କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ତୃତୀଯାଷ୍ଟକେ ନଵମଃ ପ୍ରପାଠକଃ - ଅଷ୍ଟାଦଶିନା-ମ୍ପଶୂନା-ମ୍ପ୍ରଯୋଗଃ
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
(ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯ-ତୃତୀଯା ହର୍ଵିଧାନମ୍)
ଅନୁଵାକଂ 1 - ଅଷ୍ଟାଦଶିନା-ଙ୍ଗ୍ରାଭ୍ଯାଣାଂ ଆରଣ୍ଯାନା-ଞ୍ଚ ପଶୂନା-ମ୍ପ୍ରଯୋଗଃ
ପ୍ରଜାପତି-ରଶ୍ଵମେଧମସୃଜତ । ସୋ-ଽସ୍ମାଥ୍ସୃଷ୍ଟୋ-ଽପାକ୍ରାମତ୍ ।
ତମଷ୍ଟାଦଶିଭିରନୁ ପ୍ରାଯୁଙ୍କ୍ତ । ତମାପ୍ନୋତ୍ । ତମାପ୍ତ୍ଵା ଽଷ୍ଟାଦଶିଭିରଵାରୁନ୍ଧ ।
ଯଦଷ୍ଟାଦଶିନ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ । ଯଜ୍ଞମେଵ ତୈରାପ୍ତ୍ଵା ଯଜମାନୋ-ଽଵରୁନ୍ଧେ ॥
ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ ଵା ଏଷା ପ୍ରତିମା । ଯଦଷ୍ଟାଦଶିନଃ ।
ଦ୍ଵାଦଶ ମାସାଃ ପଞ୍ଚର୍ତଵଃ ॥ 1 ॥
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
(ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯ-ତୃତୀଯା ହର୍ଵିଧାନମ୍)
ଅନୁଵାକଂ 1 - ଅଷ୍ଟାଦଶିନା-ଙ୍ଗ୍ରାଭ୍ଯାଣାଂ ଆରଣ୍ଯାନା-ଞ୍ଚ ପଶୂନା-ମ୍ପ୍ରଯୋଗଃ
ପ୍ରଜାପତି-ରଶ୍ଵମେଧମସୃଜତ । ସୋ-ଽସ୍ମାଥ୍ସୃଷ୍ଟୋ-ଽପାକ୍ରାମତ୍ ।
ତମଷ୍ଟାଦଶିଭିରନୁ ପ୍ରାଯୁଙ୍କ୍ତ । ତମାପ୍ନୋତ୍ । ତମାପ୍ତ୍ଵା ଽଷ୍ଟାଦଶିଭିରଵାରୁନ୍ଧ ।
ଯଦଷ୍ଟାଦଶିନ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ । ଯଜ୍ଞମେଵ ତୈରାପ୍ତ୍ଵା ଯଜମାନୋ-ଽଵରୁନ୍ଧେ ॥
ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ ଵା ଏଷା ପ୍ରତିମା । ଯଦଷ୍ଟାଦଶିନଃ ।
ଦ୍ଵାଦଶ ମାସାଃ ପଞ୍ଚର୍ତଵଃ ॥ 1 ॥
ସଂଵଁଥ୍ସରୋ-ଽଷ୍ଟାଦଶଃ । ଯଦଷ୍ଟାଦଶିନ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ ।
ସଂଵଁଥ୍ସରମେଵ ତୈରାପ୍ତ୍ଵା
ଯଜମାନୋ-ଽଵରୁନ୍ଧେ ॥
ଅଗ୍ନିଷ୍ଠେ ଽନ୍ଯା-ନ୍ପଶୂନୁପା-କରୋତି ।
ଇତରେଷୁ ଯୂପେଷ୍ଵଷ୍ଟାଦଶିନୋ-ଽଜାମିତ୍ଵାଯ ॥
ନଵ ନଵାଲଭ୍ଯନ୍ତେ ସଵୀର୍ଯତ୍ଵାଯ ॥ ଯଦାରଣ୍ଯୈ-ସ୍ସଗ୍ଗ୍ ସ୍ଥାପଯେତ୍ । ଵ୍ଯଵସ୍ଯେତା-ମ୍ପିତା ପୁତ୍ରୌ । ଵ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵାନଃ କ୍ରାମେଯୁଃ ।
ଵିଦୂର-ଙ୍ଗ୍ରାମଯୋ ର୍ଗ୍ରାମାନ୍ତୌ ସ୍ଯାତାମ୍ ॥ 2 ॥
ସଂଵଁଥ୍ସରମେଵ ତୈରାପ୍ତ୍ଵା
ଯଜମାନୋ-ଽଵରୁନ୍ଧେ ॥
ଅଗ୍ନିଷ୍ଠେ ଽନ୍ଯା-ନ୍ପଶୂନୁପା-କରୋତି ।
ଇତରେଷୁ ଯୂପେଷ୍ଵଷ୍ଟାଦଶିନୋ-ଽଜାମିତ୍ଵାଯ ॥
ନଵ ନଵାଲଭ୍ଯନ୍ତେ ସଵୀର୍ଯତ୍ଵାଯ ॥ ଯଦାରଣ୍ଯୈ-ସ୍ସଗ୍ଗ୍ ସ୍ଥାପଯେତ୍ । ଵ୍ଯଵସ୍ଯେତା-ମ୍ପିତା ପୁତ୍ରୌ । ଵ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵାନଃ କ୍ରାମେଯୁଃ ।
ଵିଦୂର-ଙ୍ଗ୍ରାମଯୋ ର୍ଗ୍ରାମାନ୍ତୌ ସ୍ଯାତାମ୍ ॥ 2 ॥
ଋକ୍ଷୀକାଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ପରିମୋଷିଣ ଆଵ୍ଯାଧିନୀ-ସ୍ତସ୍କରା ଅରଣ୍ଯେଷ୍ଵା-ଜାଯେରନ୍ନ୍ ॥
ତଦାହୁଃ । ଅପଶଵୋ ଵା ଏତେ । ଯଦାରଣ୍ଯାଃ ।
ଯଦାରଣ୍ଯୈ-ସ୍ସଗ୍ଗ୍ସ୍ଥାପଯେତ । କ୍ଷିପ୍ରେ ଯଜମାନ-ମରଣ୍ଯ-ମ୍ମୃତଗ୍ଂ ହରେଯୁଃ ।
ଅରଣ୍ଯାଯତନା ହ୍ଯାରଣ୍ଯାଃ ପଶଵ ଇତି । ଯତ୍ପଶୂନ୍ନାଲଭେତ । ଅନଵରୁଦ୍ଧା ଅସ୍ଯ ପଶଵଃ ସ୍ଯୁଃ । ଯତ୍ପର୍ଯଗ୍ନି-କୃତାନୁଥ୍ସୃଜେତ୍ ॥ 3 ॥
ତଦାହୁଃ । ଅପଶଵୋ ଵା ଏତେ । ଯଦାରଣ୍ଯାଃ ।
ଯଦାରଣ୍ଯୈ-ସ୍ସଗ୍ଗ୍ସ୍ଥାପଯେତ । କ୍ଷିପ୍ରେ ଯଜମାନ-ମରଣ୍ଯ-ମ୍ମୃତଗ୍ଂ ହରେଯୁଃ ।
ଅରଣ୍ଯାଯତନା ହ୍ଯାରଣ୍ଯାଃ ପଶଵ ଇତି । ଯତ୍ପଶୂନ୍ନାଲଭେତ । ଅନଵରୁଦ୍ଧା ଅସ୍ଯ ପଶଵଃ ସ୍ଯୁଃ । ଯତ୍ପର୍ଯଗ୍ନି-କୃତାନୁଥ୍ସୃଜେତ୍ ॥ 3 ॥
ଯଜ୍ଞଵେଶସ-ଙ୍କୁର୍ଯାତ୍ ॥ ଯତ୍ପଶୂନାଲଭତେ । ତେନୈଵ ପଶୂନଵରୁନ୍ଧେ ।
ଯତ୍ପର୍ଯଗ୍ନି-କୃତାନୁଥ୍ସୃଜତ୍ଯ-ଯଜ୍ଞଵେଶସାଯ ।
ଅଵରୁଦ୍ଧା ଅସ୍ଯ ପଶଵୋ ଭଵନ୍ତି ।
ନ ଯଜ୍ଞଵେଶ ସମ୍ଭଵତି ।
ନ ଯଜମାନ-ମରଣ୍ଯ-ମ୍ମୃତଗ୍ଂ ହରନ୍ତି ॥
ଗ୍ରାମ୍ଯୈ-ସ୍ସଗ୍ଗ୍ସ୍ଥାପଯତି । ଏତେ ଵୈ ପଶଵଃ, କ୍ଷେମୋ ନାମ । ସ-ମ୍ପିତା ପୁତ୍ରାଵ ଵସ୍ଯତଃ । ସମଦ୍ଧ୍ଵାନଃ କ୍ରାମନ୍ତି ।
ସମନ୍ତିକ-ଙ୍ଗ୍ରାମଯୋ-ର୍ଗ୍ରାମାନ୍ତୌ ଭଵତଃ ।
ନର୍କ୍ଷୀକାଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ପରିମୋଷିଣ ଆଵ୍ଯାଧିନୀ-ସ୍ତସ୍କରା ଅରଣ୍ଯେଷ୍ଵା ଜାଯନ୍ତେ ॥ 4 ॥
ଯତ୍ପର୍ଯଗ୍ନି-କୃତାନୁଥ୍ସୃଜତ୍ଯ-ଯଜ୍ଞଵେଶସାଯ ।
ଅଵରୁଦ୍ଧା ଅସ୍ଯ ପଶଵୋ ଭଵନ୍ତି ।
ନ ଯଜ୍ଞଵେଶ ସମ୍ଭଵତି ।
ନ ଯଜମାନ-ମରଣ୍ଯ-ମ୍ମୃତଗ୍ଂ ହରନ୍ତି ॥
ଗ୍ରାମ୍ଯୈ-ସ୍ସଗ୍ଗ୍ସ୍ଥାପଯତି । ଏତେ ଵୈ ପଶଵଃ, କ୍ଷେମୋ ନାମ । ସ-ମ୍ପିତା ପୁତ୍ରାଵ ଵସ୍ଯତଃ । ସମଦ୍ଧ୍ଵାନଃ କ୍ରାମନ୍ତି ।
ସମନ୍ତିକ-ଙ୍ଗ୍ରାମଯୋ-ର୍ଗ୍ରାମାନ୍ତୌ ଭଵତଃ ।
ନର୍କ୍ଷୀକାଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ପରିମୋଷିଣ ଆଵ୍ଯାଧିନୀ-ସ୍ତସ୍କରା ଅରଣ୍ଯେଷ୍ଵା ଜାଯନ୍ତେ ॥ 4 ॥
(ଋତଵଃ - ସ୍ଯାତା - ମୁଥ୍ସୃଜେଥ୍ - ସ୍ଯତସ୍ତ୍ରୀଣି ଚ)(ଆ1)
ଅନୁଵାକଂ 2 - ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯପଶୂନା-ମ୍ପ୍ରଯୋଗଃ
ପ୍ରଜାପତିର-କାମଯତୋଭୌ ଲୋକାଵ-ଵରୁନ୍ଧୀଯେତି ।
ସ ଏତାନୁଭଯା-ନ୍ପଶୂନ ପଶ୍ଯତ୍ । ଗ୍ରାମ୍ଯାଗ୍ଶ୍ଚା-ରଣ୍ଯାଗ୍ଶ୍ଚ । ତାନାଲଭତ ।
ତୈର୍ଵୈ ସ ଉଭୌ ଲୋକାଵ ଵାରୁନ୍ଧ । ଗ୍ରାମ୍ଯୈରେଵ ପଶୁଭିରିମଂ-ଲୋଁକମ ଵାରୁନ୍ଧ ।
ଆରଣ୍ଯୈରମୁମ୍ । ଯଦ୍ଗ୍ରାମ୍ଯା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ ।
ଇମମେଵ ତୈର୍ଲୋକମଵରୁନ୍ଧେ । ଯଦାରଣ୍ଯାନ୍ ॥ 5 ॥
ଅନୁଵାକଂ 2 - ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯପଶୂନା-ମ୍ପ୍ରଯୋଗଃ
ପ୍ରଜାପତିର-କାମଯତୋଭୌ ଲୋକାଵ-ଵରୁନ୍ଧୀଯେତି ।
ସ ଏତାନୁଭଯା-ନ୍ପଶୂନ ପଶ୍ଯତ୍ । ଗ୍ରାମ୍ଯାଗ୍ଶ୍ଚା-ରଣ୍ଯାଗ୍ଶ୍ଚ । ତାନାଲଭତ ।
ତୈର୍ଵୈ ସ ଉଭୌ ଲୋକାଵ ଵାରୁନ୍ଧ । ଗ୍ରାମ୍ଯୈରେଵ ପଶୁଭିରିମଂ-ଲୋଁକମ ଵାରୁନ୍ଧ ।
ଆରଣ୍ଯୈରମୁମ୍ । ଯଦ୍ଗ୍ରାମ୍ଯା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ ।
ଇମମେଵ ତୈର୍ଲୋକମଵରୁନ୍ଧେ । ଯଦାରଣ୍ଯାନ୍ ॥ 5 ॥
ଅମୁ-ନ୍ତୈଃ ॥ ଅନଵରୁଦ୍ଧୋ ଵା ଏତସ୍ଯ ସଂଵଁଥ୍ସର ଇତ୍ଯାହୁଃ । ଯ ଇତ ଇତଶ୍ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯାନି ସଂଵଁଥ୍ସର-ମ୍ପ୍ରଯୁଙ୍କ୍ତ ଇତି ।
ଏତାଵାନ୍. ଵୈ ସଂଵଁଥ୍ସରଃ । ଯଚ୍ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯାନି । ଯଦେତେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯାଃ ପଶଵ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେଵ ତୈ-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସରଂ-ଯଁଜମାନୋ-ଽଵରୁନ୍ଧେ । ॥
ଵି ଵା ଏଷ ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍-ଋଦ୍ଧ୍ଯତେ ।
ଯ-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସର-ମ୍ପ୍ରଯୁଙ୍କ୍ତେ । ସଂଵଁଥ୍ସର-ସ୍ସୁଵର୍ଗୋ ଲୋକଃ ॥ 6 ॥
ଏତାଵାନ୍. ଵୈ ସଂଵଁଥ୍ସରଃ । ଯଚ୍ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯାନି । ଯଦେତେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯାଃ ପଶଵ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେଵ ତୈ-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସରଂ-ଯଁଜମାନୋ-ଽଵରୁନ୍ଧେ । ॥
ଵି ଵା ଏଷ ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍-ଋଦ୍ଧ୍ଯତେ ।
ଯ-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସର-ମ୍ପ୍ରଯୁଙ୍କ୍ତେ । ସଂଵଁଥ୍ସର-ସ୍ସୁଵର୍ଗୋ ଲୋକଃ ॥ 6 ॥
ସୁଵର୍ଗ-ନ୍ତୁ ଲୋକ-ନ୍ନାପରାଦ୍ଧ୍ନୋତି ।
ପ୍ରଜା ଵୈ ପଶଵ ଏକାଦଶିନୀ ।
ଯଦେତ ଐକାଦଶିନାଃ ପଶଵ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ ।
ସାକ୍ଷାଦେଵ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂନ୍. ଯଜମାନୋ-ଽଵରୁନ୍ଧେ ॥ ପ୍ରଜାପତି-ର୍ଵିରାଜମସୃଜତ ।
ସା ସୃଷ୍ଟା-ଽଶ୍ଵମେଧ-ମ୍ପ୍ରାଵିଶତ୍ ।
ତା-ନ୍ଦଶିଭିରନୁ ପ୍ରାଯୁଙ୍କ୍ତ । ତାମାପ୍ନୋତ୍ ।
ତାମାପ୍ତ୍ଵା ଦଶିଭିରଵାରୁନ୍ଧ । ଯଦ୍ଦଶିନ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ ॥ 7 ॥
ପ୍ରଜା ଵୈ ପଶଵ ଏକାଦଶିନୀ ।
ଯଦେତ ଐକାଦଶିନାଃ ପଶଵ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ ।
ସାକ୍ଷାଦେଵ ପ୍ରଜା-ମ୍ପଶୂନ୍. ଯଜମାନୋ-ଽଵରୁନ୍ଧେ ॥ ପ୍ରଜାପତି-ର୍ଵିରାଜମସୃଜତ ।
ସା ସୃଷ୍ଟା-ଽଶ୍ଵମେଧ-ମ୍ପ୍ରାଵିଶତ୍ ।
ତା-ନ୍ଦଶିଭିରନୁ ପ୍ରାଯୁଙ୍କ୍ତ । ତାମାପ୍ନୋତ୍ ।
ତାମାପ୍ତ୍ଵା ଦଶିଭିରଵାରୁନ୍ଧ । ଯଦ୍ଦଶିନ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ ॥ 7 ॥
ଵିରାଜମେଵ ତୈରାପ୍ତ୍ଵା ଯଜମାନୋ-ଽଵରୁନ୍ଧେ ॥
ଏକାଦଶ ଦଶତ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ । ଏକାଦଶାକ୍ଷରା ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ । ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭାଃ ପଶଵଃ । ପଶୂନେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ ଵୈଶ୍ଵଦେଵୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ। ନାନାଦେଵତ୍ଯାଃ ପଶଵୋ ଭଵନ୍ତି ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵତ୍ଵାଯ । ନାନାରୂପା ଭଵନ୍ତି । ତସ୍ମାନ୍ନାନାରୂପାଃ ପଶଵଃ( ) ।
ବହୁରୂପା ଭଵନ୍ତି । ତସ୍ମା-ଦ୍ବହୁରୂପାଃ ପଶଵ-ସ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥ 8 ॥
ଏକାଦଶ ଦଶତ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ । ଏକାଦଶାକ୍ଷରା ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ । ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭାଃ ପଶଵଃ । ପଶୂନେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ ଵୈଶ୍ଵଦେଵୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ। ନାନାଦେଵତ୍ଯାଃ ପଶଵୋ ଭଵନ୍ତି ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵତ୍ଵାଯ । ନାନାରୂପା ଭଵନ୍ତି । ତସ୍ମାନ୍ନାନାରୂପାଃ ପଶଵଃ( ) ।
ବହୁରୂପା ଭଵନ୍ତି । ତସ୍ମା-ଦ୍ବହୁରୂପାଃ ପଶଵ-ସ୍ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥ 8 ॥
(ଆରଣ୍ଯାନ୍-ଁଲୋକୋ-ଦଶିନ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ-ନାନାରୂପାଃ ପଶଵୋ ଦ୍ଵେ ଚ) (ଅ. 2)
ଅନୁଵାକଂ 3 - ରୋହିତାଦୀନା-ମ୍ପଶୂନାଂ-ଵଁପାହୋମସାହିତ୍ଯମ୍
ଅସ୍ମୈ ଵୈ ଲୋକାଯ ଗ୍ରାମ୍ଯାଃ ପଶଵ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ । ଅମୁଷ୍ମା ଆରଣ୍ଯାଃ । ଯଦ୍ଗ୍ରାମ୍ଯା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ । ଇମମେଵ ତୈର୍ଲୋକମଵରୁନ୍ଧେ । ଯଦାରଣ୍ଯାନ୍ । ଅମୁ-ନ୍ତୈଃ । ଉଭଯା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ । ଗ୍ରାମ୍ଯାଗ୍ଶ୍ଚା-ରଣ୍ଯାଗ୍ଶ୍ଚ ।
ଉଭଯୋ-ର୍ଲୋକଯୋର ଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଉଭଯା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ ॥ 9 ॥
ଅନୁଵାକଂ 3 - ରୋହିତାଦୀନା-ମ୍ପଶୂନାଂ-ଵଁପାହୋମସାହିତ୍ଯମ୍
ଅସ୍ମୈ ଵୈ ଲୋକାଯ ଗ୍ରାମ୍ଯାଃ ପଶଵ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ । ଅମୁଷ୍ମା ଆରଣ୍ଯାଃ । ଯଦ୍ଗ୍ରାମ୍ଯା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ । ଇମମେଵ ତୈର୍ଲୋକମଵରୁନ୍ଧେ । ଯଦାରଣ୍ଯାନ୍ । ଅମୁ-ନ୍ତୈଃ । ଉଭଯା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ । ଗ୍ରାମ୍ଯାଗ୍ଶ୍ଚା-ରଣ୍ଯାଗ୍ଶ୍ଚ ।
ଉଭଯୋ-ର୍ଲୋକଯୋର ଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଉଭଯା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ ॥ 9 ॥
ଗ୍ରାମ୍ଯାଗ୍ଶ୍ଚା-ରଣ୍ଯାଗ୍ଶ୍ଚ । ଉଭଯସ୍ଯା-ନ୍ନାଦ୍ଯସ୍ଯା-ଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଉଭଯା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ । ଗ୍ରାମ୍ଯାଗ୍ଶ୍ଚାରଣ୍ଯାଗ୍ଶ୍ଚ ।
ଉଭଯେଷା-ମ୍ପଶୂନାମଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥
ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରଯୋ ଭଵନ୍ତି । ତ୍ରଯ ଇମେ ଲୋକାଃ ।
ଏଷାଂ-ଲୋଁକାନାମାପ୍ତ୍ଯୈ ॥ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୋ ଵଦନ୍ତି । କସ୍ମାଥ୍ସତ୍ଯାତ୍ ॥ 10 ॥
ଉଭଯେଷା-ମ୍ପଶୂନାମଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥
ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରଯୋ ଭଵନ୍ତି । ତ୍ରଯ ଇମେ ଲୋକାଃ ।
ଏଷାଂ-ଲୋଁକାନାମାପ୍ତ୍ଯୈ ॥ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୋ ଵଦନ୍ତି । କସ୍ମାଥ୍ସତ୍ଯାତ୍ ॥ 10 ॥
ଅସ୍ମିନ୍ ଁଲୋକେ ବହଵଃ କାମା ଇତି ।
ଯଥ୍ସମାନୀଭ୍ଯୋ ଦେଵତାଭ୍ଯୋ-ଽନ୍ଯେ-ଽନ୍ଯେ ପଶଵ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ । ଅସ୍ମିନ୍ନେଵ ତଲ୍ଲୋକେ କାମାନ୍ଦଧାତି । ତସ୍ମାଦସ୍ମିନ୍-ଁଲୋକେ ବହଵଃ କାମାଃ ॥ ତ୍ରଯାଣା-ନ୍ତ୍ରଯାଣାଗ୍ଂ ସହ ଵପା ଜୁହୋତି । ତ୍ର୍ଯାଵୃତୋ ଵୈ ଦେଵାଃ ।
ତ୍ର୍ଯାଵୃତ ଇମେ ଲୋକାଃ । ଏଷାଂ-ଲୋଁକାନାମାପ୍ତ୍ଯୈ । ଏଷାଂ-ଲୋଁକାନା-ଙ୍କ୍ଲୃପ୍ତ୍ଯୈ ॥ ପର୍ଯଗ୍ନି-କୃତା-ନାରଣ୍ଯା-ନୁଥ୍ସୃଜନ୍ତ୍ଯହିଗ୍ଂସାଯୈ ॥ 11 ॥
ଯଥ୍ସମାନୀଭ୍ଯୋ ଦେଵତାଭ୍ଯୋ-ଽନ୍ଯେ-ଽନ୍ଯେ ପଶଵ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ । ଅସ୍ମିନ୍ନେଵ ତଲ୍ଲୋକେ କାମାନ୍ଦଧାତି । ତସ୍ମାଦସ୍ମିନ୍-ଁଲୋକେ ବହଵଃ କାମାଃ ॥ ତ୍ରଯାଣା-ନ୍ତ୍ରଯାଣାଗ୍ଂ ସହ ଵପା ଜୁହୋତି । ତ୍ର୍ଯାଵୃତୋ ଵୈ ଦେଵାଃ ।
ତ୍ର୍ଯାଵୃତ ଇମେ ଲୋକାଃ । ଏଷାଂ-ଲୋଁକାନାମାପ୍ତ୍ଯୈ । ଏଷାଂ-ଲୋଁକାନା-ଙ୍କ୍ଲୃପ୍ତ୍ଯୈ ॥ ପର୍ଯଗ୍ନି-କୃତା-ନାରଣ୍ଯା-ନୁଥ୍ସୃଜନ୍ତ୍ଯହିଗ୍ଂସାଯୈ ॥ 11 ॥
(ଅଵରୁଦ୍ଧ୍ଯା ଉଭଯା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ - ସତ୍ଯା - ଦହିଗ୍ଂସାଯୈ)(ଆ3)
ଅନୁଵାକଂ 4 - ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ରଥଯୋଜନାଲଙ୍କାରାଦଯଃ
ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ବ୍ରଦ୍ଧ୍ନମିତ୍ଯାହ । ଅସୌ ଵା ଆଦିତ୍ଯୋ ବ୍ରଦ୍ଧ୍ନଃ । ଆଦିତ୍ଯ-ମେଵାସ୍ମୈ ଯୁନକ୍ତି । ଅରୁଷମିତ୍ଯାହ । ଅଗ୍ନିର୍ଵା ଅରୁଷଃ ।
ଅଗ୍ନିମେଵାସ୍ମୈ ଯୁନକ୍ତି । ଚରନ୍ତମିତ୍ଯାହ । ଵାଯୁର୍ଵୈ ଚରନ୍ନ୍ । ଵାଯୁମେଵାସ୍ମୈ ଯୁନକ୍ତି । ପରିତସ୍ଥୁଷ ଇତ୍ଯାହ ॥ 12 ॥
ଅନୁଵାକଂ 4 - ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ରଥଯୋଜନାଲଙ୍କାରାଦଯଃ
ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ବ୍ରଦ୍ଧ୍ନମିତ୍ଯାହ । ଅସୌ ଵା ଆଦିତ୍ଯୋ ବ୍ରଦ୍ଧ୍ନଃ । ଆଦିତ୍ଯ-ମେଵାସ୍ମୈ ଯୁନକ୍ତି । ଅରୁଷମିତ୍ଯାହ । ଅଗ୍ନିର୍ଵା ଅରୁଷଃ ।
ଅଗ୍ନିମେଵାସ୍ମୈ ଯୁନକ୍ତି । ଚରନ୍ତମିତ୍ଯାହ । ଵାଯୁର୍ଵୈ ଚରନ୍ନ୍ । ଵାଯୁମେଵାସ୍ମୈ ଯୁନକ୍ତି । ପରିତସ୍ଥୁଷ ଇତ୍ଯାହ ॥ 12 ॥
ଇମେ ଵୈ ଲୋକାଃ ପରିତସ୍ଥୁଷଃ । ଇମନେଵାସ୍ମୈ ଲୋକାନ୍. ଯୁନକ୍ତି ॥ ରୋଚନ୍ତେ ରୋଚନା ଦିଵୀତ୍ଯାହ । ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଵୈ ରୋଚନା ଦିଵି ।
ନକ୍ଷତ୍ରାଣ୍ଯେଵାସ୍ମୈ ରୋଚଯତି ॥ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ କାମ୍ଯେତ୍ଯାହ । କାମାନେଵାସ୍ମୈ ଯୁନକ୍ତି ॥ ହରୀ ଵିପକ୍ଷସେତ୍ଯାହ ।
ଇମେ ଵୈ ହରୀ ଵିପକ୍ଷସା । ଇମେ ଏଵାସ୍ମୈ ଯୁନକ୍ତି ॥ 13 ॥
ନକ୍ଷତ୍ରାଣ୍ଯେଵାସ୍ମୈ ରୋଚଯତି ॥ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ କାମ୍ଯେତ୍ଯାହ । କାମାନେଵାସ୍ମୈ ଯୁନକ୍ତି ॥ ହରୀ ଵିପକ୍ଷସେତ୍ଯାହ ।
ଇମେ ଵୈ ହରୀ ଵିପକ୍ଷସା । ଇମେ ଏଵାସ୍ମୈ ଯୁନକ୍ତି ॥ 13 ॥
ଶୋଣା ଧୃଷ୍ଣୂ ନୃଵାହସେତ୍ଯାହ । ଅହୋରାତ୍ରେ ଵୈ ନୃଵାହସା । ଅହୋରାତ୍ରେ ଏଵାସ୍ମୈ ଯୁନକ୍ତି ॥ ଏତା ଏଵାସ୍ମୈ ଦେଵତା ଯୁନକ୍ତି ।
ସୁଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ସମଷ୍ଟ୍ଯୈ ॥
କେତୁ-ଙ୍କୃଣ୍ଵନ୍ନ-କେତଵ ଇତି ଦ୍ଧ୍ଵଜ-ମ୍ପ୍ରତିମୁଞ୍ଚତି । ଯଶ ଏଵୈନଗ୍ଂ ରାଜ୍ଞା-ଙ୍ଗମଯତି ॥ ଜୀମୂତସ୍ଯେଵ ଭଵତି ପ୍ରତୀକମିତ୍ଯାହ । ଯଥା ଯଜୁରେଵୈତତ୍ ॥ ଯେ ତେ ପନ୍ଥାନ-ସ୍ସଵିତଃ ପୂର୍ଵ୍ଯାସ ଇତ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁ-ର୍ଯଜମାନଂ
ଁଵାଚଯତ୍ଯଭିଜିତ୍ଯୈ ॥ 14 ॥
ସୁଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ସମଷ୍ଟ୍ଯୈ ॥
କେତୁ-ଙ୍କୃଣ୍ଵନ୍ନ-କେତଵ ଇତି ଦ୍ଧ୍ଵଜ-ମ୍ପ୍ରତିମୁଞ୍ଚତି । ଯଶ ଏଵୈନଗ୍ଂ ରାଜ୍ଞା-ଙ୍ଗମଯତି ॥ ଜୀମୂତସ୍ଯେଵ ଭଵତି ପ୍ରତୀକମିତ୍ଯାହ । ଯଥା ଯଜୁରେଵୈତତ୍ ॥ ଯେ ତେ ପନ୍ଥାନ-ସ୍ସଵିତଃ ପୂର୍ଵ୍ଯାସ ଇତ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁ-ର୍ଯଜମାନଂ
ଁଵାଚଯତ୍ଯଭିଜିତ୍ଯୈ ॥ 14 ॥
ପରା ଵା ଏତସ୍ଯ ଯଜ୍ଞ ଏତି । ଯସ୍ଯ ପଶୁରୁପା-କୃତୋ-ଽନ୍ଯତ୍ର ଵେଦ୍ଯା ଏତି । ଏତଗ୍ଗ୍ ସ୍ତୋତରେତେନ ପଥା ପୁନରଶ୍ଵ-ମାଵର୍ତଯାସି ନ ଇତ୍ଯାହ ।
ଵାଯୁର୍ଵୈ ସ୍ତୋତା । ଵାଯୁମେଵାସ୍ଯ ପରସ୍ତା-ଦ୍ଦଧାତ୍ଯାଵୃତ୍ତ୍ଯୈ ॥ ଯଥା ଵୈ ହଵିଷୋ ଗୃହୀତସ୍ଯ ସ୍କନ୍ଦତି । ଏଵଂ-ଵାଁ ଏତଦଶ୍ଵସ୍ଯ ସ୍କନ୍ଦତି । ଯଦସ୍ଯୋପାକୃତସ୍ଯ ଲୋମାନି ଶୀଯନ୍ତେ । ଯଦ୍ଵାଲେଷୁ କାଚାନାଵଯନ୍ତି ।
ଲୋମାନ୍ଯେଵାସ୍ଯ ତଥ୍ସମ୍ଭରନ୍ତି ॥ 15 ॥
ଵାଯୁର୍ଵୈ ସ୍ତୋତା । ଵାଯୁମେଵାସ୍ଯ ପରସ୍ତା-ଦ୍ଦଧାତ୍ଯାଵୃତ୍ତ୍ଯୈ ॥ ଯଥା ଵୈ ହଵିଷୋ ଗୃହୀତସ୍ଯ ସ୍କନ୍ଦତି । ଏଵଂ-ଵାଁ ଏତଦଶ୍ଵସ୍ଯ ସ୍କନ୍ଦତି । ଯଦସ୍ଯୋପାକୃତସ୍ଯ ଲୋମାନି ଶୀଯନ୍ତେ । ଯଦ୍ଵାଲେଷୁ କାଚାନାଵଯନ୍ତି ।
ଲୋମାନ୍ଯେଵାସ୍ଯ ତଥ୍ସମ୍ଭରନ୍ତି ॥ 15 ॥
ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସୁଵରିତି ପ୍ରାଜାପତ୍ଯା-ଭିରାଵଯନ୍ତି । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ ।
ସ୍ଵଯୈଵୈନ-ନ୍ଦେଵତଯା ସମଦ୍ର୍ଧଯନ୍ତି ॥ ଭୂରିତି ମହିଷୀ । ଭୁଵ ଇତି ଵାଵାତା ।
ସୁଵରିତି ପରିଵୃକ୍ତୀ । ଏଷାଂ-ଲୋଁକାନା-ମଭିଜିତ୍ଯୈ ॥ ହିରଣ୍ଯଯାଃ କାଚା ଭଵନ୍ତି । ଜ୍ଯୋତିର୍ଵୈ ହିରଣ୍ଯମ୍ । ରାଷ୍ଟ୍ରମଶ୍ଵମେଧଃ ॥ 16 ॥
ସ୍ଵଯୈଵୈନ-ନ୍ଦେଵତଯା ସମଦ୍ର୍ଧଯନ୍ତି ॥ ଭୂରିତି ମହିଷୀ । ଭୁଵ ଇତି ଵାଵାତା ।
ସୁଵରିତି ପରିଵୃକ୍ତୀ । ଏଷାଂ-ଲୋଁକାନା-ମଭିଜିତ୍ଯୈ ॥ ହିରଣ୍ଯଯାଃ କାଚା ଭଵନ୍ତି । ଜ୍ଯୋତିର୍ଵୈ ହିରଣ୍ଯମ୍ । ରାଷ୍ଟ୍ରମଶ୍ଵମେଧଃ ॥ 16 ॥
ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚୈଵାସ୍ମୈ ରାଷ୍ଟ୍ର-ଞ୍ଚ ସମୀଚୀ ଦଧାତି ॥ ସହସ୍ର-ମ୍ଭଵନ୍ତି । ସହସ୍ର ସମ୍ମିତ-ସ୍ସୁଵର୍ଗୋ ଲୋକଃ । ସୁଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯା-ଭିଜିତ୍ଯୈ ॥
ଅପ ଵା ଏତସ୍ମାତ୍ତେଜ ଇନ୍ଦ୍ରିଯ-ମ୍ପଶଵ-ଶ୍ଶ୍ରୀଃ କ୍ରାମନ୍ତି । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ଵସଵସ୍ତ୍ଵା-ଽଞ୍ଜନ୍ତୁ ଗାଯତ୍ରେଣ ଛନ୍ଦସେତି ମହିଷ୍ଯଭ୍ଯନକ୍ତି । ତେଜୋ ଵା ଆଜ୍ଯମ୍ । ତେଜୋ ଗାଯତ୍ରୀ । ତେଜସୈଵାସ୍ମୈ ତେଜୋ-ଽଵରୁନ୍ଧେ ॥ 17 ॥
ଅପ ଵା ଏତସ୍ମାତ୍ତେଜ ଇନ୍ଦ୍ରିଯ-ମ୍ପଶଵ-ଶ୍ଶ୍ରୀଃ କ୍ରାମନ୍ତି । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ଵସଵସ୍ତ୍ଵା-ଽଞ୍ଜନ୍ତୁ ଗାଯତ୍ରେଣ ଛନ୍ଦସେତି ମହିଷ୍ଯଭ୍ଯନକ୍ତି । ତେଜୋ ଵା ଆଜ୍ଯମ୍ । ତେଜୋ ଗାଯତ୍ରୀ । ତେଜସୈଵାସ୍ମୈ ତେଜୋ-ଽଵରୁନ୍ଧେ ॥ 17 ॥
ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵା-ଽଞ୍ଜନ୍ତୁ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭେନ ଛନ୍ଦସେତି ଵାଵାତା । ତେଜୋ ଵା ଆଜ୍ଯମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯ-ନ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ । ତେଜସୈଵାସ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରିଯମଵରୁନ୍ଧେ ।
ଆଦିତ୍ଯା-ସ୍ତ୍ଵା-ଽଞ୍ଜନ୍ତୁ ଜାଗତେନ ଛନ୍ଦସେତି ପରିଵୃକ୍ତୀ । ତେଜୋ ଵା ଆଜ୍ଯମ୍ । ପଶଵୋ ଜଗତୀ ।
ତେଜସୈଵାସ୍ମୈ ପଶୂନଵରୁନ୍ଧେ ॥
ପତ୍ନଯୋ-ଽଭ୍ଯଞ୍ଜନ୍ତି । ଶ୍ରିଯା ଵା ଏତ-ଦ୍ରୂପମ୍ ॥ 18 ॥
ଆଦିତ୍ଯା-ସ୍ତ୍ଵା-ଽଞ୍ଜନ୍ତୁ ଜାଗତେନ ଛନ୍ଦସେତି ପରିଵୃକ୍ତୀ । ତେଜୋ ଵା ଆଜ୍ଯମ୍ । ପଶଵୋ ଜଗତୀ ।
ତେଜସୈଵାସ୍ମୈ ପଶୂନଵରୁନ୍ଧେ ॥
ପତ୍ନଯୋ-ଽଭ୍ଯଞ୍ଜନ୍ତି । ଶ୍ରିଯା ଵା ଏତ-ଦ୍ରୂପମ୍ ॥ 18 ॥
ଯତ୍ପତ୍ନଯଃ । ଶ୍ରିଯ-ମେଵାସ୍ମି-ନ୍ତଦ୍ଦଧତି ।
ନାସ୍ମାତ୍ତେଜ ଇନ୍ଦ୍ରିଯ-ମ୍ପଶଵ-ଶ୍ଶ୍ରୀରପକ୍ରାମନ୍ତି ॥
ଲାଜୀ(3)ଞ୍ଛାଚୀ(3)ନ୍. ଯଶୋ ମମାଁ(4) ଇତ୍ଯତିରିକ୍ତ-ମନ୍ନମଶ୍ଵାଯୋ ପାହରନ୍ତି ।
ପ୍ରଜାମେଵାନ୍ନାଦୀ-ଙ୍କୁର୍ଵତେ ॥
ଏତଦ୍ଦେଵା ଅନ୍ନମତ୍ତୈତ-ଦନ୍ନମଦ୍ଧି ପ୍ରଜାପତ ଇତ୍ଯାହ । ପ୍ରଜାଯାମେଵାନ୍ନାଦ୍ଯ-ନ୍ଦଧତେ ॥
ଯଦି ନାଵଜିଘ୍ରତ୍ । ଅଗ୍ନିଃ ପଶୁରାସୀଦିତ୍ଯଵ-ଘ୍ରାପଯେତ୍ । ଅଵ ହୈଵ ଜିଘ୍ରତି ॥
ଆକ୍ରାନ. ଵାଜୀ କ୍ରମୈରତ୍ଯ-କ୍ରମୀଦ୍ଵାଜୀ ଦ୍ଯୌସ୍ତେ ପୃଷ୍ଠ-ମ୍ପୃଥିଵୀ
ସଧସ୍ଥମିତ୍ଯଶ୍ଵ-ମନୁମନ୍ତ୍ରଯତେ ।
ଏଷାଂ-ଲୋଁକାନା-ମଭିଜିତ୍ଯୈ ॥
ସମିଦ୍ଧୋ ଅଞ୍ଜନ୍କୃଦର-ମ୍ମତୀନା-ମିତ୍ଯଶ୍ଵସ୍ଯା ପ୍ରିଯୋ ଭଵନ୍ତି ସରୂପତ୍ଵାଯ ॥ 19 ॥
ନାସ୍ମାତ୍ତେଜ ଇନ୍ଦ୍ରିଯ-ମ୍ପଶଵ-ଶ୍ଶ୍ରୀରପକ୍ରାମନ୍ତି ॥
ଲାଜୀ(3)ଞ୍ଛାଚୀ(3)ନ୍. ଯଶୋ ମମାଁ(4) ଇତ୍ଯତିରିକ୍ତ-ମନ୍ନମଶ୍ଵାଯୋ ପାହରନ୍ତି ।
ପ୍ରଜାମେଵାନ୍ନାଦୀ-ଙ୍କୁର୍ଵତେ ॥
ଏତଦ୍ଦେଵା ଅନ୍ନମତ୍ତୈତ-ଦନ୍ନମଦ୍ଧି ପ୍ରଜାପତ ଇତ୍ଯାହ । ପ୍ରଜାଯାମେଵାନ୍ନାଦ୍ଯ-ନ୍ଦଧତେ ॥
ଯଦି ନାଵଜିଘ୍ରତ୍ । ଅଗ୍ନିଃ ପଶୁରାସୀଦିତ୍ଯଵ-ଘ୍ରାପଯେତ୍ । ଅଵ ହୈଵ ଜିଘ୍ରତି ॥
ଆକ୍ରାନ. ଵାଜୀ କ୍ରମୈରତ୍ଯ-କ୍ରମୀଦ୍ଵାଜୀ ଦ୍ଯୌସ୍ତେ ପୃଷ୍ଠ-ମ୍ପୃଥିଵୀ
ସଧସ୍ଥମିତ୍ଯଶ୍ଵ-ମନୁମନ୍ତ୍ରଯତେ ।
ଏଷାଂ-ଲୋଁକାନା-ମଭିଜିତ୍ଯୈ ॥
ସମିଦ୍ଧୋ ଅଞ୍ଜନ୍କୃଦର-ମ୍ମତୀନା-ମିତ୍ଯଶ୍ଵସ୍ଯା ପ୍ରିଯୋ ଭଵନ୍ତି ସରୂପତ୍ଵାଯ ॥ 19 ॥
(ପରିତସ୍ଥୁଷ ଇତ୍ଯାହେ - ମେ ଏଵାସ୍ମୈ ଯୁନକ୍ତ୍ଯ - ଭିଜିତ୍ଯୈ-ଭର-ନ୍ତ୍ଯଶ୍ଵମେଧୋ - ରୁନ୍ଧେ - ରୂପମ୍ - ଜିଘ୍ରତି ତ୍ରୀଣି ଚ) (ଅ. 4)
ଅନୁଵାକଂ 5 - ବ୍ରହ୍ମୋଦ୍ଯନାମକଃ ହୋତୃବ୍ରାହ୍ମଣୋସ୍ସଂଵାଁଦଃ
ତେଜସା ଵା ଏଷ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯତେ । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ହୋତା ଚ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ବ୍ରହ୍ମୋଦ୍ଯଂ-ଵଁଦତଃ ।
ତେଜସା ଚୈଵୈନ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ଚ ସମଦ୍ର୍ଧଯତଃ ॥ ଦକ୍ଷିଣତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭଵତି ।
ଦକ୍ଷିଣତ ଆଯତନୋ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା । ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯୋ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ।
ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମେଵାସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣତୋ (ଦକ୍ଷିଣତୋ) ଦଧାତି ।
ତସ୍ମା-ଦ୍ଦକ୍ଷିଣୋ-ଽଦ୍ର୍ଧୋ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସିତରଃ ॥
ଉତ୍ତରତୋ ହୋତା ଭଵତି ॥ 20 ॥
ଅନୁଵାକଂ 5 - ବ୍ରହ୍ମୋଦ୍ଯନାମକଃ ହୋତୃବ୍ରାହ୍ମଣୋସ୍ସଂଵାଁଦଃ
ତେଜସା ଵା ଏଷ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯତେ । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ହୋତା ଚ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ବ୍ରହ୍ମୋଦ୍ଯଂ-ଵଁଦତଃ ।
ତେଜସା ଚୈଵୈନ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ଚ ସମଦ୍ର୍ଧଯତଃ ॥ ଦକ୍ଷିଣତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭଵତି ।
ଦକ୍ଷିଣତ ଆଯତନୋ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା । ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯୋ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ।
ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମେଵାସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣତୋ (ଦକ୍ଷିଣତୋ) ଦଧାତି ।
ତସ୍ମା-ଦ୍ଦକ୍ଷିଣୋ-ଽଦ୍ର୍ଧୋ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସିତରଃ ॥
ଉତ୍ତରତୋ ହୋତା ଭଵତି ॥ 20 ॥
ଉତ୍ତରତ ଆଯତନୋ ଵୈ ହୋତା । ଆଗ୍ନେଯୋ ଵୈ ହୋତା । ତେଜୋ ଵା ଅଗ୍ନିଃ । ତେଜ ଏଵାସ୍ଯୋତ୍ତରତୋ ଦଧାତି । ତସ୍ମାଦୁତ୍ତରୋ-ଽଦ୍ର୍ଧ-ସ୍ତେଜସ୍ଵିତରଃ ॥
ଯୂପମଭିତୋ ଵଦତଃ । ଯଜମାନଦେଵତ୍ଯୋ ଵୈ ଯୂପଃ । ଯଜମାନମେଵ ତେଜସା ଚ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ଚ ସମଦ୍ର୍ଧଯତଃ ॥
କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦାସୀତ୍-ପୂର୍ଵଚିତ୍ତି-ରିତ୍ଯାହ ।
ଦ୍ଯୌର୍ଵୈ ଵୃଷ୍ଟିଃ ପୂର୍ଵଚିତ୍ତିଃ ॥ 21 ॥
ଯୂପମଭିତୋ ଵଦତଃ । ଯଜମାନଦେଵତ୍ଯୋ ଵୈ ଯୂପଃ । ଯଜମାନମେଵ ତେଜସା ଚ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ଚ ସମଦ୍ର୍ଧଯତଃ ॥
କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦାସୀତ୍-ପୂର୍ଵଚିତ୍ତି-ରିତ୍ଯାହ ।
ଦ୍ଯୌର୍ଵୈ ଵୃଷ୍ଟିଃ ପୂର୍ଵଚିତ୍ତିଃ ॥ 21 ॥
ଦିଵମେଵ ଵୃଷ୍ଟିମଵରୁନ୍ଧେ ॥ କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦାସୀ-ଦ୍ବୃହଦ୍ଵଯ ଇତ୍ଯାହ । ଅଶ୍ଵୋ ଵୈ ବୃହଦ୍ଵଯଃ । ଅଶ୍ଵମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦାସୀତ୍-ପିଶଙ୍ଗିଲେତ୍ଯାହ । ରାତ୍ରିର୍ଵୈ ପିଶଙ୍ଗିଲା ।
ରାତ୍ରିମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦାସୀତ୍-ପିଲିପ୍ପିଲେତ୍ଯାହ । ଶ୍ରୀର୍ଵୈ ପିଲିପ୍ପିଲା । ଅନ୍ନାଦ୍ଯମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ 22 ॥
ରାତ୍ରିମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦାସୀତ୍-ପିଲିପ୍ପିଲେତ୍ଯାହ । ଶ୍ରୀର୍ଵୈ ପିଲିପ୍ପିଲା । ଅନ୍ନାଦ୍ଯମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ 22 ॥
କ-ସ୍ସ୍ଵିଦେକାକୀ ଚରତୀତ୍ଯାହ । ଅସୌ ଵା ଆଦିତ୍ଯ ଏକାକୀ ଚରତି । ତେଜ ଏଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
କ ଉ ସ୍ଵିଜ୍ଜାଯତେ ପୁନରିତ୍ଯାହ ।
ଚନ୍ଦ୍ରମା ଵୈ ଜାଯତେ ପୁନଃ ।
ଆଯୁରେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦ୍ଧିମସ୍ଯ ଭେଷଜମିତ୍ଯାହ ।
ଅଗ୍ନିର୍ଵୈ ହିମସ୍ଯ ଭେଷଜମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦା-ଵପନ-ମ୍ମହଦିତ୍ଯାହ ॥ 23 ॥
କ ଉ ସ୍ଵିଜ୍ଜାଯତେ ପୁନରିତ୍ଯାହ ।
ଚନ୍ଦ୍ରମା ଵୈ ଜାଯତେ ପୁନଃ ।
ଆଯୁରେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦ୍ଧିମସ୍ଯ ଭେଷଜମିତ୍ଯାହ ।
ଅଗ୍ନିର୍ଵୈ ହିମସ୍ଯ ଭେଷଜମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦା-ଵପନ-ମ୍ମହଦିତ୍ଯାହ ॥ 23 ॥
ଅଯଂ-ଵୈଁ ଲୋକ ଆଵପନ-ମ୍ମହତ୍ ।
ଅସ୍ମିନ୍ନେଵ ଲୋକେ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ॥
ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵା ପରମନ୍ତ-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯା ଇତ୍ଯାହ । ଵେଦିର୍ଵୈ ପରୋ-ଽନ୍ତଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ।
ଵେଦିମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵା ଭୁଵନସ୍ଯ ନାଭିମିତ୍ଯାହ ।
ଯଜ୍ଞୋ ଵୈ ଭୁଵନସ୍ଯ ନାଭିଃ । ଯଜ୍ଞମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵା ଵୃଷ୍ଣୋ ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ରେତ ଇତ୍ଯାହ ।
ସୋମୋ ଵୈ ଵୃଷ୍ଣୋ ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ରେତଃ । ସୋମପୀଥ-ମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
ପୃଚ୍ଛାମି ଵାଚଃ ପରମଂ-ଵ୍ଯୋଁମେତ୍ଯାହ । ବ୍ରହ୍ମ ଵୈ ଵାଚଃ ପରମଂ-ଵ୍ଯୋଁମ ।
ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ-ମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ 24 ॥
ଅସ୍ମିନ୍ନେଵ ଲୋକେ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ॥
ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵା ପରମନ୍ତ-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯା ଇତ୍ଯାହ । ଵେଦିର୍ଵୈ ପରୋ-ଽନ୍ତଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ।
ଵେଦିମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵା ଭୁଵନସ୍ଯ ନାଭିମିତ୍ଯାହ ।
ଯଜ୍ଞୋ ଵୈ ଭୁଵନସ୍ଯ ନାଭିଃ । ଯଜ୍ଞମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵା ଵୃଷ୍ଣୋ ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ରେତ ଇତ୍ଯାହ ।
ସୋମୋ ଵୈ ଵୃଷ୍ଣୋ ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ରେତଃ । ସୋମପୀଥ-ମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
ପୃଚ୍ଛାମି ଵାଚଃ ପରମଂ-ଵ୍ଯୋଁମେତ୍ଯାହ । ବ୍ରହ୍ମ ଵୈ ଵାଚଃ ପରମଂ-ଵ୍ଯୋଁମ ।
ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ-ମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ 24 ॥
(ହୋତା ଭଵତି - ଵୈ ଵୃଷ୍ଟିଃ ପୂର୍ଵଚିତ୍ତି - ରନ୍ନାଦ୍ଯମେଵାଵରୁନ୍ଧେ - ମହଦିତ୍ଯାହ - ସୋମୋ ଵୈ ଵୃଷ୍ଣୋ ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ରେତଶ୍ଚତ୍ଵାରି ଚ) (ଅ. 5)
ଅନୁଵାକଂ 6 - ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମୃତୋପଚାର-ସ୍ସଞ୍ଜ୍ଞପନପ୍ରକାରଃ
ଅପ ଵା ଏତସ୍ମା-ତ୍ପ୍ରାଣାଃ କ୍ରାମନ୍ତି । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ପ୍ରାଣାଯ ସ୍ଵାହା ଵ୍ଯାନାଯ ସ୍ଵାହେତି ସଞ୍ଜ୍ଞପ୍ଯମାନ ଆହୁତୀ-ର୍ଜୁହୋତି ।
ପ୍ରାଣାନେଵାସ୍ମିନ୍ଦଧାତି । ନାସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଣା ଅପକ୍ରାମନ୍ତି ॥ ଅଵନ୍ତୀଃ-ସ୍ଥାଵନ୍ତୀ-ସ୍ତ୍ଵା-ଽଵନ୍ତୁ । ପ୍ରିଯ-ନ୍ତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଣାମ୍ । ଵର୍ଷିଷ୍ଠମାପ୍ଯାନାମ୍ । ନିଧୀନା-ନ୍ତ୍ଵା ନିଧିପତିଗ୍ଂ ହଵାମହେ
ଵସୋମ-ମେତ୍ଯାହ ।
ଅପୈଵାସ୍ମୈ ତଦ୍ଧ୍ନୁଵତେ ॥ 25 ॥
ଅନୁଵାକଂ 6 - ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମୃତୋପଚାର-ସ୍ସଞ୍ଜ୍ଞପନପ୍ରକାରଃ
ଅପ ଵା ଏତସ୍ମା-ତ୍ପ୍ରାଣାଃ କ୍ରାମନ୍ତି । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ପ୍ରାଣାଯ ସ୍ଵାହା ଵ୍ଯାନାଯ ସ୍ଵାହେତି ସଞ୍ଜ୍ଞପ୍ଯମାନ ଆହୁତୀ-ର୍ଜୁହୋତି ।
ପ୍ରାଣାନେଵାସ୍ମିନ୍ଦଧାତି । ନାସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଣା ଅପକ୍ରାମନ୍ତି ॥ ଅଵନ୍ତୀଃ-ସ୍ଥାଵନ୍ତୀ-ସ୍ତ୍ଵା-ଽଵନ୍ତୁ । ପ୍ରିଯ-ନ୍ତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଣାମ୍ । ଵର୍ଷିଷ୍ଠମାପ୍ଯାନାମ୍ । ନିଧୀନା-ନ୍ତ୍ଵା ନିଧିପତିଗ୍ଂ ହଵାମହେ
ଵସୋମ-ମେତ୍ଯାହ ।
ଅପୈଵାସ୍ମୈ ତଦ୍ଧ୍ନୁଵତେ ॥ 25 ॥
ଅଥୋ ଧୁଵନ୍ତ୍ଯେଵୈନମ୍ । ଅଥୋ ନ୍ଯେଵାସ୍ମୈ ହ୍ନୁଵତେ ॥ ତ୍ରିଃ ପରିଯନ୍ତି । ତ୍ରଯ ଇମେ ଲୋକାଃ । ଏଭ୍ଯ ଏଵୈନଂ-ଲୋଁକେଭ୍ଯୋ ଧୁଵତେ ॥ ତ୍ରିଃ ପୁନଃ ପରିଯନ୍ତି । ଷଟ୍-ଥ୍ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ । ଷଡ୍ଵା ଋତଵଃ ।
ଋତୁଭିରେଵୈନ-ନ୍ଧୁଵତେ ॥ ଅପ ଵା ଏତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଣାଃ କ୍ରାମନ୍ତି ॥ 26 ॥
ଋତୁଭିରେଵୈନ-ନ୍ଧୁଵତେ ॥ ଅପ ଵା ଏତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଣାଃ କ୍ରାମନ୍ତି ॥ 26 ॥
ଯେ ଯଜ୍ଞେ ଧୁଵନ-ନ୍ତନ୍ଵତେ । ନଵକୃତ୍ଵଃ ପରିଯନ୍ତି । ନଵ ଵୈ ପୁରୁଷେ ପ୍ରାଣାଃ ।
ପ୍ରାଣାନେଵାତ୍ମନ୍ଦଧତେ । ନୈଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଣା ଅପକ୍ରାମନ୍ତି ॥ ଅମ୍ବେ ଅମ୍ବାଲ୍ଯମ୍ବିକ ଇତି ପତ୍ନୀମୁଦାନଯତି । ଅହ୍ଵତୈଵୈନାମ୍ ॥
ସୁଭଗେ କାମ୍ପୀଲ-ଵାସିନୀତ୍ଯାହ । ତପ ଏଵୈନା-ମୁପନଯତି ॥ ସୁଵର୍ଗେ ଲୋକେ ସମ୍ପ୍ରୋର୍ଣ୍ଵାଥା-ମିତ୍ଯାହ ॥ 27 ॥
ପ୍ରାଣାନେଵାତ୍ମନ୍ଦଧତେ । ନୈଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଣା ଅପକ୍ରାମନ୍ତି ॥ ଅମ୍ବେ ଅମ୍ବାଲ୍ଯମ୍ବିକ ଇତି ପତ୍ନୀମୁଦାନଯତି । ଅହ୍ଵତୈଵୈନାମ୍ ॥
ସୁଭଗେ କାମ୍ପୀଲ-ଵାସିନୀତ୍ଯାହ । ତପ ଏଵୈନା-ମୁପନଯତି ॥ ସୁଵର୍ଗେ ଲୋକେ ସମ୍ପ୍ରୋର୍ଣ୍ଵାଥା-ମିତ୍ଯାହ ॥ 27 ॥
ସୁଵର୍ଗମେଵୈନାଂ-ଲୋଁକ-ଙ୍ଗମଯତି ॥
ଆ-ଽହମଜାନି ଗର୍ଭଧମା ତ୍ଵମଜାସି ଗର୍ଭଧମିତ୍ଯାହ । ପ୍ରଜା ଵୈ ପଶଵୋ ଗର୍ଭଃ । ପ୍ରଜାମେଵ ପଶୂନାତ୍ମନ୍ଧତ୍ତେ ॥
ଦେଵା ଵା ଅଶ୍ଵମେଧେ ପଵମାନେ । ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକ-ନ୍ନ ପ୍ରାଜାନନ୍ନ୍ । ତମଶ୍ଵଃ ପ୍ରାଜାନାତ୍ । ଯଥ୍ସୂଚୀଭି-ରସିପଥା-ନ୍କଲ୍ପଯନ୍ତି ।
ସୁଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞାତ୍ଯୈ ॥ ଗାଯତ୍ରୀ ତ୍ରିଷ୍ଟୁବ୍ଜଗତୀତ୍ଯାହ ॥ 28 ॥
ଆ-ଽହମଜାନି ଗର୍ଭଧମା ତ୍ଵମଜାସି ଗର୍ଭଧମିତ୍ଯାହ । ପ୍ରଜା ଵୈ ପଶଵୋ ଗର୍ଭଃ । ପ୍ରଜାମେଵ ପଶୂନାତ୍ମନ୍ଧତ୍ତେ ॥
ଦେଵା ଵା ଅଶ୍ଵମେଧେ ପଵମାନେ । ସୁଵର୍ଗଂ-ଲୋଁକ-ନ୍ନ ପ୍ରାଜାନନ୍ନ୍ । ତମଶ୍ଵଃ ପ୍ରାଜାନାତ୍ । ଯଥ୍ସୂଚୀଭି-ରସିପଥା-ନ୍କଲ୍ପଯନ୍ତି ।
ସୁଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞାତ୍ଯୈ ॥ ଗାଯତ୍ରୀ ତ୍ରିଷ୍ଟୁବ୍ଜଗତୀତ୍ଯାହ ॥ 28 ॥
ଯଥା ଯଜୁରେଵୈତତ୍ ॥ ତ୍ରଯ୍ଯ-ସ୍ସୂଚ୍ଯୋ ଭଵନ୍ତି ।
ଅଯସ୍ମଯ୍ଯୋ ରଜତା ହରିଣ୍ଯଃ । ଅସ୍ଯ ଵୈ ଲୋକସ୍ଯ ରୂପମଯସ୍ମଯ୍ଯଃ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଯ ରଜତାଃ । ଦିଵୋ ହରିଣ୍ଯଃ । ଦିଶୋ ଵା ଅଯସ୍ମଯ୍ଯଃ ।
ଅଵାନ୍ତରଦିଶା ରଜତାଃ । ଊଦ୍ର୍ଧ୍ଵା ହରିଣ୍ଯଃ ।
ଦିଶ ଏଵାସ୍ମୈ କଲ୍ପଯତି ॥
କସ୍ତ୍ଵା-ଛ୍ଯତି କସ୍ତ୍ଵା ଵିଶାସ୍ତୀ-ତ୍ଯାହା ହିଗ୍ଂସାଯୈ ॥ 29 ॥
ଅଯସ୍ମଯ୍ଯୋ ରଜତା ହରିଣ୍ଯଃ । ଅସ୍ଯ ଵୈ ଲୋକସ୍ଯ ରୂପମଯସ୍ମଯ୍ଯଃ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଯ ରଜତାଃ । ଦିଵୋ ହରିଣ୍ଯଃ । ଦିଶୋ ଵା ଅଯସ୍ମଯ୍ଯଃ ।
ଅଵାନ୍ତରଦିଶା ରଜତାଃ । ଊଦ୍ର୍ଧ୍ଵା ହରିଣ୍ଯଃ ।
ଦିଶ ଏଵାସ୍ମୈ କଲ୍ପଯତି ॥
କସ୍ତ୍ଵା-ଛ୍ଯତି କସ୍ତ୍ଵା ଵିଶାସ୍ତୀ-ତ୍ଯାହା ହିଗ୍ଂସାଯୈ ॥ 29 ॥
(ହ୍ନୁଵତେ-କ୍ରାମ-ନ୍ତ୍ଯୂର୍ଣ୍ଵାଥାମିତ୍ଯାହ-ଜଗତୀତ୍ଯାହ-କଲ୍ପଯତ୍ଯେକ-ଞ୍ଚ) (ଅ. 6)
ଅନୁଵାକଂ 7 - ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରାଃ
ଅପ ଵା ଏତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର-ଙ୍କ୍ରାମତି । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ଊଦ୍ର୍ଧ୍ଵାମେନା-ମୁଚ୍ଛ୍ରଯତା-ଦିତ୍ଯାହ ।
ଶ୍ରୀର୍ଵୈ ରାଷ୍ଟ୍ରମଶ୍ଵମେଧଃ ।
ଶ୍ରିଯମେଵାସ୍ମ ରାଷ୍ଟ୍ରମୂଦ୍ର୍ଧ୍ଵ-ମୁଚ୍ଛ୍ରଯତି ॥ ଵେଣୁଭାର-ଙ୍ଗିରାଵି-ଵେତ୍ଯାହ ।
ରାଷ୍ଟ୍ରଂ-ଵୈଁ ଭାରଃ । ରାଷ୍ଟ୍ରମେଵାସ୍ମୈ ପର୍ଯୂହତି ॥ ଅଥାସ୍ଯା ମଦ୍ଧ୍ଯମେଧତା-ମିତ୍ଯାହ । ଶ୍ରୀର୍ଵୈ ରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ମଦ୍ଧ୍ଯମ୍ ॥ 30 ॥
ଅନୁଵାକଂ 7 - ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରାଃ
ଅପ ଵା ଏତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର-ଙ୍କ୍ରାମତି । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ଊଦ୍ର୍ଧ୍ଵାମେନା-ମୁଚ୍ଛ୍ରଯତା-ଦିତ୍ଯାହ ।
ଶ୍ରୀର୍ଵୈ ରାଷ୍ଟ୍ରମଶ୍ଵମେଧଃ ।
ଶ୍ରିଯମେଵାସ୍ମ ରାଷ୍ଟ୍ରମୂଦ୍ର୍ଧ୍ଵ-ମୁଚ୍ଛ୍ରଯତି ॥ ଵେଣୁଭାର-ଙ୍ଗିରାଵି-ଵେତ୍ଯାହ ।
ରାଷ୍ଟ୍ରଂ-ଵୈଁ ଭାରଃ । ରାଷ୍ଟ୍ରମେଵାସ୍ମୈ ପର୍ଯୂହତି ॥ ଅଥାସ୍ଯା ମଦ୍ଧ୍ଯମେଧତା-ମିତ୍ଯାହ । ଶ୍ରୀର୍ଵୈ ରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ମଦ୍ଧ୍ଯମ୍ ॥ 30 ॥
ଶ୍ରିଯମେଵା-ଵରୁନ୍ଧେ ॥ ଶୀତେ ଵାତେ ପୁନନ୍ନି-ଵେତ୍ଯାହ । କ୍ଷେମୋ ଵୈ ରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଶୀତୋ ଵାତଃ । କ୍ଷେମମେଵା-ଵରୁନ୍ଧେ ॥ ଯଦ୍ଧରିଣୀ ଯଵମତ୍ତୀତ୍ଯାହ । ଵିଡ୍ଵୈ ହରିଣୀ । ରାଷ୍ଟ୍ରଂ-ଯଁଵଃ । ଵିଶ-ଞ୍ଚୈଵାସ୍ମୈ ରାଷ୍ଟ୍ର-ଞ୍ଚ ସମୀଚୀ ଦଧାତି ॥
ନ ପୁଷ୍ଟ-ମ୍ପଶୁ ମନ୍ଯତ ଇତ୍ଯାହ ।
ତସ୍ମା-ଦ୍ରାଜା ପଶୂନ୍ନ ପୁଷ୍ଯତି ॥ 31 ॥
ନ ପୁଷ୍ଟ-ମ୍ପଶୁ ମନ୍ଯତ ଇତ୍ଯାହ ।
ତସ୍ମା-ଦ୍ରାଜା ପଶୂନ୍ନ ପୁଷ୍ଯତି ॥ 31 ॥
ଶୂଦ୍ରା ଯଦର୍ଯଜାରା ନ ପୋଷାଯ ଧନାଯତୀତ୍ଯାହ ।
ତସ୍ମା-ଦ୍ଵୈଶୀପୁତ୍ର-ନ୍ନାଭିଷିଞ୍ଚନ୍ତେ ॥ ଇଯଂ-ଯଁକା ଶକୁନ୍ତିକେତ୍ଯାହ । ଵିଡ୍ଵୈ ଶକୁନ୍ତିକା । ରାଷ୍ଟ୍ରମଶ୍ଵମେଧଃ । ଵିଶ-ଞ୍ଚୈଵାସ୍ମୈ ରାଷ୍ଟ୍ର-ଞ୍ଚ ସମୀଚୀ ଦଧାତି ॥
ଆହଲମିତି ସର୍ପତୀତ୍ଯାହ । ତସ୍ମା-ଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଵିଶଃ ସର୍ପନ୍ତି ॥ ଆହତ-ଙ୍ଗଭେ ପସ ଇତ୍ଯାହ । ଵିଡ୍ଵୈ ଗଭଃ ॥ 32 ॥
ତସ୍ମା-ଦ୍ଵୈଶୀପୁତ୍ର-ନ୍ନାଭିଷିଞ୍ଚନ୍ତେ ॥ ଇଯଂ-ଯଁକା ଶକୁନ୍ତିକେତ୍ଯାହ । ଵିଡ୍ଵୈ ଶକୁନ୍ତିକା । ରାଷ୍ଟ୍ରମଶ୍ଵମେଧଃ । ଵିଶ-ଞ୍ଚୈଵାସ୍ମୈ ରାଷ୍ଟ୍ର-ଞ୍ଚ ସମୀଚୀ ଦଧାତି ॥
ଆହଲମିତି ସର୍ପତୀତ୍ଯାହ । ତସ୍ମା-ଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଵିଶଃ ସର୍ପନ୍ତି ॥ ଆହତ-ଙ୍ଗଭେ ପସ ଇତ୍ଯାହ । ଵିଡ୍ଵୈ ଗଭଃ ॥ 32 ॥
ରାଷ୍ଟ୍ର-ମ୍ପସଃ । ରାଷ୍ଟ୍ରମଵ ଵିଶ୍ଯାହନ୍ତି । ତସ୍ମା-ଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରଂ-ଵିଁଶ-ଙ୍ଘାତୁକମ୍ ॥
ମାତା ଚ ତେ ପିତା ଚ ତ ଇତ୍ଯାହ । ଇଯଂ-ଵୈଁ ମାତା । ଅସୌ ପିତା । ଆଭ୍ଯାମେଵୈନ-ମ୍ପରିଦଦାତି ॥
ଅଗ୍ରଂ-ଵୃଁକ୍ଷସ୍ଯ ରୋହତ ଇତ୍ଯାହ ।
ଶ୍ରୀର୍ଵୈ ଵକ୍ଷସ୍ଯାଗ୍ରମ୍ । ଶ୍ରିଯମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ 33 ॥
ମାତା ଚ ତେ ପିତା ଚ ତ ଇତ୍ଯାହ । ଇଯଂ-ଵୈଁ ମାତା । ଅସୌ ପିତା । ଆଭ୍ଯାମେଵୈନ-ମ୍ପରିଦଦାତି ॥
ଅଗ୍ରଂ-ଵୃଁକ୍ଷସ୍ଯ ରୋହତ ଇତ୍ଯାହ ।
ଶ୍ରୀର୍ଵୈ ଵକ୍ଷସ୍ଯାଗ୍ରମ୍ । ଶ୍ରିଯମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ 33 ॥
ପ୍ରସୁଲାମୀତି ତେ ପିତା ଗଭେ ମୁଷ୍ଟିମତଗ୍ଂସଯ-ଦିତ୍ଯାହ । ଵିଡ୍ଵୈ ଗଭଃ । ରାଷ୍ଟ୍ର-ମ୍ମୁଷ୍ଟିଃ । ରାଷ୍ଟ୍ରମେଵ ଵିଶ୍ଯାହନ୍ତି । ତସ୍ମା-ଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରଂ-ଵିଁଶ-ଙ୍ଘାତୁକମ୍ ॥ ଅପ ଵା ଏତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଣାଃ କ୍ରାମନ୍ତି । ଯେ ଯଜ୍ଞେ-ଽପୂତଂ-ଵଁଦନ୍ତି ।
ଦଧିକ୍ରାଵ୍.ଣ୍ଣୋ ଅକାରିଷମିତି ସୁରଭି-ମତୀମୃଚଂ-ଵଁଦନ୍ତି ।
ପ୍ରାଣା ଵୈ ସୁରଭଯଃ । ପ୍ରାଣାନେଵାତ୍ମନ୍ଦଧତେ । ନୈଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଣା ଅପକ୍ରାମନ୍ତି ॥
ଆପୋ ହିଷ୍ଠା ମଯୋଭୁଵ ଇତ୍ଯଦ୍ଭିର୍ମାର୍ଜଯନ୍ତେ । ଆପୋ ଵୈ ସର୍ଵା ଦେଵତାଃ ।
ଦେଵତାଭିରେ-ଵାତ୍ମାନ-ମ୍ପଵଯନ୍ତେ ॥ 34 ॥
ଦଧିକ୍ରାଵ୍.ଣ୍ଣୋ ଅକାରିଷମିତି ସୁରଭି-ମତୀମୃଚଂ-ଵଁଦନ୍ତି ।
ପ୍ରାଣା ଵୈ ସୁରଭଯଃ । ପ୍ରାଣାନେଵାତ୍ମନ୍ଦଧତେ । ନୈଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଣା ଅପକ୍ରାମନ୍ତି ॥
ଆପୋ ହିଷ୍ଠା ମଯୋଭୁଵ ଇତ୍ଯଦ୍ଭିର୍ମାର୍ଜଯନ୍ତେ । ଆପୋ ଵୈ ସର୍ଵା ଦେଵତାଃ ।
ଦେଵତାଭିରେ-ଵାତ୍ମାନ-ମ୍ପଵଯନ୍ତେ ॥ 34 ॥
(ରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ମଦ୍ଧ୍ଯମ୍ - ପୁଷ୍ଯତି - ଗଭୋ - ରୁନ୍ଧେ - ଦଧତେ ଚତ୍ଵାରି ଚ) (ଅ. 7)
ଅନୁଵାକଂ 8 - ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ତତ୍ପଶୂନା-ଞ୍ଚ ପ୍ରଶଂସା
ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଜା-ସ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରେଣା-ଽନୁ ପ୍ରାଵିଶତ୍ । ତାଭ୍ଯଃ ପୁନ-ସ୍ସମ୍ଭଵିତୁ-ନ୍ନାଶକ୍ନୋତ୍ । ସୋ-ଽବ୍ରଵୀତ୍ । ଋଦ୍ଧ୍ନଵଦିଥ୍ସଃ । ଯୋ ମେତଃ ପୁନଃ ସଭଂରଦିତି । ତ-ନ୍ଦେଵା ଅଶ୍ଵମେଧେନୈଵ ସମଭରନ୍ନ୍ । ତତୋ ଵୈ ତ ଆଦ୍ର୍ଧ୍ନୁଵନ୍ନ । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ପ୍ରଜାପତିମେଵ ସମ୍ଭରତ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ନୋତି ॥ ପୁରୁଷମାଲଭତେ ॥ 35 ॥
ଅନୁଵାକଂ 8 - ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ତତ୍ପଶୂନା-ଞ୍ଚ ପ୍ରଶଂସା
ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଜା-ସ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରେଣା-ଽନୁ ପ୍ରାଵିଶତ୍ । ତାଭ୍ଯଃ ପୁନ-ସ୍ସମ୍ଭଵିତୁ-ନ୍ନାଶକ୍ନୋତ୍ । ସୋ-ଽବ୍ରଵୀତ୍ । ଋଦ୍ଧ୍ନଵଦିଥ୍ସଃ । ଯୋ ମେତଃ ପୁନଃ ସଭଂରଦିତି । ତ-ନ୍ଦେଵା ଅଶ୍ଵମେଧେନୈଵ ସମଭରନ୍ନ୍ । ତତୋ ଵୈ ତ ଆଦ୍ର୍ଧ୍ନୁଵନ୍ନ । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ପ୍ରଜାପତିମେଵ ସମ୍ଭରତ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ନୋତି ॥ ପୁରୁଷମାଲଭତେ ॥ 35 ॥
ଵୈରାଜୋ ଵୈ ପୁରୁଷଃ । ଵିରାଜ-ମେଵାଲଭତେ । ଅଥୋ ଅନ୍ନଂ-ଵୈଁ ଵିରାଟ୍ । ଅନ୍ନମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ ଅଶ୍ଵମାଲଭତେ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ ।
ପ୍ରଜାପତି-ମେଵାଲଭତେ । ଅଥୋ ଶ୍ରୀର୍ଵା ଏକଶଫମ୍ ।
ଶ୍ରିଯ-ମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ ଗାମାଲଭତେ ॥ 36 ॥
ପ୍ରଜାପତି-ମେଵାଲଭତେ । ଅଥୋ ଶ୍ରୀର୍ଵା ଏକଶଫମ୍ ।
ଶ୍ରିଯ-ମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ ଗାମାଲଭତେ ॥ 36 ॥
ଯଜ୍ଞୋ ଵୈ ଗୌଃ । ଯଜ୍ଞମେଵାଲଭତେ ।
ଅଥୋ ଅନ୍ନଂ-ଵୈଁ ଗୌଃ । ଅନ୍ନମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
ଅଜାଵୀ ଆଲଭତେ ଭୂମ୍ନେ । ଅଥୋ ପୁଷ୍ଟିର୍ଵୈ ଭୂମା ।
ପୁଷ୍ଟିମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
ପର୍ଯଗ୍ନିକୃତ-ମ୍ପୁରୁଷ-ଞ୍ଚାରଣ୍ଯାଗ୍-ଶ୍ଚୋ-ଥ୍ସୃଜନ୍ତ୍ଯହିଗ୍ଂସାଯୈ ॥ ଉଭୌ ଵା ଏତୌ ପଶୂ ଆଲଭ୍ଯେତେ । ଯଶ୍ଚାଵମୋ ଯଶ୍ଚ ପରମଃ ।
ତେ-ଽସ୍ଯୋଭଯେ ଯଜ୍ଞେ ବଦ୍ଧାଃ । ଅଭୀଷ୍ଟା ଅଭିପ୍ରୀତାଃ । ଅଭିଜିତା ଅଭିହୁତା ଭଵନ୍ତି ॥ ନୈନ-ନ୍ଦଙ୍କ୍ଷ୍ଣଵଃ ପଶଵୋ ଯଜ୍ଞେ ବଦ୍ଧାଃ ।
ଅଭୀଷ୍ଟା ଅଭିପ୍ରୀତାଃ । ଅଭିଜିତା ଅଭିହୁତା ହିଗ୍ଂସନ୍ତି । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ । ଯ ଉ ଚୈନମେଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 37 ॥
ଅଥୋ ଅନ୍ନଂ-ଵୈଁ ଗୌଃ । ଅନ୍ନମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
ଅଜାଵୀ ଆଲଭତେ ଭୂମ୍ନେ । ଅଥୋ ପୁଷ୍ଟିର୍ଵୈ ଭୂମା ।
ପୁଷ୍ଟିମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
ପର୍ଯଗ୍ନିକୃତ-ମ୍ପୁରୁଷ-ଞ୍ଚାରଣ୍ଯାଗ୍-ଶ୍ଚୋ-ଥ୍ସୃଜନ୍ତ୍ଯହିଗ୍ଂସାଯୈ ॥ ଉଭୌ ଵା ଏତୌ ପଶୂ ଆଲଭ୍ଯେତେ । ଯଶ୍ଚାଵମୋ ଯଶ୍ଚ ପରମଃ ।
ତେ-ଽସ୍ଯୋଭଯେ ଯଜ୍ଞେ ବଦ୍ଧାଃ । ଅଭୀଷ୍ଟା ଅଭିପ୍ରୀତାଃ । ଅଭିଜିତା ଅଭିହୁତା ଭଵନ୍ତି ॥ ନୈନ-ନ୍ଦଙ୍କ୍ଷ୍ଣଵଃ ପଶଵୋ ଯଜ୍ଞେ ବଦ୍ଧାଃ ।
ଅଭୀଷ୍ଟା ଅଭିପ୍ରୀତାଃ । ଅଭିଜିତା ଅଭିହୁତା ହିଗ୍ଂସନ୍ତି । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ । ଯ ଉ ଚୈନମେଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 37 ॥
(ଲଭତେ - ଗାମାଲଭତେ - ପରମୋ-ଽଷ୍ଟୌ ଚ) (ଅ. 8)
ଅନୁଵାକଂ 9 - ଉତ୍ତମେ-ଽହନି ପ୍ରଶଵଃ
ପ୍ରଥମେନ ଵା ଏଷ ସ୍ତୋମନ ରାଦ୍ଧ୍ଵା ।
ଚତୁଷ୍ଟୋମେନ କୃତେନାଯାନା-ମୁତ୍ତରେ-ଽହନ୍ନ୍ ।
ଏକଵିଗ୍ଂଶେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯା-ମ୍ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ॥
ଏକଵିଗ୍ଂଶା-ତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯା ଋତୂନନ୍ଵାରୋହତି । ଋତଵୋ ଵୈ ପୃଷ୍ଠାନି । ଋତଵଃ ସଂଵଁଥ୍ସରଃ । ଋତୁଷ୍ଵେଵ ସଂଵଁଥ୍ସରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯ । ଦେଵତା ଅଭ୍ଯାରୋହତି । ଶକ୍ଵରଯଃ ପୃଷ୍ଠ-ମ୍ଭଵନ୍ତ୍ଯ-ନ୍ଯଦନ୍ଯ-ଚ୍ଛନ୍ଦଃ । ଅନ୍ଯେ-ଽନ୍ଯେ ଵା ଏତେ ପଶଵ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ ॥ 38 ॥
ଅନୁଵାକଂ 9 - ଉତ୍ତମେ-ଽହନି ପ୍ରଶଵଃ
ପ୍ରଥମେନ ଵା ଏଷ ସ୍ତୋମନ ରାଦ୍ଧ୍ଵା ।
ଚତୁଷ୍ଟୋମେନ କୃତେନାଯାନା-ମୁତ୍ତରେ-ଽହନ୍ନ୍ ।
ଏକଵିଗ୍ଂଶେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯା-ମ୍ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ॥
ଏକଵିଗ୍ଂଶା-ତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯା ଋତୂନନ୍ଵାରୋହତି । ଋତଵୋ ଵୈ ପୃଷ୍ଠାନି । ଋତଵଃ ସଂଵଁଥ୍ସରଃ । ଋତୁଷ୍ଵେଵ ସଂଵଁଥ୍ସରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯ । ଦେଵତା ଅଭ୍ଯାରୋହତି । ଶକ୍ଵରଯଃ ପୃଷ୍ଠ-ମ୍ଭଵନ୍ତ୍ଯ-ନ୍ଯଦନ୍ଯ-ଚ୍ଛନ୍ଦଃ । ଅନ୍ଯେ-ଽନ୍ଯେ ଵା ଏତେ ପଶଵ ଆଲଭ୍ଯନ୍ତେ ॥ 38 ॥
ଉତେଵ ଗ୍ରାମ୍ଯାଃ । ଉତେଵାରଣ୍ଯାଃ । ଅହରେଵ ରୂପେଣ ସମଦ୍ର୍ଧଯତି । ଅଥୋ ଅହ୍ନ ଏଵୈଷ ବଲିର୍ହ୍ରିଯତେ ॥ ତଦାହୁଃ । ଅପଶଵୋ ଵା ଏତେ ।
ଯଦଜା-ଵଯଶ୍ଚାରଣ୍ଯାଶ୍ଚ । ଏତେ ଵୈ ସର୍ଵେ ପଶଵଃ । ଯଦ୍ଗଵ୍ଯା ଇତି ।
ଗଵ୍ଯା-ନ୍ପଶୂନୁତ୍ତମେ-ଽହନ୍ନାଲଭତେ ॥ 39 ॥
ଯଦଜା-ଵଯଶ୍ଚାରଣ୍ଯାଶ୍ଚ । ଏତେ ଵୈ ସର୍ଵେ ପଶଵଃ । ଯଦ୍ଗଵ୍ଯା ଇତି ।
ଗଵ୍ଯା-ନ୍ପଶୂନୁତ୍ତମେ-ଽହନ୍ନାଲଭତେ ॥ 39 ॥
ତେନୈଵୋଭଯା-ନ୍ପଶୂନଵରୁନ୍ଧେ ॥ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯା ଭଵନ୍ତି । ଅନଭିଜିତସ୍ଯା-ଭିଜିତ୍ଯୈ ॥ ସୌରୀର୍ନଵ ଶ୍ଵେତାଵଶା ଅନୂବନ୍ଧ୍ଯା ଭଵନ୍ତି ।
ଅନ୍ତତ ଏଵ ବହ୍ମଵର୍ଚସମଵରୁନ୍ଧେ ॥
ସୋମାଯ ସ୍ଵରାଜ୍ଞେ-ଽନୋଵାହା-ଵନଡ୍ଵାହାଵିତି ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵିନଃ ପଶୂନାଲଭତେ ।
ଅହୋରାତ୍ରାଣା-ମଭିଜିତ୍ଯୈ ॥ ପଶୁଭିର୍ଵା ଏଷ ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯତେ । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ଛଗଲ-ଙ୍କଲ୍ମାଷ-ଙ୍କିକିଦୀଵିଂ-ଵିଁଦୀଗଯମିତି ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ ।
ପଶୁଭିରେଵାତ୍ମାନଗ୍ଂ ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥
ଋତୁଭିର୍ଵା ଏଷ ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯତେ । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ପିଶଙ୍ଗା-ସ୍ତ୍ରଯୋ ଵାସନ୍ତା ଇତ୍ଯୃତୁ-ପଶୂନାଲଭତେ । ଋତୁଭିରେ-ଵାତ୍ମାନଗ୍ଂ ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥
ଆ ଵା ଏଷ ପଶୁଭ୍ଯୋ ଵୃଶ୍ଚ୍ଯତେ ।
ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ । ପର୍ଯଗ୍ନିକୃତା ଉଥ୍ସୃଜନ୍ତ୍ଯନାଵ୍ରସ୍କାଯ ॥ 40 ॥
ଅନ୍ତତ ଏଵ ବହ୍ମଵର୍ଚସମଵରୁନ୍ଧେ ॥
ସୋମାଯ ସ୍ଵରାଜ୍ଞେ-ଽନୋଵାହା-ଵନଡ୍ଵାହାଵିତି ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵିନଃ ପଶୂନାଲଭତେ ।
ଅହୋରାତ୍ରାଣା-ମଭିଜିତ୍ଯୈ ॥ ପଶୁଭିର୍ଵା ଏଷ ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯତେ । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ଛଗଲ-ଙ୍କଲ୍ମାଷ-ଙ୍କିକିଦୀଵିଂ-ଵିଁଦୀଗଯମିତି ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ ।
ପଶୁଭିରେଵାତ୍ମାନଗ୍ଂ ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥
ଋତୁଭିର୍ଵା ଏଷ ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯତେ । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ପିଶଙ୍ଗା-ସ୍ତ୍ରଯୋ ଵାସନ୍ତା ଇତ୍ଯୃତୁ-ପଶୂନାଲଭତେ । ଋତୁଭିରେ-ଵାତ୍ମାନଗ୍ଂ ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥
ଆ ଵା ଏଷ ପଶୁଭ୍ଯୋ ଵୃଶ୍ଚ୍ଯତେ ।
ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ । ପର୍ଯଗ୍ନିକୃତା ଉଥ୍ସୃଜନ୍ତ୍ଯନାଵ୍ରସ୍କାଯ ॥ 40 ॥
(ଲଭ୍ଯନ୍ତେ - ଲଭତେ - ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ-ଽଷ୍ଟୌ ଚ) (ଅ. 9)
ଅନୁଵାକଂ 10 - ମହିମାଭିଧାନୌ ପ୍ରହୌ
ପ୍ରଜାପତି-ରକାମଯତ ମହାନନ୍ନାଦ-ସ୍ସ୍ଯାମିତି ।
ସ ଏତାଵଶ୍ଵମେଧେ ମହିମାନାଵପଶ୍ଯତ୍ । ତାଵଗୃହ୍ଣୀତ । ତତୋ ଵୈ ସ ମହାନନ୍ନାଦୋ-ଽଭଵତ୍ । ଯଃ କାମଯେତ ମହାନନ୍ନାଦ-ସ୍ସ୍ଯାମିତି । ସ ଏତାଵଶ୍ଵମେଧେ ମହିମାନୌ ଗୃହ୍ଣୀତ ।
ମହାନେଵାନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ॥ ଯଜମାନଦେଵତ୍ଯା ଵୈ ଵପା । ରାଜା ମହିମା ।
ଯଦ୍ଵପା-ମ୍ମହିମ୍ନୋଭଯତଃ ପରିଯଜତି ।
ଯଜମାନମେଵ ରାଜ୍ଯେନୋଭଯତଃ ପରିଗୃହ୍ଣାତି ॥
ପୁରସ୍ତା-ଥ୍ସ୍ଵାହାକାରା ଵା ଅନ୍ଯେ ଦେଵାଃ ।
ଉପରିଷ୍ଟା-ଥ୍ସ୍ଵାହାକାରା ଅନ୍ଯେ । ତେ ଵା ଏତେ-ଽଶ୍ଵ ଏଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯ ଉଭଯେ-ଽଵରୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ ।
ଯଦ୍ଵପା-ମ୍ମହିମ୍ନୋଭଯତଃ ପରିଯଜତି । ତାନେଵୋଭଯା-ନ୍ପ୍ରୀଣାତି ॥ 41 ॥
ଅନୁଵାକଂ 10 - ମହିମାଭିଧାନୌ ପ୍ରହୌ
ପ୍ରଜାପତି-ରକାମଯତ ମହାନନ୍ନାଦ-ସ୍ସ୍ଯାମିତି ।
ସ ଏତାଵଶ୍ଵମେଧେ ମହିମାନାଵପଶ୍ଯତ୍ । ତାଵଗୃହ୍ଣୀତ । ତତୋ ଵୈ ସ ମହାନନ୍ନାଦୋ-ଽଭଵତ୍ । ଯଃ କାମଯେତ ମହାନନ୍ନାଦ-ସ୍ସ୍ଯାମିତି । ସ ଏତାଵଶ୍ଵମେଧେ ମହିମାନୌ ଗୃହ୍ଣୀତ ।
ମହାନେଵାନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ॥ ଯଜମାନଦେଵତ୍ଯା ଵୈ ଵପା । ରାଜା ମହିମା ।
ଯଦ୍ଵପା-ମ୍ମହିମ୍ନୋଭଯତଃ ପରିଯଜତି ।
ଯଜମାନମେଵ ରାଜ୍ଯେନୋଭଯତଃ ପରିଗୃହ୍ଣାତି ॥
ପୁରସ୍ତା-ଥ୍ସ୍ଵାହାକାରା ଵା ଅନ୍ଯେ ଦେଵାଃ ।
ଉପରିଷ୍ଟା-ଥ୍ସ୍ଵାହାକାରା ଅନ୍ଯେ । ତେ ଵା ଏତେ-ଽଶ୍ଵ ଏଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯ ଉଭଯେ-ଽଵରୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ ।
ଯଦ୍ଵପା-ମ୍ମହିମ୍ନୋଭଯତଃ ପରିଯଜତି । ତାନେଵୋଭଯା-ନ୍ପ୍ରୀଣାତି ॥ 41 ॥
(ପରିଯଜତି ଷଟ୍ଚ) (ଅ. 10)
ଅନୁଵାକଂ 11 - ଶରୀରହୋମା-ସ୍ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃଦାଦଯଶ୍ଚ
ଵୈଶ୍ଵଦେଵୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ । ତଂ-ଯଁତ୍ପ୍ରାଜାପତ୍ଯ-ଙ୍କୁର୍ଯାତ୍ । ଯା ଦେଵତା ଅପିଭାଗାଃ ।
ତା ଭାଗଧେଯେନ ଵ୍ଯଦ୍ର୍ଧଯେତ୍ । ଦେଵତାଭ୍ଯ-ସ୍ସମଦ-ନ୍ଦଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ । ସ୍ତେଗାନ୍-ଦଗ୍ଗ୍ଷ୍ଟ୍ରାଭ୍ଯା-ମ୍ମଣ୍ଡୂକା-ଞ୍ଜମ୍ଭ୍ଯେ-ଭିରିତି ।
ଆଜ୍ଯ-ମଵଦାନ-ଙ୍କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିସଙ୍ଖ୍ଯାଯ-ମାହୁତୀ-ର୍ଜୁହୋତି । ଯା ଏଵ ଦେଵତା ଅପିଭାଗାଃ । ତା ଭାଗଧେଯେନ ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ।
ନ ଦେଵତାଭ୍ଯ-ସ୍ସମଦ-ନ୍ଦଧାତି ॥ 42 ॥
ଅନୁଵାକଂ 11 - ଶରୀରହୋମା-ସ୍ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃଦାଦଯଶ୍ଚ
ଵୈଶ୍ଵଦେଵୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ । ତଂ-ଯଁତ୍ପ୍ରାଜାପତ୍ଯ-ଙ୍କୁର୍ଯାତ୍ । ଯା ଦେଵତା ଅପିଭାଗାଃ ।
ତା ଭାଗଧେଯେନ ଵ୍ଯଦ୍ର୍ଧଯେତ୍ । ଦେଵତାଭ୍ଯ-ସ୍ସମଦ-ନ୍ଦଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ । ସ୍ତେଗାନ୍-ଦଗ୍ଗ୍ଷ୍ଟ୍ରାଭ୍ଯା-ମ୍ମଣ୍ଡୂକା-ଞ୍ଜମ୍ଭ୍ଯେ-ଭିରିତି ।
ଆଜ୍ଯ-ମଵଦାନ-ଙ୍କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିସଙ୍ଖ୍ଯାଯ-ମାହୁତୀ-ର୍ଜୁହୋତି । ଯା ଏଵ ଦେଵତା ଅପିଭାଗାଃ । ତା ଭାଗଧେଯେନ ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ।
ନ ଦେଵତାଭ୍ଯ-ସ୍ସମଦ-ନ୍ଦଧାତି ॥ 42 ॥
ଚତୁର୍ଦଶୈତା-ନନୁଵାକାଞ୍ଜୁହୋତ୍ଯ-ନନ୍ତରିତ୍ଯୈ ॥
ପ୍ରଯାସାଯ ସ୍ଵାହେତି ପଞ୍ଚଦଶମ୍ । ପଞ୍ଚଦଶ ଵା ଅଦ୍ର୍ଧମାସସ୍ଯ ରାତ୍ରଯଃ ।
ଅଦ୍ର୍ଧମାସଶ-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସର ଆପ୍ଯତେ ॥ ଦେଵାସୁରା-ସ୍ସଂଯଁନ୍ତ୍ତା ଆସନ୍ନ୍ ।
ତେ-ଽବ୍ରୁଵନ୍ନଗ୍ନଯଃ ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତଃ । ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଵଯମୁଦ୍ଧାର-ମୁଦ୍ଧରାମହୈ ।
ଅଥୈତାନଭି-ଭଵାମେତି । ତେ ଲୋହିତ-ମୁଦହରନ୍ତ ।
ତତୋ ଦେଵା ଅଭଵନ୍ନ୍ ॥ 43 ॥
ପ୍ରଯାସାଯ ସ୍ଵାହେତି ପଞ୍ଚଦଶମ୍ । ପଞ୍ଚଦଶ ଵା ଅଦ୍ର୍ଧମାସସ୍ଯ ରାତ୍ରଯଃ ।
ଅଦ୍ର୍ଧମାସଶ-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସର ଆପ୍ଯତେ ॥ ଦେଵାସୁରା-ସ୍ସଂଯଁନ୍ତ୍ତା ଆସନ୍ନ୍ ।
ତେ-ଽବ୍ରୁଵନ୍ନଗ୍ନଯଃ ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତଃ । ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଵଯମୁଦ୍ଧାର-ମୁଦ୍ଧରାମହୈ ।
ଅଥୈତାନଭି-ଭଵାମେତି । ତେ ଲୋହିତ-ମୁଦହରନ୍ତ ।
ତତୋ ଦେଵା ଅଭଵନ୍ନ୍ ॥ 43 ॥
ପରା-ଽସୁରାଃ । ଯଥ୍ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃଦ୍ଭ୍ଯୋ ଲୋହିତ-ଞ୍ଜୁହୋତି ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯାଭିଭୂତ୍ଯୈ । ଭଵତ୍ଯାତ୍ମନା । ପରା-ଽସ୍ଯ ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯୋ ଭଵତି ॥
ଗୋମୃଗକଣ୍ଠେନ ପ୍ରଥମା-ମାହୁତି-ଞ୍ଜୁହୋତି ।
ପଶଵୋ ଵୈ ଗୋମୃଗଃ । ରୁଦ୍ରୋ-ଽଗ୍ନି-ସ୍ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତ୍ । ରୁଦ୍ରାଦେଵ ପଶୂନନ୍ତର୍ଦଧାତି । ଅଥୋ ଯତ୍ରୈଷା-ଽଽହୁତିର୍-ହୂଯତେ ।
ନ ତତ୍ର ରୁଦ୍ରଃ ପଶୂନଭିମନ୍ଯତେ ॥ 44 ॥
ଗୋମୃଗକଣ୍ଠେନ ପ୍ରଥମା-ମାହୁତି-ଞ୍ଜୁହୋତି ।
ପଶଵୋ ଵୈ ଗୋମୃଗଃ । ରୁଦ୍ରୋ-ଽଗ୍ନି-ସ୍ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତ୍ । ରୁଦ୍ରାଦେଵ ପଶୂନନ୍ତର୍ଦଧାତି । ଅଥୋ ଯତ୍ରୈଷା-ଽଽହୁତିର୍-ହୂଯତେ ।
ନ ତତ୍ର ରୁଦ୍ରଃ ପଶୂନଭିମନ୍ଯତେ ॥ 44 ॥
ଅଶ୍ଵଶଫେନ ଦ୍ଵିତୀଯା-ମାହୁତି-ଞ୍ଜୁହୋତି । ପଶଵୋ ଵା ଏକଶଫମ୍ । ରୁଦ୍ରୋ-ଽଗ୍ନି-ସ୍ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତ୍ । ରୁଦ୍ରାଦେଵ ପଶୂନନ୍ତର୍ଦଧାତି ।
ଅଥୋ ଯତ୍ରୈଷା-ଽଽହୁତିରଃଅଯତେ ।
ନ ତତ୍ର ରୁଦ୍ରଃ ପଶୂନଭିମନ୍ଯତେ ॥
ଅଯସ୍ମଯେନ କମଣ୍ଡଲୁନା ତୃତୀଯାମ୍ ।
ଆହୁତି-ଞ୍ଜୁହୋତ୍ଯା-ଯସ୍ଯୋ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ । ରୁଦ୍ରୋ-ଽଗ୍ନି-ସ୍ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତ୍ । ରୁଦ୍ରାଦେଵ ପ୍ରଜା ଅନ୍ତର୍ଦଧାତି । ଅଥୋ ଯତ୍ରୈଷା-ଽଽହୁତିର୍-ହୂଯତେ ।
ନ ତତ୍ର ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରଜା ଅଭିମନ୍ଯତେ ॥ 45 ॥
ଅଥୋ ଯତ୍ରୈଷା-ଽଽହୁତିରଃଅଯତେ ।
ନ ତତ୍ର ରୁଦ୍ରଃ ପଶୂନଭିମନ୍ଯତେ ॥
ଅଯସ୍ମଯେନ କମଣ୍ଡଲୁନା ତୃତୀଯାମ୍ ।
ଆହୁତି-ଞ୍ଜୁହୋତ୍ଯା-ଯସ୍ଯୋ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ । ରୁଦ୍ରୋ-ଽଗ୍ନି-ସ୍ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତ୍ । ରୁଦ୍ରାଦେଵ ପ୍ରଜା ଅନ୍ତର୍ଦଧାତି । ଅଥୋ ଯତ୍ରୈଷା-ଽଽହୁତିର୍-ହୂଯତେ ।
ନ ତତ୍ର ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରଜା ଅଭିମନ୍ଯତେ ॥ 45 ॥
(ଦଧା - ତ୍ଯଭଵନ୍ - ମନ୍ଯତେ - ପ୍ରଜା ଅନ୍ତ-ର୍ଦଧାତି ଦ୍ଵେ ଚ) (ଅ. 11)
ଅନୁଵାକଂ 12 - ତଦୁଭଯହୋମମଧ୍ଯଵର୍ତ୍ଯଶ୍ଚସ୍ତୋମୀଯହୋମଃ
ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ଵା ଆଲବ୍ଧସ୍ଯ ମେଧ ଉଦକ୍ରାମତ୍ । ତଦଶ୍ଵସ୍ତୋମୀଯ-ମଭଵତ୍ ।
ଯଦଶ୍ଵସ୍ତୋମୀଯ-ଞ୍ଜୁହୋତି । ସମେଧମେଵୈନ-ମାଲଭତେ ॥ ଆଜ୍ଯେନ ଜୁହୋତି । ମେଧୋ ଵା ଆଜ୍ଯମ୍ । ମେଧୋ-ଽଶ୍ଵସ୍ତୋମୀଯମ୍ । ମେଧେନୈଵାସ୍ମି-ନ୍ମେଧ-ନ୍ଦଧାତି ॥ ଷଟତ୍ରଗ୍ଂଶତ-ଞ୍ଜୁହୋତି ।
ଷଟତ୍ରଗ୍ଂଶଦକ୍ଷରା ବୃହତୀ ॥ 46 ॥
ଅନୁଵାକଂ 12 - ତଦୁଭଯହୋମମଧ୍ଯଵର୍ତ୍ଯଶ୍ଚସ୍ତୋମୀଯହୋମଃ
ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ଵା ଆଲବ୍ଧସ୍ଯ ମେଧ ଉଦକ୍ରାମତ୍ । ତଦଶ୍ଵସ୍ତୋମୀଯ-ମଭଵତ୍ ।
ଯଦଶ୍ଵସ୍ତୋମୀଯ-ଞ୍ଜୁହୋତି । ସମେଧମେଵୈନ-ମାଲଭତେ ॥ ଆଜ୍ଯେନ ଜୁହୋତି । ମେଧୋ ଵା ଆଜ୍ଯମ୍ । ମେଧୋ-ଽଶ୍ଵସ୍ତୋମୀଯମ୍ । ମେଧେନୈଵାସ୍ମି-ନ୍ମେଧ-ନ୍ଦଧାତି ॥ ଷଟତ୍ରଗ୍ଂଶତ-ଞ୍ଜୁହୋତି ।
ଷଟତ୍ରଗ୍ଂଶଦକ୍ଷରା ବୃହତୀ ॥ 46 ॥
ବାର୍ହତାଃ ପଶଵଃ । ସା ପଶୂନା-ମ୍ମାତ୍ରା । ପଶୂନେଵ ମାତ୍ରଯା ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥
ତା ଯଦ୍ଭୂଯସୀର୍ଵା କନୀଯସୀର୍ଵା ଜୁହୁଯାତ୍ । ପଶୂନ୍ମାତ୍ରଯା ଵ୍ଯଦ୍ର୍ଧଯେତ୍ ।
ଷଟତ୍ରଗ୍ଂଶତ-ଞ୍ଜୁହୋତି । ଷଟତ୍ରଗ୍ଂଶଦକ୍ଷରା ବୃହତୀ । ବାର୍ହତାଃ ପଶଵଃ ।
ସା ପଶୂନା-ମ୍ମାତ୍ରା । ପଶୂନେଵ ମାତ୍ରଯା ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥ 47 ॥
ତା ଯଦ୍ଭୂଯସୀର୍ଵା କନୀଯସୀର୍ଵା ଜୁହୁଯାତ୍ । ପଶୂନ୍ମାତ୍ରଯା ଵ୍ଯଦ୍ର୍ଧଯେତ୍ ।
ଷଟତ୍ରଗ୍ଂଶତ-ଞ୍ଜୁହୋତି । ଷଟତ୍ରଗ୍ଂଶଦକ୍ଷରା ବୃହତୀ । ବାର୍ହତାଃ ପଶଵଃ ।
ସା ପଶୂନା-ମ୍ମାତ୍ରା । ପଶୂନେଵ ମାତ୍ରଯା ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥ 47 ॥
ଅଶ୍ଵସ୍ତୋମୀଯଗ୍ଂ ହୁତ୍ଵା ଦ୍ଵିପଦା ଜୁହୋତି । ଦ୍ଵିପାଦ୍ଵୈ ପୁରୁଷୋ ଦ୍ଵିପ୍ରତିଷ୍ଠଃ ।
ତଦେନ-ମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠଯା ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥ ତଦାହୁଃ । ଅଶ୍ଵସ୍ତୋମୀଯ-ମ୍ପୂର୍ଵଗ୍ଂ ହୋତଵ୍ଯା(3)-ନ୍ଦ୍ଵିପଦା(3) ଇତି । ଅଶ୍ଵୋ ଵା ଅଶ୍ଵସ୍ତୋମୀଯମ୍ । ପୁରୁଷୋ ଦ୍ଵିପଦାଃ । ଅଶ୍ଵସ୍ତୋମୀଯଗ୍ଂ ହୁତ୍ଵା ଦ୍ଵିପଦା ଜୁହୋତି । ତସ୍ମା-ଦ୍ଦ୍ଵିପାଚ୍ଚତୁଷ୍ପାଦମତ୍ତି ।
ଅଥୋ ଦ୍ଵିପଦ୍ଯେଵ ଚତୁଷ୍ପଦଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯତି ॥ ଦ୍ଵିପଦା ହୁତ୍ଵା । ନାନ୍ଯାମୁତ୍ତରା-ମାହୁତି-ଞ୍ଜୁହୁଯାତ୍ । ଯଦନ୍ଯାମୁତ୍ତରା-ମାହୁତି-ଞ୍ଜୁହୁଯାତ୍ ।
ପ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଶ୍ଚ୍ଯଵେତ । ଦ୍ଵିପଦା ଅନ୍ତତୋ ଜହୋତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ୍ଯୈ ॥ 48 ॥
ତଦେନ-ମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠଯା ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥ ତଦାହୁଃ । ଅଶ୍ଵସ୍ତୋମୀଯ-ମ୍ପୂର୍ଵଗ୍ଂ ହୋତଵ୍ଯା(3)-ନ୍ଦ୍ଵିପଦା(3) ଇତି । ଅଶ୍ଵୋ ଵା ଅଶ୍ଵସ୍ତୋମୀଯମ୍ । ପୁରୁଷୋ ଦ୍ଵିପଦାଃ । ଅଶ୍ଵସ୍ତୋମୀଯଗ୍ଂ ହୁତ୍ଵା ଦ୍ଵିପଦା ଜୁହୋତି । ତସ୍ମା-ଦ୍ଦ୍ଵିପାଚ୍ଚତୁଷ୍ପାଦମତ୍ତି ।
ଅଥୋ ଦ୍ଵିପଦ୍ଯେଵ ଚତୁଷ୍ପଦଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯତି ॥ ଦ୍ଵିପଦା ହୁତ୍ଵା । ନାନ୍ଯାମୁତ୍ତରା-ମାହୁତି-ଞ୍ଜୁହୁଯାତ୍ । ଯଦନ୍ଯାମୁତ୍ତରା-ମାହୁତି-ଞ୍ଜୁହୁଯାତ୍ ।
ପ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଶ୍ଚ୍ଯଵେତ । ଦ୍ଵିପଦା ଅନ୍ତତୋ ଜହୋତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ୍ଯୈ ॥ 48 ॥
(ବୃହ - ତ୍ଯଦ୍ର୍ଧଯତି - ସ୍ଥାପଯତି ପଞ୍ଚ ଚ) (ଅ. 12)
ଅନୁଵାକଂ 13 - ସଂଵଁଥ୍ସରାନୁଷ୍ଠାନମିଷ୍ଟୀନାମ୍
ପ୍ରଜାପତି-ରଶ୍ଵମେଧ-ମସୃଜତ ।
ସୋ-ଽସ୍ମାଥ୍ସୃଷ୍ଟୋ-ଽପାକ୍ରାମତ୍ ।
ତଂ-ଯଁଜ୍ଞ-କ୍ରତୁଭି-ରନ୍ଵୈଚ୍ଛତ୍ । ତଂ-ଯଁଜ୍ଞ-କ୍ରତୁଭି-ର୍ନାନ୍ଵଵିନ୍ଦତ୍ । ତମିଷ୍ଟିଭି-ରନ୍ଵୈଚ୍ଛତ୍ । ତମିଷ୍ଟିଭି-ରନ୍ଵଵିନ୍ଦତ୍ । ତଦିଷ୍ଟୀନା-ମିଷ୍ଟିତ୍ଵମ୍ ।
ଯଥ୍ସଂଵଁଥ୍ସର-ମିଷ୍ଟିଭି-ର୍ଯଜତେ । ଅଶ୍ଵମେଵ ତଦନ୍ଵିଚ୍ଛତି ॥
ସାଵିତ୍ରିଯୋ ଭଵନ୍ତି ॥ 49 ॥
ଅନୁଵାକଂ 13 - ସଂଵଁଥ୍ସରାନୁଷ୍ଠାନମିଷ୍ଟୀନାମ୍
ପ୍ରଜାପତି-ରଶ୍ଵମେଧ-ମସୃଜତ ।
ସୋ-ଽସ୍ମାଥ୍ସୃଷ୍ଟୋ-ଽପାକ୍ରାମତ୍ ।
ତଂ-ଯଁଜ୍ଞ-କ୍ରତୁଭି-ରନ୍ଵୈଚ୍ଛତ୍ । ତଂ-ଯଁଜ୍ଞ-କ୍ରତୁଭି-ର୍ନାନ୍ଵଵିନ୍ଦତ୍ । ତମିଷ୍ଟିଭି-ରନ୍ଵୈଚ୍ଛତ୍ । ତମିଷ୍ଟିଭି-ରନ୍ଵଵିନ୍ଦତ୍ । ତଦିଷ୍ଟୀନା-ମିଷ୍ଟିତ୍ଵମ୍ ।
ଯଥ୍ସଂଵଁଥ୍ସର-ମିଷ୍ଟିଭି-ର୍ଯଜତେ । ଅଶ୍ଵମେଵ ତଦନ୍ଵିଚ୍ଛତି ॥
ସାଵିତ୍ରିଯୋ ଭଵନ୍ତି ॥ 49 ॥
ଇଯଂ-ଵୈଁ ସଵିତା । ଯୋ ଵା ଅସ୍ଯା-ନ୍ନଶ୍ଯତି ଯୋ ନିଲଯତେ । ଅସ୍ଯାଂ-ଵାଁଵ ତଂ-ଵିଁନ୍ଦନ୍ତି । ନ ଵା ଇମା-ଙ୍କଶ୍ଚନେତ୍ଯାହୁଃ । ତିର୍ଯନ୍ନୋଦ୍ର୍ଧ୍ଵୋ-ଽତ୍ଯେତୁମର୍ହତୀତି । ଯଥ୍ସାଵିତ୍ରିଯୋ ଭଵନ୍ତି ।
ସଵିତୃ-ପ୍ରସୂତ ଏଵୈନମିଚ୍ଛତି ॥
ଈଶ୍ଵରୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ ପ୍ରମୁକ୍ତଃ ପରା-ମ୍ପରାଵତ-ଙ୍ଗନ୍ତୋଃ । ଯଥ୍ସାଯ-ନ୍ଧୃତୀର୍ଜୁହୋତି । ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ଯତ୍ଯୈ ଧୃତ୍ଯୈ ॥ 50 ॥
ସଵିତୃ-ପ୍ରସୂତ ଏଵୈନମିଚ୍ଛତି ॥
ଈଶ୍ଵରୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ ପ୍ରମୁକ୍ତଃ ପରା-ମ୍ପରାଵତ-ଙ୍ଗନ୍ତୋଃ । ଯଥ୍ସାଯ-ନ୍ଧୃତୀର୍ଜୁହୋତି । ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ଯତ୍ଯୈ ଧୃତ୍ଯୈ ॥ 50 ॥
ଯତ୍ପ୍ରାତରିଷ୍ଟିଭି-ର୍ଯଜତେ । ଅଶ୍ଵମେଵ ତଦନ୍ଵିଚ୍ଛତି । ଯଥ୍ସାଯ-ନ୍ଧୃତୀର୍ଜୁହୋତି । ଅଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ଯତ୍ଯୈ ଧୃତ୍ଯୈ । ତସ୍ମାଥ୍ସାଯ-ମ୍ପ୍ରଜାଃ, କ୍ଷେମ୍ଯା
ଭଵନ୍ତି ॥ ଯତ୍ପ୍ରାତ-ରିଷ୍ଟିଭି-ର୍ଯଜତେ ।
ଅଶ୍ଵମେଵ ତଦନ୍ଵିଚ୍ଛତି । ତସ୍ମାଦ୍ଦିଵା ନଷ୍ଟୈଷ ଏତି ॥ ଯତ୍ପ୍ରାତରିଷ୍ଟିଭି-ର୍ଯଜତେ ସାଯ-ନ୍ଧୃତୀର୍ଜୁହୋତି । ଅହୋରାତ୍ରାଭ୍ଯା-ମେଵୈନ-ମନ୍ଵିଚ୍ଛତି । ଅଥୋ ଅହୋରାତ୍ରାଭ୍ଯା-ମେଵାସ୍ମୈ ଯୋଗକ୍ଷେମ-ଙ୍କଲ୍ପଯତି ॥ 51 ॥
ଭଵନ୍ତି ॥ ଯତ୍ପ୍ରାତ-ରିଷ୍ଟିଭି-ର୍ଯଜତେ ।
ଅଶ୍ଵମେଵ ତଦନ୍ଵିଚ୍ଛତି । ତସ୍ମାଦ୍ଦିଵା ନଷ୍ଟୈଷ ଏତି ॥ ଯତ୍ପ୍ରାତରିଷ୍ଟିଭି-ର୍ଯଜତେ ସାଯ-ନ୍ଧୃତୀର୍ଜୁହୋତି । ଅହୋରାତ୍ରାଭ୍ଯା-ମେଵୈନ-ମନ୍ଵିଚ୍ଛତି । ଅଥୋ ଅହୋରାତ୍ରାଭ୍ଯା-ମେଵାସ୍ମୈ ଯୋଗକ୍ଷେମ-ଙ୍କଲ୍ପଯତି ॥ 51 ॥
(ଭଵନ୍ତି - ଧୃତ୍ଯା - ଏନ ମନ୍ଵିଚ୍ଛତ୍ଯେକ-ଞ୍ଚ) (ଅ. 13)
ଅନୁଵାକଂ 14 - ତାସ୍ଵିଷ୍ଟିଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣରାଜନ୍ଯଯୋର୍ଗାନମ୍
ଅପ ଵା ଏତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର-ଙ୍କ୍ରାମତି । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ । ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ଵୀଣାଗାଥିନୌ ଗାଯତଃ । ଶ୍ରିଯା ଵା ଏତ-ଦ୍ରୂପମ୍ । ଯଦ୍ଵୀଣା । ଶ୍ରିଯ-ମେଵାସ୍ମି-ନ୍ତଦ୍ଧତ୍ତଃ । ଯଦା ଖଲୁ ଵୈ ପୁରୁଷ-ଶ୍ଶ୍ରିଯମଶ୍ନୁତେ ।
ଵୀଣା-ଽସ୍ମୈ ଵାଦ୍ଯତେ ॥ ତଦାହୁଃ ।
ଯଦୁଭୌ ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ଗାଯେତାମ୍ ॥ 52 ॥
ଅନୁଵାକଂ 14 - ତାସ୍ଵିଷ୍ଟିଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣରାଜନ୍ଯଯୋର୍ଗାନମ୍
ଅପ ଵା ଏତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର-ଙ୍କ୍ରାମତି । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ । ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ଵୀଣାଗାଥିନୌ ଗାଯତଃ । ଶ୍ରିଯା ଵା ଏତ-ଦ୍ରୂପମ୍ । ଯଦ୍ଵୀଣା । ଶ୍ରିଯ-ମେଵାସ୍ମି-ନ୍ତଦ୍ଧତ୍ତଃ । ଯଦା ଖଲୁ ଵୈ ପୁରୁଷ-ଶ୍ଶ୍ରିଯମଶ୍ନୁତେ ।
ଵୀଣା-ଽସ୍ମୈ ଵାଦ୍ଯତେ ॥ ତଦାହୁଃ ।
ଯଦୁଭୌ ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ଗାଯେତାମ୍ ॥ 52 ॥
ପ୍ରଭ୍ରଗ୍ଂଶୁକା-ଽସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୀ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ ।
ନ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଶ୍ରୀ ରମତ ଇତି ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ-ଽନ୍ଯୋ ଗାଯେତ୍ । ରାଜନ୍ଯୋ-ଽନ୍ଯଃ ।
ବ୍ରହ୍ମ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ । କ୍ଷତ୍ରଗ୍ଂ ରାଜନ୍ଯଃ ।
ତଥା ହାସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣା ଚ କ୍ଷତ୍ରେଣ ଚୋଭଯତ-ଶ୍ଶ୍ରୀଃ ପରିଗୃହୀତା ଭଵତି ॥
ତଦାହୁଃ । ଯଦୁଭୌ ଦିଵା ଗାଯେତାମ୍ ।
ଅପାସ୍ମା-ଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ର-ଙ୍କ୍ରାମେତ୍ ॥ 53 ॥
ନ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଶ୍ରୀ ରମତ ଇତି ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ-ଽନ୍ଯୋ ଗାଯେତ୍ । ରାଜନ୍ଯୋ-ଽନ୍ଯଃ ।
ବ୍ରହ୍ମ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ । କ୍ଷତ୍ରଗ୍ଂ ରାଜନ୍ଯଃ ।
ତଥା ହାସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣା ଚ କ୍ଷତ୍ରେଣ ଚୋଭଯତ-ଶ୍ଶ୍ରୀଃ ପରିଗୃହୀତା ଭଵତି ॥
ତଦାହୁଃ । ଯଦୁଭୌ ଦିଵା ଗାଯେତାମ୍ ।
ଅପାସ୍ମା-ଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ର-ଙ୍କ୍ରାମେତ୍ ॥ 53 ॥
ନ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ରାଷ୍ଟ୍ରଗ୍ଂ ରମତ ଇତି । ଯଦା ଖଲୁ ଵୈ ରାଜା କାମଯତେ । ଅଥ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଞ୍ଜିନାତି । ଦିଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗାଯେତ୍ । ନକ୍ତଗ୍ଂ ରାଜନ୍ଯଃ ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵୈ ରୂପମହଃ । କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ରାତ୍ରିଃ ।
ତଥା ହାସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣା ଚ କ୍ଷତ୍ରେଣ ଚୋଭଯତୋ ରାଷ୍ଟ୍ର-ମ୍ପରିଗୃହୀତ-ମ୍ଭଵତି ॥ ଇତ୍ଯଦଦା ଇତ୍ଯଯଜଥା ଇତ୍ଯପଚ ଇତି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗାଯେତ୍ ।
ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତଂ-ଵୈଁ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ॥ 54 ॥
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵୈ ରୂପମହଃ । କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ରାତ୍ରିଃ ।
ତଥା ହାସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣା ଚ କ୍ଷତ୍ରେଣ ଚୋଭଯତୋ ରାଷ୍ଟ୍ର-ମ୍ପରିଗୃହୀତ-ମ୍ଭଵତି ॥ ଇତ୍ଯଦଦା ଇତ୍ଯଯଜଥା ଇତ୍ଯପଚ ଇତି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗାଯେତ୍ ।
ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତଂ-ଵୈଁ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ॥ 54 ॥
ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତେ-ନୈଵୈନଗ୍ଂ ସ ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥
ଇତ୍ଯଜିନା ଇତ୍ଯଯୁଦ୍ଧ୍ଯଥା ଇତ୍ଯମୁଗ୍ଂ ସଗ୍ରାମ୍ମ-ମହନ୍ନିତି ରାଜନ୍ଯଃ । ଯୁଦ୍ଧଂ-ଵୈଁ ରାଜନ୍ଯସ୍ଯ । ଯୁଦ୍ଧେନୈଵୈନଗ୍ଂ ସ ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥ ଅକ୍ଲୃପ୍ତା ଵା ଏତସ୍ଯର୍ତଵ ଇତ୍ଯାହୁଃ । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତ ଇତି ।
ତିସ୍ରୋ-ଽନ୍ଯୋ ଗାଯତି ତିସ୍ରୋ-ଽନ୍ଯଃ । ଷଟ୍ଥ୍ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ । ଷଡ୍ଵା ଋତଵଃ ।
ଋତୂନେଵାସ୍ମୈ କଲ୍ପଯତଃ ॥ ତାଭ୍ଯାଗ୍ଂ ସଗ୍ଗ୍ସ୍ଥାଯାମ୍ । ଅନୋଯୁକ୍ତେ ଚ ଶତେ ଚ ଦଦାତି । ଶତାଯୁଃ ପୁରୁଷ-ଶ୍ଶତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ଆଯୁଷ୍ଯେଵେନ୍ଦ୍ରିଯେ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ॥ 55 ॥
ଇତ୍ଯଜିନା ଇତ୍ଯଯୁଦ୍ଧ୍ଯଥା ଇତ୍ଯମୁଗ୍ଂ ସଗ୍ରାମ୍ମ-ମହନ୍ନିତି ରାଜନ୍ଯଃ । ଯୁଦ୍ଧଂ-ଵୈଁ ରାଜନ୍ଯସ୍ଯ । ଯୁଦ୍ଧେନୈଵୈନଗ୍ଂ ସ ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥ ଅକ୍ଲୃପ୍ତା ଵା ଏତସ୍ଯର୍ତଵ ଇତ୍ଯାହୁଃ । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତ ଇତି ।
ତିସ୍ରୋ-ଽନ୍ଯୋ ଗାଯତି ତିସ୍ରୋ-ଽନ୍ଯଃ । ଷଟ୍ଥ୍ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ । ଷଡ୍ଵା ଋତଵଃ ।
ଋତୂନେଵାସ୍ମୈ କଲ୍ପଯତଃ ॥ ତାଭ୍ଯାଗ୍ଂ ସଗ୍ଗ୍ସ୍ଥାଯାମ୍ । ଅନୋଯୁକ୍ତେ ଚ ଶତେ ଚ ଦଦାତି । ଶତାଯୁଃ ପୁରୁଷ-ଶ୍ଶତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ଆଯୁଷ୍ଯେଵେନ୍ଦ୍ରିଯେ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ॥ 55 ॥
(ଗାଯେତାମ୍ - କ୍ରାମେ-ଦ୍- ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ - କଲ୍ପଯତଶ୍ଚତ୍ଵାରି ଚ) (ଅ. 14)
ଅନୁଵାକଂ 15 - ଅଵଭୃଥହୋମଵିଶେଷାଃ
ସର୍ଵେଷୁ ଵା ଏଷୁ ଲୋକେଷୁ ମୃତ୍ଯଵୋ-ଽନ୍ଵାଯତ୍ତାଃ । ତେଭ୍ଯୋ ଯଦାହୁତୀର୍ନ ଜୁହୁଯାତ୍ । ଲୋକେ ଲୋକ ଏନ-ମ୍ମୃତ୍ଯୁର୍ଵିନ୍ଦେତ୍ ।
ମୃତ୍ଯଵେ ସ୍ଵାହା ମୃତ୍ଯଵେ ସ୍ଵାହେତ୍ଯଭି ପୂର୍ଵମାହୁତୀ-ର୍ଜୁହୋତି ।
ଲୋକାଲ୍ଲୋକାଦେଵ ମୃତ୍ଯୁମଵଯଜତେ ।
ନୈନଂ-ଲୋଁକେ ଲାକେ ମୃତ୍ଯୁର୍ଵିନ୍ଦତି ॥
ଯଦମୁଷ୍ମୈ ସ୍ଵାହା-ଽମୁଷ୍ମୈ ସ୍ଵାହେତି ଜୁହ୍ଵଥ୍ସ-ଞ୍ଚକ୍ଷୀତ । ବହୁ-ମ୍ମୃତ୍ଯୁମମିତ୍ର-ଙ୍କୁର୍ଵୀତ । ମୃତ୍ଯଵେ ସ୍ଵାହେତ୍ଯେକସ୍ମା ଏଵୈକା-ଞ୍ଜୁହୁଯାତ୍ । ଏକୋ ଵା ଅମୁଷ୍ମିନ୍ ଁଲାକେ ମୃତ୍ଯୁଃ ॥ 56 ॥
ଅନୁଵାକଂ 15 - ଅଵଭୃଥହୋମଵିଶେଷାଃ
ସର୍ଵେଷୁ ଵା ଏଷୁ ଲୋକେଷୁ ମୃତ୍ଯଵୋ-ଽନ୍ଵାଯତ୍ତାଃ । ତେଭ୍ଯୋ ଯଦାହୁତୀର୍ନ ଜୁହୁଯାତ୍ । ଲୋକେ ଲୋକ ଏନ-ମ୍ମୃତ୍ଯୁର୍ଵିନ୍ଦେତ୍ ।
ମୃତ୍ଯଵେ ସ୍ଵାହା ମୃତ୍ଯଵେ ସ୍ଵାହେତ୍ଯଭି ପୂର୍ଵମାହୁତୀ-ର୍ଜୁହୋତି ।
ଲୋକାଲ୍ଲୋକାଦେଵ ମୃତ୍ଯୁମଵଯଜତେ ।
ନୈନଂ-ଲୋଁକେ ଲାକେ ମୃତ୍ଯୁର୍ଵିନ୍ଦତି ॥
ଯଦମୁଷ୍ମୈ ସ୍ଵାହା-ଽମୁଷ୍ମୈ ସ୍ଵାହେତି ଜୁହ୍ଵଥ୍ସ-ଞ୍ଚକ୍ଷୀତ । ବହୁ-ମ୍ମୃତ୍ଯୁମମିତ୍ର-ଙ୍କୁର୍ଵୀତ । ମୃତ୍ଯଵେ ସ୍ଵାହେତ୍ଯେକସ୍ମା ଏଵୈକା-ଞ୍ଜୁହୁଯାତ୍ । ଏକୋ ଵା ଅମୁଷ୍ମିନ୍ ଁଲାକେ ମୃତ୍ଯୁଃ ॥ 56 ॥
ଅଶନଯା ମୃତ୍ଯୁରେଵ । ତମେଵାମୁଷ୍ମିନ୍ ଁଲୋକେ-ଽଵଯଜତେ ॥ ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାଯୈ ସ୍ଵାହେତ୍ଯଵଭୃଥ ଆହୁତି-ଞ୍ଜୁହୋତି ।
ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାମେ ଵା ଵଯଜତେ ॥ ତଦାହୁଃ । ଯଦ୍ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯା ଽପାତ୍ର୍ଯା-ଽଥ ।
କସ୍ମା-ଦ୍ଯଜ୍ଞେ-ଽପି କ୍ରିଯତ ଇତି ॥
ଅମୃତ୍ଯୁର୍ଵା ଅନ୍ଯୋ ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାଯା ଇତ୍ଯାହୁଃ ।
ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯା ଵାଵ ମୃତ୍ଯୁରିତି ।
ଯଦ୍ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାଯୈ ସ୍ଵାହେତ୍ଯଵଭୃଥ ଆହୁତି-ଞ୍ଜୁହୋତି ॥ 57 ॥
ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାମେ ଵା ଵଯଜତେ ॥ ତଦାହୁଃ । ଯଦ୍ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯା ଽପାତ୍ର୍ଯା-ଽଥ ।
କସ୍ମା-ଦ୍ଯଜ୍ଞେ-ଽପି କ୍ରିଯତ ଇତି ॥
ଅମୃତ୍ଯୁର୍ଵା ଅନ୍ଯୋ ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାଯା ଇତ୍ଯାହୁଃ ।
ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯା ଵାଵ ମୃତ୍ଯୁରିତି ।
ଯଦ୍ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାଯୈ ସ୍ଵାହେତ୍ଯଵଭୃଥ ଆହୁତି-ଞ୍ଜୁହୋତି ॥ 57 ॥
ମୃତ୍ଯୁମେ ଵା ହୁତ୍ଯା ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପରିପାଣ-ଙ୍କୃତ୍ଵା ।
ଭ୍ରୂଣଘ୍ନେ ଭେଷଜ-ଙ୍କରୋତି ॥ ଏତାଗ୍ଂ ହ ଵୈ ମୁଣ୍ଡିଭ ଔଦନ୍ଯଵଃ ।
ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାଯୈ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତିଂ-ଵିଁଦାଞ୍ଚକାର ।
ଯୋ ହାସ୍ଯାପି ପ୍ରଜାଯା-ମ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଗ୍ଂ ହନ୍ତି । ସର୍ଵସ୍ମୈ ତସ୍ମୈ ଭେଷଜ-ଙ୍କରୋତି ॥
ଜୁମ୍ବକାଯ ସ୍ଵାହେତ୍ଯଵଭୃଥ ଉତ୍ତମାମାହୁତି-ଞ୍ଜୁହୋତି । ଵରୁଣୋ ଵୈ ଜୁମ୍ବକଃ । ଅନ୍ତତ ଏଵ ଵରୁଣ-ମଵଯଜତେ ॥ ଖଲତେର୍ଵିକ୍ଲିଧସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲସ୍ଯ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷସ୍ଯ ମୂଦ୍ର୍ଧଞ୍ଜୁହୋତି ।
ଏତଦ୍ଵୈ ଵରୁଣସ୍ଯ ରୂପମ୍ । ରୂପେଣୈଵ ଵରୁଣମଵଯଜତେ ॥ 58 ॥
ଭ୍ରୂଣଘ୍ନେ ଭେଷଜ-ଙ୍କରୋତି ॥ ଏତାଗ୍ଂ ହ ଵୈ ମୁଣ୍ଡିଭ ଔଦନ୍ଯଵଃ ।
ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାଯୈ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତିଂ-ଵିଁଦାଞ୍ଚକାର ।
ଯୋ ହାସ୍ଯାପି ପ୍ରଜାଯା-ମ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଗ୍ଂ ହନ୍ତି । ସର୍ଵସ୍ମୈ ତସ୍ମୈ ଭେଷଜ-ଙ୍କରୋତି ॥
ଜୁମ୍ବକାଯ ସ୍ଵାହେତ୍ଯଵଭୃଥ ଉତ୍ତମାମାହୁତି-ଞ୍ଜୁହୋତି । ଵରୁଣୋ ଵୈ ଜୁମ୍ବକଃ । ଅନ୍ତତ ଏଵ ଵରୁଣ-ମଵଯଜତେ ॥ ଖଲତେର୍ଵିକ୍ଲିଧସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲସ୍ଯ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷସ୍ଯ ମୂଦ୍ର୍ଧଞ୍ଜୁହୋତି ।
ଏତଦ୍ଵୈ ଵରୁଣସ୍ଯ ରୂପମ୍ । ରୂପେଣୈଵ ଵରୁଣମଵଯଜତେ ॥ 58 ॥
(ଲୋକେ ମୃତ୍ଯୁ--ର୍ ଜୁହୋତି - ମୂଦ୍ର୍ଧଞ୍ଜୁହୋତି ଦ୍ଵେ ଚ) (ଅ. 15)
ଅନୁଵାକଂ 16 - ଉପାକରଣମନ୍ତ୍ରଵ୍ଯାଖ୍ଯାନାଦିଃ
ଵାରୁଣୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ । ତ-ନ୍ଦେଵତଯା ଵ୍ଯଦ୍ର୍ଧଯତି । ଯତ୍ପ୍ରାଜାପତ୍ଯ-ଙ୍କରୋତି ।
ନମୋ ରାଜ୍ଞେ ନମୋ ଵରୁଣାଯେତ୍ଯାହ । ଵାରୁଣୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ । ସ୍ଵଯୈଵୈନ-ନ୍ଦେଵତଯା ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥ ନମୋ-ଽଶ୍ଵାଯ ନମଃ ପ୍ରଜାପତଯ ଇତ୍ଯାହ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ । ସ୍ଵଯୈଵୈନ-ନ୍ଦେଵତଯା ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥
ନମୋ-ଽଧିପତଯ ଇତ୍ଯାହ ॥ 59 ॥
ଅନୁଵାକଂ 16 - ଉପାକରଣମନ୍ତ୍ରଵ୍ଯାଖ୍ଯାନାଦିଃ
ଵାରୁଣୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ । ତ-ନ୍ଦେଵତଯା ଵ୍ଯଦ୍ର୍ଧଯତି । ଯତ୍ପ୍ରାଜାପତ୍ଯ-ଙ୍କରୋତି ।
ନମୋ ରାଜ୍ଞେ ନମୋ ଵରୁଣାଯେତ୍ଯାହ । ଵାରୁଣୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ । ସ୍ଵଯୈଵୈନ-ନ୍ଦେଵତଯା ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥ ନମୋ-ଽଶ୍ଵାଯ ନମଃ ପ୍ରଜାପତଯ ଇତ୍ଯାହ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ । ସ୍ଵଯୈଵୈନ-ନ୍ଦେଵତଯା ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥
ନମୋ-ଽଧିପତଯ ଇତ୍ଯାହ ॥ 59 ॥
ଧର୍ମୋ ଵା ଅଧିପତିଃ । ଧର୍ମମେଵା-ଵରୁନ୍ଧେ ॥
ଅଧିପତି-ରସ୍ଯଧିପତି-ମ୍ମା କୁର୍ଵଧିପତିରହ-ମ୍ପ୍ରଜାନା-ମ୍ଭୂଯାସ-ମିତ୍ଯାହ ।
ଅଧିପତି-ମଵୈନଗ୍ଂ ସମାନାନା-ଙ୍କରୋତି ॥
ମା-ନ୍ଧହି ମଯି ଧହୀତ୍ଯାହ ।
ଆଶିଷମେଵୈତାମାଶାସ୍ତେ ॥
ଉପାକୃତାଯ ସ୍ଵାହେତ୍ଯୁପାକୃତେ ଜୁହୋତି ।
ଆଲବ୍ଧାଯ ସ୍ଵାହେତି ନିଯୁକ୍ତେ ଜୁହୋତି ।
ହୁତାଯ ସ୍ଵାହେତି ହୁତେ ଜୁହୋତି ।
ଏଷାଂ-ଲୋଁକାନା-ମଭିଜିତ୍ଯୈ ॥ 60 ॥
ଅଧିପତି-ରସ୍ଯଧିପତି-ମ୍ମା କୁର୍ଵଧିପତିରହ-ମ୍ପ୍ରଜାନା-ମ୍ଭୂଯାସ-ମିତ୍ଯାହ ।
ଅଧିପତି-ମଵୈନଗ୍ଂ ସମାନାନା-ଙ୍କରୋତି ॥
ମା-ନ୍ଧହି ମଯି ଧହୀତ୍ଯାହ ।
ଆଶିଷମେଵୈତାମାଶାସ୍ତେ ॥
ଉପାକୃତାଯ ସ୍ଵାହେତ୍ଯୁପାକୃତେ ଜୁହୋତି ।
ଆଲବ୍ଧାଯ ସ୍ଵାହେତି ନିଯୁକ୍ତେ ଜୁହୋତି ।
ହୁତାଯ ସ୍ଵାହେତି ହୁତେ ଜୁହୋତି ।
ଏଷାଂ-ଲୋଁକାନା-ମଭିଜିତ୍ଯୈ ॥ 60 ॥
ପ୍ର ଵା ଏଷ ଏଭ୍ଯୋ ଲୋକେଭ୍ଯଶ୍ଚ୍ଯଵତେ । ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ।
ଆଗ୍ନେଯ-ମୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନ-ମାଶ୍ଵିନମ୍ ।
ତା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ୍ଯୈ ॥
ଯଦା-ଽଗ୍ନେଯୋ ଭଵତି । ଅଗ୍ନି-ସ୍ସର୍ଵା ଦେଵତାଃ । ଦେଵତା ଏଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ଵା ଅଗ୍ନିଃ । କ୍ଷତ୍ରମିନ୍ଦ୍ରଃ । ଯଦୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୋ ଭଵତି ॥ 61 ॥
ଆଗ୍ନେଯ-ମୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନ-ମାଶ୍ଵିନମ୍ ।
ତା-ନ୍ପଶୂନାଲଭତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ୍ଯୈ ॥
ଯଦା-ଽଗ୍ନେଯୋ ଭଵତି । ଅଗ୍ନି-ସ୍ସର୍ଵା ଦେଵତାଃ । ଦେଵତା ଏଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ଵା ଅଗ୍ନିଃ । କ୍ଷତ୍ରମିନ୍ଦ୍ରଃ । ଯଦୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୋ ଭଵତି ॥ 61 ॥
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରେ ଏଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
ଯଦା-ଽଶ୍ଵିନୋ ଭଵତି । ଆଶିଷାମଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥
ତ୍ରଯୋ ଭଵନ୍ତି । ତ୍ରଯ ଇମେ ଲୋକାଃ ।
ଏଷ୍ଵେଵ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ॥
ଅଗ୍ନଯେ-ଽଗ୍ଂହୋମୁଚେ-ଽଷ୍ଟାକପାଲ ଇତି ଦଶହଵିଷମିଷ୍ଟି-ନ୍ନିର୍ଵପତି ।
ଦଶାକ୍ଷରା ଵିରାଟ୍ । ଅନ୍ନଂ-ଵିଁରାଟ୍ ।
ଵିରାଜୈ-ଵାନ୍ନାଦ୍ଯ-ମଵରୁନ୍ଧେ ॥
ଅଗ୍ନେର୍ମନ୍ଵେ ପ୍ରଥମସ୍ଯ ପ୍ରଚେତସ ଇତି ଯାଜ୍ଯାନୁଵାକ୍ଯା ଭଵନ୍ତି ସର୍ଵତ୍ଵାଯ ॥ 62 ॥
ଯଦା-ଽଶ୍ଵିନୋ ଭଵତି । ଆଶିଷାମଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥
ତ୍ରଯୋ ଭଵନ୍ତି । ତ୍ରଯ ଇମେ ଲୋକାଃ ।
ଏଷ୍ଵେଵ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ॥
ଅଗ୍ନଯେ-ଽଗ୍ଂହୋମୁଚେ-ଽଷ୍ଟାକପାଲ ଇତି ଦଶହଵିଷମିଷ୍ଟି-ନ୍ନିର୍ଵପତି ।
ଦଶାକ୍ଷରା ଵିରାଟ୍ । ଅନ୍ନଂ-ଵିଁରାଟ୍ ।
ଵିରାଜୈ-ଵାନ୍ନାଦ୍ଯ-ମଵରୁନ୍ଧେ ॥
ଅଗ୍ନେର୍ମନ୍ଵେ ପ୍ରଥମସ୍ଯ ପ୍ରଚେତସ ଇତି ଯାଜ୍ଯାନୁଵାକ୍ଯା ଭଵନ୍ତି ସର୍ଵତ୍ଵାଯ ॥ 62 ॥
(ଅଧିପତଯ ଇତ୍ଯା - ହାଭିଜିତ୍ଯା - ଐନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୋ ଭଵତି - ରୁନ୍ଧ ଏକ-ଞ୍ଚ) (ଅ. 16)
ଅନୁଵାକଂ 17 - ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ରୋଗାଦିନିମିତ୍ତ-ମ୍ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତମ୍
ଯଦ୍ଯଶ୍ଵମୁପତପଦ୍ଵିନ୍ଦେତ୍ ।
ଆଗ୍ନେଯ-ମଷ୍ଟାକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପେତ୍ ।
ସୌମ୍ଯ-ଞ୍ଚରୁମ୍ । ସାଵିତ୍ର-ମଷ୍ଟାକପାଲମ୍ ॥ ଯଦାଗ୍ନେଯୋ ଭଵତି ।
ଅଗ୍ନି-ସ୍ସର୍ଵା ଦେଵତାଃ । ଦେଵତା-ଭିରେଵୈନ-ମ୍ଭିଷଜ୍ଯତି ॥ ଯଥ୍ସୌମ୍ଯୋ ଭଵତି ।
ସୋମୋ ଵା ଓଷଧୀନାଗ୍ଂ ରାଜା ।
ଯାଭ୍ଯ ଏଵୈନଂ-ଵିଁନ୍ଦତି ॥ 63 ॥
ଅନୁଵାକଂ 17 - ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ରୋଗାଦିନିମିତ୍ତ-ମ୍ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତମ୍
ଯଦ୍ଯଶ୍ଵମୁପତପଦ୍ଵିନ୍ଦେତ୍ ।
ଆଗ୍ନେଯ-ମଷ୍ଟାକପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପେତ୍ ।
ସୌମ୍ଯ-ଞ୍ଚରୁମ୍ । ସାଵିତ୍ର-ମଷ୍ଟାକପାଲମ୍ ॥ ଯଦାଗ୍ନେଯୋ ଭଵତି ।
ଅଗ୍ନି-ସ୍ସର୍ଵା ଦେଵତାଃ । ଦେଵତା-ଭିରେଵୈନ-ମ୍ଭିଷଜ୍ଯତି ॥ ଯଥ୍ସୌମ୍ଯୋ ଭଵତି ।
ସୋମୋ ଵା ଓଷଧୀନାଗ୍ଂ ରାଜା ।
ଯାଭ୍ଯ ଏଵୈନଂ-ଵିଁନ୍ଦତି ॥ 63 ॥
ତାଭିରେଵୈନ-ମ୍ଭିଷଜ୍ଯତି ॥ ଯଥ୍ସାଵିତ୍ରୋ ଭଵତି ।
ସଵିତୃପ୍ରସୂତ ଏଵୈନ-ମ୍ଭିଷଜ୍ଯତି ॥ ଏତାଭିରେଵୈନ-ନ୍ଦେଵତାଭି-ର୍ଭିଷଜ୍ଯତି ।
ଅଗଦୋ ହୈଵ ଭଵତି ॥ ପୌଷ୍ଣ-ଞ୍ଚରୁ-ନ୍ନିର୍ଵପେତ୍ । ଯଦି ଶ୍ଲୋଣ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ପୂଷା ଵୈ ଶ୍ଲୌଣ୍ଯସ୍ଯ ଭିଷକ୍ । ସ ଏଵୈନ-ମ୍ଭିଷଜ୍ଯତି । ଅଶ୍ଲୋଣୋ ହୈଵ ଭଵତି ॥ 64 ॥
ସଵିତୃପ୍ରସୂତ ଏଵୈନ-ମ୍ଭିଷଜ୍ଯତି ॥ ଏତାଭିରେଵୈନ-ନ୍ଦେଵତାଭି-ର୍ଭିଷଜ୍ଯତି ।
ଅଗଦୋ ହୈଵ ଭଵତି ॥ ପୌଷ୍ଣ-ଞ୍ଚରୁ-ନ୍ନିର୍ଵପେତ୍ । ଯଦି ଶ୍ଲୋଣ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ପୂଷା ଵୈ ଶ୍ଲୌଣ୍ଯସ୍ଯ ଭିଷକ୍ । ସ ଏଵୈନ-ମ୍ଭିଷଜ୍ଯତି । ଅଶ୍ଲୋଣୋ ହୈଵ ଭଵତି ॥ 64 ॥
ରୌଦ୍ର-ଞ୍ଚରୁ-ନ୍ନିର୍ଵପେତ୍ । ଯଦି ମହତୀ ଦେଵତା-ଽଭିମନ୍ଯେତ । ଏତଦ୍ଦେଵତ୍ଯୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ । ସ୍ଵଯୈଵୈନ-ନ୍ଦେଵତଯା ଭିଷଜ୍ଯତି ।
ଅଗଦୋ ହୈଵ ଭଵତି ॥ ଵୈଶ୍ଵାନର-ନ୍ଦ୍ଵାଦଶ-କପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପେନ୍ମୃଗାଖରେ ଯଦି ନାଗଚ୍ଛେତ୍ ।
ଇଯଂ-ଵାଁ ଅଗ୍ନିର୍ଵୈଶ୍ଵାନରଃ । ଇଯମେଵୈନ-ମର୍ଚିଭ୍ଯା-ମ୍ପରିରୋଧମାନଯତି ।
ଆ ହୈଵ ସୁତ୍ଯମହ-ର୍ଗଚ୍ଛତି ॥ ଯଦ୍ଯଧୀଯାତ୍ ॥ 65 ॥
ଅଗଦୋ ହୈଵ ଭଵତି ॥ ଵୈଶ୍ଵାନର-ନ୍ଦ୍ଵାଦଶ-କପାଲ-ନ୍ନିର୍ଵପେନ୍ମୃଗାଖରେ ଯଦି ନାଗଚ୍ଛେତ୍ ।
ଇଯଂ-ଵାଁ ଅଗ୍ନିର୍ଵୈଶ୍ଵାନରଃ । ଇଯମେଵୈନ-ମର୍ଚିଭ୍ଯା-ମ୍ପରିରୋଧମାନଯତି ।
ଆ ହୈଵ ସୁତ୍ଯମହ-ର୍ଗଚ୍ଛତି ॥ ଯଦ୍ଯଧୀଯାତ୍ ॥ 65 ॥
ଅଗ୍ନଯେ-ଽଗ୍ଂହୋମୁଚେ-ଽଷ୍ଟାକପାଲଃ । ସୌର୍ଯ-ମ୍ପଯଃ । ଵାଯଵ୍ଯ ଆଜ୍ଯଭାଗଃ ॥ ଯଜମାନୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ । ଅଗ୍ଂହସା ଵା ଏଷ ଗୃହୀତଃ ।
ଯସ୍ଯାଶ୍ଵୋ ମେଧାଯ ପ୍ରୋକ୍ଷିତୋ-ଽଦ୍ଧ୍ଯେତି । ଯଦଗ୍ଂହୋମୁଚେ ନିର୍ଵପତି ।
ଅଗ୍ଂହସ ଏଵ ତେନ ମୁଚ୍ଯତେ ॥ ଯଜମାନୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ । ରେତସା ଵା ଏଷ ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯତେ ॥ 66 ॥
ଯସ୍ଯାଶ୍ଵୋ ମେଧାଯ ପ୍ରୋକ୍ଷିତୋ-ଽଦ୍ଧ୍ଯେତି । ଯଦଗ୍ଂହୋମୁଚେ ନିର୍ଵପତି ।
ଅଗ୍ଂହସ ଏଵ ତେନ ମୁଚ୍ଯତେ ॥ ଯଜମାନୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ । ରେତସା ଵା ଏଷ ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯତେ ॥ 66 ॥
ଯସ୍ଯାଶ୍ଵୋ ମେଧାଯ ପ୍ରୋକ୍ଷିତୋ-ଽଦ୍ଧ୍ଯେତି । ସୌର୍ଯଗ୍ଂ ରେତଃ । ଯଥ୍ସୌର୍ଯ-ମ୍ପଯୋ ଭଵତି । ରେତସୈଵୈନଗ୍ଂ ସ ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥
ଯଜମାନୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ । ଗର୍ଭୈର୍ଵା ଏଷ ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯତେ । ଯସ୍ଯାଶ୍ଵୋ ମେଧାଯ ପ୍ରୋକ୍ଷିତୋ-ଽଦ୍ଧ୍ଯେତି । ଵାଯଵ୍ଯା ଗର୍ଭାଃ ।
ଯଦ୍ଵାଯଵ୍ଯ ଆଜ୍ଯଭାଗୋ ଭଵତି । ଗର୍ଭୈରେଵୈନଗ୍ଂ ସ ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥
ଅଥୋ ଯସ୍ଯୈଷା-ଽଶ୍ଵମେଧେ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଃ କ୍ରିଯତେ । ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଵସୀଯା-ନ୍ଭଵତି ॥ 67 ॥
ଯଜମାନୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ । ଗର୍ଭୈର୍ଵା ଏଷ ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯତେ । ଯସ୍ଯାଶ୍ଵୋ ମେଧାଯ ପ୍ରୋକ୍ଷିତୋ-ଽଦ୍ଧ୍ଯେତି । ଵାଯଵ୍ଯା ଗର୍ଭାଃ ।
ଯଦ୍ଵାଯଵ୍ଯ ଆଜ୍ଯଭାଗୋ ଭଵତି । ଗର୍ଭୈରେଵୈନଗ୍ଂ ସ ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ॥
ଅଥୋ ଯସ୍ଯୈଷା-ଽଶ୍ଵମେଧେ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଃ କ୍ରିଯତେ । ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଵସୀଯା-ନ୍ଭଵତି ॥ 67 ॥
(ଵିନ୍ଦ - ତ୍ଯଶ୍ଲୋଣୋ ହୈଵ ଭଵ - ତ୍ଯଧୀଯା - ଦୃଦ୍ଧ୍ଯତେ - ଗର୍ଭୈରେଵୈନଗ୍ଂ ସ ସମଦ୍ର୍ଧଯତି ଦ୍ଵେ ଚ) (ଅ. 17)
ଅନୁଵାକଂ 18 - ବ୍ରହ୍ମୌଦନା ଉଚ୍ଯନ୍ତେ
ତଦାହୁଃ । ଦ୍ଵାଦଶ ବ୍ରହ୍ମୌଦନା-ନ୍ଥ୍ସଗ୍ଗ୍ସ୍ଥିତ ନିର୍ଵପେତ୍ । ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଵେଷ୍ଟିଭି-ର୍ଯଜେତେତି ॥ ଯଦିଷ୍ଟି-ଭିର୍ଯଜେତ । ଉପନାମୁକ ଏନଂ-ଯଁଜ୍ଞ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ପାପୀଯାଗ୍ସ୍ତୁ ସ୍ଯାତ୍ ।
ଆପ୍ତାନି ଵା ଏତସ୍ଯ ଛନ୍ଦାଗ୍ଂସି । ଯ ଈଜାନଃ ।
ତାନି କ ଏତାଵଦାଶୁ ପୁନଃ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀତେତି ।
ସର୍ଵା ଵୈ ସଗ୍ଗ୍ସ୍ଥିତେ ଯଜ୍ଞେ ଵାଗାପ୍ଯତେ ॥ 68 ॥
ଅନୁଵାକଂ 18 - ବ୍ରହ୍ମୌଦନା ଉଚ୍ଯନ୍ତେ
ତଦାହୁଃ । ଦ୍ଵାଦଶ ବ୍ରହ୍ମୌଦନା-ନ୍ଥ୍ସଗ୍ଗ୍ସ୍ଥିତ ନିର୍ଵପେତ୍ । ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଵେଷ୍ଟିଭି-ର୍ଯଜେତେତି ॥ ଯଦିଷ୍ଟି-ଭିର୍ଯଜେତ । ଉପନାମୁକ ଏନଂ-ଯଁଜ୍ଞ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ପାପୀଯାଗ୍ସ୍ତୁ ସ୍ଯାତ୍ ।
ଆପ୍ତାନି ଵା ଏତସ୍ଯ ଛନ୍ଦାଗ୍ଂସି । ଯ ଈଜାନଃ ।
ତାନି କ ଏତାଵଦାଶୁ ପୁନଃ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀତେତି ।
ସର୍ଵା ଵୈ ସଗ୍ଗ୍ସ୍ଥିତେ ଯଜ୍ଞେ ଵାଗାପ୍ଯତେ ॥ 68 ॥
ସା-ଽଽପ୍ତା ଭଵତି ଯାତଯାମ୍ନୀ । କ୍ରୂରୀକୃତେଵ ହି ଭଵତ୍ଯରୁଷ୍କୃତା । ସା ନ ପୁନଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯେତ୍ଯାହୁଃ ॥ ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ବ୍ରହ୍ମୌଦନା-ନ୍ଥ୍ସଗ୍ଗ୍ସ୍ଥିତେ ନିର୍ଵପେତ୍ । ପ୍ରଜାପତିର୍ଵା ଓଦନଃ । ଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଉପନାମୁକ ଏନଂ-ଯଁଜ୍ଞୋ ଭଵତି ।
ନ ପାପୀଯା-ନ୍ଭଵତି ॥ ଦ୍ଵାଦଶ ଭଵନ୍ତି ।
ଦ୍ଵାଦଶ ମାସା-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସରଃ ।
ସଂଵଁଥ୍ସର ଏଵ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ॥ 69 ॥
ନ ପାପୀଯା-ନ୍ଭଵତି ॥ ଦ୍ଵାଦଶ ଭଵନ୍ତି ।
ଦ୍ଵାଦଶ ମାସା-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସରଃ ।
ସଂଵଁଥ୍ସର ଏଵ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ॥ 69 ॥
(ଆପ୍ଯତେ - ସଂଵଁଥ୍ସର ଏକ-ଞ୍ଚ) (ଅ. 18)
ଅନୁଵାକଂ 19 - ଵିଭୁତ୍ଵାଦିଭିଃ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଗୁଣୌରଶ୍ଵମେଧପ୍ରଶଂସା
ଏଷ ଵୈ ଵିଭୂର୍ନାମ ଯଜ୍ଞଃ । ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ର ଵିଭୁ ଭଵତି । ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥ ଏଷ ଵୈ ପ୍ରଭୂର୍ନାମ ଯଜ୍ଞଃ । ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଭଵତି । ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥ ଏଷ ଵା ଊର୍ଜସ୍ଵାନ୍ନାମ ଯଜ୍ଞଃ । ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ରୋର୍ଜସ୍ଵ-ଦ୍ଭଵତି । ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥ ଏଷ ଵୈ ପଯସ୍ଵାନ୍ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ॥ 70 ॥
ଅନୁଵାକଂ 19 - ଵିଭୁତ୍ଵାଦିଭିଃ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଗୁଣୌରଶ୍ଵମେଧପ୍ରଶଂସା
ଏଷ ଵୈ ଵିଭୂର୍ନାମ ଯଜ୍ଞଃ । ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ର ଵିଭୁ ଭଵତି । ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥ ଏଷ ଵୈ ପ୍ରଭୂର୍ନାମ ଯଜ୍ଞଃ । ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଭଵତି । ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥ ଏଷ ଵା ଊର୍ଜସ୍ଵାନ୍ନାମ ଯଜ୍ଞଃ । ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ରୋର୍ଜସ୍ଵ-ଦ୍ଭଵତି । ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥ ଏଷ ଵୈ ପଯସ୍ଵାନ୍ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ॥ 70 ॥
ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ର ପଯସ୍ଵ-ଦ୍ଭଵତି । ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥
ଏଷ ଵୈ ଵିଧୃତୋ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ।
ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ର ଵିଧୃତ-ମ୍ଭଵତି ।
ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥ ଏଷ ଵୈ ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତୋ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ।
ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ର ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତ-ମ୍ଭଵତି । ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥
ଏଷ ଵୈ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ।
ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ-ମ୍ଭଵତି ॥ 71 ॥
ଏଷ ଵୈ ଵିଧୃତୋ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ।
ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ର ଵିଧୃତ-ମ୍ଭଵତି ।
ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥ ଏଷ ଵୈ ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତୋ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ।
ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ର ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତ-ମ୍ଭଵତି । ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥
ଏଷ ଵୈ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ।
ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ-ମ୍ଭଵତି ॥ 71 ॥
ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥ ଏଷ ଵୈ ତେଜସ୍ଵୀ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ । ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ର ତେଜସ୍ଵି ଭଵତି । ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥
ଏଷ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସୀ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ।
ଆ ହ ଵୈ ତତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସୀ ଜାଯତେ । ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥
ଏଷ ଵା ଅତିଵ୍ଯାଧୀ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ।
ଆ ହ ଵୈ ତତ୍ର ରାଜନ୍ଯୋ-ଽତିଵ୍ଯାଧୀ ଜାଯତେ । ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥
ଏଷ ଵୈ ଦୀର୍ଘୋ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ।
ଦୀର୍ଘାଯୁଷୋ ହ ଵୈ ତତ୍ର ମନୁଷ୍ଯା ଭଵନ୍ତି ।
ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥
ଏଷ ଵୈ କ୍ଲୃପ୍ତୋ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ।
କଲ୍ପତେ ହ ଵୈ ତତ୍ର ପ୍ରଜାଭ୍ଯୋ ଯୋଗକ୍ଷେମଃ ।
ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥ 72 ॥
ଏଷ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସୀ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ।
ଆ ହ ଵୈ ତତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସୀ ଜାଯତେ । ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥
ଏଷ ଵା ଅତିଵ୍ଯାଧୀ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ।
ଆ ହ ଵୈ ତତ୍ର ରାଜନ୍ଯୋ-ଽତିଵ୍ଯାଧୀ ଜାଯତେ । ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥
ଏଷ ଵୈ ଦୀର୍ଘୋ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ।
ଦୀର୍ଘାଯୁଷୋ ହ ଵୈ ତତ୍ର ମନୁଷ୍ଯା ଭଵନ୍ତି ।
ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥
ଏଷ ଵୈ କ୍ଲୃପ୍ତୋ ନାମ ଯଜ୍ଞଃ ।
କଲ୍ପତେ ହ ଵୈ ତତ୍ର ପ୍ରଜାଭ୍ଯୋ ଯୋଗକ୍ଷେମଃ ।
ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ॥ 72 ॥
(ପଯସ୍ଵାନ୍ନାମ ଯଜ୍ଞଃ - ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ-ମ୍ଭଵତି - ଯତ୍ରୈତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତେ ଷଟ୍ଚ) (ଅ. 19)
(ଏଷ ଵୈ ଵିଭୂଃ ପ୍ରଭୂରୂର୍ଜସ୍ଵା-ନ୍ପଯସ୍ଵାନ୍. ଵିଧୃତୋ ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ୍ଯତିଵ୍ଯାଧୀ ଦୀର୍ଘଃ କ୍ଲୁପ୍ତୋ ଦ୍ଵାଦଶ)
ଅନୁଵାକଂ 20 - ଅଶ୍ଵସଞ୍ଜ୍ଞପନପ୍ରକାରଃ
ତାର୍ପ୍ଯେଣାଶ୍ଵଗ୍ଂ ସଞ୍ଜ୍ଞପଯନ୍ତି । ଯଜ୍ଞୋ ଵୈ ତାର୍ପ୍ଯମ୍ । ଯଜ୍ଞେନୈଵୈନଗ୍ଂ ସମଦ୍ର୍ଧଯନ୍ତି ॥ ଯାମେନ ସାମ୍ନା ପ୍ରସ୍ତୋତା-ଽନୂପତିଷ୍ଠତେ ।
ଯମଲୋକ-ମେଵୈନ-ଙ୍ଗମଯତି ॥
ତାର୍ପ୍ଯେ ଚ କୃତ୍ତ୍ଯଧୀଵାସେ ଚାଶ୍ଵଗ୍ଂ ସଞ୍ଜ୍ଞପଯନ୍ତି । ଏତଦ୍ଵୈ ପଶୂନାଗ୍ଂ ରୂପମ୍ । ରୂପେଣୈଵ ପଶୂନଵରୁନ୍ଧେ ॥
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁ ଭଵତି । ତେଜସୋ-ଽଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥ 73 ॥
(ଏଷ ଵୈ ଵିଭୂଃ ପ୍ରଭୂରୂର୍ଜସ୍ଵା-ନ୍ପଯସ୍ଵାନ୍. ଵିଧୃତୋ ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ୍ଯତିଵ୍ଯାଧୀ ଦୀର୍ଘଃ କ୍ଲୁପ୍ତୋ ଦ୍ଵାଦଶ)
ଅନୁଵାକଂ 20 - ଅଶ୍ଵସଞ୍ଜ୍ଞପନପ୍ରକାରଃ
ତାର୍ପ୍ଯେଣାଶ୍ଵଗ୍ଂ ସଞ୍ଜ୍ଞପଯନ୍ତି । ଯଜ୍ଞୋ ଵୈ ତାର୍ପ୍ଯମ୍ । ଯଜ୍ଞେନୈଵୈନଗ୍ଂ ସମଦ୍ର୍ଧଯନ୍ତି ॥ ଯାମେନ ସାମ୍ନା ପ୍ରସ୍ତୋତା-ଽନୂପତିଷ୍ଠତେ ।
ଯମଲୋକ-ମେଵୈନ-ଙ୍ଗମଯତି ॥
ତାର୍ପ୍ଯେ ଚ କୃତ୍ତ୍ଯଧୀଵାସେ ଚାଶ୍ଵଗ୍ଂ ସଞ୍ଜ୍ଞପଯନ୍ତି । ଏତଦ୍ଵୈ ପଶୂନାଗ୍ଂ ରୂପମ୍ । ରୂପେଣୈଵ ପଶୂନଵରୁନ୍ଧେ ॥
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁ ଭଵତି । ତେଜସୋ-ଽଵରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ॥ 73 ॥
ରୁକ୍ମୋ ଭଵତି । ସୁଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯା-ନୁଖ୍ଯାତ୍ଯୈ ॥ ଅଶ୍ଵୋ ଭଵତି । ପ୍ରଜାପତେ-ରାପ୍ତ୍ଯୈ ॥ ଅସ୍ଯ ଵୈ ଲୋକସ୍ଯ ରୂପ-ନ୍ତାର୍ପ୍ଯମ୍ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଯ କୃତ୍ତ୍ଯଧୀଵାସଃ । ଦିଵୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁ ।
ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ରୁକ୍ମଃ । ପ୍ରଜାପତେରଶ୍ଵଃ ।
ଇମମେଵ ଲୋକ-ନ୍ତାର୍ପ୍ଯେଣାପ୍ନୋତି ॥ 74 ॥
ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ରୁକ୍ମଃ । ପ୍ରଜାପତେରଶ୍ଵଃ ।
ଇମମେଵ ଲୋକ-ନ୍ତାର୍ପ୍ଯେଣାପ୍ନୋତି ॥ 74 ॥
ଅନ୍ତରିକ୍ଷ-ଙ୍କୃତ୍ଯଧୀଵାସେନ । ଦିଵଗ୍ଂ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁନା । ଆଦିତ୍ଯଗ୍ଂ ରୁକ୍ମେଣ ।
ଅଶ୍ଵେନୈଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯେନ ପ୍ରଜାପତେ-ସ୍ସାଯୁଜ୍ଯଗ୍ଂ ସଲୋକତା-ମାପ୍ନୋତି ॥ ଏତାସାମେଵ ଦେଵତାନାଗ୍ଂ ସାଯୁଜ୍ଯମ୍ ।
ସାର୍ଷ୍ଟିତାଗ୍ଂ ସମାନ ଲୋକତାମାପ୍ନୋତି ।
ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ । ଯ ଉ ଚୈନମେଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 75 ॥
ଅଶ୍ଵେନୈଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯେନ ପ୍ରଜାପତେ-ସ୍ସାଯୁଜ୍ଯଗ୍ଂ ସଲୋକତା-ମାପ୍ନୋତି ॥ ଏତାସାମେଵ ଦେଵତାନାଗ୍ଂ ସାଯୁଜ୍ଯମ୍ ।
ସାର୍ଷ୍ଟିତାଗ୍ଂ ସମାନ ଲୋକତାମାପ୍ନୋତି ।
ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ । ଯ ଉ ଚୈନମେଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 75 ॥
(ଅଵରୁଦ୍ଧ୍ଯା - ଆପ୍ନୋତ୍ଯ -+ଷ୍ଟୌ ଚ) (ଅ. 20)
ଅନୁଵାକଂ 21 - ଉତ୍ତରଵେଦ୍ଯୁପଵାପଃ
ଆଦିତ୍ଯାଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସଶ୍ଚ ସୁଵର୍ଗେ ଲୋକେ-ଽସ୍ପଦ୍ର୍ଧନ୍ତ । ତେ-ଽଙ୍ଗିରସ ଆଦିତ୍ଯେଭ୍ଯଃ ।
ଅମୁମାଦିତ୍ଯ-ମଶ୍ଵଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଵେତ-ମ୍ଭୂତ-ନ୍ଦକ୍ଷିଣା-ମନଯନ୍ନ୍ । ତେ-ଽବ୍ରୁଵନ୍ନ୍ ।
ଯ-ନ୍ନୋ-ଽନଷ୍ଟ । ସ ଵର୍ଯୋ-ଽଭୂଦିତି । ତସ୍ମାଦଶ୍ଵଗ୍ଂ ସଵର୍ଯେତ୍ଯା-ହ୍ଵଯନ୍ତି ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯଜ୍ଞେ ଵରୋ ଦୀଯତେ ॥ ଯତ୍ପ୍ରଜାପତି-ରାଲବ୍ଧୋ-ଽଶ୍ଵୋ-ଽଭଵତ୍ ।
ତସ୍ମାଦଶ୍ଵୋ ନାମ ॥ 76 ॥
ଅନୁଵାକଂ 21 - ଉତ୍ତରଵେଦ୍ଯୁପଵାପଃ
ଆଦିତ୍ଯାଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସଶ୍ଚ ସୁଵର୍ଗେ ଲୋକେ-ଽସ୍ପଦ୍ର୍ଧନ୍ତ । ତେ-ଽଙ୍ଗିରସ ଆଦିତ୍ଯେଭ୍ଯଃ ।
ଅମୁମାଦିତ୍ଯ-ମଶ୍ଵଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଵେତ-ମ୍ଭୂତ-ନ୍ଦକ୍ଷିଣା-ମନଯନ୍ନ୍ । ତେ-ଽବ୍ରୁଵନ୍ନ୍ ।
ଯ-ନ୍ନୋ-ଽନଷ୍ଟ । ସ ଵର୍ଯୋ-ଽଭୂଦିତି । ତସ୍ମାଦଶ୍ଵଗ୍ଂ ସଵର୍ଯେତ୍ଯା-ହ୍ଵଯନ୍ତି ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯଜ୍ଞେ ଵରୋ ଦୀଯତେ ॥ ଯତ୍ପ୍ରଜାପତି-ରାଲବ୍ଧୋ-ଽଶ୍ଵୋ-ଽଭଵତ୍ ।
ତସ୍ମାଦଶ୍ଵୋ ନାମ ॥ 76 ॥
ଯଚ୍ଛ୍ଵଯଦରୁରାସୀତ୍ । ତସ୍ମାଦର୍ଵା ନାମ ॥
ଯଥ୍ସଦ୍ଯୋ ଵାଜା-ନ୍ଥ୍ସମଜଯତ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଵାଜୀ ନାମ ॥ ଯଦସୁରାଣାଂ-ଲୋଁକାନାଦତ୍ତ । ତସ୍ମାଦାଦିତ୍ଯୋ ନାମ ॥ ଅଗ୍ନିର୍ଵା ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯୋନିରାଯତନମ୍ । ସୂର୍ଯୋ-ଽଗ୍ନେର୍ଯୋନି-ରାଯତନମ୍ ।
ଯଦଶ୍ଵମେଧେ-ଽଗ୍ନୌ ଚିତ୍ଯ ଉତ୍ତରଵେଦି-ମୁପଵପତି । ଯୋନି-ମନ୍ତମେଵୈନ-ମାଯତନଵନ୍ତ-ଙ୍କରୋତି ॥ 77 ॥
ଯଥ୍ସଦ୍ଯୋ ଵାଜା-ନ୍ଥ୍ସମଜଯତ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଵାଜୀ ନାମ ॥ ଯଦସୁରାଣାଂ-ଲୋଁକାନାଦତ୍ତ । ତସ୍ମାଦାଦିତ୍ଯୋ ନାମ ॥ ଅଗ୍ନିର୍ଵା ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯୋନିରାଯତନମ୍ । ସୂର୍ଯୋ-ଽଗ୍ନେର୍ଯୋନି-ରାଯତନମ୍ ।
ଯଦଶ୍ଵମେଧେ-ଽଗ୍ନୌ ଚିତ୍ଯ ଉତ୍ତରଵେଦି-ମୁପଵପତି । ଯୋନି-ମନ୍ତମେଵୈନ-ମାଯତନଵନ୍ତ-ଙ୍କରୋତି ॥ 77 ॥
ଯୋନି-ମାନାଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ସ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥
ପ୍ରାଣାପାନୌ ଵା ଏତୌ ଦେଵାନାମ୍ । ଯଦର୍କାଶ୍ଵମେଧୌ । ପ୍ରାଣାପାନାଵେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ ଓଜୋ ବଲଂ-ଵାଁ ଏତୌ ଦେଵାନାମ୍ ।
ଯଦର୍କାଶ୍ଵମେଧୌ । ଓଜୋ ବଲମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
ଅଗ୍ନିର୍ଵା ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯୋନି-ରାଯତନମ୍ ।
ସୂର୍ଯୋ-ଽଗ୍ନେର୍ଯୋନି-ରାଯତନମ୍ ।
ଯଦଶ୍ଵମେଧେ-ଽଗ୍ନୌ ଚିତ୍ଯ ଉତ୍ତରଵେଦି-ଞ୍ଚିନୋତି ।
ତାଵର୍କାଶ୍ଵମେଧୌ । ଅର୍କାଶ୍ଵମେଧାଵେଵା ଵରୁନ୍ଧେ । ଅଥୋ ଅର୍କାଶ୍ଵ-ମେଧଯୋରେଵ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ॥ 78 ॥
ପ୍ରାଣାପାନୌ ଵା ଏତୌ ଦେଵାନାମ୍ । ଯଦର୍କାଶ୍ଵମେଧୌ । ପ୍ରାଣାପାନାଵେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥ ଓଜୋ ବଲଂ-ଵାଁ ଏତୌ ଦେଵାନାମ୍ ।
ଯଦର୍କାଶ୍ଵମେଧୌ । ଓଜୋ ବଲମେଵାଵରୁନ୍ଧେ ॥
ଅଗ୍ନିର୍ଵା ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯୋନି-ରାଯତନମ୍ ।
ସୂର୍ଯୋ-ଽଗ୍ନେର୍ଯୋନି-ରାଯତନମ୍ ।
ଯଦଶ୍ଵମେଧେ-ଽଗ୍ନୌ ଚିତ୍ଯ ଉତ୍ତରଵେଦି-ଞ୍ଚିନୋତି ।
ତାଵର୍କାଶ୍ଵମେଧୌ । ଅର୍କାଶ୍ଵମେଧାଵେଵା ଵରୁନ୍ଧେ । ଅଥୋ ଅର୍କାଶ୍ଵ-ମେଧଯୋରେଵ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ॥ 78 ॥
(ନାମ - କରୋତି - ସୂର୍ଯୋ-ଽଗ୍ନେର୍ଯୋନିରାଯତନ-ଞ୍ଚତ୍ଵାରି ଚ) (ଅ. 21)
ଅନୁଵାକଂ 22 - ଋଷଭାଲମ୍ଭଃ
ପ୍ରଜାପତିଂ-ଵୈଁ ଦେଵାଃ ପିତରମ୍ ।
ପଶୁ-ମ୍ଭୂତ-ମ୍ମେଧାଯାଲଭନ୍ତ ।
ତମାଲଭ୍ଯୋପାଵସନ୍ନ୍ । ପ୍ରାତର୍ଯଷ୍ଟାସ୍ମହ ଇତି ।
ଏକଂ-ଵାଁ ଏତଦ୍ଦେଵାନାମହଃ । ଯଥ୍ସଂଵଁଥ୍ସରଃ । ତସ୍ମାଦଶ୍ଵଃ ପୁରସ୍ତା-ଥ୍ସଂଵଁଥ୍ସର ଆଲଭ୍ଯତେ ॥
ଯତ୍ପ୍ରଜାପତି-ରାଲବ୍ଧୋ-ଽଶ୍ଵୋ-ଽଭଵତ୍ । ତସ୍ମାଦଶ୍ଵଃ । ଯଥ୍ସଦ୍ଯୋ ମେଧୋ-ଽଭଵତ୍ ॥ 79 ॥
ଅନୁଵାକଂ 22 - ଋଷଭାଲମ୍ଭଃ
ପ୍ରଜାପତିଂ-ଵୈଁ ଦେଵାଃ ପିତରମ୍ ।
ପଶୁ-ମ୍ଭୂତ-ମ୍ମେଧାଯାଲଭନ୍ତ ।
ତମାଲଭ୍ଯୋପାଵସନ୍ନ୍ । ପ୍ରାତର୍ଯଷ୍ଟାସ୍ମହ ଇତି ।
ଏକଂ-ଵାଁ ଏତଦ୍ଦେଵାନାମହଃ । ଯଥ୍ସଂଵଁଥ୍ସରଃ । ତସ୍ମାଦଶ୍ଵଃ ପୁରସ୍ତା-ଥ୍ସଂଵଁଥ୍ସର ଆଲଭ୍ଯତେ ॥
ଯତ୍ପ୍ରଜାପତି-ରାଲବ୍ଧୋ-ଽଶ୍ଵୋ-ଽଭଵତ୍ । ତସ୍ମାଦଶ୍ଵଃ । ଯଥ୍ସଦ୍ଯୋ ମେଧୋ-ଽଭଵତ୍ ॥ 79 ॥
ତସ୍ମାଦଶ୍ଵମେଧଃ ॥ ଵେଦୁକୋ-ଽଶ୍ଵମାଶୁ-ମ୍ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ ଯଦ୍ଵୈ ତତ୍ପ୍ରଜାପତି-ରାଲବ୍ଧୋ-ଽଶ୍ଵୋ-ଽଭଵତ୍ । ତସ୍ମାଦଶ୍ଵଃ ପ୍ରଜାପତେଃ ପଶୂନା-ମନୁରୂପତମଃ ॥
ଆ-ଽସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତିରୂପୋ ଜାଯତେ । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ସଭୃନ୍ତ୍ଯାଲଭତେ ।
ସମେନ-ନ୍ଦେଵା-ସ୍ତେଜସେ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସାଯ ଭରନ୍ତି ।
ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ॥ 80 ॥
ଆ-ଽସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତିରୂପୋ ଜାଯତେ । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ସଭୃନ୍ତ୍ଯାଲଭତେ ।
ସମେନ-ନ୍ଦେଵା-ସ୍ତେଜସେ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସାଯ ଭରନ୍ତି ।
ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ ॥ 80 ॥
ଯ ଉ ଚୈନମେଵଂ-ଵେଁଦ ॥ ଏତଦ୍ଵୈ ତଦ୍ଦେଵା ଏତା-ନ୍ଦେଵତାମ୍ । ପଶୁ-ମ୍ଭୂତ-ମ୍ମେଧାଯାଲଭନ୍ତ । ଯଜ୍ଞମଵ । ଯଜ୍ଞେନ ଯଜ୍ଞମଯଜନ୍ତ ଦେଵାଃ । କାମପ୍ରଂ-ଯଁଜ୍ଞମ କୁର୍ଵତ । ତେ-ଽମୃତତ୍ଵମକାମଯନ୍ତ ।
ତ-ଽମୃତତ୍ଵ-ମଗଚ୍ଛନ୍ନ୍ ॥ ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ । ଦେଵାନାମେଵା-ଯନେନୈତି ॥ 81 ॥
ତ-ଽମୃତତ୍ଵ-ମଗଚ୍ଛନ୍ନ୍ ॥ ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ । ଦେଵାନାମେଵା-ଯନେନୈତି ॥ 81 ॥
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନୈଵ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜତେ କାମପ୍ରେଣ । ଅପୁନର୍ମାରମେଵ ଗଚ୍ଛତି ॥ ଏତସ୍ଯ ଵୈ ରୂପେଣ ପୁରସ୍ତା-ତ୍ପ୍ରାଜାପତ୍ଯ-ମୃଷଭ-ନ୍ତୂପରଂ
ବହୁରୂପ-ମାଲଭତେ । ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ କାମେଭ୍ଯଃ । ସର୍ଵସ୍ଯାପ୍ତ୍ଯୈ । ସର୍ଵସ୍ଯ ଜିତ୍ଯୈ ॥ ସର୍ଵମେଵ ତେନାପ୍ନୋତି । ସର୍ଵ-ଞ୍ଜଯତି ।
ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ । ଯ ଉ ଚୈନମେଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 82 ॥
ବହୁରୂପ-ମାଲଭତେ । ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ କାମେଭ୍ଯଃ । ସର୍ଵସ୍ଯାପ୍ତ୍ଯୈ । ସର୍ଵସ୍ଯ ଜିତ୍ଯୈ ॥ ସର୍ଵମେଵ ତେନାପ୍ନୋତି । ସର୍ଵ-ଞ୍ଜଯତି ।
ଯୋ-ଽଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜତେ । ଯ ଉ ଚୈନମେଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 82 ॥
(ମେଧୋ-ଽଭଵ--ଦ୍ଯଜତ - ଏତି - ଵେଦ) (ଅ. 22)
ଅନୁଵାକଂ 23 - ଅଶ୍ଵାଵଯଵେଷୂପାସନମ୍
ଯୋ ଵା ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଲୋମନୀ ଵେଦ ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଲୋମଂ-ଲୋଁମଞ୍ଜୁହୋତି ।
ଅହୋରାତ୍ରେ ଵା ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଲୋମନୀ । ଯଥ୍ସାଯ-ମ୍ପ୍ରାତର୍ଜୁହୋତି । ଅଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଲୋମଂ-ଲୋଁମଞ୍ଜୁହୋତି ।
ଏତଦନୁକୃତି ହସ୍ମ ଵୈ ପୁରା । ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଲୋମଂ-ଲୋଁମଞ୍ଜୁହ୍ଵତି ॥
ଯୋ ଵା ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ପଦେ ଵେଦ ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ପଦେ ପଦେ ଜୁହୋତି ।
ଦର୍ଶପୂର୍ଣମାସୌ ଵା ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ପଦେ ॥ 83 ॥
ଅନୁଵାକଂ 23 - ଅଶ୍ଵାଵଯଵେଷୂପାସନମ୍
ଯୋ ଵା ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଲୋମନୀ ଵେଦ ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଲୋମଂ-ଲୋଁମଞ୍ଜୁହୋତି ।
ଅହୋରାତ୍ରେ ଵା ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଲୋମନୀ । ଯଥ୍ସାଯ-ମ୍ପ୍ରାତର୍ଜୁହୋତି । ଅଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଲୋମଂ-ଲୋଁମଞ୍ଜୁହୋତି ।
ଏତଦନୁକୃତି ହସ୍ମ ଵୈ ପୁରା । ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଲୋମଂ-ଲୋଁମଞ୍ଜୁହ୍ଵତି ॥
ଯୋ ଵା ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ପଦେ ଵେଦ ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ପଦେ ପଦେ ଜୁହୋତି ।
ଦର୍ଶପୂର୍ଣମାସୌ ଵା ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ପଦେ ॥ 83 ॥
ଯଦ୍ଦର୍ଶପୂର୍ଣମାସୌ ଯଜତେ ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ପଦେ ପଦେ ଜୁହୋତି ।
ଏତଦନୁକୃତି ହ ସ୍ମ ଵୈ ପୁରା ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ପଦେ ପଦେ ଜୁହ୍ଵତି ॥
ଯୋ ଵା ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଵିଵର୍ତନଂ-ଵେଁଦ । ଅଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଵିଵର୍ତନେ ଵିଵର୍ତନେ ଜୁହୋତି । ଅସୌ ଵା ଆଦିତ୍ଯୋ-ଽଶ୍ଵଃ । ସ ଆହଵନୀଯ-ମାଗଚ୍ଛତି । ତଦ୍ଵିଵର୍ତତେ ।
ଯଦଗ୍ନିହୋତ୍ର-ଞ୍ଜୁହୋତି ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଵିଵର୍ତନେ ଵିଵର୍ତନେ ଜୁହୋତି । ଏତଦନୁକୃତି ହ ସ୍ମ ଵୈ ପୁରା ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଵିଵର୍ତନେ ଵିଵର୍ତନେ ଜୁହ୍ଵତି ॥ 84 ॥
(ପଦେ - ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର-ଞ୍ଜୁହୋତି ତ୍ରୀଣି ଚ) (ଅ. 23)
(ପ୍ରଜାପତିସ୍ତମଷ୍ଟାଦଶିଭିଃ - ପ୍ରଜାପତିରକାମଯତୋଭା - ଵସ୍ମୈ - ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି-ତେଜସା - ଽପ ପ୍ରାଣା - ଅପ ଶ୍ରୀରୂଦ୍ର୍ଧ୍ଵମ୍ - ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରେଣା-ଽନୁ - ପ୍ରଥମେନ - ପ୍ରଜାପତିରକାମଯତ ମହାନ୍. - ଵୈଶ୍ଵଦେଵୋ ଵା ଅଶ୍ଵୋ - ଽଶ୍ଵସ୍ଯ - ପ୍ରଜାପତିସ୍ତଂ-ଯଁଜ୍ଞକ୍ରତୁଭି - ରପ ଶ୍ରୀର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୌ - ସର୍ଵେଷୁ- ଵାରୁଣୋ - ଯଦ୍ଯଶ୍ଵମ୍ - ତଦାହୁ- ରେଷ ଵୈ ଵିଭୂ - ସ୍ତାର୍ପ୍ଯେଣା- ଦିତ୍ଯାଃ - ପ୍ରଜାପତି-ମ୍ପିତରଂ - ଁଯୋ ଵା ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଲୋମନୀ ତ୍ରଯୋଵିଗ୍ଂଶତିଃ)
(ପ୍ରଜାପତିର - ସ୍ମିନ୍ ଁଲୋକେ - ଉତ୍ତରତଃ - ଶ୍ରିଯମେଵ - ପ୍ରଜାପତିରକାମଯତ ମହାନ୍.-ଯ-ତ୍ପ୍ରାତ - ପ୍ର ଵା ଏଷ ଏଭ୍ଯୋ
ଲୋକେଭ୍ଯଃ- ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ର ପଯସ୍ଵଦ୍ଯ -ଉ ଚୈନମେଵଂ-ଵେଁଦ ଚତ୍ଵାର୍ଯଶୀତିଃ)
(ପ୍ରଜାପତିରଶ୍ଵମେଧଂ - ଜୁହ୍ଵତି)
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ତୃତୀଯାଷ୍ଟକେ ନଵମଃ ପ୍ରପାଠକ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥
++++++++++++++++++++
ଅଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ପଦେ ପଦେ ଜୁହୋତି ।
ଏତଦନୁକୃତି ହ ସ୍ମ ଵୈ ପୁରା ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ପଦେ ପଦେ ଜୁହ୍ଵତି ॥
ଯୋ ଵା ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଵିଵର୍ତନଂ-ଵେଁଦ । ଅଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଵିଵର୍ତନେ ଵିଵର୍ତନେ ଜୁହୋତି । ଅସୌ ଵା ଆଦିତ୍ଯୋ-ଽଶ୍ଵଃ । ସ ଆହଵନୀଯ-ମାଗଚ୍ଛତି । ତଦ୍ଵିଵର୍ତତେ ।
ଯଦଗ୍ନିହୋତ୍ର-ଞ୍ଜୁହୋତି ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଵିଵର୍ତନେ ଵିଵର୍ତନେ ଜୁହୋତି । ଏତଦନୁକୃତି ହ ସ୍ମ ଵୈ ପୁରା ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଵିଵର୍ତନେ ଵିଵର୍ତନେ ଜୁହ୍ଵତି ॥ 84 ॥
(ପଦେ - ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର-ଞ୍ଜୁହୋତି ତ୍ରୀଣି ଚ) (ଅ. 23)
(ପ୍ରଜାପତିସ୍ତମଷ୍ଟାଦଶିଭିଃ - ପ୍ରଜାପତିରକାମଯତୋଭା - ଵସ୍ମୈ - ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି-ତେଜସା - ଽପ ପ୍ରାଣା - ଅପ ଶ୍ରୀରୂଦ୍ର୍ଧ୍ଵମ୍ - ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରେଣା-ଽନୁ - ପ୍ରଥମେନ - ପ୍ରଜାପତିରକାମଯତ ମହାନ୍. - ଵୈଶ୍ଵଦେଵୋ ଵା ଅଶ୍ଵୋ - ଽଶ୍ଵସ୍ଯ - ପ୍ରଜାପତିସ୍ତଂ-ଯଁଜ୍ଞକ୍ରତୁଭି - ରପ ଶ୍ରୀର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୌ - ସର୍ଵେଷୁ- ଵାରୁଣୋ - ଯଦ୍ଯଶ୍ଵମ୍ - ତଦାହୁ- ରେଷ ଵୈ ଵିଭୂ - ସ୍ତାର୍ପ୍ଯେଣା- ଦିତ୍ଯାଃ - ପ୍ରଜାପତି-ମ୍ପିତରଂ - ଁଯୋ ଵା ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଲୋମନୀ ତ୍ରଯୋଵିଗ୍ଂଶତିଃ)
(ପ୍ରଜାପତିର - ସ୍ମିନ୍ ଁଲୋକେ - ଉତ୍ତରତଃ - ଶ୍ରିଯମେଵ - ପ୍ରଜାପତିରକାମଯତ ମହାନ୍.-ଯ-ତ୍ପ୍ରାତ - ପ୍ର ଵା ଏଷ ଏଭ୍ଯୋ
ଲୋକେଭ୍ଯଃ- ସର୍ଵଗ୍ଂ ହ ଵୈ ତତ୍ର ପଯସ୍ଵଦ୍ଯ -ଉ ଚୈନମେଵଂ-ଵେଁଦ ଚତ୍ଵାର୍ଯଶୀତିଃ)
(ପ୍ରଜାପତିରଶ୍ଵମେଧଂ - ଜୁହ୍ଵତି)
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ତୃତୀଯାଷ୍ଟକେ ନଵମଃ ପ୍ରପାଠକ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥
++++++++++++++++++++