3.1 - ప్రజాపతిరకామయత - కృష్ణ యజుర్వేద తైత్తిరీయ సంహితా పాఠః

కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-న్తృతీయకాణ్డే ప్రథమః ప్రశ్నః - న్యూనకర్మాభిధానం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,

శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
ప్రజాపతిరకామయత ప్రజా-స్సృజేయేతి స తపో-ఽతప్యత స సర్పానసృజత సో-ఽకామయత ప్రజా-స్సృజేయేతి సద్వితీయమతప్యత స వయాగ్స్య సృజత సో-ఽకామయత ప్రజా-స్సృజేయేతి స తృతీయమతప్యత స ఏత-న్దీక్షితవాద-మపశ్య-త్తమవద-త్తతో వై స ప్రజా అసృజత య-త్తపస్తప్త్వా దీక్షితవాదం-వఁదతి ప్రజా ఏవ తద్యజమాన- [తద్యజమానః, సృజతే యద్వై] 1
-స్సృజతే యద్వై దీక్షితో-ఽమేద్ధ్య-మ్పశ్యత్యపాస్మాద్దీక్షాక్రామతి నీలమస్య హరో వ్యేత్యబద్ధ-మ్మనో దరిద్ర-ఞ్చక్షు-స్సూర్యో జ్యోతిషాగ్శ్రేష్ఠో దీక్షే మా మాహాసీరిత్యాహ నాస్మాద్దీక్షా-ఽపక్రామతి నాస్య నీల-న్న హరో వ్యేతి యద్వై దీక్షితమభివర్షతిదివ్యా ఆపో-ఽశాన్తా ఓజో బల-న్దీక్షా- [బల-న్దీక్షామ్, తపో-ఽస్య-] 2
-న్తపో-ఽస్య-నిర్ఘ్నన్త్యున్దతీ-ర్బల-న్ధత్తౌజో ధత్త బల-న్ధత్త మా మే దీక్షా-మ్మా తపోనిర్వధిష్టేత్యాహై తదేవ సర్వమాత్మ-న్ధత్తే నాస్యౌజో బల-న్న దీక్షా-న్న తపోనిర్ఘ్నన్త్యగ్నిర్వై దీక్షితస్య దేవతా సో-ఽస్మాదేతర్హితిర ఇవ యర్హి యాతి తమీశ్వరగ్ం రక్షాగ్ంసి హన్తో- [హన్తోః, భద్రాదభి-] 3
-ర్భద్రాదభి-శ్రేయః ప్రేహిబృహస్పతిః పుర ఏతా తే అస్త్విత్యాహబ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతిస్తమేవాన్వా రభతే స ఏనగ్ం స-మ్పారయత్యే దమగన్మ దేవయజన-మ్పృథివ్యా ఇత్యాహ దేవయజనగ్గ్ హ్యేష పృథివ్యా ఆగచ్ఛతి యో యజతే విశ్వే దేవా యదజుషన్త పూర్వ ఇత్యాహ విశ్వే హ్యేతద్దేవా జోషయన్తే యద్బ్రాహ్మణా ఋఖ్సామాభ్యాం-యఁజుషా సన్తరన్త ఇత్యాహర్ఖ్సామాభ్యాగ్ హ్యేష యజుషా సన్తరతి యో యజతే రాయస్పోషేణ సమిషా-మదేమేత్యా-హా-ఽశిషమేవై తామా శాస్తే ॥ 4 ॥

(యజమానో - దీక్షాగ్ం - హన్తో - ర్బ్రాహ్మణా -శ్చతుర్విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 1)
ఏష తే గాయత్రో భాగ ఇతి మే సోమాయ బ్రూతాదేష తే త్రైష్టుభో జాగతో భాగ ఇతి మే సోమాయ బ్రూతాచ్ఛన్దోమానాగ్ం సామ్రాజ్య-ఙ్గచ్ఛేతి మే సోమాయ బ్రూతా-ద్యో వై సోమగ్ం రాజానగ్ం సామ్రాజ్యం-లోఁక-ఙ్గమయిత్వా క్రీణాతి గచ్ఛతి స్వానాగ్ం సామ్రాజ్య-ఞ్ఛన్దాగ్ంసి ఖలు వై సోమస్య రాజ్ఞ-స్సామ్రాజ్యో లోకః పురస్తా-థ్సోమస్య క్రయాదేవమభి మన్త్రయేత సామ్రాజ్యమేవై- [సామ్రాజ్యమేవ, ఏనం-లోఁక-ఙ్గమయిత్వా] 5
నం-లోఁక-ఙ్గమయిత్వా క్రీణాతి గచ్ఛతి స్వానాగ్ం సామ్రాజ్యం-యోఁ వై తానూనప్త్రస్య ప్రతిష్ఠాం-వేఁద ప్రత్యేవ తిష్ఠతి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి న ప్రాశ్ఞన్తి న జుహ్వత్యథ క్వ తానూనప్త్ర-మ్ప్రతి తిష్ఠతీతి ప్రజాపతౌ మనసీతి బ్రూయా-త్త్రిరవ జిఘ్రే-త్ప్రజాపతౌ త్వా మనసి జుహోమీత్యేషా వై తానూనప్త్రస్య ప్రతిష్ఠా య ఏవం-వేఁద ప్రత్యేవ తిష్ఠతి యో [ప్రత్యేవ తిష్ఠతి యః, వా అద్ధ్వర్యోః] 6
వా అద్ధ్వర్యోః ప్రతిష్ఠాం-వేఁద ప్రత్యేవ తిష్ఠతి యతో మన్యేతానభిక్రమ్య హోష్యామీతి త-త్తిష్ఠన్నా శ్రావయేదేషా వా అద్ధ్వర్యోః ప్రతిష్ఠా య ఏవం-వేఁద ప్రత్యేవ తిష్ఠతి యదభిక్రమ్య జుహుయా-త్ప్రతిష్ఠాయా ఇయా-త్తస్మా-థ్సమానత్ర తిష్ఠతా హోతవ్య-మ్ప్రతిష్ఠిత్యై యో వా అద్ధ్వర్యో-స్స్వం-వేఁద స్వవానేవ భవతి స్రుగ్వా అస్య స్వం-వాఁయవ్యమస్య [వాయవ్యమస్య, స్వ-ఞ్చమసో-ఽస్య] 7
స్వ-ఞ్చమసో-ఽస్య స్వం-యఁద్వాయవ్యం-వాఁ చమసం-వాఁ-ఽనన్వారభ్యా-ఽఽశ్రావయే-థ్స్వాదియా-త్తస్మా దన్వారభ్యా ఽఽశ్రావ్యగ్గ్ స్వాదేవ నైతి యో వై సోమమ- ప్రతిష్ఠాప్య స్తోత్ర-ముపాకరోత్య ప్రతిష్ఠిత-స్సోమో భవత్యప్రతిష్ఠిత-స్స్తోమో- ఽప్రతిష్ఠితా-న్యుక్థాన్యప్రతిష్ఠితో యజమానో ఽప్రతిష్ఠితో ఽధ్వర్యుర్వా యవ్యం-వైఁ సోమస్య ప్రతిష్ఠా చమసో-ఽస్య ప్రతిష్ఠా సోమ-స్స్తోమస్య స్తోమ ఉక్థానా-ఙ్గ్రహం-వాఁ గృహీత్వా చమసం-వోఁన్నీయ స్తోత్రముపా కుర్యా-త్ప్రత్యేవ సోమగ్గ్ స్థాపయతి ప్రతిస్తోమ-మ్ప్రత్యుక్థాని ప్రతి యజమానస్తిష్ఠతి ప్రత్యద్ధ్వర్యుః ॥ 8 ॥

(ఏవ - తిష్ఠతి యో - వాయవ్యమస్య - గ్రహం-వైఁ - కాన్న - విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 2)
యజ్ఞం-వాఁ ఏత-థ్స-మ్భరన్తి య-థ్సోమక్రయణ్యై పదం-యఁజ్ఞముఖగ్ం హవిర్ధానే యర్హి హవిర్ధానే ప్రాచీ ప్రవర్తయేయుస్తర్హి తేనాక్షముపా-ఞ్జ్యా-ద్యజ్ఞముఖ ఏవ యజ్ఞమను సన్తనోతి ప్రాఞ్చమగ్ని-మ్ప్ర హరన్త్యు-త్పత్నీమా నయన్త్యన్వనాగ్ంసి ప్ర వర్తయన్త్యథ వా అస్యైష ధిష్ణియో హీయతే సో-ఽను ధ్యాయతి స ఈశ్వరో రుద్రో భూత్వా [ ] 9
ప్రజా-మ్పశూన్. యజమానస్య శమయితోర్యర్హి పశుమా ప్రీతముదఞ్చ-న్నయన్తి తర్హి తస్య పశుశ్రపణగ్ం హరే-త్తేనైవైన-మ్భాగిన-ఙ్కరోతి యజమానో వా ఆహవనీయో యజమానం-వాఁ ఏతద్వి కర్షన్తే యదాహవనీయా-త్పశుశ్రపణగ్ం హరన్తి స వైవ స్యాన్నిర్మన్థ్యం-వాఁ కుర్యా-ద్యజమానస్య సాత్మత్వాయ యది పశోరవదాన-న్నశ్యేదాజ్యస్య ప్రత్యాఖ్యాయమవ ద్యే-థ్సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిర్యే పశుం-విఁమథ్నీరన్. యస్తాన్ కామయేతా ఽఽర్తిమార్చ్ఛేయురితి కువిదఙ్గేతి నమో వృక్తివత్యర్చా-ఽఽగ్నీద్ధ్రే జుహుయాన్నమో వృక్తిమేవైషాం-వృఁఙ్క్తే తాజగార్తిమార్చ్ఛన్తి ॥ 10 ॥

(భూత్వా - తతః - షడ్విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 3)
ప్రజాపతేర్జాయమానాః ప్రజా జాతాశ్చ యా ఇమాః । తస్మై ప్రతి ప్ర వేదయచికిత్వాగ్ం అను మన్యతామ్ ॥ ఇమ-మ్పశు-మ్పశుపతే తే అద్య బద్ధ్నామ్యగ్నే సుకృతస్య మద్ధ్యే । అను మన్యస్వ సుయజా యజామ జుష్ట-న్దేవానామిదమస్తు హవ్యమ్ ॥ ప్రజానన్తః ప్రతిగృహ్ణన్తి పూర్వే ప్రాణమఙ్గేభ్యః పర్యాచరన్తమ్ । సువర్గం-యాఁహి పథిభి ర్దేవయానై-రోషధీషు ప్రతితిష్ఠా శరీరైః ॥ యేషామీశే [యేషామీశే, పశుపతిః] 11
పశుపతిః పశూనా-ఞ్చతుష్పదాముత చ ద్విపదామ్ । నిష్క్రీతో-ఽయం-యఁజ్ఞియ-మ్భాగమేతు రాయస్పోషా యజమానస్య సన్తు ॥ యే బద్ధ్యమానమను బద్ధ్యమానా అభ్యైక్షన్త మనసా చక్షుషా చ । అగ్నిస్తాగ్ం అగ్రే ప్రముమోక్తు దేవః ప్రజాపతిః ప్రజయా సంవిఁదానః ॥ య ఆరణ్యాః పశవో విశ్వరూపా విరూపా-స్సన్తో బహుధైకరూపాః । వాయుస్తాగ్ం అగ్రే ప్రముమోక్తు దేవః ప్రజాపతిః ప్రజయా సంవిఁదానః ॥ ప్రముఞ్చమానా [ప్రముఞ్చమానాః, భువనస్య రేతో] 12
భువనస్య రేతో గాతు-న్ధత్త యజమానాయ దేవాః । ఉపాకృతగ్ం శశమానం-యఁదస్థాజ్జీవ-న్దేవానామప్యేతు పాథః ॥ నానా ప్రాణో యజమానస్య పశునా యజ్ఞో దేవేభిః సహ దేవయానః । జీవ-న్దేవానామప్యేతు పాథః సత్యా-స్సన్తు యజమానస్య కామాః ॥ య-త్పశుర్మాయుమకృతోరో వా పద్భిరాహతే । అగ్నిర్మా తస్మాదేనసోవిశ్వా-న్ముఞ్చత్వగ్ంహసః ॥ శమితార ఉపేతన యజ్ఞ- [యజ్ఞమ్, దేవేభిరిన్వితమ్ ।] 13
-న్దేవేభిరిన్వితమ్ । పాశా-త్పశు-మ్ప్రముఞ్చత బన్ధాద్యజ్ఞపతి-మ్పరి ॥ అదితిః పాశ-మ్ప్రముమోక్త్వేత-న్నమః పశుభ్యః పశుపతయే కరోమి ॥ అరాతీయన్త-మధర-ఙ్కృణోమి య-న్ద్విష్మస్తస్మి-న్ప్రతి ముఞ్చామి పాశమ్ ॥ త్వాము తే దధిరే హవ్యవాహగ్ం శృతఙ్కర్తారముత యజ్ఞియ-ఞ్చ । అగ్నే సదక్ష-స్సతనుర్హి భూత్వా-ఽథ హవ్యా జాతవేదో జుషస్వ ॥ జాతవేదో వపయా గచ్ఛ దేవాన్త్వగ్ం హి హోతా ప్రథమో బభూథ । ఘృతేన త్వ-న్తనువో వర్ధయస్వ స్వాహాకృతగ్ం హవిరదన్తు దేవాః ॥ స్వాహా దేవేభ్యో దేవేభ్య-స్స్వాహా ॥ 14 ॥

(ఈశే - ప్రముఞ్చమానా - యజ్ఞం - త్వగ్ం - షోడశ చ) (అ. 4)
ప్రాజాపత్యా వై పశవస్తేషాగ్ం రుద్రో-ఽధిపతిర్య-దేతాభ్యా-ముపా కరోతి తాభ్యామేవైన-మ్ప్రతిప్రోచ్యా-ఽఽలభత ఆత్మనో-ఽనావ్రస్కాయ ద్వాభ్యాముపాకరోతి ద్విపాద్యజమానః ప్రతిష్ఠిత్యా ఉపాకృత్య పఞ్చ జుహోతి పాఙ్క్తాః పశవః పశూనేవా వరున్ధేమృత్యవే వా ఏష నీయతే య-త్పశుస్తం-యఁదన్వారభేత ప్రమాయుకో యజమాన-స్స్యాన్నానా ప్రాణో యజమానస్య పశునేత్యాహ వ్యావృత్త్యై [వ్యావృత్త్యై, య-త్పశుర్మాయు-] 15
య-త్పశుర్మాయు-మకృతేతి జుహోతి శాన్త్యై శమితార ఉపేతనేత్యాహ యథాయజురేవైతద్వపాయాం-వాఁ ఆహ్రియమాణాయా-మగ్నేర్మేధో-ఽప క్రామతి త్వాము తే దధిరే హవ్యవాహమితి వపామభి జుహోత్యగ్నేరేవ మేధమవ రున్ధే-ఽథో శృతత్వాయ పురస్తా-థ్స్వాహా కృతయో వా అన్యే దేవా ఉపరిష్టా-థ్స్వాహాకృతయో-ఽన్యే స్వాహా దేవేభ్యో దేవేభ్య-స్స్వాహేత్యభితో వపా-ఞ్జుహోతి తానేవోభయా-న్ప్రీణాతి ॥ 16 ॥

(వ్యావృత్త్యా - అభితో వపాం - పఞ్చ చ) (అ. 5)
యో వా అయథాదేవతం-యఁజ్ఞముపచరత్యా దేవతాభ్యో వృశ్చ్యతే పాపీయా-న్భవతి యో యథాదేవతన్న దేవతాభ్య ఆ వృశ్చ్యతే వసీయా-న్భవత్యాగ్నేయ్యర్చా ఽఽగ్నీద్ధ్రమభి మృశే-ద్వైష్ణవ్యా హవిర్ధానమాగ్నేయ్యా స్రుచో వాయవ్యయా వాయవ్యాన్యైన్ద్రియా సదో యథాదేవతమేవ యజ్ఞముప చరతి న దేవతాభ్య ఆ వృశ్చ్యతే వసీయా-న్భవతి యునజ్మి తే పృథివీ-ఞ్జ్యోతిషా సహ యునజ్మి వాయుమన్తరిక్షేణ [వాయుమన్తరిక్షేణ, తే సహ] 17
తే సహ యునజ్మి వాచగ్ం సహ సూర్యేణ తే యునజ్మి తిస్రో విపృచ-స్సూర్యస్య తే । అగ్నిర్దేవతా గాయత్రీ ఛన్ద ఉపాగ్ంశోః పాత్రమసి సోమో దేవతా త్రిష్టు-ప్ఛన్దో-ఽన్తర్యామస్య పాత్రమసీన్ద్రో దేవతా జగతీ ఛన్ద ఇన్ద్రవాయువోః పాత్రమసి బృహస్పతి-ర్దేవతా-ఽనుష్టు-ప్ఛన్దో మిత్రావరుణయోః పాత్రమస్యశ్వినౌ దేవతా పఙ్క్తిశ్ఛన్దో-ఽశ్వినోః పాత్రమసి సూర్యో దేవతా బృహతీ [ ] 18
ఛన్దః శుక్రస్య పాత్రమసి చన్ద్రమా దేవతా సతో బృహతీ ఛన్దో మన్థినః పాత్రమసి విశ్వేదేవా దేవతోష్ణిహా ఛన్ద ఆగ్రయణస్య పాత్రమసీన్ద్రో దేవతా కకుచ్ఛన్ద ఉక్థానా-మ్పాత్రమసి పృథివీ దేవతా విరాట్ ఛన్దో ధ్రువస్య పాత్రమసి ॥ 19 ॥

(అన్తరిక్షేణ - బృహతీ - త్రయస్త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 6)
ఇష్టర్గో వా అద్ధ్వర్యుర్యజమానస్యేష్టర్గః ఖలు వై పూర్వో-ఽర్ష్టుః, క్షీయత ఆసన్యాన్మా మన్త్రా-త్పాహి కస్యాశ్చిదభిశస్త్యా ఇతి పురా ప్రాతరనువాకాజ్జుహుయాదాత్మన ఏవ తదద్ధ్వర్యుః పురస్తాచ్ఛర్మ నహ్యతే-ఽనార్త్యై సంవేఁశాయ త్వోపవేశాయ త్వా గాయత్రియా స్త్రిష్టుభో జగత్యా అభిభూత్యై స్వాహా ప్రాణాపానౌ మృత్యోర్మా పాత-మ్ప్రాణాపానౌ మా మా హాసిష్ట-న్దేవతాసు వా ఏతే ప్రాణాపానయో- [ఏతే ప్రాణాపానయోః, వ్యాయచ్ఛన్తే] 20
-ర్వ్యాయచ్ఛన్తే యేషాగ్ం సోమః సమృచ్ఛతే సంవేఁశాయ త్వోపవేశాయ త్వేత్యాహ ఛన్దాగ్ంసి వై సంవేఁశ ఉపవేశశ్ఛన్దోభిరేవాస్య ఛన్దాగ్ంసి వృఙ్క్తే ప్రేతివన్త్యాజ్యాని భవన్త్యభిజిత్యై మరుత్వతీః ప్రతిపదో విజిత్యా ఉభే బృహద్రథన్తరే భవత ఇయం-వాఁవ రథన్తరమసౌ బృహదాభ్యామేవైనమన్తరేత్యద్య వావ రథన్తరగ్గ్ శ్వో బృహదద్యాశ్వా దేవైనమన్తరేతి భూతం- [భూతమ్, వావ రథన్తర-] 21
-ఁవావ రథన్తర-మ్భవిష్య-ద్బృహ-ద్భూతాచ్చైవైన-మ్భవిష్యతశ్చాన్తరేతి, పరిమితం-వాఁవ రథన్తరమపరిమిత-మ్బృహ-త్పరిమితాచ్చైవైన-మపరిమితాచ్చా-ఽన్తరేతి విశ్వామిత్రజమదగ్నీ వసిష్ఠేనాస్పర్ధేతాగ్ంస ఏతజ్జమదగ్ని ర్విహవ్యమ పశ్య-త్తేన వై స వసిష్ఠస్యేన్ద్రియం-వీఁర్యమవృఙ్క్త యద్విహవ్యగ్ం శస్యత ఇన్ద్రియమేవ తద్వీర్యం-యఁజమానో భ్రాతృవ్యస్య వృఙ్క్తే యస్య భూయాగ్ంసో యజ్ఞక్రతవ ఇత్యాహు-స్స దేవతా వృఙ్క్త ఇతి యద్యగ్నిష్టోమ-స్సోమః పరస్తా-థ్స్యా-దుక్థ్య-ఙ్కుర్వీత యద్యుక్థ్యః స్యాదతిరాత్ర-ఙ్కుర్వీత యజ్ఞక్రతుభిరేవాస్య దేవతా వృఙ్క్తే వసీయా-న్భవతి ॥ 22 ॥

(ప్రాణాపానయో - ర్భూతం - ఁవృఙ్క్తే - ఽష్టావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 7)
నిగ్రాభ్యా-స్స్థ దేవశ్రుత ఆయుర్మే తర్పయత ప్రాణ-మ్మే తర్పయతాపాన-మ్మే తర్పయత వ్యాన-మ్మే తర్పయత చక్షుర్మే తర్పయత శ్రోత్ర-మ్మే తర్పయత మనోమే తర్పయత వాచ-మ్మే తర్పయతా-ఽఽత్మాన-మ్మే తర్పయతాఙ్గాని మే తర్పయత ప్రజా-మ్మే తర్పయత పశూ-న్మే తర్పయత గృహా-న్మే తర్పయత గణా-న్మే తర్పయత సర్వగణ-మ్మా తర్పయత తర్పయత మా [ ] 23
గణా మే మా వి తృషన్నోషధయో వై సోమస్య విశో విశః ఖలు వై రాజ్ఞః ప్రదాతోరీశ్వరా ఐన్ద్ర-స్సోమో-ఽవీవృధం-వోఁ మనసా సుజాతా ఋతప్రజాతా భగ ఇద్వః స్యామ । ఇన్ద్రేణ దేవీర్వీరుధః సంవిఁదానా అను మన్యన్తాగ్ం సవనాయ సోమమిత్యాహౌషధీభ్య ఏవైనగ్గ్ స్వాయై విశ-స్స్వాయై దేవతాయై నిర్యాచ్యాభి షుణోతి యో వై సోమస్యాభిషూయమాణస్య [సోమస్యాభిషూయమాణస్య, ప్రథమో-ఽగ్ంశు-] 24
ప్రథమో-ఽగ్ంశు-స్స్కన్దతి స ఈశ్వర ఇన్ద్రియం-వీఁర్య-మ్ప్రజా-మ్పశూన్. యజమానస్య నిర్హన్తోస్తమభి మన్త్రయేతా-ఽఽ మా-ఽస్కాన్థ్సహ ప్రజయా సహ రాయస్పోషేణేన్ద్రియ-మ్మే వీర్య-మ్మా నివర్ధీరిత్యాశిషమేవైతామా శాస్త ఇన్ద్రియస్య వీయర్స్య ప్రజాయై పశూనామనిర్ఘాతాయ ద్రఫ్సశ్చస్కన్ద పృథివీమను ద్యామిమఞ్చ యోనిమను యశ్చ పూర్వః । తృతీయం-యోఁనిమను సఞ్చరన్త-న్ద్రఫ్స-ఞ్జుహోమ్యను సప్త హోత్రాః ॥ 25 ॥

(తర్పయత మా - ఽభిషూయమాణస్య - యశ్చ - దశ చ) (అ. 8)
యో వై దేవా-న్దేవయశసేనార్పయతి మనుష్యా-న్మనుష్యయశసేన దేవయశస్యేవ దేవేషు భవతి మనుష్యయశసీ మనుష్యేషు యా-న్ప్రాచీన-మాగ్రయణా-ద్గ్రహా-న్గృహ్ణీయా-త్తానుపాగ్ంశు గృహ్ణీయాద్యానూర్ధ్వాగ్స్తానుపబ్దిమతో దేవానేవ తద్దేవయశసేనార్పయతి మనుష్యా-న్మనుష్యయశసేన దేవయశస్యేవ దేవేషు భవతి మనుష్యయశసీ మనుష్యేష్వగ్నిః ప్రాతస్సవనే పాత్వస్మాన్. వైశ్వానరో మహినా విశ్వశమ్భూః । స నః పావకో ద్రవిణ-న్దధా- [ద్రవిణ-న్దధాతు, ఆయుష్మన్త-] 26
-త్వాయుష్మన్త-స్సహభక్షా-స్స్యామ ॥ విశ్వే దేవా మరుత ఇన్ద్రో అస్మానస్మి-న్ద్వితీయే సవనే న జహ్యుః । ఆయుష్మన్తః ప్రియమేషాం-వఁదన్తో వయ-న్దేవానాగ్ం సుమతౌ స్యామ ॥ ఇద-న్తృతీయగ్ం సవన-ఙ్కవీనామృతేన యే చమసమైరయన్త । తే సౌధన్వనా-స్సువరానశానా-స్స్విష్టి-న్నో అభి వసీయో నయన్తు ॥ ఆయతనవతీర్వా అన్యా ఆహుతయో హూయన్తే-ఽనాయతనా అన్యా యా ఆఘారవతీస్తా ఆయతనవతీర్యా- [ఆయతనవతీర్యాః, సౌమ్యాస్తా] 27
-స్సౌమ్యాస్తా అనాయతనా ఐన్ద్రవాయవ-మాదాయా-ఽఽఘారమా ఘారయేదద్ధ్వరో యజ్ఞో-ఽయమస్తు దేవా ఓషధీభ్యః పశవే నో జనాయ విశ్వస్మై భూతాయా-ఽద్ధ్వరో-ఽసి స పిన్వస్వ ఘృతవద్దేవ సోమేతి సౌమ్యా ఏవ తదాహుతీరాయతనవతీః కరోత్యాయతనవా-న్భవతి య ఏవం-వేఁదాథో ద్యావాపృథివీ ఏవ ఘృతేన వ్యునత్తి తే వ్యుత్తే ఉపజీవనీయే భవత ఉపజీవనీయో భవతి [భవతి, య ఏవం-వేఁదైష] 28
య ఏవం-వేఁదైష తే రుద్రభాగో య-న్నిరయాచథాస్త-ఞ్జుషస్వ విదేర్గౌపత్యగ్ం రాయస్పోషగ్ం సువీర్యగ్ం సంవఁథ్సరీణాగ్ స్వస్తిమ్ ॥ మనుః పుత్రేభ్యో దాయం-వ్యఁభజ-థ్స నాభానేదిష్ఠ-మ్బ్రహ్మచర్యం-వఁసన్త-న్నిరభజ-థ్స ఆ-ఽగచ్ఛ-థ్సో-ఽబ్రవీ-త్కథా మా నిరభాగితి న త్వా నిరభాక్షమిత్య-బ్రవీదఙ్గిరస ఇమే సత్రమాసతే తే [సత్రమాసతే తే, సువర్గం-లోఁక-న్న] 29
సువర్గం-లోఁక-న్న ప్రజానన్తి తేభ్య ఇద-మ్బ్రాహ్మణ-మ్బ్రూహి తే సువర్గం-లోఁకం-యఁన్తో య ఏషా-మ్పశవస్తాగ్స్తే దాస్యన్తీతి తదేభ్యో-ఽబ్రవీ-త్తే సువర్గం-లోఁకం-యఁన్తో య ఏషా-మ్పశవ ఆస-న్తానస్మా అదదుస్త-మ్పశుభిశ్చరన్తం-యఁజ్ఞవాస్తౌ రుద్ర ఆ-ఽగచ్ఛ-థ్సో-ఽబ్రవీన్మమ వా ఇమే పశవ ఇత్యదుర్వై - [ ] 30
మహ్యమిమానిత్యబ్రవీన్న వై తస్య త ఈశత ఇత్యబ్రవీ-ద్య-ద్యజ్ఞవాస్తౌ హీయతే మమ వై తదితి తస్మా-ద్యజ్ఞవాస్తు నాభ్యవేత్యగ్ం సో-ఽబ్రవీ-ద్యజ్ఞే మా ఽఽభజాథ తే పశూ-న్నాభి మగ్గ్స్య ఇతి తస్మా ఏత-మ్మన్థినః సగ్గ్ స్రావమజుహో-త్తతో వై తస్య రుద్రః పశూ-న్నాభ్యమన్యత యత్రైత మేవం-విఁద్వా-న్మన్థినః సగ్గ్ స్రావ-ఞ్జుహోతి న తత్ర రుద్రః పశూనభి మన్యతే ॥ 31 ॥

(దధాత్వా - యతనవతీర్యా - ఉపజీవనీయో భవతి - తే-ఽ - దుర్వై - యత్రైత - మేకాదశ చ) (అ. 9)
జుష్టో వాచో భూయాస-ఞ్జుష్టో వాచస్పతయే దేవి వాక్ । యద్వాచో మధుమ-త్తస్మి-న్మా ధా-స్స్వాహా సరస్వత్యై ॥ ఋచా స్తోమగ్ం సమర్ధయ గాయత్రేణ రథన్తరమ్ । బృహ-ద్గాయత్రవర్తని ॥యస్తే ద్రఫ్స-స్స్కన్దతి యస్తే అగ్ంశుర్బాహుచ్యుతో ధిషణయోరుపస్థాత్ । అద్ధ్వర్యోర్వా పరి యస్తే పవిత్రా-థ్స్వాహాకృతమిన్ద్రాయ త-ఞ్జుహోమి ॥ యో ద్రఫ్సో అగ్ంశుః పతితః పృథివ్యా-మ్పరివాపా- [పృథివ్యా-మ్పరివాపాత్, పురోడాశా-త్కరమ్భాత్ ।] 32
-త్పురోడాశా-త్కరమ్భాత్ । ధానాసోమాన్మన్థిన ఇన్ద్ర శుక్రా-థ్స్వాహాకృతమిన్ద్రాయ త-ఞ్జుహోమి ॥ యస్తే ద్రఫ్సో మధుమాగ్ం ఇన్ద్రియావాన్-థ్స్వాహాకృతః పునరప్యేతి దేవాన్ । దివః పృథివ్యాః పర్యన్తరిక్షా-థ్స్వాహా కృతమిన్ద్రాయ త-ఞ్జుహోమి ॥ అద్ధ్వర్యుర్వా ఋత్విజా-మ్ప్రథమో యుజ్యతే తేన స్తోమో యోక్తవ్య ఇత్యాహుర్వాగగ్రేగా అగ్ర ఏత్వృజుగా దేవేభ్యో యశో మయి దధతీ ప్రాణా-న్పశుషు ప్రజా-మ్మయి [ ] 33
చ యజమానే చేత్యాహ వాచమేవ తద్యజ్ఞముఖే యునక్తి వాస్తు వా ఏతద్యజ్ఞస్య క్రియతే యద్గ్రహా-న్గృహీత్వా బహిష్పవమానగ్ం సర్పన్తిపరాఞ్చో హి యన్తి పరాచీభి-స్స్తువతే వైష్ణవ్యర్చా పునరేత్యోప తిష్ఠతే యజ్ఞో వై విష్ణు ర్యజ్ఞమేవాకర్విష్ణో త్వన్నో అన్తమ-శ్శర్మ యచ్ఛ సహన్త్య । ప్ర తే ధారా మధుశ్చుత ఉథ్స-న్దుహ్రతే అక్షితమిత్యాహ యదేవాస్య శయానస్యోపశుష్యతి తదేవాస్యైతేనా ఽఽప్యాయయతి ॥ 34 ॥

(పరివాపాత్ - ప్రజా-మ్మయి - దుహ్రతే - చతుర్దశ చ) (అ. 10)
అగ్నినా రయిమశ్ఞవ-త్పోషమేవ దివేదివే । యశసం-వీఁరవత్తమమ్ ॥ గోమాగ్ం అగ్నే-ఽవిమాగ్ం అశ్వీ యజ్ఞో నృవథ్సఖా సదమిదప్రమృష్యః । ఇడావాగ్ం ఏషో అసుర ప్రజావా-న్దీర్ఘో రయిః పృథుబుధ్న-స్సభావాన్ ॥ ఆప్యాయస్వ, సన్తే ॥ ఇహ త్వష్టారమగ్రియం-విఁశ్వరూపముప హ్వయే । అస్మాకమస్తు కేవలః ॥ తన్నస్తురీపమధ పోషయిత్ను దేవ త్వష్టర్వి రరాణ-స్స్యస్వ । యతో వీరః [యతో వీరః, కర్మణ్యః సుదక్షో] 35
కర్మణ్యః సుదక్షో యుక్తగ్రావా జాయతే దేవకామః ॥శివస్త్వష్టరిహా-ఽఽ గహి విభుః పోష ఉతత్మనా । యజ్ఞేయజ్ఞే న ఉదవ ॥ పిశఙ్గరూప-స్సుభరో వయోధా-శ్శ్రుష్టీ వీరో జాయతే దేవకామః । ప్రజా-న్త్వష్టా విష్యతు నాభిమస్మే అథా దేవానామప్యేతు పాథః ॥ ప్రణోదే వ్యా, నో దివః ॥ పీపివాగ్ం సగ్ం సరస్వత-స్స్తనం-యోఁ విశ్వదర్శతః । ధుక్షీమహి ప్రజామిషమ్ ॥ 36 ॥
యే తే సరస్వ ఊర్మయో మధుమన్తో ఘృతశ్చుతః । తేషా-న్తే సుమ్నమీమహే ॥ యస్య వ్రత-మ్పశవో యన్తి సర్వే యస్య వ్రతముపతిష్ఠన్త ఆపః । యస్య వ్రతే పుష్టిపతిర్నివిష్టస్తగ్ం సరస్వన్తమవసే హువేమ ॥ దివ్యగ్ం సుపర్ణం-వఁయస-మ్బృహన్తమపా-ఙ్గర్భం-వృఁషభమోషధీనామ్ । అభీపతో వృష్ట్యా తర్పయన్త-న్తగ్ం సరస్వన్తమవసే హువేమ ॥ సినీవాలి పృథుష్టుకే యా దేవానామసి స్వసా । జుషస్వ హవ్య- [హవ్యమ్, ఆహుత-మ్ప్రజా-న్దేవి] 37
-మాహుత-మ్ప్రజా-న్దేవి దిదిడ్ఢి నః ॥ యా సుపాణి-స్స్వఙ్గురి-స్సుషూమా బహుసూవరీ । తస్యై విశ్పత్నియై హవి-స్సినీవాల్యై జుహోతన ॥ ఇన్ద్రం-వోఁ విశ్వతస్పరీ, న్ద్ర-న్నరః ॥ అసితవర్ణా హరయ-స్సుపర్ణా మిహో వసానా దివము-త్పతన్తి ॥ త ఆ-ఽవవృత్రన్-థ్సదనాని కృత్వా-ఽఽది-త్పృథివీ ఘృతైర్వ్యుద్యతే ॥ హిరణ్యకేశో రజసో విసారే-ఽహిర్ధునిర్వాత ఇవ ధ్రజీమాన్ । శుచిభ్రాజా ఉషసో [ఉషసః, నవేదా యశస్వతీ-] 38
నవేదా యశస్వతీ-రపస్యువో న సత్యాః ॥ ఆ తే సుపర్ణా అమినన్త ఏవైః కృష్ణో నోనావ వృషభో యదీదమ్ । శివాభిర్న స్మయమానాభిరా-ఽగా-త్పతన్తి మిహః స్తనయన్త్యభ్రా ॥ వాశ్రేవ విద్యున్మిమాతి వథ్స-న్న మాతా సిషక్తి । యదేషాం-వృఁష్టిరసర్జి ॥ పర్వతశ్చిన్మహి వృద్ధో బిభాయ దివశ్చి-థ్సాను రేజత స్వనే వః । య-త్క్రీడథ మరుత [మరుతః, ఋష్టిమన్త] 39
ఋష్టిమన్త ఆప ఇవ సద్ధ్రియఞ్చో ధవద్ధ్వే ॥ అభి క్రన్ద స్తనయ గర్భమా ధా ఉదన్వతా పరి దీయా రథేన । దృతిగ్ం సు కర్ష విషిత-న్న్యఞ్చగ్ం సమా భవన్తూద్వతా నిపాదాః ॥ త్వ-న్త్యా చిదచ్యుతా-ఽగ్నే పశుర్న యవసే । ధామా హ య-త్తే అజర వనా వృశ్చన్తి శిక్వసః ॥ అగ్నే భూరీణి తవ జాతవేదో దేవ స్వధావో-ఽమృతస్య ధామ । యాశ్చ [ ] 40
మాయా మాయినాం-విఁశ్వమిన్వ త్వే పూర్వీ-స్సన్దధుః పృష్టబన్ధో ॥ దివో నో వృష్టి-మ్మరుతో రరీద్ధ్వ-మ్ప్రపిన్వత వృష్ణో అశ్వస్య ధారాః । అర్వాంఏతేన స్తనయిత్నునేహ్యపో నిషిఞ్చన్నసురః పితా నః ॥ పిన్వన్త్యపో మరుతః సుదానవః పయో ఘృతవద్విదథేష్వా భువః । అత్య-న్న మిహే వి నయన్తి వాజినముథ్స-న్దుహన్తి స్తనయన్తమక్షితమ్ ॥ ఉదప్రుతో మరుతస్తాగ్ం ఇయర్త వృష్టిం- [వృష్టిమ్, యే విశ్వే] 41
-ఁయే విశ్వే మరుతో జునన్తి । క్రోశాతి గర్దా కన్యేవ తున్నా పేరు-న్తుఞ్జానా పత్యేవ జాయా ॥ ఘృతేన ద్యావాపృథివీ మధునా సముక్షత పయస్వతీః కృణతా-ఽఽప ఓషధీః । ఊర్జ-ఞ్చ తత్ర సుమతి-ఞ్చ పిన్వథ యత్రా నరో మరుత-స్సిఞ్చథా మధు ॥ ఉదుత్యమ్, చిత్రమ్ ॥ ఔర్వ-భృగువచ్ఛుచిమప్నవానవదా హువే । అగ్నిగ్ం సముద్రవాససమ్ ॥ ఆ సవగ్ం సవితుర్యథా భగస్యే వ భుజిగ్ం హువే । అగ్నిగ్ం సముద్రవాససమ్ ॥ హువే వాతస్వన-ఙ్కవి-మ్పర్జన్యక్రన్ద్యగ్ం సహః । అగ్నిగ్ం సముద్రవాససమ్ ॥ 42 ॥