3.9 - அஷ்டாதஶிநாம் பஶூநாம் ப்ரயோகஃ - க்ரு'ஷ்ண யஜுர்வேத தைத்திரீய ப்ராஹ்மண பாடஃ - ப்ரஜாபதிஃ அஶ்வமேதம்

க்ரு'ஷ்ண யஜுர்வேதீய தைத்திரீய ப்ராஹ்மணே த்ரு'தீயாஷ்டகே நவமஃ ப்ரபாடகஃ - அஷ்டாதஶிநா-ம்பஶூநா-ம்ப்ரயோகஃ
ஓ-ந்நமஃ பரமாத்மநே, ஶ்ரீ மஹாகணபதயே நமஃ,
ஶ்ரீ குருப்யோ நமஃ । ஹரிஃ ஓம் ॥
(அஶ்வமேதஸ்ய த்விதீய-த்ரு'தீயா ஹர்விதாநம்)
அநுவாகம் 1 - அஷ்டாதஶிநா-ங்க்ராப்யாணாம் ஆரண்யாநா-ஞ்ச பஶூநா-ம்ப்ரயோகஃ
ப்ரஜாபதி-ரஶ்வமேதமஸ்ரு'ஜத । ஸோ-'ஸ்மாத்ஸ்ரு'ஷ்டோ-'பாக்ராமத் ।
தமஷ்டாதஶிபிரநு ப்ராயுங்க்த । தமாப்நோத் । தமாப்த்வா 'ஷ்டாதஶிபிரவாருந்த ।
யதஷ்டாதஶிந ஆலப்யந்தே । யஜ்ஞமேவ தைராப்த்வா யஜமாநோ-'வருந்தே ॥
ஸம்வஂத்ஸரஸ்ய வா ஏஷா ப்ரதிமா । யதஷ்டாதஶிநஃ ।
த்வாதஶ மாஸாஃ பஞ்சர்தவஃ ॥ 1 ॥

ஸம்வஂத்ஸரோ-'ஷ்டாதஶஃ । யதஷ்டாதஶிந ஆலப்யந்தே ।
ஸம்வஂத்ஸரமேவ தைராப்த்வா
யஜமாநோ-'வருந்தே ॥
அக்நிஷ்டே 'ந்யா-ந்பஶூநுபா-கரோதி ।
இதரேஷு யூபேஷ்வஷ்டாதஶிநோ-'ஜாமித்வாய ॥
நவ நவாலப்யந்தே ஸவீர்யத்வாய ॥ யதாரண்யை-ஸ்ஸக்க் ஸ்தாபயேத் । வ்யவஸ்யேதா-ம்பிதா புத்ரௌ । வ்யத்த்வாநஃ க்ராமேயுஃ ।
விதூர-ங்க்ராமயோ ர்க்ராமாந்தௌ ஸ்யாதாம் ॥ 2 ॥

ரு'க்ஷீகாஃ புருஷவ்யாக்ராஃ பரிமோஷிண ஆவ்யாதிநீ-ஸ்தஸ்கரா அரண்யேஷ்வா-ஜாயேரந்ந் ॥
ததாஹுஃ । அபஶவோ வா ஏதே । யதாரண்யாஃ ।
யதாரண்யை-ஸ்ஸக்க்ஸ்தாபயேத । க்ஷிப்ரே யஜமாந-மரண்ய-ம்ம்ரு'தக்ம் ஹரேயுஃ ।
அரண்யாயதநா ஹ்யாரண்யாஃ பஶவ இதி । யத்பஶூந்நாலபேத । அநவருத்தா அஸ்ய பஶவஃ ஸ்யுஃ । யத்பர்யக்நி-க்ரு'தாநுத்ஸ்ரு'ஜேத் ॥ 3 ॥

யஜ்ஞவேஶஸ-ங்குர்யாத் ॥ யத்பஶூநாலபதே । தேநைவ பஶூநவருந்தே ।
யத்பர்யக்நி-க்ரு'தாநுத்ஸ்ரு'ஜத்ய-யஜ்ஞவேஶஸாய ।
அவருத்தா அஸ்ய பஶவோ பவந்தி ।
ந யஜ்ஞவேஶ ஸம்பவதி ।
ந யஜமாந-மரண்ய-ம்ம்ரு'தக்ம் ஹரந்தி ॥
க்ராம்யை-ஸ்ஸக்க்ஸ்தாபயதி । ஏதே வை பஶவஃ, க்ஷேமோ நாம । ஸ-ம்பிதா புத்ராவ வஸ்யதஃ । ஸமத்த்வாநஃ க்ராமந்தி ।
ஸமந்திக-ங்க்ராமயோ-ர்க்ராமாந்தௌ பவதஃ ।
நர்க்ஷீகாஃ புருஷவ்யாக்ராஃ பரிமோஷிண ஆவ்யாதிநீ-ஸ்தஸ்கரா அரண்யேஷ்வா ஜாயந்தே ॥ 4 ॥

(ரு'தவஃ - ஸ்யாதா - முத்ஸ்ரு'ஜேத் - ஸ்யதஸ்த்ரீணி ச)(ஆ1)
அநுவாகம் 2 - சாதுர்மாஸ்யபஶூநா-ம்ப்ரயோகஃ
ப்ரஜாபதிர-காமயதோபௌ லோகாவ-வருந்தீயேதி ।
ஸ ஏதாநுபயா-ந்பஶூந பஶ்யத் । க்ராம்யாக்ஶ்சா-ரண்யாக்ஶ்ச । தாநாலபத ।
தைர்வை ஸ உபௌ லோகாவ வாருந்த । க்ராம்யைரேவ பஶுபிரிமம்-லோஂகம வாருந்த ।
ஆரண்யைரமும் । யத்க்ராம்யா-ந்பஶூநாலபதே ।
இமமேவ தைர்லோகமவருந்தே । யதாரண்யாந் ॥ 5 ॥

அமு-ந்தைஃ ॥ அநவருத்தோ வா ஏதஸ்ய ஸம்வஂத்ஸர இத்யாஹுஃ । ய இத இதஶ்சாதுர்மாஸ்யாநி ஸம்வஂத்ஸர-ம்ப்ரயுங்க்த இதி ।
ஏதாவாந். வை ஸம்வஂத்ஸரஃ । யச்சாதுர்மாஸ்யாநி । யதேதே சாதுர்மாஸ்யாஃ பஶவ ஆலப்யந்தே । ப்ரத்யக்ஷமேவ தை-ஸ்ஸம்வஂத்ஸரம்-யஂஜமாநோ-'வருந்தே । ॥
வி வா ஏஷ ப்ரஜயா பஶுபிர்-ரு'த்த்யதே ।
ய-ஸ்ஸம்வஂத்ஸர-ம்ப்ரயுங்க்தே । ஸம்வஂத்ஸர-ஸ்ஸுவர்கோ லோகஃ ॥ 6 ॥

ஸுவர்க-ந்து லோக-ந்நாபராத்த்நோதி ।
ப்ரஜா வை பஶவ ஏகாதஶிநீ ।
யதேத ஐகாதஶிநாஃ பஶவ ஆலப்யந்தே ।
ஸாக்ஷாதேவ ப்ரஜா-ம்பஶூந். யஜமாநோ-'வருந்தே ॥ ப்ரஜாபதி-ர்விராஜமஸ்ரு'ஜத ।
ஸா ஸ்ரு'ஷ்டா-'ஶ்வமேத-ம்ப்ராவிஶத் ।
தா-ந்தஶிபிரநு ப்ராயுங்க்த । தாமாப்நோத் ।
தாமாப்த்வா தஶிபிரவாருந்த । யத்தஶிந ஆலப்யந்தே ॥ 7 ॥

விராஜமேவ தைராப்த்வா யஜமாநோ-'வருந்தே ॥
ஏகாதஶ தஶத ஆலப்யந்தே । ஏகாதஶாக்ஷரா த்ரிஷ்டுப் । த்ரைஷ்டுபாஃ பஶவஃ । பஶூநேவாவருந்தே ॥ வைஶ்வதேவோ வா அஶ்வஃ। நாநாதேவத்யாஃ பஶவோ பவந்தி ।
அஶ்வஸ்ய ஸர்வத்வாய । நாநாரூபா பவந்தி । தஸ்மாந்நாநாரூபாஃ பஶவஃ( ) ।
பஹுரூபா பவந்தி । தஸ்மா-த்பஹுரூபாஃ பஶவ-ஸ்ஸம்ரு'த்த்யை ॥ 8 ॥

(ஆரண்யாந்-ஂலோகோ-தஶிந ஆலப்யந்தே-நாநாரூபாஃ பஶவோ த்வே ச) (அ. 2)
அநுவாகம் 3 - ரோஹிதாதீநா-ம்பஶூநாம்-வஂபாஹோமஸாஹித்யம்
அஸ்மை வை லோகாய க்ராம்யாஃ பஶவ ஆலப்யந்தே । அமுஷ்மா ஆரண்யாஃ । யத்க்ராம்யா-ந்பஶூநாலபதே । இமமேவ தைர்லோகமவருந்தே । யதாரண்யாந் । அமு-ந்தைஃ । உபயா-ந்பஶூநாலபதே । க்ராம்யாக்ஶ்சா-ரண்யாக்ஶ்ச ।
உபயோ-ர்லோகயோர வருத்த்யை । உபயா-ந்பஶூநாலபதே ॥ 9 ॥

க்ராம்யாக்ஶ்சா-ரண்யாக்ஶ்ச । உபயஸ்யா-ந்நாத்யஸ்யா-வருத்த்யை । உபயா-ந்பஶூநாலபதே । க்ராம்யாக்ஶ்சாரண்யாக்ஶ்ச ।
உபயேஷா-ம்பஶூநாமவருத்த்யை ॥
த்ரயஸ்த்ரயோ பவந்தி । த்ரய இமே லோகாஃ ।
ஏஷாம்-லோஂகாநாமாப்த்யை ॥ ப்ரஹ்மவாதிநோ வதந்தி । கஸ்மாத்ஸத்யாத் ॥ 10 ॥

அஸ்மிந் ஂலோகே பஹவஃ காமா இதி ।
யத்ஸமாநீப்யோ தேவதாப்யோ-'ந்யே-'ந்யே பஶவ ஆலப்யந்தே । அஸ்மிந்நேவ தல்லோகே காமாந்ததாதி । தஸ்மாதஸ்மிந்-ஂலோகே பஹவஃ காமாஃ ॥ த்ரயாணா-ந்த்ரயாணாக்ம் ஸஹ வபா ஜுஹோதி । த்ர்யாவ்ரு'தோ வை தேவாஃ ।
த்ர்யாவ்ரு'த இமே லோகாஃ । ஏஷாம்-லோஂகாநாமாப்த்யை । ஏஷாம்-லோஂகாநா-ங்க்ல்ரு'ப்த்யை ॥ பர்யக்நி-க்ரு'தா-நாரண்யா-நுத்ஸ்ரு'ஜந்த்யஹிக்ம்ஸாயை ॥ 11 ॥

(அவருத்த்யா உபயா-ந்பஶூநாலபதே - ஸத்யா - தஹிக்ம்ஸாயை)(ஆ3)
அநுவாகம் 4 - அஶ்வஸ்ய ரதயோஜநாலங்காராதயஃ
யுஞ்ஜந்தி ப்ரத்த்நமித்யாஹ । அஸௌ வா ஆதித்யோ ப்ரத்த்நஃ । ஆதித்ய-மேவாஸ்மை யுநக்தி । அருஷமித்யாஹ । அக்நிர்வா அருஷஃ ।
அக்நிமேவாஸ்மை யுநக்தி । சரந்தமித்யாஹ । வாயுர்வை சரந்ந் । வாயுமேவாஸ்மை யுநக்தி । பரிதஸ்துஷ இத்யாஹ ॥ 12 ॥

இமே வை லோகாஃ பரிதஸ்துஷஃ । இமநேவாஸ்மை லோகாந். யுநக்தி ॥ ரோசந்தே ரோசநா திவீத்யாஹ । நக்ஷத்ராணி வை ரோசநா திவி ।
நக்ஷத்ராண்யேவாஸ்மை ரோசயதி ॥ யுஞ்ஜந்த்யஸ்ய காம்யேத்யாஹ । காமாநேவாஸ்மை யுநக்தி ॥ ஹரீ விபக்ஷஸேத்யாஹ ।
இமே வை ஹரீ விபக்ஷஸா । இமே ஏவாஸ்மை யுநக்தி ॥ 13 ॥

ஶோணா த்ரு'ஷ்ணூ ந்ரு'வாஹஸேத்யாஹ । அஹோராத்ரே வை ந்ரு'வாஹஸா । அஹோராத்ரே ஏவாஸ்மை யுநக்தி ॥ ஏதா ஏவாஸ்மை தேவதா யுநக்தி ।
ஸுவர்கஸ்ய லோகஸ்ய ஸமஷ்ட்யை ॥
கேது-ங்க்ரு'ண்வந்ந-கேதவ இதி த்த்வஜ-ம்ப்ரதிமுஞ்சதி । யஶ ஏவைநக்ம் ராஜ்ஞா-ங்கமயதி ॥ ஜீமூதஸ்யேவ பவதி ப்ரதீகமித்யாஹ । யதா யஜுரேவைதத் ॥ யே தே பந்தாந-ஸ்ஸவிதஃ பூர்வ்யாஸ இத்யத்த்வர்யு-ர்யஜமாநம்
ஂவாசயத்யபிஜித்யை ॥ 14 ॥

பரா வா ஏதஸ்ய யஜ்ஞ ஏதி । யஸ்ய பஶுருபா-க்ரு'தோ-'ந்யத்ர வேத்யா ஏதி । ஏதக்க் ஸ்தோதரேதேந பதா புநரஶ்வ-மாவர்தயாஸி ந இத்யாஹ ।
வாயுர்வை ஸ்தோதா । வாயுமேவாஸ்ய பரஸ்தா-த்ததாத்யாவ்ரு'த்த்யை ॥ யதா வை ஹவிஷோ க்ரு'ஹீதஸ்ய ஸ்கந்ததி । ஏவம்-வாஂ ஏததஶ்வஸ்ய ஸ்கந்ததி । யதஸ்யோபாக்ரு'தஸ்ய லோமாநி ஶீயந்தே । யத்வாலேஷு காசாநாவயந்தி ।
லோமாந்யேவாஸ்ய தத்ஸம்பரந்தி ॥ 15 ॥

பூர்புவஸ்ஸுவரிதி ப்ராஜாபத்யா-பிராவயந்தி । ப்ராஜாபத்யோ வா அஶ்வஃ ।
ஸ்வயைவைந-ந்தேவதயா ஸமத்ர்தயந்தி ॥ பூரிதி மஹிஷீ । புவ இதி வாவாதா ।
ஸுவரிதி பரிவ்ரு'க்தீ । ஏஷாம்-லோஂகாநா-மபிஜித்யை ॥ ஹிரண்யயாஃ காசா பவந்தி । ஜ்யோதிர்வை ஹிரண்யம் । ராஷ்ட்ரமஶ்வமேதஃ ॥ 16 ॥

ஜ்யோதிஶ்சைவாஸ்மை ராஷ்ட்ர-ஞ்ச ஸமீசீ ததாதி ॥ ஸஹஸ்ர-ம்பவந்தி । ஸஹஸ்ர ஸம்மித-ஸ்ஸுவர்கோ லோகஃ । ஸுவர்கஸ்ய லோகஸ்யா-பிஜித்யை ॥
அப வா ஏதஸ்மாத்தேஜ இந்த்ரிய-ம்பஶவ-ஶ்ஶ்ரீஃ க்ராமந்தி । யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே ।
வஸவஸ்த்வா-'ஞ்ஜந்து காயத்ரேண சந்தஸேதி மஹிஷ்யப்யநக்தி । தேஜோ வா ஆஜ்யம் । தேஜோ காயத்ரீ । தேஜஸைவாஸ்மை தேஜோ-'வருந்தே ॥ 17 ॥

ருத்ராஸ்த்வா-'ஞ்ஜந்து த்ரைஷ்டுபேந சந்தஸேதி வாவாதா । தேஜோ வா ஆஜ்யம் । இந்த்ரிய-ந்த்ரிஷ்டுப் । தேஜஸைவாஸ்மா இந்த்ரியமவருந்தே ।
ஆதித்யா-ஸ்த்வா-'ஞ்ஜந்து ஜாகதேந சந்தஸேதி பரிவ்ரு'க்தீ । தேஜோ வா ஆஜ்யம் । பஶவோ ஜகதீ ।
தேஜஸைவாஸ்மை பஶூநவருந்தே ॥
பத்நயோ-'ப்யஞ்ஜந்தி । ஶ்ரியா வா ஏத-த்ரூபம் ॥ 18 ॥

யத்பத்நயஃ । ஶ்ரிய-மேவாஸ்மி-ந்தத்தததி ।
நாஸ்மாத்தேஜ இந்த்ரிய-ம்பஶவ-ஶ்ஶ்ரீரபக்ராமந்தி ॥
லாஜீ(3)ஞ்சாசீ(3)ந். யஶோ மமாஂ(4) இத்யதிரிக்த-மந்நமஶ்வாயோ பாஹரந்தி ।
ப்ரஜாமேவாந்நாதீ-ங்குர்வதே ॥
ஏதத்தேவா அந்நமத்தைத-தந்நமத்தி ப்ரஜாபத இத்யாஹ । ப்ரஜாயாமேவாந்நாத்ய-ந்தததே ॥
யதி நாவஜிக்ரத் । அக்நிஃ பஶுராஸீதித்யவ-க்ராபயேத் । அவ ஹைவ ஜிக்ரதி ॥
ஆக்ராந. வாஜீ க்ரமைரத்ய-க்ரமீத்வாஜீ த்யௌஸ்தே ப்ரு'ஷ்ட-ம்ப்ரு'திவீ
ஸதஸ்தமித்யஶ்வ-மநுமந்த்ரயதே ।
ஏஷாம்-லோஂகாநா-மபிஜித்யை ॥
ஸமித்தோ அஞ்ஜந்க்ரு'தர-ம்மதீநா-மித்யஶ்வஸ்யா ப்ரியோ பவந்தி ஸரூபத்வாய ॥ 19 ॥

(பரிதஸ்துஷ இத்யாஹே - மே ஏவாஸ்மை யுநக்த்ய - பிஜித்யை-பர-ந்த்யஶ்வமேதோ - ருந்தே - ரூபம் - ஜிக்ரதி த்ரீணி ச) (அ. 4)
அநுவாகம் 5 - ப்ரஹ்மோத்யநாமகஃ ஹோத்ரு'ப்ராஹ்மணோஸ்ஸம்வாஂதஃ
தேஜஸா வா ஏஷ ப்ரஹ்மவர்சஸேந வ்ய்ரு'த்த்யதே । யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே ।
ஹோதா ச ப்ரஹ்மா ச ப்ரஹ்மோத்யம்-வஂததஃ ।
தேஜஸா சைவைந-ம்ப்ரஹ்மவர்சஸேந ச ஸமத்ர்தயதஃ ॥ தக்ஷிணதோ ப்ரஹ்மா பவதி ।
தக்ஷிணத ஆயதநோ வை ப்ரஹ்மா । பார்ஹஸ்பத்யோ வை ப்ரஹ்மா ।
ப்ரஹ்மவர்சஸமேவாஸ்ய தக்ஷிணதோ (தக்ஷிணதோ) ததாதி ।
தஸ்மா-த்தக்ஷிணோ-'த்ர்தோ ப்ரஹ்மவர்சஸிதரஃ ॥
உத்தரதோ ஹோதா பவதி ॥ 20 ॥

உத்தரத ஆயதநோ வை ஹோதா । ஆக்நேயோ வை ஹோதா । தேஜோ வா அக்நிஃ । தேஜ ஏவாஸ்யோத்தரதோ ததாதி । தஸ்மாதுத்தரோ-'த்ர்த-ஸ்தேஜஸ்விதரஃ ॥
யூபமபிதோ வததஃ । யஜமாநதேவத்யோ வை யூபஃ । யஜமாநமேவ தேஜஸா ச ப்ரஹ்மவர்சஸேந ச ஸமத்ர்தயதஃ ॥
கிக்க் ஸ்விதாஸீத்-பூர்வசித்தி-ரித்யாஹ ।
த்யௌர்வை வ்ரு'ஷ்டிஃ பூர்வசித்திஃ ॥ 21 ॥

திவமேவ வ்ரு'ஷ்டிமவருந்தே ॥ கிக்க் ஸ்விதாஸீ-த்ப்ரு'ஹத்வய இத்யாஹ । அஶ்வோ வை ப்ரு'ஹத்வயஃ । அஶ்வமேவாவருந்தே ॥ கிக்க் ஸ்விதாஸீத்-பிஶங்கிலேத்யாஹ । ராத்ரிர்வை பிஶங்கிலா ।
ராத்ரிமேவாவருந்தே ॥ கிக்க் ஸ்விதாஸீத்-பிலிப்பிலேத்யாஹ । ஶ்ரீர்வை பிலிப்பிலா । அந்நாத்யமேவாவருந்தே ॥ 22 ॥

க-ஸ்ஸ்விதேகாகீ சரதீத்யாஹ । அஸௌ வா ஆதித்ய ஏகாகீ சரதி । தேஜ ஏவாவருந்தே ॥
க உ ஸ்விஜ்ஜாயதே புநரித்யாஹ ।
சந்த்ரமா வை ஜாயதே புநஃ ।
ஆயுரேவாவருந்தே ॥
கிக்க் ஸ்வித்திமஸ்ய பேஷஜமித்யாஹ ।
அக்நிர்வை ஹிமஸ்ய பேஷஜம் । ப்ரஹ்மவர்சஸமேவாவருந்தே ॥
கிக்க் ஸ்விதா-வபந-ம்மஹதித்யாஹ ॥ 23 ॥

அயம்-வைஂ லோக ஆவபந-ம்மஹத் ।
அஸ்மிந்நேவ லோகே ப்ரதிதிஷ்டதி ॥
ப்ரு'ச்சாமி த்வா பரமந்த-ம்ப்ரு'திவ்யா இத்யாஹ । வேதிர்வை பரோ-'ந்தஃ ப்ரு'திவ்யாஃ ।
வேதிமேவாவருந்தே ॥ ப்ரு'ச்சாமி த்வா புவநஸ்ய நாபிமித்யாஹ ।
யஜ்ஞோ வை புவநஸ்ய நாபிஃ । யஜ்ஞமேவாவருந்தே ॥
ப்ரு'ச்சாமி த்வா வ்ரு'ஷ்ணோ அஶ்வஸ்ய ரேத இத்யாஹ ।
ஸோமோ வை வ்ரு'ஷ்ணோ அஶ்வஸ்ய ரேதஃ । ஸோமபீத-மேவாவருந்தே ॥
ப்ரு'ச்சாமி வாசஃ பரமம்-வ்யோஂமேத்யாஹ । ப்ரஹ்ம வை வாசஃ பரமம்-வ்யோஂம ।
ப்ரஹ்மவர்சஸ-மேவாவருந்தே ॥ 24 ॥

(ஹோதா பவதி - வை வ்ரு'ஷ்டிஃ பூர்வசித்தி - ரந்நாத்யமேவாவருந்தே - மஹதித்யாஹ - ஸோமோ வை வ்ரு'ஷ்ணோ அஶ்வஸ்ய ரேதஶ்சத்வாரி ச) (அ. 5)
அநுவாகம் 6 - அஶ்வஸ்ய ம்ரு'தோபசார-ஸ்ஸஞ்ஜ்ஞபநப்ரகாரஃ
அப வா ஏதஸ்மா-த்ப்ராணாஃ க்ராமந்தி । யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே ।
ப்ராணாய ஸ்வாஹா வ்யாநாய ஸ்வாஹேதி ஸஞ்ஜ்ஞப்யமாந ஆஹுதீ-ர்ஜுஹோதி ।
ப்ராணாநேவாஸ்மிந்ததாதி । நாஸ்மாத்ப்ராணா அபக்ராமந்தி ॥ அவந்தீஃ-ஸ்தாவந்தீ-ஸ்த்வா-'வந்து । ப்ரிய-ந்த்வா ப்ரியாணாம் । வர்ஷிஷ்டமாப்யாநாம் । நிதீநா-ந்த்வா நிதிபதிக்ம் ஹவாமஹே
வஸோம-மேத்யாஹ ।
அபைவாஸ்மை தத்த்நுவதே ॥ 25 ॥

அதோ துவந்த்யேவைநம் । அதோ ந்யேவாஸ்மை ஹ்நுவதே ॥ த்ரிஃ பரியந்தி । த்ரய இமே லோகாஃ । ஏப்ய ஏவைநம்-லோஂகேப்யோ துவதே ॥ த்ரிஃ புநஃ பரியந்தி । ஷட்-த்ஸம்பத்யந்தே । ஷட்வா ரு'தவஃ ।
ரு'துபிரேவைந-ந்துவதே ॥ அப வா ஏதேப்யஃ ப்ராணாஃ க்ராமந்தி ॥ 26 ॥

யே யஜ்ஞே துவந-ந்தந்வதே । நவக்ரு'த்வஃ பரியந்தி । நவ வை புருஷே ப்ராணாஃ ।
ப்ராணாநேவாத்மந்தததே । நைப்யஃ ப்ராணா அபக்ராமந்தி ॥ அம்பே அம்பால்யம்பிக இதி பத்நீமுதாநயதி । அஹ்வதைவைநாம் ॥
ஸுபகே காம்பீல-வாஸிநீத்யாஹ । தப ஏவைநா-முபநயதி ॥ ஸுவர்கே லோகே ஸம்ப்ரோர்ண்வாதா-மித்யாஹ ॥ 27 ॥

ஸுவர்கமேவைநாம்-லோஂக-ங்கமயதி ॥
ஆ-'ஹமஜாநி கர்பதமா த்வமஜாஸி கர்பதமித்யாஹ । ப்ரஜா வை பஶவோ கர்பஃ । ப்ரஜாமேவ பஶூநாத்மந்தத்தே ॥
தேவா வா அஶ்வமேதே பவமாநே । ஸுவர்கம்-லோஂக-ந்ந ப்ராஜாநந்ந் । தமஶ்வஃ ப்ராஜாநாத் । யத்ஸூசீபி-ரஸிபதா-ந்கல்பயந்தி ।
ஸுவர்கஸ்ய லோகஸ்ய ப்ரஜ்ஞாத்யை ॥ காயத்ரீ த்ரிஷ்டுப்ஜகதீத்யாஹ ॥ 28 ॥

யதா யஜுரேவைதத் ॥ த்ரய்ய-ஸ்ஸூச்யோ பவந்தி ।
அயஸ்மய்யோ ரஜதா ஹரிண்யஃ । அஸ்ய வை லோகஸ்ய ரூபமயஸ்மய்யஃ । அந்தரிக்ஷஸ்ய ரஜதாஃ । திவோ ஹரிண்யஃ । திஶோ வா அயஸ்மய்யஃ ।
அவாந்தரதிஶா ரஜதாஃ । ஊத்ர்த்வா ஹரிண்யஃ ।
திஶ ஏவாஸ்மை கல்பயதி ॥
கஸ்த்வா-ச்யதி கஸ்த்வா விஶாஸ்தீ-த்யாஹா ஹிக்ம்ஸாயை ॥ 29 ॥

(ஹ்நுவதே-க்ராம-ந்த்யூர்ண்வாதாமித்யாஹ-ஜகதீத்யாஹ-கல்பயத்யேக-ஞ்ச) (அ. 6)
அநுவாகம் 7 - தத்ர மந்த்ராஃ
அப வா ஏதஸ்மாச்ச்ரீ ராஷ்ட்ர-ங்க்ராமதி । யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே ।
ஊத்ர்த்வாமேநா-முச்ச்ரயதா-தித்யாஹ ।
ஶ்ரீர்வை ராஷ்ட்ரமஶ்வமேதஃ ।
ஶ்ரியமேவாஸ்ம ராஷ்ட்ரமூத்ர்த்வ-முச்ச்ரயதி ॥ வேணுபார-ங்கிராவி-வேத்யாஹ ।
ராஷ்ட்ரம்-வைஂ பாரஃ । ராஷ்ட்ரமேவாஸ்மை பர்யூஹதி ॥ அதாஸ்யா மத்த்யமேததா-மித்யாஹ । ஶ்ரீர்வை ராஷ்ட்ரஸ்ய மத்த்யம் ॥ 30 ॥

ஶ்ரியமேவா-வருந்தே ॥ ஶீதே வாதே புநந்நி-வேத்யாஹ । க்ஷேமோ வை ராஷ்ட்ரஸ்ய ஶீதோ வாதஃ । க்ஷேமமேவா-வருந்தே ॥ யத்தரிணீ யவமத்தீத்யாஹ । விட்வை ஹரிணீ । ராஷ்ட்ரம்-யஂவஃ । விஶ-ஞ்சைவாஸ்மை ராஷ்ட்ர-ஞ்ச ஸமீசீ ததாதி ॥
ந புஷ்ட-ம்பஶு மந்யத இத்யாஹ ।
தஸ்மா-த்ராஜா பஶூந்ந புஷ்யதி ॥ 31 ॥

ஶூத்ரா யதர்யஜாரா ந போஷாய தநாயதீத்யாஹ ।
தஸ்மா-த்வைஶீபுத்ர-ந்நாபிஷிஞ்சந்தே ॥ இயம்-யஂகா ஶகுந்திகேத்யாஹ । விட்வை ஶகுந்திகா । ராஷ்ட்ரமஶ்வமேதஃ । விஶ-ஞ்சைவாஸ்மை ராஷ்ட்ர-ஞ்ச ஸமீசீ ததாதி ॥
ஆஹலமிதி ஸர்பதீத்யாஹ । தஸ்மா-த்ராஷ்ட்ராய விஶஃ ஸர்பந்தி ॥ ஆஹத-ங்கபே பஸ இத்யாஹ । விட்வை கபஃ ॥ 32 ॥

ராஷ்ட்ர-ம்பஸஃ । ராஷ்ட்ரமவ விஶ்யாஹந்தி । தஸ்மா-த்ராஷ்ட்ரம்-விஂஶ-ங்காதுகம் ॥
மாதா ச தே பிதா ச த இத்யாஹ । இயம்-வைஂ மாதா । அஸௌ பிதா । ஆப்யாமேவைந-ம்பரிததாதி ॥
அக்ரம்-வ்ரு'ஂக்ஷஸ்ய ரோஹத இத்யாஹ ।
ஶ்ரீர்வை வக்ஷஸ்யாக்ரம் । ஶ்ரியமேவாவருந்தே ॥ 33 ॥

ப்ரஸுலாமீதி தே பிதா கபே முஷ்டிமதக்ம்ஸய-தித்யாஹ । விட்வை கபஃ । ராஷ்ட்ர-ம்முஷ்டிஃ । ராஷ்ட்ரமேவ விஶ்யாஹந்தி । தஸ்மா-த்ராஷ்ட்ரம்-விஂஶ-ங்காதுகம் ॥ அப வா ஏதேப்யஃ ப்ராணாஃ க்ராமந்தி । யே யஜ்ஞே-'பூதம்-வஂதந்தி ।
ததிக்ராவ்.ண்ணோ அகாரிஷமிதி ஸுரபி-மதீம்ரு'சம்-வஂதந்தி ।
ப்ராணா வை ஸுரபயஃ । ப்ராணாநேவாத்மந்தததே । நைப்யஃ ப்ராணா அபக்ராமந்தி ॥
ஆபோ ஹிஷ்டா மயோபுவ இத்யத்பிர்மார்ஜயந்தே । ஆபோ வை ஸர்வா தேவதாஃ ।
தேவதாபிரே-வாத்மாந-ம்பவயந்தே ॥ 34 ॥

(ராஷ்ட்ரஸ்ய மத்த்யம் - புஷ்யதி - கபோ - ருந்தே - தததே சத்வாரி ச) (அ. 7)
அநுவாகம் 8 - அஶ்வமேதஸ்ய தத்பஶூநா-ஞ்ச ப்ரஶம்ஸா
ப்ரஜாபதிஃ ப்ரஜா-ஸ்ஸ்ரு'ஷ்ட்வா ப்ரேணா-'நு ப்ராவிஶத் । தாப்யஃ புந-ஸ்ஸம்பவிது-ந்நாஶக்நோத் । ஸோ-'ப்ரவீத் । ரு'த்த்நவதித்ஸஃ । யோ மேதஃ புநஃ ஸபம்ரதிதி । த-ந்தேவா அஶ்வமேதேநைவ ஸமபரந்ந் । ததோ வை த ஆத்ர்த்நுவந்ந । யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே ।
ப்ரஜாபதிமேவ ஸம்பரத்ய்ரு'த்த்நோதி ॥ புருஷமாலபதே ॥ 35 ॥

வைராஜோ வை புருஷஃ । விராஜ-மேவாலபதே । அதோ அந்நம்-வைஂ விராட் । அந்நமேவாவருந்தே ॥ அஶ்வமாலபதே । ப்ராஜாபத்யோ வா அஶ்வஃ ।
ப்ரஜாபதி-மேவாலபதே । அதோ ஶ்ரீர்வா ஏகஶபம் ।
ஶ்ரிய-மேவாவருந்தே ॥ காமாலபதே ॥ 36 ॥

யஜ்ஞோ வை கௌஃ । யஜ்ஞமேவாலபதே ।
அதோ அந்நம்-வைஂ கௌஃ । அந்நமேவாவருந்தே ॥
அஜாவீ ஆலபதே பூம்நே । அதோ புஷ்டிர்வை பூமா ।
புஷ்டிமேவாவருந்தே ॥
பர்யக்நிக்ரு'த-ம்புருஷ-ஞ்சாரண்யாக்-ஶ்சோ-த்ஸ்ரு'ஜந்த்யஹிக்ம்ஸாயை ॥ உபௌ வா ஏதௌ பஶூ ஆலப்யேதே । யஶ்சாவமோ யஶ்ச பரமஃ ।
தே-'ஸ்யோபயே யஜ்ஞே பத்தாஃ । அபீஷ்டா அபிப்ரீதாஃ । அபிஜிதா அபிஹுதா பவந்தி ॥ நைந-ந்தங்க்ஷ்ணவஃ பஶவோ யஜ்ஞே பத்தாஃ ।
அபீஷ்டா அபிப்ரீதாஃ । அபிஜிதா அபிஹுதா ஹிக்ம்ஸந்தி । யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே । ய உ சைநமேவம்-வேஂத ॥ 37 ॥

(லபதே - காமாலபதே - பரமோ-'ஷ்டௌ ச) (அ. 8)
அநுவாகம் 9 - உத்தமே-'ஹநி ப்ரஶவஃ
ப்ரதமேந வா ஏஷ ஸ்தோமந ராத்த்வா ।
சதுஷ்டோமேந க்ரு'தேநாயாநா-முத்தரே-'ஹந்ந் ।
ஏகவிக்ம்ஶே ப்ரதிஷ்டாயா-ம்ப்ரதிதிஷ்டதி ॥
ஏகவிக்ம்ஶா-த்ப்ரதிஷ்டாயா ரு'தூநந்வாரோஹதி । ரு'தவோ வை ப்ரு'ஷ்டாநி । ரு'தவஃ ஸம்வஂத்ஸரஃ । ரு'துஷ்வேவ ஸம்வஂத்ஸரே ப்ரதிஷ்டாய । தேவதா அப்யாரோஹதி । ஶக்வரயஃ ப்ரு'ஷ்ட-ம்பவந்த்ய-ந்யதந்ய-ச்சந்தஃ । அந்யே-'ந்யே வா ஏதே பஶவ ஆலப்யந்தே ॥ 38 ॥

உதேவ க்ராம்யாஃ । உதேவாரண்யாஃ । அஹரேவ ரூபேண ஸமத்ர்தயதி । அதோ அஹ்ந ஏவைஷ பலிர்ஹ்ரியதே ॥ ததாஹுஃ । அபஶவோ வா ஏதே ।
யதஜா-வயஶ்சாரண்யாஶ்ச । ஏதே வை ஸர்வே பஶவஃ । யத்கவ்யா இதி ।
கவ்யா-ந்பஶூநுத்தமே-'ஹந்நாலபதே ॥ 39 ॥

தேநைவோபயா-ந்பஶூநவருந்தே ॥ ப்ராஜாபத்யா பவந்தி । அநபிஜிதஸ்யா-பிஜித்யை ॥ ஸௌரீர்நவ ஶ்வேதாவஶா அநூபந்த்யா பவந்தி ।
அந்தத ஏவ பஹ்மவர்சஸமவருந்தே ॥
ஸோமாய ஸ்வராஜ்ஞே-'நோவாஹா-வநட்வாஹாவிதி த்வந்த்விநஃ பஶூநாலபதே ।
அஹோராத்ராணா-மபிஜித்யை ॥ பஶுபிர்வா ஏஷ வ்ய்ரு'த்த்யதே । யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே ।
சகல-ங்கல்மாஷ-ங்கிகிதீவிம்-விஂதீகயமிதி த்வாஷ்ட்ரா-ந்பஶூநாலபதே ।
பஶுபிரேவாத்மாநக்ம் ஸமத்ர்தயதி ॥
ரு'துபிர்வா ஏஷ வ்ய்ரு'த்த்யதே । யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே ।
பிஶங்கா-ஸ்த்ரயோ வாஸந்தா இத்ய்ரு'து-பஶூநாலபதே । ரு'துபிரே-வாத்மாநக்ம் ஸமத்ர்தயதி ॥
ஆ வா ஏஷ பஶுப்யோ வ்ரு'ஶ்ச்யதே ।
யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே । பர்யக்நிக்ரு'தா உத்ஸ்ரு'ஜந்த்யநாவ்ரஸ்காய ॥ 40 ॥

(லப்யந்தே - லபதே - த்வாஷ்ட்ரா-ந்பஶூநாலபதே-'ஷ்டௌ ச) (அ. 9)
அநுவாகம் 10 - மஹிமாபிதாநௌ ப்ரஹௌ
ப்ரஜாபதி-ரகாமயத மஹாநந்நாத-ஸ்ஸ்யாமிதி ।
ஸ ஏதாவஶ்வமேதே மஹிமாநாவபஶ்யத் । தாவக்ரு'ஹ்ணீத । ததோ வை ஸ மஹாநந்நாதோ-'பவத் । யஃ காமயேத மஹாநந்நாத-ஸ்ஸ்யாமிதி । ஸ ஏதாவஶ்வமேதே மஹிமாநௌ க்ரு'ஹ்ணீத ।
மஹாநேவாந்நாதோ பவதி ॥ யஜமாநதேவத்யா வை வபா । ராஜா மஹிமா ।
யத்வபா-ம்மஹிம்நோபயதஃ பரியஜதி ।
யஜமாநமேவ ராஜ்யேநோபயதஃ பரிக்ரு'ஹ்ணாதி ॥
புரஸ்தா-த்ஸ்வாஹாகாரா வா அந்யே தேவாஃ ।
உபரிஷ்டா-த்ஸ்வாஹாகாரா அந்யே । தே வா ஏதே-'ஶ்வ ஏவ மேத்த்ய உபயே-'வருத்த்யந்தே ।
யத்வபா-ம்மஹிம்நோபயதஃ பரியஜதி । தாநேவோபயா-ந்ப்ரீணாதி ॥ 41 ॥

(பரியஜதி ஷட்ச) (அ. 10)
அநுவாகம் 11 - ஶரீரஹோமா-ஸ்ஸ்விஷ்டக்ரு'தாதயஶ்ச
வைஶ்வதேவோ வா அஶ்வஃ । தம்-யஂத்ப்ராஜாபத்ய-ங்குர்யாத் । யா தேவதா அபிபாகாஃ ।
தா பாகதேயேந வ்யத்ர்தயேத் । தேவதாப்ய-ஸ்ஸமத-ந்தத்த்யாத் । ஸ்தேகாந்-தக்க்ஷ்ட்ராப்யா-ம்மண்டூகா-ஞ்ஜம்ப்யே-பிரிதி ।
ஆஜ்ய-மவதாந-ங்க்ரு'த்வா ப்ரதிஸங்க்யாய-மாஹுதீ-ர்ஜுஹோதி । யா ஏவ தேவதா அபிபாகாஃ । தா பாகதேயேந ஸமத்ர்தயதி ।
ந தேவதாப்ய-ஸ்ஸமத-ந்ததாதி ॥ 42 ॥

சதுர்தஶைதா-நநுவாகாஞ்ஜுஹோத்ய-நந்தரித்யை ॥
ப்ரயாஸாய ஸ்வாஹேதி பஞ்சதஶம் । பஞ்சதஶ வா அத்ர்தமாஸஸ்ய ராத்ரயஃ ।
அத்ர்தமாஸஶ-ஸ்ஸம்வஂத்ஸர ஆப்யதே ॥ தேவாஸுரா-ஸ்ஸம்யஂந்த்தா ஆஸந்ந் ।
தே-'ப்ருவந்நக்நயஃ ஸ்விஷ்டக்ரு'தஃ । அஶ்வஸ்ய மேத்த்யஸ்ய வயமுத்தார-முத்தராமஹை ।
அதைதாநபி-பவாமேதி । தே லோஹித-முதஹரந்த ।
ததோ தேவா அபவந்ந் ॥ 43 ॥

பரா-'ஸுராஃ । யத்ஸ்விஷ்டக்ரு'த்ப்யோ லோஹித-ஞ்ஜுஹோதி ப்ராத்ரு'வ்யாபிபூத்யை । பவத்யாத்மநா । பரா-'ஸ்ய ப்ராத்ரு'வ்யோ பவதி ॥
கோம்ரு'ககண்டேந ப்ரதமா-மாஹுதி-ஞ்ஜுஹோதி ।
பஶவோ வை கோம்ரு'கஃ । ருத்ரோ-'க்நி-ஸ்ஸ்விஷ்டக்ரு'த் । ருத்ராதேவ பஶூநந்தர்ததாதி । அதோ யத்ரைஷா-''ஹுதிர்-ஹூயதே ।
ந தத்ர ருத்ரஃ பஶூநபிமந்யதே ॥ 44 ॥

அஶ்வஶபேந த்விதீயா-மாஹுதி-ஞ்ஜுஹோதி । பஶவோ வா ஏகஶபம் । ருத்ரோ-'க்நி-ஸ்ஸ்விஷ்டக்ரு'த் । ருத்ராதேவ பஶூநந்தர்ததாதி ।
அதோ யத்ரைஷா-''ஹுதிரஃஅயதே ।
ந தத்ர ருத்ரஃ பஶூநபிமந்யதே ॥
அயஸ்மயேந கமண்டலுநா த்ரு'தீயாம் ।
ஆஹுதி-ஞ்ஜுஹோத்யா-யஸ்யோ வை ப்ரஜாஃ । ருத்ரோ-'க்நி-ஸ்ஸ்விஷ்டக்ரு'த் । ருத்ராதேவ ப்ரஜா அந்தர்ததாதி । அதோ யத்ரைஷா-''ஹுதிர்-ஹூயதே ।
ந தத்ர ருத்ரஃ ப்ரஜா அபிமந்யதே ॥ 45 ॥

(ததா - த்யபவந் - மந்யதே - ப்ரஜா அந்த-ர்ததாதி த்வே ச) (அ. 11)
அநுவாகம் 12 - ததுபயஹோமமத்யவர்த்யஶ்சஸ்தோமீயஹோமஃ
அஶ்வஸ்ய வா ஆலப்தஸ்ய மேத உதக்ராமத் । ததஶ்வஸ்தோமீய-மபவத் ।
யதஶ்வஸ்தோமீய-ஞ்ஜுஹோதி । ஸமேதமேவைந-மாலபதே ॥ ஆஜ்யேந ஜுஹோதி । மேதோ வா ஆஜ்யம் । மேதோ-'ஶ்வஸ்தோமீயம் । மேதேநைவாஸ்மி-ந்மேத-ந்ததாதி ॥ ஷடத்ரக்ம்ஶத-ஞ்ஜுஹோதி ।
ஷடத்ரக்ம்ஶதக்ஷரா ப்ரு'ஹதீ ॥ 46 ॥

பார்ஹதாஃ பஶவஃ । ஸா பஶூநா-ம்மாத்ரா । பஶூநேவ மாத்ரயா ஸமத்ர்தயதி ॥
தா யத்பூயஸீர்வா கநீயஸீர்வா ஜுஹுயாத் । பஶூந்மாத்ரயா வ்யத்ர்தயேத் ।
ஷடத்ரக்ம்ஶத-ஞ்ஜுஹோதி । ஷடத்ரக்ம்ஶதக்ஷரா ப்ரு'ஹதீ । பார்ஹதாஃ பஶவஃ ।
ஸா பஶூநா-ம்மாத்ரா । பஶூநேவ மாத்ரயா ஸமத்ர்தயதி ॥ 47 ॥

அஶ்வஸ்தோமீயக்ம் ஹுத்வா த்விபதா ஜுஹோதி । த்விபாத்வை புருஷோ த்விப்ரதிஷ்டஃ ।
ததேந-ம்ப்ரதிஷ்டயா ஸமத்ர்தயதி ॥ ததாஹுஃ । அஶ்வஸ்தோமீய-ம்பூர்வக்ம் ஹோதவ்யா(3)-ந்த்விபதா(3) இதி । அஶ்வோ வா அஶ்வஸ்தோமீயம் । புருஷோ த்விபதாஃ । அஶ்வஸ்தோமீயக்ம் ஹுத்வா த்விபதா ஜுஹோதி । தஸ்மா-த்த்விபாச்சதுஷ்பாதமத்தி ।
அதோ த்விபத்யேவ சதுஷ்பதஃ ப்ரதிஷ்டாபயதி ॥ த்விபதா ஹுத்வா । நாந்யாமுத்தரா-மாஹுதி-ஞ்ஜுஹுயாத் । யதந்யாமுத்தரா-மாஹுதி-ஞ்ஜுஹுயாத் ।
ப்ர ப்ரதிஷ்டாயாஶ்ச்யவேத । த்விபதா அந்ததோ ஜஹோதி ப்ரதிஷ்டித்யை ॥ 48 ॥

(ப்ரு'ஹ - த்யத்ர்தயதி - ஸ்தாபயதி பஞ்ச ச) (அ. 12)
அநுவாகம் 13 - ஸம்வஂத்ஸராநுஷ்டாநமிஷ்டீநாம்
ப்ரஜாபதி-ரஶ்வமேத-மஸ்ரு'ஜத ।
ஸோ-'ஸ்மாத்ஸ்ரு'ஷ்டோ-'பாக்ராமத் ।
தம்-யஂஜ்ஞ-க்ரதுபி-ரந்வைச்சத் । தம்-யஂஜ்ஞ-க்ரதுபி-ர்நாந்வவிந்தத் । தமிஷ்டிபி-ரந்வைச்சத் । தமிஷ்டிபி-ரந்வவிந்தத் । ததிஷ்டீநா-மிஷ்டித்வம் ।
யத்ஸம்வஂத்ஸர-மிஷ்டிபி-ர்யஜதே । அஶ்வமேவ ததந்விச்சதி ॥
ஸாவித்ரியோ பவந்தி ॥ 49 ॥

இயம்-வைஂ ஸவிதா । யோ வா அஸ்யா-ந்நஶ்யதி யோ நிலயதே । அஸ்யாம்-வாஂவ தம்-விஂந்தந்தி । ந வா இமா-ங்கஶ்சநேத்யாஹுஃ । திர்யந்நோத்ர்த்வோ-'த்யேதுமர்ஹதீதி । யத்ஸாவித்ரியோ பவந்தி ।
ஸவித்ரு'-ப்ரஸூத ஏவைநமிச்சதி ॥
ஈஶ்வரோ வா அஶ்வஃ ப்ரமுக்தஃ பரா-ம்பராவத-ங்கந்தோஃ । யத்ஸாய-ந்த்ரு'தீர்ஜுஹோதி । அஶ்வஸ்ய யத்யை த்ரு'த்யை ॥ 50 ॥

யத்ப்ராதரிஷ்டிபி-ர்யஜதே । அஶ்வமேவ ததந்விச்சதி । யத்ஸாய-ந்த்ரு'தீர்ஜுஹோதி । அஶ்வஸ்யைவ யத்யை த்ரு'த்யை । தஸ்மாத்ஸாய-ம்ப்ரஜாஃ, க்ஷேம்யா
பவந்தி ॥ யத்ப்ராத-ரிஷ்டிபி-ர்யஜதே ।
அஶ்வமேவ ததந்விச்சதி । தஸ்மாத்திவா நஷ்டைஷ ஏதி ॥ யத்ப்ராதரிஷ்டிபி-ர்யஜதே ஸாய-ந்த்ரு'தீர்ஜுஹோதி । அஹோராத்ராப்யா-மேவைந-மந்விச்சதி । அதோ அஹோராத்ராப்யா-மேவாஸ்மை யோகக்ஷேம-ங்கல்பயதி ॥ 51 ॥

(பவந்தி - த்ரு'த்யா - ஏந மந்விச்சத்யேக-ஞ்ச) (அ. 13)
அநுவாகம் 14 - தாஸ்விஷ்டிஷு ப்ராஹ்மணராஜந்யயோர்காநம்
அப வா ஏதஸ்மாச்ச்ரீ ராஷ்ட்ர-ங்க்ராமதி । யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே । ப்ராஹ்மணௌ வீணாகாதிநௌ காயதஃ । ஶ்ரியா வா ஏத-த்ரூபம் । யத்வீணா । ஶ்ரிய-மேவாஸ்மி-ந்தத்தத்தஃ । யதா கலு வை புருஷ-ஶ்ஶ்ரியமஶ்நுதே ।
வீணா-'ஸ்மை வாத்யதே ॥ ததாஹுஃ ।
யதுபௌ ப்ராஹ்மணௌ காயேதாம் ॥ 52 ॥

ப்ரப்ரக்ம்ஶுகா-'ஸ்மாச்ச்ரீ-ஸ்ஸ்யாத் ।
ந வை ப்ராஹ்மணே ஶ்ரீ ரமத இதி ।
ப்ராஹ்மணோ-'ந்யோ காயேத் । ராஜந்யோ-'ந்யஃ ।
ப்ரஹ்ம வை ப்ராஹ்மணஃ । க்ஷத்ரக்ம் ராஜந்யஃ ।
ததா ஹாஸ்ய ப்ரஹ்மணா ச க்ஷத்ரேண சோபயத-ஶ்ஶ்ரீஃ பரிக்ரு'ஹீதா பவதி ॥
ததாஹுஃ । யதுபௌ திவா காயேதாம் ।
அபாஸ்மா-த்ராஷ்ட்ர-ங்க்ராமேத் ॥ 53 ॥

ந வை ப்ராஹ்மணே ராஷ்ட்ரக்ம் ரமத இதி । யதா கலு வை ராஜா காமயதே । அத ப்ராஹ்மண-ஞ்ஜிநாதி । திவா ப்ராஹ்மணோ காயேத் । நக்தக்ம் ராஜந்யஃ ।
ப்ரஹ்மணோ வை ரூபமஹஃ । க்ஷத்ரஸ்ய ராத்ரிஃ ।
ததா ஹாஸ்ய ப்ரஹ்மணா ச க்ஷத்ரேண சோபயதோ ராஷ்ட்ர-ம்பரிக்ரு'ஹீத-ம்பவதி ॥ இத்யததா இத்யயஜதா இத்யபச இதி ப்ராஹ்மணோ காயேத் ।
இஷ்டாபூர்தம்-வைஂ ப்ராஹ்மணஸ்ய ॥ 54 ॥

இஷ்டாபூர்தே-நைவைநக்ம் ஸ ஸமத்ர்தயதி ॥
இத்யஜிநா இத்யயுத்த்யதா இத்யமுக்ம் ஸக்ராம்ம-மஹந்நிதி ராஜந்யஃ । யுத்தம்-வைஂ ராஜந்யஸ்ய । யுத்தேநைவைநக்ம் ஸ ஸமத்ர்தயதி ॥ அக்ல்ரு'ப்தா வா ஏதஸ்யர்தவ இத்யாஹுஃ । யோ-'ஶ்வமேதேந யஜத இதி ।
திஸ்ரோ-'ந்யோ காயதி திஸ்ரோ-'ந்யஃ । ஷட்த்ஸம்பத்யந்தே । ஷட்வா ரு'தவஃ ।
ரு'தூநேவாஸ்மை கல்பயதஃ ॥ தாப்யாக்ம் ஸக்க்ஸ்தாயாம் । அநோயுக்தே ச ஶதே ச ததாதி । ஶதாயுஃ புருஷ-ஶ்ஶதேந்த்ரியஃ ।
ஆயுஷ்யேவேந்த்ரியே ப்ரதிதிஷ்டதி ॥ 55 ॥

(காயேதாம் - க்ராமே-த்- ப்ராஹ்மணஸ்ய - கல்பயதஶ்சத்வாரி ச) (அ. 14)
அநுவாகம் 15 - அவப்ரு'தஹோமவிஶேஷாஃ
ஸர்வேஷு வா ஏஷு லோகேஷு ம்ரு'த்யவோ-'ந்வாயத்தாஃ । தேப்யோ யதாஹுதீர்ந ஜுஹுயாத் । லோகே லோக ஏந-ம்ம்ரு'த்யுர்விந்தேத் ।
ம்ரு'த்யவே ஸ்வாஹா ம்ரு'த்யவே ஸ்வாஹேத்யபி பூர்வமாஹுதீ-ர்ஜுஹோதி ।
லோகால்லோகாதேவ ம்ரு'த்யுமவயஜதே ।
நைநம்-லோஂகே லாகே ம்ரு'த்யுர்விந்ததி ॥
யதமுஷ்மை ஸ்வாஹா-'முஷ்மை ஸ்வாஹேதி ஜுஹ்வத்ஸ-ஞ்சக்ஷீத । பஹு-ம்ம்ரு'த்யுமமித்ர-ங்குர்வீத । ம்ரு'த்யவே ஸ்வாஹேத்யேகஸ்மா ஏவைகா-ஞ்ஜுஹுயாத் । ஏகோ வா அமுஷ்மிந் ஂலாகே ம்ரு'த்யுஃ ॥ 56 ॥

அஶநயா ம்ரு'த்யுரேவ । தமேவாமுஷ்மிந் ஂலோகே-'வயஜதே ॥ ப்ரூணஹத்யாயை ஸ்வாஹேத்யவப்ரு'த ஆஹுதி-ஞ்ஜுஹோதி ।
ப்ரூணஹத்யாமே வா வயஜதே ॥ ததாஹுஃ । யத்ப்ரூணஹத்யா 'பாத்ர்யா-'த ।
கஸ்மா-த்யஜ்ஞே-'பி க்ரியத இதி ॥
அம்ரு'த்யுர்வா அந்யோ ப்ரூணஹத்யாயா இத்யாஹுஃ ।
ப்ரூணஹத்யா வாவ ம்ரு'த்யுரிதி ।
யத்ப்ரூணஹத்யாயை ஸ்வாஹேத்யவப்ரு'த ஆஹுதி-ஞ்ஜுஹோதி ॥ 57 ॥

ம்ரு'த்யுமே வா ஹுத்யா தர்பயித்வா பரிபாண-ங்க்ரு'த்வா ।
ப்ரூணக்நே பேஷஜ-ங்கரோதி ॥ ஏதாக்ம் ஹ வை முண்டிப ஔதந்யவஃ ।
ப்ரூணஹத்யாயை ப்ராயஶ்சித்திம்-விஂதாஞ்சகார ।
யோ ஹாஸ்யாபி ப்ரஜாயா-ம்ப்ராஹ்மணக்ம் ஹந்தி । ஸர்வஸ்மை தஸ்மை பேஷஜ-ங்கரோதி ॥
ஜும்பகாய ஸ்வாஹேத்யவப்ரு'த உத்தமாமாஹுதி-ஞ்ஜுஹோதி । வருணோ வை ஜும்பகஃ । அந்தத ஏவ வருண-மவயஜதே ॥ கலதேர்விக்லிதஸ்ய ஶுக்லஸ்ய பிங்காக்ஷஸ்ய மூத்ர்தஞ்ஜுஹோதி ।
ஏதத்வை வருணஸ்ய ரூபம் । ரூபேணைவ வருணமவயஜதே ॥ 58 ॥

(லோகே ம்ரு'த்யு--ர் ஜுஹோதி - மூத்ர்தஞ்ஜுஹோதி த்வே ச) (அ. 15)
அநுவாகம் 16 - உபாகரணமந்த்ரவ்யாக்யாநாதிஃ
வாருணோ வா அஶ்வஃ । த-ந்தேவதயா வ்யத்ர்தயதி । யத்ப்ராஜாபத்ய-ங்கரோதி ।
நமோ ராஜ்ஞே நமோ வருணாயேத்யாஹ । வாருணோ வா அஶ்வஃ । ஸ்வயைவைந-ந்தேவதயா ஸமத்ர்தயதி ॥ நமோ-'ஶ்வாய நமஃ ப்ரஜாபதய இத்யாஹ । ப்ராஜாபத்யோ வா அஶ்வஃ । ஸ்வயைவைந-ந்தேவதயா ஸமத்ர்தயதி ॥
நமோ-'திபதய இத்யாஹ ॥ 59 ॥

தர்மோ வா அதிபதிஃ । தர்மமேவா-வருந்தே ॥
அதிபதி-ரஸ்யதிபதி-ம்மா குர்வதிபதிரஹ-ம்ப்ரஜாநா-ம்பூயாஸ-மித்யாஹ ।
அதிபதி-மவைநக்ம் ஸமாநாநா-ங்கரோதி ॥
மா-ந்தஹி மயி தஹீத்யாஹ ।
ஆஶிஷமேவைதாமாஶாஸ்தே ॥
உபாக்ரு'தாய ஸ்வாஹேத்யுபாக்ரு'தே ஜுஹோதி ।
ஆலப்தாய ஸ்வாஹேதி நியுக்தே ஜுஹோதி ।
ஹுதாய ஸ்வாஹேதி ஹுதே ஜுஹோதி ।
ஏஷாம்-லோஂகாநா-மபிஜித்யை ॥ 60 ॥

ப்ர வா ஏஷ ஏப்யோ லோகேப்யஶ்ச்யவதே । யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே ।
ஆக்நேய-மைந்த்ராக்ந-மாஶ்விநம் ।
தா-ந்பஶூநாலபதே ப்ரதிஷ்டித்யை ॥
யதா-'க்நேயோ பவதி । அக்நி-ஸ்ஸர்வா தேவதாஃ । தேவதா ஏவாவருந்தே ॥
ப்ரஹ்ம வா அக்நிஃ । க்ஷத்ரமிந்த்ரஃ । யதைந்த்ராக்நோ பவதி ॥ 61 ॥

ப்ரஹ்மக்ஷத்ரே ஏவாவருந்தே ॥
யதா-'ஶ்விநோ பவதி । ஆஶிஷாமவருத்த்யை ॥
த்ரயோ பவந்தி । த்ரய இமே லோகாஃ ।
ஏஷ்வேவ லோகேஷு ப்ரதிதிஷ்டதி ॥
அக்நயே-'க்ம்ஹோமுசே-'ஷ்டாகபால இதி தஶஹவிஷமிஷ்டி-ந்நிர்வபதி ।
தஶாக்ஷரா விராட் । அந்நம்-விஂராட் ।
விராஜை-வாந்நாத்ய-மவருந்தே ॥
அக்நேர்மந்வே ப்ரதமஸ்ய ப்ரசேதஸ இதி யாஜ்யாநுவாக்யா பவந்தி ஸர்வத்வாய ॥ 62 ॥

(அதிபதய இத்யா - ஹாபிஜித்யா - ஐந்த்ராக்நோ பவதி - ருந்த ஏக-ஞ்ச) (அ. 16)
அநுவாகம் 17 - அஶ்வஸ்ய ரோகாதிநிமித்த-ம்ப்ராயஶ்சித்தம்
யத்யஶ்வமுபதபத்விந்தேத் ।
ஆக்நேய-மஷ்டாகபால-ந்நிர்வபேத் ।
ஸௌம்ய-ஞ்சரும் । ஸாவித்ர-மஷ்டாகபாலம் ॥ யதாக்நேயோ பவதி ।
அக்நி-ஸ்ஸர்வா தேவதாஃ । தேவதா-பிரேவைந-ம்பிஷஜ்யதி ॥ யத்ஸௌம்யோ பவதி ।
ஸோமோ வா ஓஷதீநாக்ம் ராஜா ।
யாப்ய ஏவைநம்-விஂந்ததி ॥ 63 ॥

தாபிரேவைந-ம்பிஷஜ்யதி ॥ யத்ஸாவித்ரோ பவதி ।
ஸவித்ரு'ப்ரஸூத ஏவைந-ம்பிஷஜ்யதி ॥ ஏதாபிரேவைந-ந்தேவதாபி-ர்பிஷஜ்யதி ।
அகதோ ஹைவ பவதி ॥ பௌஷ்ண-ஞ்சரு-ந்நிர்வபேத் । யதி ஶ்லோண-ஸ்ஸ்யாத் । பூஷா வை ஶ்லௌண்யஸ்ய பிஷக் । ஸ ஏவைந-ம்பிஷஜ்யதி । அஶ்லோணோ ஹைவ பவதி ॥ 64 ॥

ரௌத்ர-ஞ்சரு-ந்நிர்வபேத் । யதி மஹதீ தேவதா-'பிமந்யேத । ஏதத்தேவத்யோ வா அஶ்வஃ । ஸ்வயைவைந-ந்தேவதயா பிஷஜ்யதி ।
அகதோ ஹைவ பவதி ॥ வைஶ்வாநர-ந்த்வாதஶ-கபால-ந்நிர்வபேந்ம்ரு'காகரே யதி நாகச்சேத் ।
இயம்-வாஂ அக்நிர்வைஶ்வாநரஃ । இயமேவைந-மர்சிப்யா-ம்பரிரோதமாநயதி ।
ஆ ஹைவ ஸுத்யமஹ-ர்கச்சதி ॥ யத்யதீயாத் ॥ 65 ॥

அக்நயே-'க்ம்ஹோமுசே-'ஷ்டாகபாலஃ । ஸௌர்ய-ம்பயஃ । வாயவ்ய ஆஜ்யபாகஃ ॥ யஜமாநோ வா அஶ்வஃ । அக்ம்ஹஸா வா ஏஷ க்ரு'ஹீதஃ ।
யஸ்யாஶ்வோ மேதாய ப்ரோக்ஷிதோ-'த்த்யேதி । யதக்ம்ஹோமுசே நிர்வபதி ।
அக்ம்ஹஸ ஏவ தேந முச்யதே ॥ யஜமாநோ வா அஶ்வஃ । ரேதஸா வா ஏஷ வ்ய்ரு'த்த்யதே ॥ 66 ॥

யஸ்யாஶ்வோ மேதாய ப்ரோக்ஷிதோ-'த்த்யேதி । ஸௌர்யக்ம் ரேதஃ । யத்ஸௌர்ய-ம்பயோ பவதி । ரேதஸைவைநக்ம் ஸ ஸமத்ர்தயதி ॥
யஜமாநோ வா அஶ்வஃ । கர்பைர்வா ஏஷ வ்ய்ரு'த்த்யதே । யஸ்யாஶ்வோ மேதாய ப்ரோக்ஷிதோ-'த்த்யேதி । வாயவ்யா கர்பாஃ ।
யத்வாயவ்ய ஆஜ்யபாகோ பவதி । கர்பைரேவைநக்ம் ஸ ஸமத்ர்தயதி ॥
அதோ யஸ்யைஷா-'ஶ்வமேதே ப்ராயஶ்சித்தஃ க்ரியதே । இஷ்ட்வா வஸீயா-ந்பவதி ॥ 67 ॥

(விந்த - த்யஶ்லோணோ ஹைவ பவ - த்யதீயா - த்ரு'த்த்யதே - கர்பைரேவைநக்ம் ஸ ஸமத்ர்தயதி த்வே ச) (அ. 17)
அநுவாகம் 18 - ப்ரஹ்மௌதநா உச்யந்தே
ததாஹுஃ । த்வாதஶ ப்ரஹ்மௌதநா-ந்த்ஸக்க்ஸ்தித நிர்வபேத் । த்வாதஶபிர்வேஷ்டிபி-ர்யஜேதேதி ॥ யதிஷ்டி-பிர்யஜேத । உபநாமுக ஏநம்-யஂஜ்ஞ-ஸ்ஸ்யாத் । பாபீயாக்ஸ்து ஸ்யாத் ।
ஆப்தாநி வா ஏதஸ்ய சந்தாக்ம்ஸி । ய ஈஜாநஃ ।
தாநி க ஏதாவதாஶு புநஃ ப்ரயுஞ்ஜீதேதி ।
ஸர்வா வை ஸக்க்ஸ்திதே யஜ்ஞே வாகாப்யதே ॥ 68 ॥

ஸா-''ப்தா பவதி யாதயாம்நீ । க்ரூரீக்ரு'தேவ ஹி பவத்யருஷ்க்ரு'தா । ஸா ந புநஃ ப்ரயுஜ்யேத்யாஹுஃ ॥ த்வாதஶைவ ப்ரஹ்மௌதநா-ந்த்ஸக்க்ஸ்திதே நிர்வபேத் । ப்ரஜாபதிர்வா ஓதநஃ । யஜ்ஞஃ ப்ரஜாபதிஃ । உபநாமுக ஏநம்-யஂஜ்ஞோ பவதி ।
ந பாபீயா-ந்பவதி ॥ த்வாதஶ பவந்தி ।
த்வாதஶ மாஸா-ஸ்ஸம்வஂத்ஸரஃ ।
ஸம்வஂத்ஸர ஏவ ப்ரதிதிஷ்டதி ॥ 69 ॥

(ஆப்யதே - ஸம்வஂத்ஸர ஏக-ஞ்ச) (அ. 18)
அநுவாகம் 19 - விபுத்வாதிபிஃ த்வாதஶபிர்குணௌரஶ்வமேதப்ரஶம்ஸா
ஏஷ வை விபூர்நாம யஜ்ஞஃ । ஸர்வக்ம் ஹ வை தத்ர விபு பவதி । யத்ரைதேந யஜ்ஞேந யஜந்தே ॥ ஏஷ வை ப்ரபூர்நாம யஜ்ஞஃ । ஸர்வக்ம் ஹ வை தத்ர ப்ரபு பவதி । யத்ரைதேந யஜ்ஞேந யஜந்தே ॥ ஏஷ வா ஊர்ஜஸ்வாந்நாம யஜ்ஞஃ । ஸர்வக்ம் ஹ வை தத்ரோர்ஜஸ்வ-த்பவதி । யத்ரைதேந யஜ்ஞேந யஜந்தே ॥ ஏஷ வை பயஸ்வாந்நாம யஜ்ஞஃ ॥ 70 ॥

ஸர்வக்ம் ஹ வை தத்ர பயஸ்வ-த்பவதி । யத்ரைதேந யஜ்ஞேந யஜந்தே ॥
ஏஷ வை வித்ரு'தோ நாம யஜ்ஞஃ ।
ஸர்வக்ம் ஹ வை தத்ர வித்ரு'த-ம்பவதி ।
யத்ரைதேந யஜ்ஞேந யஜந்தே ॥ ஏஷ வை வ்யாவ்ரு'த்தோ நாம யஜ்ஞஃ ।
ஸர்வக்ம் ஹ வை தத்ர வ்யாவ்ரு'த்த-ம்பவதி । யத்ரைதேந யஜ்ஞேந யஜந்தே ॥
ஏஷ வை ப்ரதிஷ்டிதோ நாம யஜ்ஞஃ ।
ஸர்வக்ம் ஹ வை தத்ர ப்ரதிஷ்டித-ம்பவதி ॥ 71 ॥

யத்ரைதேந யஜ்ஞேந யஜந்தே ॥ ஏஷ வை தேஜஸ்வீ நாம யஜ்ஞஃ । ஸர்வக்ம் ஹ வை தத்ர தேஜஸ்வி பவதி । யத்ரைதேந யஜ்ஞேந யஜந்தே ॥
ஏஷ வை ப்ரஹ்மவர்சஸீ நாம யஜ்ஞஃ ।
ஆ ஹ வை தத்ர ப்ராஹ்மணோ ப்ரஹ்மவர்சஸீ ஜாயதே । யத்ரைதேந யஜ்ஞேந யஜந்தே ॥
ஏஷ வா அதிவ்யாதீ நாம யஜ்ஞஃ ।
ஆ ஹ வை தத்ர ராஜந்யோ-'திவ்யாதீ ஜாயதே । யத்ரைதேந யஜ்ஞேந யஜந்தே ॥
ஏஷ வை தீர்கோ நாம யஜ்ஞஃ ।
தீர்காயுஷோ ஹ வை தத்ர மநுஷ்யா பவந்தி ।
யத்ரைதேந யஜ்ஞேந யஜந்தே ॥
ஏஷ வை க்ல்ரு'ப்தோ நாம யஜ்ஞஃ ।
கல்பதே ஹ வை தத்ர ப்ரஜாப்யோ யோகக்ஷேமஃ ।
யத்ரைதேந யஜ்ஞேந யஜந்தே ॥ 72 ॥

(பயஸ்வாந்நாம யஜ்ஞஃ - ப்ரதிஷ்டித-ம்பவதி - யத்ரைதேந யஜ்ஞேந யஜந்தே ஷட்ச) (அ. 19)
(ஏஷ வை விபூஃ ப்ரபூரூர்ஜஸ்வா-ந்பயஸ்வாந். வித்ரு'தோ வ்யாவ்ரு'த்தஃ ப்ரதிஷ்டிதஸ்தேஜஸ்வீ ப்ரஹ்மவர்சஸ்யதிவ்யாதீ தீர்கஃ க்லுப்தோ த்வாதஶ)
அநுவாகம் 20 - அஶ்வஸஞ்ஜ்ஞபநப்ரகாரஃ
தார்ப்யேணாஶ்வக்ம் ஸஞ்ஜ்ஞபயந்தி । யஜ்ஞோ வை தார்ப்யம் । யஜ்ஞேநைவைநக்ம் ஸமத்ர்தயந்தி ॥ யாமேந ஸாம்நா ப்ரஸ்தோதா-'நூபதிஷ்டதே ।
யமலோக-மேவைந-ங்கமயதி ॥
தார்ப்யே ச க்ரு'த்த்யதீவாஸே சாஶ்வக்ம் ஸஞ்ஜ்ஞபயந்தி । ஏதத்வை பஶூநாக்ம் ரூபம் । ரூபேணைவ பஶூநவருந்தே ॥
ஹிரண்யகஶிபு பவதி । தேஜஸோ-'வருத்த்யை ॥ 73 ॥

ருக்மோ பவதி । ஸுவர்கஸ்ய லோகஸ்யா-நுக்யாத்யை ॥ அஶ்வோ பவதி । ப்ரஜாபதே-ராப்த்யை ॥ அஸ்ய வை லோகஸ்ய ரூப-ந்தார்ப்யம் । அந்தரிக்ஷஸ்ய க்ரு'த்த்யதீவாஸஃ । திவோ ஹிரண்யகஶிபு ।
ஆதித்யஸ்ய ருக்மஃ । ப்ரஜாபதேரஶ்வஃ ।
இமமேவ லோக-ந்தார்ப்யேணாப்நோதி ॥ 74 ॥

அந்தரிக்ஷ-ங்க்ரு'த்யதீவாஸேந । திவக்ம் ஹிரண்யகஶிபுநா । ஆதித்யக்ம் ருக்மேண ।
அஶ்வேநைவ மேத்த்யேந ப்ரஜாபதே-ஸ்ஸாயுஜ்யக்ம் ஸலோகதா-மாப்நோதி ॥ ஏதாஸாமேவ தேவதாநாக்ம் ஸாயுஜ்யம் ।
ஸார்ஷ்டிதாக்ம் ஸமாந லோகதாமாப்நோதி ।
யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே । ய உ சைநமேவம்-வேஂத ॥ 75 ॥

(அவருத்த்யா - ஆப்நோத்ய -+ஷ்டௌ ச) (அ. 20)
அநுவாகம் 21 - உத்தரவேத்யுபவாபஃ
ஆதித்யாஶ்சாங்கிரஸஶ்ச ஸுவர்கே லோகே-'ஸ்பத்ர்தந்த । தே-'ங்கிரஸ ஆதித்யேப்யஃ ।
அமுமாதித்ய-மஶ்வக்க் ஶ்வேத-ம்பூத-ந்தக்ஷிணா-மநயந்ந் । தே-'ப்ருவந்ந் ।
ய-ந்நோ-'நஷ்ட । ஸ வர்யோ-'பூதிதி । தஸ்மாதஶ்வக்ம் ஸவர்யேத்யா-ஹ்வயந்தி ।
தஸ்மாத்யஜ்ஞே வரோ தீயதே ॥ யத்ப்ரஜாபதி-ராலப்தோ-'ஶ்வோ-'பவத் ।
தஸ்மாதஶ்வோ நாம ॥ 76 ॥

யச்ச்வயதருராஸீத் । தஸ்மாதர்வா நாம ॥
யத்ஸத்யோ வாஜா-ந்த்ஸமஜயத் । தஸ்மாத்வாஜீ நாம ॥ யதஸுராணாம்-லோஂகாநாதத்த । தஸ்மாதாதித்யோ நாம ॥ அக்நிர்வா அஶ்வமேதஸ்ய யோநிராயதநம் । ஸூர்யோ-'க்நேர்யோநி-ராயதநம் ।
யதஶ்வமேதே-'க்நௌ சித்ய உத்தரவேதி-முபவபதி । யோநி-மந்தமேவைந-மாயதநவந்த-ங்கரோதி ॥ 77 ॥

யோநி-மாநாயதநவா-ந்பவதி । ஸ ஏவம்-வேஂத ॥
ப்ராணாபாநௌ வா ஏதௌ தேவாநாம் । யதர்காஶ்வமேதௌ । ப்ராணாபாநாவேவாவருந்தே ॥ ஓஜோ பலம்-வாஂ ஏதௌ தேவாநாம் ।
யதர்காஶ்வமேதௌ । ஓஜோ பலமேவாவருந்தே ॥
அக்நிர்வா அஶ்வமேதஸ்ய யோநி-ராயதநம் ।
ஸூர்யோ-'க்நேர்யோநி-ராயதநம் ।
யதஶ்வமேதே-'க்நௌ சித்ய உத்தரவேதி-ஞ்சிநோதி ।
தாவர்காஶ்வமேதௌ । அர்காஶ்வமேதாவேவா வருந்தே । அதோ அர்காஶ்வ-மேதயோரேவ ப்ரதிதிஷ்டதி ॥ 78 ॥

(நாம - கரோதி - ஸூர்யோ-'க்நேர்யோநிராயதந-ஞ்சத்வாரி ச) (அ. 21)
அநுவாகம் 22 - ரு'ஷபாலம்பஃ
ப்ரஜாபதிம்-வைஂ தேவாஃ பிதரம் ।
பஶு-ம்பூத-ம்மேதாயாலபந்த ।
தமாலப்யோபாவஸந்ந் । ப்ராதர்யஷ்டாஸ்மஹ இதி ।
ஏகம்-வாஂ ஏதத்தேவாநாமஹஃ । யத்ஸம்வஂத்ஸரஃ । தஸ்மாதஶ்வஃ புரஸ்தா-த்ஸம்வஂத்ஸர ஆலப்யதே ॥
யத்ப்ரஜாபதி-ராலப்தோ-'ஶ்வோ-'பவத் । தஸ்மாதஶ்வஃ । யத்ஸத்யோ மேதோ-'பவத் ॥ 79 ॥

தஸ்மாதஶ்வமேதஃ ॥ வேதுகோ-'ஶ்வமாஶு-ம்பவதி । ய ஏவம்-வேஂத ॥ யத்வை தத்ப்ரஜாபதி-ராலப்தோ-'ஶ்வோ-'பவத் । தஸ்மாதஶ்வஃ ப்ரஜாபதேஃ பஶூநா-மநுரூபதமஃ ॥
ஆ-'ஸ்ய புத்ரஃ ப்ரதிரூபோ ஜாயதே । ய ஏவம்-வேஂத ॥ ஸர்வாணி பூதாநி ஸப்ரு'ந்த்யாலபதே ।
ஸமேந-ந்தேவா-ஸ்தேஜஸே ப்ரஹ்மவர்சஸாய பரந்தி ।
யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே ॥ 80 ॥

ய உ சைநமேவம்-வேஂத ॥ ஏதத்வை தத்தேவா ஏதா-ந்தேவதாம் । பஶு-ம்பூத-ம்மேதாயாலபந்த । யஜ்ஞமவ । யஜ்ஞேந யஜ்ஞமயஜந்த தேவாஃ । காமப்ரம்-யஂஜ்ஞம குர்வத । தே-'ம்ரு'தத்வமகாமயந்த ।
த-'ம்ரு'தத்வ-மகச்சந்ந் ॥ யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே । தேவாநாமேவா-யநேநைதி ॥ 81 ॥

ப்ராஜாபத்யேநைவ யஜ்ஞேந யஜதே காமப்ரேண । அபுநர்மாரமேவ கச்சதி ॥ ஏதஸ்ய வை ரூபேண புரஸ்தா-த்ப்ராஜாபத்ய-ம்ரு'ஷப-ந்தூபரம்
பஹுரூப-மாலபதே । ஸர்வேப்யஃ காமேப்யஃ । ஸர்வஸ்யாப்த்யை । ஸர்வஸ்ய ஜித்யை ॥ ஸர்வமேவ தேநாப்நோதி । ஸர்வ-ஞ்ஜயதி ।
யோ-'ஶ்வமேதேந யஜதே । ய உ சைநமேவம்-வேஂத ॥ 82 ॥

(மேதோ-'பவ--த்யஜத - ஏதி - வேத) (அ. 22)
அநுவாகம் 23 - அஶ்வாவயவேஷூபாஸநம்
யோ வா அஶ்வஸ்ய மேத்த்யஸ்ய லோமநீ வேத ।
அஶ்வஸ்யைவ மேத்த்யஸ்ய லோமம்-லோஂமஞ்ஜுஹோதி ।
அஹோராத்ரே வா அஶ்வஸ்ய மேத்த்யஸ்ய லோமநீ । யத்ஸாய-ம்ப்ராதர்ஜுஹோதி । அஶ்வஸ்யைவ மேத்த்யஸ்ய லோமம்-லோஂமஞ்ஜுஹோதி ।
ஏததநுக்ரு'தி ஹஸ்ம வை புரா । அஶ்வஸ்ய மேத்த்யஸ்ய லோமம்-லோஂமஞ்ஜுஹ்வதி ॥
யோ வா அஶ்வஸ்ய மேத்த்யஸ்ய பதே வேத ।
அஶ்வஸ்யைவ மேத்த்யஸ்ய பதே பதே ஜுஹோதி ।
தர்ஶபூர்ணமாஸௌ வா அஶ்வஸ்ய மேத்த்யஸ்ய பதே ॥ 83 ॥

யத்தர்ஶபூர்ணமாஸௌ யஜதே ।
அஶ்வஸ்யைவ மேத்த்யஸ்ய பதே பதே ஜுஹோதி ।
ஏததநுக்ரு'தி ஹ ஸ்ம வை புரா ।
அஶ்வஸ்ய மேத்த்யஸ்ய பதே பதே ஜுஹ்வதி ॥
யோ வா அஶ்வஸ்ய மேத்த்யஸ்ய விவர்தநம்-வேஂத । அஶ்வஸ்யைவ மேத்த்யஸ்ய விவர்தநே விவர்தநே ஜுஹோதி । அஸௌ வா ஆதித்யோ-'ஶ்வஃ । ஸ ஆஹவநீய-மாகச்சதி । தத்விவர்ததே ।
யதக்நிஹோத்ர-ஞ்ஜுஹோதி ।
அஶ்வஸ்யைவ மேத்த்யஸ்ய விவர்தநே விவர்தநே ஜுஹோதி । ஏததநுக்ரு'தி ஹ ஸ்ம வை புரா ।
அஶ்வஸ்ய மேத்த்யஸ்ய விவர்தநே விவர்தநே ஜுஹ்வதி ॥ 84 ॥
(பதே - அக்நிஹோத்ர-ஞ்ஜுஹோதி த்ரீணி ச) (அ. 23)
(ப்ரஜாபதிஸ்தமஷ்டாதஶிபிஃ - ப்ரஜாபதிரகாமயதோபா - வஸ்மை - யுஞ்ஜந்தி-தேஜஸா - 'ப ப்ராணா - அப ஶ்ரீரூத்ர்த்வம் - ப்ரஜாபதிஃ ப்ரேணா-'நு - ப்ரதமேந - ப்ரஜாபதிரகாமயத மஹாந். - வைஶ்வதேவோ வா அஶ்வோ - 'ஶ்வஸ்ய - ப்ரஜாபதிஸ்தம்-யஂஜ்ஞக்ரதுபி - ரப ஶ்ரீர்ப்ராஹ்மணௌ - ஸர்வேஷு- வாருணோ - யத்யஶ்வம் - ததாஹு- ரேஷ வை விபூ - ஸ்தார்ப்யேணா- தித்யாஃ - ப்ரஜாபதி-ம்பிதரம் - ஂயோ வா அஶ்வஸ்ய மேத்த்யஸ்ய லோமநீ த்ரயோவிக்ம்ஶதிஃ)
(ப்ரஜாபதிர - ஸ்மிந் ஂலோகே - உத்தரதஃ - ஶ்ரியமேவ - ப்ரஜாபதிரகாமயத மஹாந்.-ய-த்ப்ராத - ப்ர வா ஏஷ ஏப்யோ
லோகேப்யஃ- ஸர்வக்ம் ஹ வை தத்ர பயஸ்வத்ய -உ சைநமேவம்-வேஂத சத்வார்யஶீதிஃ)
(ப்ரஜாபதிரஶ்வமேதம் - ஜுஹ்வதி)
॥ ஹரிஃ ஓம் ॥
॥ க்ரு'ஷ்ண யஜுர்வேதீய தைத்திரீய ப்ராஹ்மணே த்ரு'தீயாஷ்டகே நவமஃ ப்ரபாடக-ஸ்ஸமாப்தஃ ॥
++++++++++++++++++++