॒rghaḥ klu॒pto dvāda̭śa)
anuvākaṃ 20 - aśvasañjñapanaprakāraḥ
tā॒rpyeṇāśva॒gṃ॒ sañjña̭payanti | ya॒jño vai tā॒rpyam | ya॒jñenai॒vaina॒gṃ॒ sama̭drdhayanti || yā॒mena॒ sāmnā᳚ prasto॒tā-'nūpa̭tiṣṭhate |
ya॒ma॒lo॒ka-me॒vaina̭-ṅgamayati ||
tā॒rpye ca̭ kṛttyadhīvā॒se cāśva॒gṃ॒ sañjña̭payanti | e॒tadvai pa̭śū॒nāgṃ rū॒pam | rū॒peṇai॒va pa॒śūnava̭rundhe ||
hi॒ra॒ṇya॒ka॒śi॒pu bha̭vati | teja॒so-'va̭ruddhyai || 73 ||
ru॒kmo bha̭vati | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā-nṷkhyātyai || aśvo̭ bhavati | pra॒jāpa̭te॒-rāptyai᳚ || a॒sya vai lo॒kasya̭ rū॒pa-ntā॒rpyam | a॒ntari̭kṣasya kṛttyadhīvā॒saḥ | di॒vo hi̭raṇyakaśi॒pu |
ā॒di॒tyasya̭ ru॒kmaḥ | pra॒jāpa̭te॒raśvaḥ̭ |
i॒mame॒va lo॒ka-ntā॒rpyeṇā᳚pnoti || 74 ||
a॒ntari̭kṣa-ṅkṛtyadhīvā॒sena̭ | divagṃ̭ hiraṇyakaśi॒punā᳚ | ā॒di॒tyagṃ ru॒kmeṇa̭ |
aśvḙnai॒va meddhyḙna pra॒jāpa̭te॒-ssāyṷjyagṃ salo॒katā̭-māpnoti || e॒tāsā̭me॒va de॒vatā̭nā॒gṃ॒ sāyṷjyam |
sā॒r​ṣṭitāgṃ̭ samāna lo॒katā̭māpnoti |
yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te | ya ṷ cainame॒vaṃ-ve~da̭ || 75 ||
(ava̭ruddhyā - āpnotya॒ -+ṣṭau ca̭) (a. 20)
anuvākaṃ 21 - uttaravedyupavāpaḥ
ā॒di॒tyāścāṅgi̭rasaśca suva॒rge lo॒ke᳚-'spadrdhanta | te-'ṅgi̭rasa ādi॒tyebhyaḥ̭ |
a॒mumā̭di॒tya-maśvagg̭ śve॒ta-mbhū॒ta-ndakṣi̭ṇā-manayann | te᳚-'bruvann |
ya-nno-'na᳚ṣṭa | sa varyo̭-'bhū॒diti̭ | tasmā॒daśva॒gṃ॒ sava॒ryetyā-hva̭yanti |
tasmā᳚dya॒jñe varo̭ dīyate || yatpra॒jāpa̭ti॒-rāla॒bdho-'śvo-'bha̭vat |
tasmā॒daśvo॒ nāma̭ || 76 ||
yacchvaya॒daru॒rāsī᳚t | tasmā॒darvā॒ nāma̭ ||
yathsa॒dyo vājā᳚-nthsa॒maja̭yat | tasmā᳚dvā॒jī nāma̭ || yadasṷrāṇāṃ-lo~॒kānāda̭tta | tasmā̭dādi॒tyo nāma̭ || a॒gnirvā a̭śvame॒dhasya॒ yoni̭rā॒yata̭nam | sūryo॒-'gneryoni̭-rā॒yata̭nam |
yada̭śvame॒dhe᳚-'gnau citya̭ uttarave॒di-mṷpa॒vapa̭ti | yoni̭-mantame॒vaina̭-mā॒yata̭navanta-ṅkaroti || 77 ||
yoni̭-mānā॒yata̭navā-nbhavati | sa e॒vaṃ-ve~da̭ ||
prā॒ṇā॒pā॒nau vā e॒tau de॒vānā᳚m | yada̭rkāśvame॒dhau | prā॒ṇā॒pā॒nāve॒vāva̭rundhe || ojo॒ balaṃ॒-vā~ e॒tau de॒vānā᳚m |
yada̭rkāśvame॒dhau | ojo॒ bala̭me॒vāva̭rundhe ||
a॒gnirvā a̭śvame॒dhasya॒ yoni̭-rā॒yata̭nam |
sūryo॒-'gneryoni̭-rā॒yata̭nam |
yada̭śvame॒dhe᳚-'gnau citya̭ uttarave॒di-ñci॒noti̭ |
tāva̭rkāśvame॒dhau | a॒rkā॒śva॒me॒dhāve॒vā va̭rundhe | atho̭ arkāśva-me॒dhayo̭re॒va prati̭tiṣṭhati || 78 ||
(nāma̭ - karoti॒ - sūryo॒-'gneryoni̭rā॒yata̭na-ñca॒tvāri̭ ca) (a. 21)
anuvākaṃ 22 - ṛṣabhālambhaḥ
pra॒jāpa̭tiṃ॒-vai~ de॒vāḥ pi॒tara᳚m |
pa॒śu-mbhū॒ta-mmedhā॒yāla̭bhanta |
tamā॒labhyopā̭vasann | prā॒taryaṣṭā᳚smaha॒ iti̭ |
ekaṃ॒-vā~ e॒tadde॒vānā॒mahaḥ̭ | yathsaṃ̭​va~thsa॒raḥ | tasmā॒daśvaḥ̭ pu॒rastā᳚-thsaṃ​va~thsa॒ra āla̭bhyate ||
yatpra॒jāpa̭ti॒-rāla॒bdho-'śvo-'bha̭vat | tasmā॒daśvaḥ̭ | yathsa॒dyo medho-'bha̭vat || 79 ||
tasmā̭daśvame॒dhaḥ || vedu॒ko-'śva̭mā॒śu-mbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yadvai tatpra॒jāpa̭ti॒-rāla॒bdho-'śvo-'bha̭vat | tasmā॒daśvaḥ̭ pra॒jāpa̭teḥ paśū॒nā-manṷrūpatamaḥ ||
ā-'sya̭ pu॒traḥ prati̭rūpo jāyate | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || sarvā̭ṇi bhū॒tāni̭ sa॒bhṛntyāla̭bhate |
samḙna-nde॒vā-steja̭se brahmavarca॒sāya̭ bharanti |
yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te || 80 ||
ya ṷ cainame॒vaṃ-ve~da̭ || e॒tadvai tadde॒vā e॒tā-nde॒vatā᳚m | pa॒śu-mbhū॒ta-mmedhā॒yāla̭bhanta | ya॒jñama॒va | ya॒jñena̭ ya॒jñama̭yajanta de॒vāḥ | kā॒ma॒praṃ-ya~॒jñama̭ kurvata | tḙ-'mṛta॒tvama̭kāmayanta |
ta̭-'mṛta॒tva-ma̭gacchann || yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te | de॒vānā̭me॒vā-ya̭nenaiti || 81 ||
prā॒jā॒pa॒tyenai॒va ya॒jñena̭ yajate kāma॒preṇa̭ | apṷnarmārame॒va ga̭cchati || e॒tasya॒ vai rū॒peṇa̭ pu॒rastā᳚-tprājāpa॒tya-mṛ̭ṣa॒bha-ntṷ̄pa॒raṃ
ba̭hurū॒pa-māla̭bhate | sarve᳚bhyaḥ॒ kāme᳚bhyaḥ | sarva॒syāptyai᳚ | sarva̭sya॒ jityai᳚ || sarva̭me॒va tenā᳚pnoti | sarva̭-ñjayati |
yo᳚-'śvame॒dhena॒ yaja̭te | ya ṷ cainame॒vaṃ-ve~da̭ || 82 ||
(medho-'bha̭va॒--dyaja̭ta - eti॒ - veda̭) (a. 22)
anuvākaṃ 23 - aśvāvayaveṣūpāsanam
yo vā aśva̭sya॒ meddhya̭sya॒ loma̭nī॒ veda̭ |
aśva̭syai॒va meddhya̭sya॒ lomaṃ̭-lo~mañjuhoti |
a॒ho॒rā॒tre vā aśva̭sya॒ meddhya̭sya॒ loma̭nī | yathsā॒ya-mprā̭tarju॒hoti̭ | aśva̭syai॒va meddhya̭sya॒ lomaṃ̭-lo~mañjuhoti |
e॒tada̭nukṛti hasma॒ vai pu॒rā | aśva̭sya॒ meddhya̭sya॒ lomaṃ̭-lo~mañjuhvati ||
yo vā aśva̭sya॒ meddhya̭sya pa॒de veda̭ |
aśva̭syai॒va meddhya̭sya pa॒de pa̭de juhoti |
da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sau vā aśva̭sya॒ meddhya̭sya pa॒de || 83 ||
yadda̭r​śapūrṇamā॒sau yaja̭te |
aśva̭syai॒va meddhya̭sya pa॒de pa̭de juhoti |
e॒tada̭nukṛti ha sma॒ vai pu॒rā |
aśva̭sya॒ meddhya̭sya pa॒de pa̭de juhvati ||
yo vā aśva̭sya॒ meddhya̭sya vi॒varta̭naṃ॒-ve~da̭ | aśva̭syai॒va meddhya̭sya vi॒varta̭ne vivartane juhoti | a॒sau vā ā̭di॒tyo-'śvaḥ̭ | sa ā̭hava॒nīya॒-māga̭cchati | tadviva̭rtate |
yada̭gniho॒tra-ñju॒hoti̭ |
aśva̭syai॒va meddhya̭sya vi॒varta̭ne vivartane juhoti | e॒tada̭nukṛti ha sma॒ vai pu॒rā |
aśva̭sya॒ meddhya̭sya vi॒varta̭ne vivartane juhvati || 84 ||
(pa॒de - a̭gniho॒tra-ñju॒hoti॒ trīṇi̭ ca) (a. 23)
(pra॒jāpa̭ti॒stama̭ṣṭāda॒śibhiḥ̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayato॒bhā - va॒smai - yu॒ñjanti॒-teja॒sā - 'pa̭ prā॒ṇā - apa॒ śrīrū॒drdhvam - pra॒jāpa̭tiḥ pre॒ṇā-'nṷ - pratha॒mena̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata ma॒hān. - vai᳚śvade॒vo vā aśvo - 'śva̭sya - pra॒jāpa̭ti॒staṃ-ya~̭jñakra॒tubhi॒ - rapa॒ śrīrbrā᳚hma॒ṇau - sarvḙṣu- vāru॒ṇo - yadyaśva॒m - tadā̭hu- re॒ṣa vai vi॒bhū - stā॒rpyeṇā̭- di॒tyāḥ - pra॒jāpa̭ti-mpi॒taraṃ॒ - ~yo vā aśva̭sya॒ meddhya̭sya॒ loma̭nī॒ trayo̭vigṃśatiḥ)
(pra॒jāpa̭tira॒ - smin ~lo॒ke - ṷttara॒taḥ - śriya̭me॒va - pra॒jāpa̭tirakāmayata ma॒hān.-ya-tprā॒ta - pra vā e॒ṣa e॒bhyo
lo॒kebhyaḥ॒- sarvagṃ̭ ha॒ vai tatra॒ paya̭sva॒dya -ṷ cainame॒vaṃ-ve~da̭ ca॒tvāryaśī̭tiḥ)
(pra॒jāpa̭tiraśvame॒dhaṃ - jṷhvati)
|| hariḥ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake navamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
++++++++++++++++++++

Explore More