Lord Prajapati

3.1 - prajāpatirakāmayata - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Prajapatirakamayata - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Patha in English (IAST))

From Krishna Yajurveda

This text originates from the Taittiriya Samhita of the Krishna Yajurveda, specifically the first section of the third kanda. It narrates the cosmic creation process initiated by Prajapati, the Lord of Progeny, who performs intense penance (tapas) to manifest diverse life forms and ritual knowledge. As a foundational Vedic mantra, it holds immense spiritual significance, representing the power of austerity and creative will. Chanting this portion of the Samhita is believed to bestow clarity of purpose, spiritual potency, and alignment with the creative order of the universe, facilitating the realization of one's goals through dedicated focused effort.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe prathamaḥ praśnaḥ - nyūnakarmābhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
prajāpa̭tirakāmayata prajā-ssṛ̭jeyeti sa tapo̭-'tapyata sa sarpāna̭sṛjata so̭-'kāmayata prajā-ssṛ̭jeyeti sadvitīya̭matapyata sa vayāg̭sya sṛjata so̭-'kāmayata prajā-ssṛ̭jeyeti sa tṛtīya̭matapyata sa eta-ndīkṣitavāda-ma̭paśya-ttama̭vada-ttato vai sa prajā a̭sṛjata ya-ttapa̭staptvā dīkṣitavādaṃ-va~da̭ti prajā eva tadyaja̭māna- [tadyaja̭mānaḥ, sṛjate yadvai] 1
-ssṛjate yadvai dīkṣito̭-'meddhya-mpaśyatyapāsmāddīkṣākrā̭mati nīla̭masya haro vyetyaba̭ddha-mmano̭ daridra-ñcakṣu-ssūryo jyoti̭ṣāgśreṣṭho dīkṣe mā mā̭hāsīrityā̭ha nāsmāddīkṣā-'pa̭krāmati nāsya nīla-nna haro vyḙti yadvai dīkṣitama̭bhivarṣa̭tidivyā āpo-'śāntā ojo bala̭-ndīkṣā- [bala̭-ndīkṣām, tapo-'sya-] 2
-ntapo-'sya-nirghna̭ntyundatī-rbala̭-ndhattaujo̭ dhatta bala̭-ndhatta mā mḙ dīkṣā-mmā taponirva̭dhiṣṭetyā̭hai tadeva sarva̭mātma-ndha̭tte nāsyaujo bala-nna dīkṣā-nna taponirghna̭ntyagnirvai dīkṣitasya̭ devatā so-'smādetarhi̭tira i̭va yarhi yāti tamīśvaragṃ rakṣāgṃ̭si hanto- [hantoḥ, bhadrādabhi-] 3
-rbhadrādabhi-śreyaḥ prehibṛhaspatiḥ̭ pura etā tḙ astvityā̭habrahma vai devānā-mbṛhaspatistamevānvā ra̭bhate sa ḙnagṃ sa-mpā̭rayatye dama̭ganma devayaja̭na-mpṛthivyā ityā̭ha devayaja̭nagg hyḙṣa pṛ̭thivyā āgaccha̭ti yo yaja̭te viśvḙ devā yadajṷṣanta pūrva ityā̭ha viśve hyḙtaddevā joṣaya̭nte yadbrāhmaṇā ṛ̭khsāmābhyāṃ-ya~jṷṣā santara̭nta ityā̭harkhsāmābhyāg hyḙṣa yajṷṣā santara̭ti yo yaja̭te rāyaspoṣḙṇa samiṣā-ma̭demetyā̭-hā-'śiṣa̭mevai tāmā śāste || 4 ||
(yaja̭māno - dīkṣāgṃ - hanto - rbrāhmaṇā -ścatṷrvigṃśatiśca) (a. 1)
eṣa tḙ gāyatro bhāga iti̭ me somā̭ya brūtādeṣa te traiṣṭṷbho jāga̭to bhāga iti̭ me somā̭ya brūtācchandomānāgṃ sāmrājya-ṅgaccheti̭ me somā̭ya brūtā-dyo vai somagṃ rājā̭nagṃ sāmrājyaṃ-lo~ka-ṅga̭mayitvā krīṇāti gaccha̭ti svānāgṃ sāmrājya-ñchandāgṃ̭si khalu vai soma̭sya rājña-ssāmrājyo lokaḥ purastā-thsoma̭sya krayādevamabhi ma̭ntrayeta sāmrājyamevai- [sāmrājyameva, enaṃ-lo~ka-ṅga̭mayitvā] 5
naṃ̭-lo~ka-ṅga̭mayitvā krī̭ṇāti gaccha̭ti svānāgṃ sāmrājyaṃ-yo~ vai tā̭nūnaptrasya̭ pratiṣṭhāṃ-ve~da pratyeva ti̭ṣṭhati brahmavādino̭ vadanti na prāśñanti na jṷhvatyatha kva̭ tānūnaptra-mprati̭ tiṣṭhatīti̭ prajāpa̭tau manasīti̭ brūyā-ttrirava̭ jighre-tprajāpa̭tau tvā mana̭si juhomītyeṣā vai tā̭nūnaptrasya̭ pratiṣṭhā ya evaṃ-ve~da pratyeva ti̭ṣṭhati yo [pratyeva ti̭ṣṭhati yaḥ, vā a̭ddhvaryoḥ] 6
vā a̭ddhvaryoḥ pra̭tiṣṭhāṃ-ve~da pratyeva ti̭ṣṭhati yato manyetāna̭bhikramya hoṣyāmīti ta-ttiṣṭhannā śrā̭vayedeṣā vā a̭ddhvaryoḥ pra̭tiṣṭhā ya evaṃ-ve~da pratyeva ti̭ṣṭhati yada̭bhikramya̭ juhuyā-tpra̭tiṣṭhāyā̭ iyā-ttasmā-thsamānatra tiṣṭha̭tā hotavya̭-mprati̭ṣṭhityai yo vā a̭ddhvaryo-ssvaṃ-ve~da svavā̭neva bha̭vati srugvā a̭sya svaṃ-vā~̭yavya̭masya [vā̭yavya̭masya, sva-ñca̭maso-'sya] 7
sva-ñca̭maso-'sya svaṃ-ya~dvā̭yavyaṃ̭-vā~ camasaṃ-vā~-'na̭nvārabhyā-''śrāvaye-thsvādi̭yā-ttasmā̭ danvārabhyā ''śrāvyagg svādeva naiti yo vai somama- pra̭tiṣṭhāpya stotra-mṷpākarotya pra̭tiṣṭhita-ssomo bhavatyapra̭tiṣṭhita-sstomo- 'pra̭tiṣṭhitā-nyukthānyapra̭tiṣṭhito yaja̭māno 'pra̭tiṣṭhito 'dhvaryurvā̭ yavyaṃ̭-vai~ soma̭sya pratiṣṭhā ca̭maso-'sya pratiṣṭhā soma-sstoma̭sya stoma̭ ukthānā-ṅgrahaṃ̭-vā~ gṛhītvā ca̭masaṃ-vo~nnīya̭ stotramupā kṷryā-tpratyeva somagg̭ sthāpaya̭ti pratistoma-mpratyukthāni prati yaja̭mānastiṣṭha̭ti pratya̭ddhvaryuḥ || 8 ||
(eva - ti̭ṣṭhati yo - vā̭yavya̭masya - grahaṃ-vai~ - kānna - vigṃ̭śatiśca̭) (a. 2)
yajñaṃ-vā~ eta-thsa-mbha̭ranti ya-thso̭makraya̭ṇyai padaṃ-ya~̭jñamukhagṃ ha̭virdhāne yarhi̭ havirdhāne prācī pravartayḙyustarhi tenākṣamupā-ñjyā-dyajñamukha eva yajñamanu santa̭noti prāñca̭magni-mpra ha̭rantyu-tpatnīmā na̭yantyanvanāgṃ̭si pra va̭rtayantyatha vā a̭syaiṣa dhiṣṇi̭yo hīyate so-'nṷ dhyāyati sa īśvaro rudro bhūtvā [ ] 9
prajā-mpaśūn. yaja̭mānasya śama̭yitoryarhi̭ paśumā prī̭tamuda̭ñca-nnaya̭nti tarhi tasya̭ paśuśrapa̭ṇagṃ hare-ttenaivaina̭-mbhāgina̭-ṅkaroti yaja̭māno vā ā̭havanīyo yaja̭mānaṃ-vā~ etadvi ka̭rṣante yadā̭havanīyā-tpaśuśrapa̭ṇagṃ hara̭nti sa vaiva syānni̭rmanthyaṃ̭-vā~ kuryā-dyaja̭mānasya sātmatvāya yadi̭ paśora̭vadāna-nnaśyedājya̭sya pratyākhyāyamava̭ dye-thsaiva tataḥ prāya̭ścittirye paśuṃ-vi~̭mathnīran. yastān kāmayetā ''rtimārcchḙyuriti̭ kuvidaṅgeti namo̭ vṛktivatyarcā-''gnīddhre juhuyānnamo̭ vṛktimevaiṣāṃ-vṛ~ṅkte tājagārtimārccha̭nti || 10 ||
(bhūtvā - tataḥ - ṣaḍvigṃ̭śatiśca) (a. 3)
prajāpa̭terjāya̭mānāḥ prajā jātāśca yā imāḥ | tasmai prati pra vḙdayacikitvāgṃ anṷ manyatām || ima-mpaśu-mpa̭śupate te adya baddhnāmya̭gne sukṛtasya maddhye | anṷ manyasva suyajā̭ yajāma juṣṭa̭-ndevānā̭midama̭stu havyam || prajānantaḥ prati̭gṛhṇanti pūrve prāṇamaṅgebhyaḥ paryācara̭ntam | suvargaṃ-yā~̭hi pathibhi̭ rdevayānai-roṣa̭dhīṣu prati̭tiṣṭhā śarī̭raiḥ || yeṣāmīśḙ [yeṣāmīśḙ, paśupatiḥ̭] 11
paśupatiḥ̭ paśūnā-ñcatṷṣpadāmuta ca̭ dvipadām | niṣkrī̭to-'yaṃ-ya~jñiya̭-mbhāgamḙtu rāyaspoṣā yaja̭mānasya santu || ye baddhyamā̭namanṷ baddhyamā̭nā abhyaikṣa̭nta mana̭sā cakṣṷṣā ca | agnistāgṃ agre pramṷmoktu devaḥ prajāpa̭tiḥ prajayā̭ saṃvi~dānaḥ || ya ā̭raṇyāḥ paśavo̭ viśvarṷ̄pā virṷ̄pā-ssanto̭ bahudhaika̭rūpāḥ | vāyustāgṃ agre pramṷmoktu devaḥ prajāpa̭tiḥ prajayā̭ saṃvi~dānaḥ || pramuñcamā̭nā [pramuñcamā̭nāḥ, bhuva̭nasya reto̭] 12
bhuva̭nasya reto̭ gātu-ndha̭tta yaja̭mānāya devāḥ | upākṛ̭tagṃ śaśamānaṃ-ya~dasthājjīva-ndevānāmapyḙtu pāthaḥ̭ || nānā prāṇo yaja̭mānasya paśunā̭ yajño devebhiḥ̭ saha dḙvayānaḥ̭ | jīva-ndevānāmapyḙtu pāthaḥ̭ satyā-ssa̭ntu yaja̭mānasya kāmāḥ || ya-tpaśurmāyumakṛtoro̭ vā padbhirā̭hate | agnirmā tasmādena̭soviśvā-nmuñcatvagṃha̭saḥ || śami̭tāra upeta̭na yajña- [yajñam, devebhi̭rinvitam |] 13
-ndevebhi̭rinvitam | pāśā-tpaśu-mpramṷñcata bandhādyajñapa̭ti-mpari̭ || adi̭tiḥ pāśa-mpramṷmoktveta-nnamaḥ̭ paśubhyaḥ̭ paśupata̭ye karomi || arātīyanta-madha̭ra-ṅkṛṇomi ya-ndviṣmastasmi-nprati̭ muñcāmi pāśam || tvāmu te da̭dhire havyavāhagṃ̭ śṛtaṅkartāra̭muta yajñiya̭-ñca | agne sada̭kṣa-ssata̭nurhi bhūtvā-'tha̭ havyā jā̭tavedo juṣasva || jāta̭vedo vapayā̭ gaccha devāntvagṃ hi hotā prathamo babhūtha̭ | ghṛtena tva-ntanuvo̭ vardhayasva svāhā̭kṛtagṃ havira̭dantu devāḥ || svāhā̭ devebhyo̭ devebhya-ssvāhā || 14 ||
(īśe - pramuñcamā̭nā - yajñaṃ - tvagṃ - ṣoḍa̭śa ca) (a. 4)
prājāpatyā vai paśavasteṣāgṃ̭ rudro-'dhi̭patirya-detābhyā̭-mupā karoti tābhyā̭mevaina̭-mpratiprocyā-''la̭bhata ātmano-'nāvraskāya dvābhyā̭mupāka̭roti dvipādyaja̭mānaḥ prati̭ṣṭhityā upākṛtya pañca̭ juhoti pāṅktāḥ paśavaḥ̭ paśūnevā va̭rundhemṛtyave vā eṣa nī̭yate ya-tpaśustaṃ-ya~da̭nvārabhḙta pramāyṷko yaja̭māna-ssyānnānā prāṇo yaja̭mānasya paśunetyā̭ha vyāvṛ̭ttyai [vyāvṛ̭ttyai, ya-tpaśurmāyu-] 15
ya-tpaśurmāyu-makṛteti̭ juhoti śāntyai śami̭tāra upetanetyā̭ha yathāyajurevaitadvapāyāṃ-vā~ āhriyamā̭ṇāyā-magnermedho-'pa̭ krāmati tvāmu te da̭dhire havyavāhamiti̭ vapāmabhi jṷhotyagnereva medhamava̭ rundhe-'tho̭ śṛtatvāya̭ purastā-thsvāhā kṛtayo vā anye devā upari̭ṣṭā-thsvāhākṛtayo-'nye svāhā̭ devebhyo̭ devebhya-ssvāhetyabhito̭ vapā-ñjṷhoti tānevobhayā-nprīṇāti || 16 ||
(vyāvṛ̭ttyā - abhito̭ vapāṃ - pañca̭ ca) (a. 5)
yo vā aya̭thādevataṃ-ya~jñamṷpacaratyā devatābhyo vṛścyate pāpī̭yā-nbhavati yo ya̭thādevatanna devatābhya ā vṛ̭ścyate vasī̭yā-nbhavatyāgneyyarcā ''gnīddhramabhi mṛ̭śe-dvaiṣṇavyā ha̭virdhāna̭māgneyyā sruco̭ vāyavya̭yā vāyavyānyaindriyā sado̭ yathādevatameva yajñamupa̭ carati na devatābhya ā vṛ̭ścyate vasī̭yā-nbhavati yunajmi̭ te pṛthivī-ñjyoti̭ṣā saha yunajmi̭ vāyumantari̭kṣeṇa [vāyumantari̭kṣeṇa, te saha] 17
te saha yunajmi vācagṃ̭ saha sūryḙṇa te yunajmi̭ tisro vipṛca-ssūrya̭sya te | agnirdevatā̭ gāyatrī chanda̭ upāgṃśoḥ pātra̭masi somo̭ devatā triṣṭu-pchando-'ntaryāmasya pātra̭masīndro̭ devatā jaga̭tī chanda̭ indravāyuvoḥ pātra̭masi bṛhaspati̭-rdevatā̭-'nuṣṭu-pchando̭ mitrāvarṷṇayoḥ pātra̭masyaśvinaṷ devatā̭ paṅktiśchando-'śvinoḥ pātra̭masi sūryo̭ devatā̭ bṛhatī [ ] 18
chandaḥ̭ śukrasya pātra̭masi candramā̭ devatā̭ sato bṛ̭hatī chando̭ manthinaḥ pātra̭masi viśvḙdevā devatoṣṇihā chanda̭ āgrayaṇasya pātra̭masīndro̭ devatā̭ kakucchanda̭ ukthānā-mpātra̭masi pṛthivī devatā̭ virāṭ chando dhruvasya pātra̭masi || 19 ||
(antari̭kṣeṇa - bṛhatī - traya̭strigṃśacca) (a. 6)
iṣṭargo vā a̭ddhvaryuryaja̭mānasyeṣṭargaḥ khalu vai pūrvo-'rṣṭuḥ, kṣī̭yata āsanyānmā mantrā-tpāhi kasyāścidabhiśa̭styā iti̭ purā prā̭taranuvākājjṷhuyādātmana̭ eva tada̭ddhvaryuḥ purastāccharma̭ nahyate-'nārtyai saṃve~śāya̭ tvopaveśāya̭ tvā gāyatriyā striṣṭubho jaga̭tyā abhibhūtyai svāhā prāṇā̭pānau mṛtyormā̭ pāta-mprāṇā̭pānau mā mā̭ hāsiṣṭa-ndevatā̭su vā ete prā̭ṇāpānayo- [ete prā̭ṇāpānayoḥ, vyāya̭cchante] 20
-rvyāya̭cchante yeṣāgṃ somaḥ̭ samṛcchatḙ saṃve~śāya̭ tvopaveśāya tvetyā̭ha chandāgṃ̭si vai saṃ̭ve~śa ṷpaveśaśchando̭bhirevāsya chandāgṃ̭si vṛṅkte preti̭vantyājyā̭ni bhavantyabhiji̭tyai marutva̭tīḥ pratipado viji̭tyā ubhe bṛ̭hadrathantare bha̭vata iyaṃ-vā~va ra̭thantaramasau bṛhadābhyāmevaina̭mantaretyadya vāva ra̭thantaragg śvo bṛhada̭dyāśvā devaina̭mantarḙti bhūtaṃ- [bhūtam, vāva ra̭thantara-] 21
-~vāva ra̭thantara-mbha̭viṣya-dbṛha-dbhūtāccaivaina̭-mbhaviṣyataścāntarḙti, pari̭mitaṃ-vā~va ra̭thantaramapa̭rimita-mbṛha-tpari̭mitāccaivaina-mapa̭rimitāccā-'ntarḙti viśvāmitrajamadagnī vasi̭ṣṭhenāspardhetāgṃsa etajjamada̭gni rvihavya̭ma paśya-ttena vai sa vasi̭ṣṭhasyendriyaṃ-vī~rya̭mavṛṅkta yadvi̭havyagṃ̭ śasyata̭ indriyameva tadvīryaṃ̭-ya~ja̭māno bhrātṛ̭vyasya vṛṅkte yasya bhūyāgṃ̭so yajñakratava ityā̭hu-ssa devatā̭ vṛṅkta iti yadya̭gniṣṭoma-ssomaḥ̭ parastā-thsyā-dukthya̭-ṅkurvīta yadyukthyaḥ̭ syāda̭tirātra-ṅkṷrvīta yajñakratubhi̭revāsya̭ devatā̭ vṛṅkte vasī̭yā-nbhavati || 22 ||
(prāṇāpānayo - rbhūtaṃ - ~vṛ̭ṅkte - 'ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 7)
nigrābhyā-sstha devaśruta āyṷrme tarpayata prāṇa-mmḙ tarpayatāpāna-mmḙ tarpayata vyāna-mmḙ tarpayata cakṣṷrme tarpayata śrotra̭-mme tarpayata mano̭me tarpayata vāca̭-mme tarpayatā-''tmāna̭-mme tarpayatāṅgā̭ni me tarpayata prajā-mmḙ tarpayata paśū-nmḙ tarpayata gṛhā-nmḙ tarpayata gaṇā-nmḙ tarpayata sarvaga̭ṇa-mmā tarpayata tarpaya̭ta mā [ ] 23
gaṇā me mā vi tṛ̭ṣannoṣa̭dhayo vai soma̭sya viśo viśaḥ khalu vai rājñaḥ pradā̭torīśvarā aindra-ssomo-'vī̭vṛdhaṃ-vo~ mana̭sā sujātā ṛta̭prajātā bhaga idvaḥ̭ syāma | indrḙṇa devīrvīrudhaḥ̭ saṃvi~dānā anṷ manyantāgṃ sava̭nāya somamityāhauṣa̭dhībhya evainagg svāyai̭ viśa-ssvāyai̭ devatā̭yai niryācyābhi ṣṷṇoti yo vai soma̭syābhiṣūyamā̭ṇasya [soma̭syābhiṣūyamā̭ṇasya, prathamo-'gṃ̭śu-] 24
prathamo-'gṃ̭śu-sskanda̭ti sa īśvara i̭ndriyaṃ-vī~rya̭-mprajā-mpaśūn. yaja̭mānasya nirha̭ntostamabhi ma̭ntrayetā-'' mā-'skānthsaha prajayā̭ saha rāyaspoṣḙṇendriya-mmḙ vīrya̭-mmā niva̭rdhīrityāśiṣa̭mevaitāmā śāsta indriyasya̭ vīya̭rsya prajāyai̭ paśūnāmani̭rghātāya draphsaśca̭skanda pṛthivīmanu dyāmimañca yonimanu yaśca pūrvaḥ̭ | tṛtīyaṃ-yo~nimanṷ sañcara̭nta-ndraphsa-ñjṷhomyanṷ sapta hotrāḥ || 25 ||
(tarpaya̭ta mā - 'bhiṣūyamā̭ṇasya - yaśca - daśa̭ ca) (a. 8)
yo vai devā-ndḙvayaśasenārpaya̭ti manuṣyā-nmanuṣyayaśasena̭ devayaśasyḙva deveṣu bhava̭ti manuṣyayaśasī ma̭nuṣyḙṣu yā-nprācīna̭-māgrayaṇā-dgrahā-ngṛhṇīyā-ttānṷpāgṃśu gṛ̭hṇīyādyānūrdhvāgstānṷpabdimato̭ devāneva taddḙvayaśasenārpayati manuṣyā-nmanuṣyayaśasena̭ devayaśasyḙva deveṣṷ bhavati manuṣyayaśasī ma̭nuṣyeṣvagniḥ prā̭tassavane pātvasmān. vaiśvānaro ma̭hinā viśvaśa̭mbhūḥ | sa naḥ̭ pāvako dravi̭ṇa-ndadhā- [dravi̭ṇa-ndadhātu, āyṷṣmanta-] 26
-tvāyṷṣmanta-ssahabha̭kṣā-ssyāma || viśvḙ devā maruta indro̭ asmānasmi-ndvitīye sava̭ne na ja̭hyuḥ | āyṷṣmantaḥ priyamḙṣāṃ-va~da̭nto vaya-ndevānāgṃ̭ sumatau syā̭ma || ida-ntṛtīyagṃ sava̭na-ṅkavīnāmṛtena ye ca̭masamaira̭yanta | te saṷdhanvanā-ssuva̭rānaśānā-ssvi̭ṣṭi-nno abhi vasī̭yo nayantu || āyata̭navatīrvā anyā āhṷtayo hūyantḙ-'nāyatanā anyā yā ā̭ghārava̭tīstā āyata̭navatīryā- [āyata̭navatīryāḥ, saumyāstā] 27
-ssaumyāstā a̭nāyatanā aindravāyava-mādāyā̭-''ghāramā ghā̭rayedaddhvaro yajño̭-'yama̭stu devā oṣa̭dhībhyaḥ paśavḙ no janā̭ya viśva̭smai bhūtāyā-'ddhvaro̭-'si sa pi̭nvasva ghṛtava̭ddeva someti̭ saumyā eva tadāhṷtīrāyata̭navatīḥ karotyāyata̭navā-nbhavati ya evaṃ-ve~dātho dyāvā̭pṛthivī eva ghṛtena vyṷnatti te vyṷtte upajīvanīyḙ bhavata upajīvanīyo̭ bhavati [bhavati, ya evaṃ-ve~daiṣa] 28
ya evaṃ-ve~daiṣa tḙ rudrabhāgo ya-nnirayā̭cathāsta-ñjṷṣasva vidergaṷpatyagṃ rāyaspoṣagṃ̭ suvīryagṃ̭ saṃva~thsarīṇāg̭ svastim || manuḥ̭ putrebhyo̭ dāyaṃ-vya~̭bhaja-thsa nābhānedi̭ṣṭha-mbrahmacaryaṃ-va~sa̭nta-nnira̭bhaja-thsa ā-'ga̭ccha-thso-'bravī-tkathā mā nira̭bhāgiti na tvā nira̭bhākṣamitya̭-bravīdaṅgi̭rasa ime satramā̭sate te [satramā̭sate te, suvargaṃ-lo~ka-nna] 29
sṷvargaṃ-lo~ka-nna prajā̭nanti tebhya̭ ida-mbrāhma̭ṇa-mbrūhi te sṷvargaṃ-lo~kaṃ-ya~nto ya ḙṣā-mpaśavastāgstḙ dāsyantīti tadebhyo-'bravī-tte sṷvargaṃ-lo~kaṃ-ya~nto ya ḙṣā-mpaśava āsa-ntāna̭smā adadusta-mpaśubhiścara̭ntaṃ-ya~jñavāstau rudra ā-'ga̭ccha-thso-'bravīnmama vā ime paśava ityadurvai - [ ] 30
mahya̭mimānitya̭bravīnna vai tasya ta ī̭śata itya̭bravī-dya-dya̭jñavāstau hīya̭te mama vai taditi tasmā-dyajñavāstu nābhyavetyagṃ so-'bravī-dyajñe mā ''bhajātha̭ te paśū-nnābhi magg̭sya iti tasmā̭ eta-mmanthinaḥ̭ sagg srāvama̭juho-ttato vai tasya̭ rudraḥ paśū-nnābhya̭manyata yatraita mevaṃ-vi~dvā-nmanthinaḥ̭ sagg srāva-ñjuhoti na tatra̭ rudraḥ paśūnabhi ma̭nyate || 31 ||
(dadhātvā - yata̭navatīryā - ṷpajīvanīyo̭ bhavati - te-' - durvai - yatraita - mekā̭daśa ca) (a. 9)
juṣṭo̭ vāco bhṷ̄yāsa-ñjuṣṭo̭ vācaspata̭ye devi̭ vāk | yadvāco madhṷma-ttasmi̭-nmā dhā-ssvāhā sara̭svatyai || ṛcā stomagṃ sama̭rdhaya gāyatreṇa̭ rathantaram | bṛha-dgā̭yatrava̭rtani ||yaste draphsa-sskanda̭ti yastḙ agṃśurbāhucyṷto dhiṣaṇa̭yorupasthāt | addhvaryorvā pari yastḙ pavitrā-thsvāhā̭kṛtamindrā̭ya ta-ñjṷhomi || yo draphso agṃśuḥ pa̭titaḥ pṛ̭thivyā-mpa̭rivāpā- [pṛ̭thivyā-mpa̭rivāpāt, puroḍāśā-tkarambhāt |] 32
-tpṷroḍāśā-tkarambhāt | dhānāsomānmanthina̭ indra śukrā-thsvāhā̭kṛtamindrā̭ya ta-ñjṷhomi || yaste draphso madhṷmāgṃ indriyāvān-thsvāhā̭kṛtaḥ puna̭rapyeti̭ devān | divaḥ pṛ̭thivyāḥ paryantari̭kṣā-thsvāhā̭ kṛtamindrā̭ya ta-ñjṷhomi || addhvaryurvā ṛtvijā-mprathamo yṷjyate tena stomo̭ yoktavya̭ ityā̭hurvāga̭gregā agra̭ etvṛjugā devebhyo yaśo mayi dadha̭tī prāṇā-npaśuṣṷ prajā-mmayi̭ [ ] 33
ca yaja̭māne cetyā̭ha vāca̭meva tadya̭jñamukhe yṷnakti vāstu vā etadyajñasya̭ kriyate yadgrahā-ngṛhītvā ba̭hiṣpavamānagṃ sarpa̭ntiparāñco hi yanti parā̭cībhi-sstuvatḙ vaiṣṇavyarcā punaretyopa̭ tiṣṭhate yajño vai viṣṇṷ ryajñamevākarviṣṇo tvanno anta̭ma-śśarma̭ yaccha sahantya | pra te dhārā̭ madhuścuta uthsa̭-nduhrate akṣi̭tamityā̭ha yadevāsya śayā̭nasyopaśuṣya̭ti tadevāsyaitenā ''pyā̭yayati || 34 ||
(parivāpāt - prajā-mmayi̭ - duhrate - catṷrdaśa ca) (a. 10)
agninā̭ rayima̭śñava-tpoṣa̭meva divedi̭ve | yaśasaṃ̭-vī~rava̭ttamam || gomāgṃ̭ agne-'vi̭māgṃ aśvī yajño nṛvathsa̭khā sadamida̭pramṛṣyaḥ | iḍā̭vāgṃ eṣo a̭sura prajāvā-ndīrgho rayiḥ pṛ̭thubudhna-ssabhāvāṋ || āpyā̭yasva, sante || iha tvaṣṭā̭ramagriyaṃ-vi~śvarṷ̄pamupa̭ hvaye | asmāka̭mastu keva̭laḥ || tanna̭sturīpamadha̭ poṣayitnu deva̭ tvaṣṭarvi ra̭rāṇa-ssya̭sva | yato̭ vīraḥ [yato̭ vīraḥ, karmaṇyaḥ̭ sudakṣo̭] 35
ka̭rmaṇyaḥ̭ sudakṣo̭ yuktagrā̭vā jāya̭te devakā̭maḥ ||śivastva̭ṣṭarihā-'' ga̭hi vibhuḥ poṣa̭ utatmanā | yajñeya̭jñe na uda̭va || piśaṅga̭rūpa-ssubharo̭ vayodhā-śśruṣṭī vīro jā̭yate devakā̭maḥ | prajā-ntvaṣṭā viṣya̭tu nābhi̭masme athā̭ devānāmapyḙtu pāthaḥ̭ || praṇo̭de vyā, no̭ divaḥ || pīpivāgṃ sagṃ sara̭svata-sstanaṃ-yo~ viśvada̭rśataḥ | dhukṣīmahi̭ prajāmiṣam || 36 ||
ye tḙ sarasva ūrmayo madhṷmanto ghṛtaścutaḥ̭ | teṣā-nte sumnamī̭mahe || yasya̭ vrata-mpaśavo yanti sarve yasya̭ vratamṷpatiṣṭha̭nta āpaḥ̭ | yasya̭ vrate pṷṣṭipatirnivi̭ṣṭastagṃ sara̭svantamava̭se huvema || divyagṃ sṷparṇaṃ-va~̭yasa-mbṛhanta̭mapā-ṅgarbhaṃ̭-vṛ~ṣabhamoṣa̭dhīnām | abhīpato vṛṣṭyā tarpaya̭nta-ntagṃ sara̭svantamava̭se huvema || sinī̭vāli pṛthṷṣṭuke yā devānāmasi svasā | juṣasva̭ havya- [havyam, āhṷta-mprajā-ndḙvi] 37
-māhṷta-mprajā-ndḙvi didiḍḍhi naḥ || yā sṷpāṇi-ssva̭ṅguri-ssuṣūmā̭ bahusūva̭rī | tasyai̭ viśpatni̭yai havi-ssi̭nīvālyai jṷhotana || indraṃ̭-vo~ viśvatasparī, ndra-nnaraḥ̭ || asi̭tavarṇā hara̭ya-ssuparṇā miho vasā̭nā divamu-tpa̭tanti || ta ā-'va̭vṛtran-thsada̭nāni kṛtvā-''di-tpṛ̭thivī ghṛtairvyṷdyate || hira̭ṇyakeśo raja̭so visāre-'hirdhunirvāta̭ iva dhrajī̭mān | śuci̭bhrājā uṣaso [uṣasaḥ̭, navḙdā yaśa̭svatī-] 38
navḙdā yaśa̭svatī-rapasyuvo na satyāḥ || ā tḙ suparṇā a̭minanta evaiḥ kṛṣṇo no̭nāva vṛṣabho yadīdam | śivābhirna smaya̭mānābhirā-'gā-tpata̭nti mihaḥ̭ stanaya̭ntyabhrā || vāśreva̭ vidyunmi̭māti vathsa-nna mātā si̭ṣakti | yadḙṣāṃ-vṛ~ṣṭirasa̭rji || parva̭taścinmahi̭ vṛddho bi̭bhāya divaści-thsānṷ rejata svane vaḥ̭ | ya-tkrīḍa̭tha maruta [marutaḥ, ṛṣṭimanta] 39
ṛṣṭimanta āpa̭ iva saddhriya̭ñco dhavaddhve || abhi kra̭nda stanaya garbhamā dhā̭ udanvatā pari̭ dīyā rathḙna | dṛtigṃ su ka̭rṣa viṣi̭ta-nnya̭ñcagṃ samā bha̭vantūdvatā̭ nipādāḥ || tva-ntyā cidacyutā-'gnḙ paśurna yava̭se | dhāmā̭ ha ya-ttḙ ajara vanā̭ vṛścanti śikva̭saḥ || agne bhūrī̭ṇi tava̭ jātavedo deva̭ svadhāvo-'mṛta̭sya dhāma̭ | yāśca̭ [ ] 40
māyā māyināṃ-vi~śvaminva tve pūrvī-ssa̭ndadhuḥ pṛ̭ṣṭabandho || divo no̭ vṛṣṭi-mma̭ruto rarīddhva-mprapi̭nvata vṛṣṇo aśva̭sya dhārāḥ | arvāṃetena̭ stanayitnunehyapo ni̭ṣiñcannasṷraḥ pitā naḥ̭ || pinva̭ntyapo marutaḥ̭ sudāna̭vaḥ payo̭ ghṛtava̭dvidatheṣvā bhuvaḥ̭ | atya-nna mihe vi na̭yanti vājinamuthsa̭-nduhanti stanaya̭ntamakṣi̭tam || udapruto̭ marutastāgṃ i̭yarta vṛṣṭiṃ- [vṛṣṭim, ye viśvḙ] 41
-~ye viśvḙ maruto̭ junanti̭ | krośā̭ti gardā̭ kanyḙva tunnā perṷ-ntuñjānā patyḙva jāyā || ghṛtena dyāvā̭pṛthivī madhṷnā samṷkṣata paya̭svatīḥ kṛṇatā-''pa oṣa̭dhīḥ | ūrja̭-ñca tatra̭ sumati-ñca̭ pinvatha yatrā̭ naro maruta-ssiñcathā madhṷ || udutyam, citram || aurva-bhṛguvacchuci̭mapnavānavadā hṷve | agnigṃ sa̭mudravā̭sasam || ā savagṃ sa̭viturya̭thā bhaga̭sye va bhujigṃ hṷve | agnigṃ sa̭mudravā̭sasam || huve vāta̭svana-ṅkavi-mparjanya̭krandyagṃ sahaḥ̭ | agnigṃ sa̭mudravā̭sasam || 42 ||
(vīra - iṣagṃ̭ - havya - muṣaso̭ - maruta - śca - vṛṣṭiṃ - bhaga̭sya - dvāda̭śa ca) (a. 11) (prajāpa̭tirakāmayatai - ṣa tḙ gāyatro - yajñaṃ-vai~ - prajāpa̭terjāya̭mānāḥ - prājāpatyā - yo vā aya̭thādevata - miṣṭargo̭ - nigrābhyā-sstha - yo vai devā - ñjuṣṭo - 'gninā̭ rayi - mekā̭daśa ) (prajāpa̭tirakāmayata - prajāpa̭terjāya̭mānā - vyāya̭cchante - mahya̭mimā - nmāyā māyinān - dvica̭tvārigṃśat) (prajāpa̭tirakāmayatā, agnigṃ sa̭mudravā̭sasaṃ ) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe prathamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More