કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ન્તૃતીયકાણ્ડે પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ - ન્યૂનકર્માભિધાનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
પ્રજાપતિરકામયત પ્રજા-સ્સૃજેયેતિ સ તપો-ઽતપ્યત સ સર્પાનસૃજત સો-ઽકામયત પ્રજા-સ્સૃજેયેતિ સદ્વિતીયમતપ્યત સ વયાગ્સ્ય સૃજત સો-ઽકામયત પ્રજા-સ્સૃજેયેતિ સ તૃતીયમતપ્યત સ એત-ન્દીક્ષિતવાદ-મપશ્ય-ત્તમવદ-ત્તતો વૈ સ પ્રજા અસૃજત ય-ત્તપસ્તપ્ત્વા દીક્ષિતવાદં-વઁદતિ પ્રજા એવ તદ્યજમાન- [તદ્યજમાનઃ, સૃજતે યદ્વૈ] 1
-સ્સૃજતે યદ્વૈ દીક્ષિતો-ઽમેદ્ધ્ય-મ્પશ્યત્યપાસ્માદ્દીક્ષાક્રામતિ નીલમસ્ય હરો વ્યેત્યબદ્ધ-મ્મનો દરિદ્ર-ઞ્ચક્ષુ-સ્સૂર્યો જ્યોતિષાગ્શ્રેષ્ઠો દીક્ષે મા માહાસીરિત્યાહ નાસ્માદ્દીક્ષા-ઽપક્રામતિ નાસ્ય નીલ-ન્ન હરો વ્યેતિ યદ્વૈ દીક્ષિતમભિવર્ષતિદિવ્યા આપો-ઽશાન્તા ઓજો બલ-ન્દીક્ષા- [બલ-ન્દીક્ષામ્, તપો-ઽસ્ય-] 2
-ન્તપો-ઽસ્ય-નિર્ઘ્નન્ત્યુન્દતી-ર્બલ-ન્ધત્તૌજો ધત્ત બલ-ન્ધત્ત મા મે દીક્ષા-મ્મા તપોનિર્વધિષ્ટેત્યાહૈ તદેવ સર્વમાત્મ-ન્ધત્તે નાસ્યૌજો બલ-ન્ન દીક્ષા-ન્ન તપોનિર્ઘ્નન્ત્યગ્નિર્વૈ દીક્ષિતસ્ય દેવતા સો-ઽસ્માદેતર્હિતિર ઇવ યર્હિ યાતિ તમીશ્વરગ્ં રક્ષાગ્ંસિ હન્તો- [હન્તોઃ, ભદ્રાદભિ-] 3
-ર્ભદ્રાદભિ-શ્રેયઃ પ્રેહિબૃહસ્પતિઃ પુર એતા તે અસ્ત્વિત્યાહબ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિસ્તમેવાન્વા રભતે સ એનગ્ં સ-મ્પારયત્યે દમગન્મ દેવયજન-મ્પૃથિવ્યા ઇત્યાહ દેવયજનગ્ગ્ હ્યેષ પૃથિવ્યા આગચ્છતિ યો યજતે વિશ્વે દેવા યદજુષન્ત પૂર્વ ઇત્યાહ વિશ્વે હ્યેતદ્દેવા જોષયન્તે યદ્બ્રાહ્મણા ઋખ્સામાભ્યાં-યઁજુષા સન્તરન્ત ઇત્યાહર્ખ્સામાભ્યાગ્ હ્યેષ યજુષા સન્તરતિ યો યજતે રાયસ્પોષેણ સમિષા-મદેમેત્યા-હા-ઽશિષમેવૈ તામા શાસ્તે ॥ 4 ॥
પ્રજાપતિરકામયત પ્રજા-સ્સૃજેયેતિ સ તપો-ઽતપ્યત સ સર્પાનસૃજત સો-ઽકામયત પ્રજા-સ્સૃજેયેતિ સદ્વિતીયમતપ્યત સ વયાગ્સ્ય સૃજત સો-ઽકામયત પ્રજા-સ્સૃજેયેતિ સ તૃતીયમતપ્યત સ એત-ન્દીક્ષિતવાદ-મપશ્ય-ત્તમવદ-ત્તતો વૈ સ પ્રજા અસૃજત ય-ત્તપસ્તપ્ત્વા દીક્ષિતવાદં-વઁદતિ પ્રજા એવ તદ્યજમાન- [તદ્યજમાનઃ, સૃજતે યદ્વૈ] 1
-સ્સૃજતે યદ્વૈ દીક્ષિતો-ઽમેદ્ધ્ય-મ્પશ્યત્યપાસ્માદ્દીક્ષાક્રામતિ નીલમસ્ય હરો વ્યેત્યબદ્ધ-મ્મનો દરિદ્ર-ઞ્ચક્ષુ-સ્સૂર્યો જ્યોતિષાગ્શ્રેષ્ઠો દીક્ષે મા માહાસીરિત્યાહ નાસ્માદ્દીક્ષા-ઽપક્રામતિ નાસ્ય નીલ-ન્ન હરો વ્યેતિ યદ્વૈ દીક્ષિતમભિવર્ષતિદિવ્યા આપો-ઽશાન્તા ઓજો બલ-ન્દીક્ષા- [બલ-ન્દીક્ષામ્, તપો-ઽસ્ય-] 2
-ન્તપો-ઽસ્ય-નિર્ઘ્નન્ત્યુન્દતી-ર્બલ-ન્ધત્તૌજો ધત્ત બલ-ન્ધત્ત મા મે દીક્ષા-મ્મા તપોનિર્વધિષ્ટેત્યાહૈ તદેવ સર્વમાત્મ-ન્ધત્તે નાસ્યૌજો બલ-ન્ન દીક્ષા-ન્ન તપોનિર્ઘ્નન્ત્યગ્નિર્વૈ દીક્ષિતસ્ય દેવતા સો-ઽસ્માદેતર્હિતિર ઇવ યર્હિ યાતિ તમીશ્વરગ્ં રક્ષાગ્ંસિ હન્તો- [હન્તોઃ, ભદ્રાદભિ-] 3
-ર્ભદ્રાદભિ-શ્રેયઃ પ્રેહિબૃહસ્પતિઃ પુર એતા તે અસ્ત્વિત્યાહબ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિસ્તમેવાન્વા રભતે સ એનગ્ં સ-મ્પારયત્યે દમગન્મ દેવયજન-મ્પૃથિવ્યા ઇત્યાહ દેવયજનગ્ગ્ હ્યેષ પૃથિવ્યા આગચ્છતિ યો યજતે વિશ્વે દેવા યદજુષન્ત પૂર્વ ઇત્યાહ વિશ્વે હ્યેતદ્દેવા જોષયન્તે યદ્બ્રાહ્મણા ઋખ્સામાભ્યાં-યઁજુષા સન્તરન્ત ઇત્યાહર્ખ્સામાભ્યાગ્ હ્યેષ યજુષા સન્તરતિ યો યજતે રાયસ્પોષેણ સમિષા-મદેમેત્યા-હા-ઽશિષમેવૈ તામા શાસ્તે ॥ 4 ॥
(યજમાનો - દીક્ષાગ્ં - હન્તો - ર્બ્રાહ્મણા -શ્ચતુર્વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 1)
એષ તે ગાયત્રો ભાગ ઇતિ મે સોમાય બ્રૂતાદેષ તે ત્રૈષ્ટુભો જાગતો ભાગ ઇતિ મે સોમાય બ્રૂતાચ્છન્દોમાનાગ્ં સામ્રાજ્ય-ઙ્ગચ્છેતિ મે સોમાય બ્રૂતા-દ્યો વૈ સોમગ્ં રાજાનગ્ં સામ્રાજ્યં-લોઁક-ઙ્ગમયિત્વા ક્રીણાતિ ગચ્છતિ સ્વાનાગ્ં સામ્રાજ્ય-ઞ્છન્દાગ્ંસિ ખલુ વૈ સોમસ્ય રાજ્ઞ-સ્સામ્રાજ્યો લોકઃ પુરસ્તા-થ્સોમસ્ય ક્રયાદેવમભિ મન્ત્રયેત સામ્રાજ્યમેવૈ- [સામ્રાજ્યમેવ, એનં-લોઁક-ઙ્ગમયિત્વા] 5
નં-લોઁક-ઙ્ગમયિત્વા ક્રીણાતિ ગચ્છતિ સ્વાનાગ્ં સામ્રાજ્યં-યોઁ વૈ તાનૂનપ્ત્રસ્ય પ્રતિષ્ઠાં-વેઁદ પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ ન પ્રાશ્ઞન્તિ ન જુહ્વત્યથ ક્વ તાનૂનપ્ત્ર-મ્પ્રતિ તિષ્ઠતીતિ પ્રજાપતૌ મનસીતિ બ્રૂયા-ત્ત્રિરવ જિઘ્રે-ત્પ્રજાપતૌ ત્વા મનસિ જુહોમીત્યેષા વૈ તાનૂનપ્ત્રસ્ય પ્રતિષ્ઠા ય એવં-વેઁદ પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ યો [પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ યઃ, વા અદ્ધ્વર્યોઃ] 6
વા અદ્ધ્વર્યોઃ પ્રતિષ્ઠાં-વેઁદ પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ યતો મન્યેતાનભિક્રમ્ય હોષ્યામીતિ ત-ત્તિષ્ઠન્ના શ્રાવયેદેષા વા અદ્ધ્વર્યોઃ પ્રતિષ્ઠા ય એવં-વેઁદ પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ યદભિક્રમ્ય જુહુયા-ત્પ્રતિષ્ઠાયા ઇયા-ત્તસ્મા-થ્સમાનત્ર તિષ્ઠતા હોતવ્ય-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યૈ યો વા અદ્ધ્વર્યો-સ્સ્વં-વેઁદ સ્વવાનેવ ભવતિ સ્રુગ્વા અસ્ય સ્વં-વાઁયવ્યમસ્ય [વાયવ્યમસ્ય, સ્વ-ઞ્ચમસો-ઽસ્ય] 7
સ્વ-ઞ્ચમસો-ઽસ્ય સ્વં-યઁદ્વાયવ્યં-વાઁ ચમસં-વાઁ-ઽનન્વારભ્યા-ઽઽશ્રાવયે-થ્સ્વાદિયા-ત્તસ્મા દન્વારભ્યા ઽઽશ્રાવ્યગ્ગ્ સ્વાદેવ નૈતિ યો વૈ સોમમ- પ્રતિષ્ઠાપ્ય સ્તોત્ર-મુપાકરોત્ય પ્રતિષ્ઠિત-સ્સોમો ભવત્યપ્રતિષ્ઠિત-સ્સ્તોમો- ઽપ્રતિષ્ઠિતા-ન્યુક્થાન્યપ્રતિષ્ઠિતો યજમાનો ઽપ્રતિષ્ઠિતો ઽધ્વર્યુર્વા યવ્યં-વૈઁ સોમસ્ય પ્રતિષ્ઠા ચમસો-ઽસ્ય પ્રતિષ્ઠા સોમ-સ્સ્તોમસ્ય સ્તોમ ઉક્થાના-ઙ્ગ્રહં-વાઁ ગૃહીત્વા ચમસં-વોઁન્નીય સ્તોત્રમુપા કુર્યા-ત્પ્રત્યેવ સોમગ્ગ્ સ્થાપયતિ પ્રતિસ્તોમ-મ્પ્રત્યુક્થાનિ પ્રતિ યજમાનસ્તિષ્ઠતિ પ્રત્યદ્ધ્વર્યુઃ ॥ 8 ॥
એષ તે ગાયત્રો ભાગ ઇતિ મે સોમાય બ્રૂતાદેષ તે ત્રૈષ્ટુભો જાગતો ભાગ ઇતિ મે સોમાય બ્રૂતાચ્છન્દોમાનાગ્ં સામ્રાજ્ય-ઙ્ગચ્છેતિ મે સોમાય બ્રૂતા-દ્યો વૈ સોમગ્ં રાજાનગ્ં સામ્રાજ્યં-લોઁક-ઙ્ગમયિત્વા ક્રીણાતિ ગચ્છતિ સ્વાનાગ્ં સામ્રાજ્ય-ઞ્છન્દાગ્ંસિ ખલુ વૈ સોમસ્ય રાજ્ઞ-સ્સામ્રાજ્યો લોકઃ પુરસ્તા-થ્સોમસ્ય ક્રયાદેવમભિ મન્ત્રયેત સામ્રાજ્યમેવૈ- [સામ્રાજ્યમેવ, એનં-લોઁક-ઙ્ગમયિત્વા] 5
નં-લોઁક-ઙ્ગમયિત્વા ક્રીણાતિ ગચ્છતિ સ્વાનાગ્ં સામ્રાજ્યં-યોઁ વૈ તાનૂનપ્ત્રસ્ય પ્રતિષ્ઠાં-વેઁદ પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ ન પ્રાશ્ઞન્તિ ન જુહ્વત્યથ ક્વ તાનૂનપ્ત્ર-મ્પ્રતિ તિષ્ઠતીતિ પ્રજાપતૌ મનસીતિ બ્રૂયા-ત્ત્રિરવ જિઘ્રે-ત્પ્રજાપતૌ ત્વા મનસિ જુહોમીત્યેષા વૈ તાનૂનપ્ત્રસ્ય પ્રતિષ્ઠા ય એવં-વેઁદ પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ યો [પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ યઃ, વા અદ્ધ્વર્યોઃ] 6
વા અદ્ધ્વર્યોઃ પ્રતિષ્ઠાં-વેઁદ પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ યતો મન્યેતાનભિક્રમ્ય હોષ્યામીતિ ત-ત્તિષ્ઠન્ના શ્રાવયેદેષા વા અદ્ધ્વર્યોઃ પ્રતિષ્ઠા ય એવં-વેઁદ પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ યદભિક્રમ્ય જુહુયા-ત્પ્રતિષ્ઠાયા ઇયા-ત્તસ્મા-થ્સમાનત્ર તિષ્ઠતા હોતવ્ય-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યૈ યો વા અદ્ધ્વર્યો-સ્સ્વં-વેઁદ સ્વવાનેવ ભવતિ સ્રુગ્વા અસ્ય સ્વં-વાઁયવ્યમસ્ય [વાયવ્યમસ્ય, સ્વ-ઞ્ચમસો-ઽસ્ય] 7
સ્વ-ઞ્ચમસો-ઽસ્ય સ્વં-યઁદ્વાયવ્યં-વાઁ ચમસં-વાઁ-ઽનન્વારભ્યા-ઽઽશ્રાવયે-થ્સ્વાદિયા-ત્તસ્મા દન્વારભ્યા ઽઽશ્રાવ્યગ્ગ્ સ્વાદેવ નૈતિ યો વૈ સોમમ- પ્રતિષ્ઠાપ્ય સ્તોત્ર-મુપાકરોત્ય પ્રતિષ્ઠિત-સ્સોમો ભવત્યપ્રતિષ્ઠિત-સ્સ્તોમો- ઽપ્રતિષ્ઠિતા-ન્યુક્થાન્યપ્રતિષ્ઠિતો યજમાનો ઽપ્રતિષ્ઠિતો ઽધ્વર્યુર્વા યવ્યં-વૈઁ સોમસ્ય પ્રતિષ્ઠા ચમસો-ઽસ્ય પ્રતિષ્ઠા સોમ-સ્સ્તોમસ્ય સ્તોમ ઉક્થાના-ઙ્ગ્રહં-વાઁ ગૃહીત્વા ચમસં-વોઁન્નીય સ્તોત્રમુપા કુર્યા-ત્પ્રત્યેવ સોમગ્ગ્ સ્થાપયતિ પ્રતિસ્તોમ-મ્પ્રત્યુક્થાનિ પ્રતિ યજમાનસ્તિષ્ઠતિ પ્રત્યદ્ધ્વર્યુઃ ॥ 8 ॥
(એવ - તિષ્ઠતિ યો - વાયવ્યમસ્ય - ગ્રહં-વૈઁ - કાન્ન - વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 2)
યજ્ઞં-વાઁ એત-થ્સ-મ્ભરન્તિ ય-થ્સોમક્રયણ્યૈ પદં-યઁજ્ઞમુખગ્ં હવિર્ધાને યર્હિ હવિર્ધાને પ્રાચી પ્રવર્તયેયુસ્તર્હિ તેનાક્ષમુપા-ઞ્જ્યા-દ્યજ્ઞમુખ એવ યજ્ઞમનુ સન્તનોતિ પ્રાઞ્ચમગ્નિ-મ્પ્ર હરન્ત્યુ-ત્પત્નીમા નયન્ત્યન્વનાગ્ંસિ પ્ર વર્તયન્ત્યથ વા અસ્યૈષ ધિષ્ણિયો હીયતે સો-ઽનુ ધ્યાયતિ સ ઈશ્વરો રુદ્રો ભૂત્વા [ ] 9
પ્રજા-મ્પશૂન્. યજમાનસ્ય શમયિતોર્યર્હિ પશુમા પ્રીતમુદઞ્ચ-ન્નયન્તિ તર્હિ તસ્ય પશુશ્રપણગ્ં હરે-ત્તેનૈવૈન-મ્ભાગિન-ઙ્કરોતિ યજમાનો વા આહવનીયો યજમાનં-વાઁ એતદ્વિ કર્ષન્તે યદાહવનીયા-ત્પશુશ્રપણગ્ં હરન્તિ સ વૈવ સ્યાન્નિર્મન્થ્યં-વાઁ કુર્યા-દ્યજમાનસ્ય સાત્મત્વાય યદિ પશોરવદાન-ન્નશ્યેદાજ્યસ્ય પ્રત્યાખ્યાયમવ દ્યે-થ્સૈવ તતઃ પ્રાયશ્ચિત્તિર્યે પશું-વિઁમથ્નીરન્. યસ્તાન્ કામયેતા ઽઽર્તિમાર્ચ્છેયુરિતિ કુવિદઙ્ગેતિ નમો વૃક્તિવત્યર્ચા-ઽઽગ્નીદ્ધ્રે જુહુયાન્નમો વૃક્તિમેવૈષાં-વૃઁઙ્ક્તે તાજગાર્તિમાર્ચ્છન્તિ ॥ 10 ॥
યજ્ઞં-વાઁ એત-થ્સ-મ્ભરન્તિ ય-થ્સોમક્રયણ્યૈ પદં-યઁજ્ઞમુખગ્ં હવિર્ધાને યર્હિ હવિર્ધાને પ્રાચી પ્રવર્તયેયુસ્તર્હિ તેનાક્ષમુપા-ઞ્જ્યા-દ્યજ્ઞમુખ એવ યજ્ઞમનુ સન્તનોતિ પ્રાઞ્ચમગ્નિ-મ્પ્ર હરન્ત્યુ-ત્પત્નીમા નયન્ત્યન્વનાગ્ંસિ પ્ર વર્તયન્ત્યથ વા અસ્યૈષ ધિષ્ણિયો હીયતે સો-ઽનુ ધ્યાયતિ સ ઈશ્વરો રુદ્રો ભૂત્વા [ ] 9
પ્રજા-મ્પશૂન્. યજમાનસ્ય શમયિતોર્યર્હિ પશુમા પ્રીતમુદઞ્ચ-ન્નયન્તિ તર્હિ તસ્ય પશુશ્રપણગ્ં હરે-ત્તેનૈવૈન-મ્ભાગિન-ઙ્કરોતિ યજમાનો વા આહવનીયો યજમાનં-વાઁ એતદ્વિ કર્ષન્તે યદાહવનીયા-ત્પશુશ્રપણગ્ં હરન્તિ સ વૈવ સ્યાન્નિર્મન્થ્યં-વાઁ કુર્યા-દ્યજમાનસ્ય સાત્મત્વાય યદિ પશોરવદાન-ન્નશ્યેદાજ્યસ્ય પ્રત્યાખ્યાયમવ દ્યે-થ્સૈવ તતઃ પ્રાયશ્ચિત્તિર્યે પશું-વિઁમથ્નીરન્. યસ્તાન્ કામયેતા ઽઽર્તિમાર્ચ્છેયુરિતિ કુવિદઙ્ગેતિ નમો વૃક્તિવત્યર્ચા-ઽઽગ્નીદ્ધ્રે જુહુયાન્નમો વૃક્તિમેવૈષાં-વૃઁઙ્ક્તે તાજગાર્તિમાર્ચ્છન્તિ ॥ 10 ॥
(ભૂત્વા - તતઃ - ષડ્વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 3)
પ્રજાપતેર્જાયમાનાઃ પ્રજા જાતાશ્ચ યા ઇમાઃ । તસ્મૈ પ્રતિ પ્ર વેદયચિકિત્વાગ્ં અનુ મન્યતામ્ ॥ ઇમ-મ્પશુ-મ્પશુપતે તે અદ્ય બદ્ધ્નામ્યગ્ને સુકૃતસ્ય મદ્ધ્યે । અનુ મન્યસ્વ સુયજા યજામ જુષ્ટ-ન્દેવાનામિદમસ્તુ હવ્યમ્ ॥ પ્રજાનન્તઃ પ્રતિગૃહ્ણન્તિ પૂર્વે પ્રાણમઙ્ગેભ્યઃ પર્યાચરન્તમ્ । સુવર્ગં-યાઁહિ પથિભિ ર્દેવયાનૈ-રોષધીષુ પ્રતિતિષ્ઠા શરીરૈઃ ॥ યેષામીશે [યેષામીશે, પશુપતિઃ] 11
પશુપતિઃ પશૂના-ઞ્ચતુષ્પદામુત ચ દ્વિપદામ્ । નિષ્ક્રીતો-ઽયં-યઁજ્ઞિય-મ્ભાગમેતુ રાયસ્પોષા યજમાનસ્ય સન્તુ ॥ યે બદ્ધ્યમાનમનુ બદ્ધ્યમાના અભ્યૈક્ષન્ત મનસા ચક્ષુષા ચ । અગ્નિસ્તાગ્ં અગ્રે પ્રમુમોક્તુ દેવઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજયા સંવિઁદાનઃ ॥ ય આરણ્યાઃ પશવો વિશ્વરૂપા વિરૂપા-સ્સન્તો બહુધૈકરૂપાઃ । વાયુસ્તાગ્ં અગ્રે પ્રમુમોક્તુ દેવઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજયા સંવિઁદાનઃ ॥ પ્રમુઞ્ચમાના [પ્રમુઞ્ચમાનાઃ, ભુવનસ્ય રેતો] 12
ભુવનસ્ય રેતો ગાતુ-ન્ધત્ત યજમાનાય દેવાઃ । ઉપાકૃતગ્ં શશમાનં-યઁદસ્થાજ્જીવ-ન્દેવાનામપ્યેતુ પાથઃ ॥ નાના પ્રાણો યજમાનસ્ય પશુના યજ્ઞો દેવેભિઃ સહ દેવયાનઃ । જીવ-ન્દેવાનામપ્યેતુ પાથઃ સત્યા-સ્સન્તુ યજમાનસ્ય કામાઃ ॥ ય-ત્પશુર્માયુમકૃતોરો વા પદ્ભિરાહતે । અગ્નિર્મા તસ્માદેનસોવિશ્વા-ન્મુઞ્ચત્વગ્ંહસઃ ॥ શમિતાર ઉપેતન યજ્ઞ- [યજ્ઞમ્, દેવેભિરિન્વિતમ્ ।] 13
-ન્દેવેભિરિન્વિતમ્ । પાશા-ત્પશુ-મ્પ્રમુઞ્ચત બન્ધાદ્યજ્ઞપતિ-મ્પરિ ॥ અદિતિઃ પાશ-મ્પ્રમુમોક્ત્વેત-ન્નમઃ પશુભ્યઃ પશુપતયે કરોમિ ॥ અરાતીયન્ત-મધર-ઙ્કૃણોમિ ય-ન્દ્વિષ્મસ્તસ્મિ-ન્પ્રતિ મુઞ્ચામિ પાશમ્ ॥ ત્વામુ તે દધિરે હવ્યવાહગ્ં શૃતઙ્કર્તારમુત યજ્ઞિય-ઞ્ચ । અગ્ને સદક્ષ-સ્સતનુર્હિ ભૂત્વા-ઽથ હવ્યા જાતવેદો જુષસ્વ ॥ જાતવેદો વપયા ગચ્છ દેવાન્ત્વગ્ં હિ હોતા પ્રથમો બભૂથ । ઘૃતેન ત્વ-ન્તનુવો વર્ધયસ્વ સ્વાહાકૃતગ્ં હવિરદન્તુ દેવાઃ ॥ સ્વાહા દેવેભ્યો દેવેભ્ય-સ્સ્વાહા ॥ 14 ॥
પ્રજાપતેર્જાયમાનાઃ પ્રજા જાતાશ્ચ યા ઇમાઃ । તસ્મૈ પ્રતિ પ્ર વેદયચિકિત્વાગ્ં અનુ મન્યતામ્ ॥ ઇમ-મ્પશુ-મ્પશુપતે તે અદ્ય બદ્ધ્નામ્યગ્ને સુકૃતસ્ય મદ્ધ્યે । અનુ મન્યસ્વ સુયજા યજામ જુષ્ટ-ન્દેવાનામિદમસ્તુ હવ્યમ્ ॥ પ્રજાનન્તઃ પ્રતિગૃહ્ણન્તિ પૂર્વે પ્રાણમઙ્ગેભ્યઃ પર્યાચરન્તમ્ । સુવર્ગં-યાઁહિ પથિભિ ર્દેવયાનૈ-રોષધીષુ પ્રતિતિષ્ઠા શરીરૈઃ ॥ યેષામીશે [યેષામીશે, પશુપતિઃ] 11
પશુપતિઃ પશૂના-ઞ્ચતુષ્પદામુત ચ દ્વિપદામ્ । નિષ્ક્રીતો-ઽયં-યઁજ્ઞિય-મ્ભાગમેતુ રાયસ્પોષા યજમાનસ્ય સન્તુ ॥ યે બદ્ધ્યમાનમનુ બદ્ધ્યમાના અભ્યૈક્ષન્ત મનસા ચક્ષુષા ચ । અગ્નિસ્તાગ્ં અગ્રે પ્રમુમોક્તુ દેવઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજયા સંવિઁદાનઃ ॥ ય આરણ્યાઃ પશવો વિશ્વરૂપા વિરૂપા-સ્સન્તો બહુધૈકરૂપાઃ । વાયુસ્તાગ્ં અગ્રે પ્રમુમોક્તુ દેવઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજયા સંવિઁદાનઃ ॥ પ્રમુઞ્ચમાના [પ્રમુઞ્ચમાનાઃ, ભુવનસ્ય રેતો] 12
ભુવનસ્ય રેતો ગાતુ-ન્ધત્ત યજમાનાય દેવાઃ । ઉપાકૃતગ્ં શશમાનં-યઁદસ્થાજ્જીવ-ન્દેવાનામપ્યેતુ પાથઃ ॥ નાના પ્રાણો યજમાનસ્ય પશુના યજ્ઞો દેવેભિઃ સહ દેવયાનઃ । જીવ-ન્દેવાનામપ્યેતુ પાથઃ સત્યા-સ્સન્તુ યજમાનસ્ય કામાઃ ॥ ય-ત્પશુર્માયુમકૃતોરો વા પદ્ભિરાહતે । અગ્નિર્મા તસ્માદેનસોવિશ્વા-ન્મુઞ્ચત્વગ્ંહસઃ ॥ શમિતાર ઉપેતન યજ્ઞ- [યજ્ઞમ્, દેવેભિરિન્વિતમ્ ।] 13
-ન્દેવેભિરિન્વિતમ્ । પાશા-ત્પશુ-મ્પ્રમુઞ્ચત બન્ધાદ્યજ્ઞપતિ-મ્પરિ ॥ અદિતિઃ પાશ-મ્પ્રમુમોક્ત્વેત-ન્નમઃ પશુભ્યઃ પશુપતયે કરોમિ ॥ અરાતીયન્ત-મધર-ઙ્કૃણોમિ ય-ન્દ્વિષ્મસ્તસ્મિ-ન્પ્રતિ મુઞ્ચામિ પાશમ્ ॥ ત્વામુ તે દધિરે હવ્યવાહગ્ં શૃતઙ્કર્તારમુત યજ્ઞિય-ઞ્ચ । અગ્ને સદક્ષ-સ્સતનુર્હિ ભૂત્વા-ઽથ હવ્યા જાતવેદો જુષસ્વ ॥ જાતવેદો વપયા ગચ્છ દેવાન્ત્વગ્ં હિ હોતા પ્રથમો બભૂથ । ઘૃતેન ત્વ-ન્તનુવો વર્ધયસ્વ સ્વાહાકૃતગ્ં હવિરદન્તુ દેવાઃ ॥ સ્વાહા દેવેભ્યો દેવેભ્ય-સ્સ્વાહા ॥ 14 ॥
(ઈશે - પ્રમુઞ્ચમાના - યજ્ઞં - ત્વગ્ં - ષોડશ ચ) (અ. 4)
પ્રાજાપત્યા વૈ પશવસ્તેષાગ્ં રુદ્રો-ઽધિપતિર્ય-દેતાભ્યા-મુપા કરોતિ તાભ્યામેવૈન-મ્પ્રતિપ્રોચ્યા-ઽઽલભત આત્મનો-ઽનાવ્રસ્કાય દ્વાભ્યામુપાકરોતિ દ્વિપાદ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યા ઉપાકૃત્ય પઞ્ચ જુહોતિ પાઙ્ક્તાઃ પશવઃ પશૂનેવા વરુન્ધેમૃત્યવે વા એષ નીયતે ય-ત્પશુસ્તં-યઁદન્વારભેત પ્રમાયુકો યજમાન-સ્સ્યાન્નાના પ્રાણો યજમાનસ્ય પશુનેત્યાહ વ્યાવૃત્ત્યૈ [વ્યાવૃત્ત્યૈ, ય-ત્પશુર્માયુ-] 15
ય-ત્પશુર્માયુ-મકૃતેતિ જુહોતિ શાન્ત્યૈ શમિતાર ઉપેતનેત્યાહ યથાયજુરેવૈતદ્વપાયાં-વાઁ આહ્રિયમાણાયા-મગ્નેર્મેધો-ઽપ ક્રામતિ ત્વામુ તે દધિરે હવ્યવાહમિતિ વપામભિ જુહોત્યગ્નેરેવ મેધમવ રુન્ધે-ઽથો શૃતત્વાય પુરસ્તા-થ્સ્વાહા કૃતયો વા અન્યે દેવા ઉપરિષ્ટા-થ્સ્વાહાકૃતયો-ઽન્યે સ્વાહા દેવેભ્યો દેવેભ્ય-સ્સ્વાહેત્યભિતો વપા-ઞ્જુહોતિ તાનેવોભયા-ન્પ્રીણાતિ ॥ 16 ॥
પ્રાજાપત્યા વૈ પશવસ્તેષાગ્ં રુદ્રો-ઽધિપતિર્ય-દેતાભ્યા-મુપા કરોતિ તાભ્યામેવૈન-મ્પ્રતિપ્રોચ્યા-ઽઽલભત આત્મનો-ઽનાવ્રસ્કાય દ્વાભ્યામુપાકરોતિ દ્વિપાદ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યા ઉપાકૃત્ય પઞ્ચ જુહોતિ પાઙ્ક્તાઃ પશવઃ પશૂનેવા વરુન્ધેમૃત્યવે વા એષ નીયતે ય-ત્પશુસ્તં-યઁદન્વારભેત પ્રમાયુકો યજમાન-સ્સ્યાન્નાના પ્રાણો યજમાનસ્ય પશુનેત્યાહ વ્યાવૃત્ત્યૈ [વ્યાવૃત્ત્યૈ, ય-ત્પશુર્માયુ-] 15
ય-ત્પશુર્માયુ-મકૃતેતિ જુહોતિ શાન્ત્યૈ શમિતાર ઉપેતનેત્યાહ યથાયજુરેવૈતદ્વપાયાં-વાઁ આહ્રિયમાણાયા-મગ્નેર્મેધો-ઽપ ક્રામતિ ત્વામુ તે દધિરે હવ્યવાહમિતિ વપામભિ જુહોત્યગ્નેરેવ મેધમવ રુન્ધે-ઽથો શૃતત્વાય પુરસ્તા-થ્સ્વાહા કૃતયો વા અન્યે દેવા ઉપરિષ્ટા-થ્સ્વાહાકૃતયો-ઽન્યે સ્વાહા દેવેભ્યો દેવેભ્ય-સ્સ્વાહેત્યભિતો વપા-ઞ્જુહોતિ તાનેવોભયા-ન્પ્રીણાતિ ॥ 16 ॥
(વ્યાવૃત્ત્યા - અભિતો વપાં - પઞ્ચ ચ) (અ. 5)
યો વા અયથાદેવતં-યઁજ્ઞમુપચરત્યા દેવતાભ્યો વૃશ્ચ્યતે પાપીયા-ન્ભવતિ યો યથાદેવતન્ન દેવતાભ્ય આ વૃશ્ચ્યતે વસીયા-ન્ભવત્યાગ્નેય્યર્ચા ઽઽગ્નીદ્ધ્રમભિ મૃશે-દ્વૈષ્ણવ્યા હવિર્ધાનમાગ્નેય્યા સ્રુચો વાયવ્યયા વાયવ્યાન્યૈન્દ્રિયા સદો યથાદેવતમેવ યજ્ઞમુપ ચરતિ ન દેવતાભ્ય આ વૃશ્ચ્યતે વસીયા-ન્ભવતિ યુનજ્મિ તે પૃથિવી-ઞ્જ્યોતિષા સહ યુનજ્મિ વાયુમન્તરિક્ષેણ [વાયુમન્તરિક્ષેણ, તે સહ] 17
તે સહ યુનજ્મિ વાચગ્ં સહ સૂર્યેણ તે યુનજ્મિ તિસ્રો વિપૃચ-સ્સૂર્યસ્ય તે । અગ્નિર્દેવતા ગાયત્રી છન્દ ઉપાગ્ંશોઃ પાત્રમસિ સોમો દેવતા ત્રિષ્ટુ-પ્છન્દો-ઽન્તર્યામસ્ય પાત્રમસીન્દ્રો દેવતા જગતી છન્દ ઇન્દ્રવાયુવોઃ પાત્રમસિ બૃહસ્પતિ-ર્દેવતા-ઽનુષ્ટુ-પ્છન્દો મિત્રાવરુણયોઃ પાત્રમસ્યશ્વિનૌ દેવતા પઙ્ક્તિશ્છન્દો-ઽશ્વિનોઃ પાત્રમસિ સૂર્યો દેવતા બૃહતી [ ] 18
છન્દઃ શુક્રસ્ય પાત્રમસિ ચન્દ્રમા દેવતા સતો બૃહતી છન્દો મન્થિનઃ પાત્રમસિ વિશ્વેદેવા દેવતોષ્ણિહા છન્દ આગ્રયણસ્ય પાત્રમસીન્દ્રો દેવતા કકુચ્છન્દ ઉક્થાના-મ્પાત્રમસિ પૃથિવી દેવતા વિરાટ્ છન્દો ધ્રુવસ્ય પાત્રમસિ ॥ 19 ॥
યો વા અયથાદેવતં-યઁજ્ઞમુપચરત્યા દેવતાભ્યો વૃશ્ચ્યતે પાપીયા-ન્ભવતિ યો યથાદેવતન્ન દેવતાભ્ય આ વૃશ્ચ્યતે વસીયા-ન્ભવત્યાગ્નેય્યર્ચા ઽઽગ્નીદ્ધ્રમભિ મૃશે-દ્વૈષ્ણવ્યા હવિર્ધાનમાગ્નેય્યા સ્રુચો વાયવ્યયા વાયવ્યાન્યૈન્દ્રિયા સદો યથાદેવતમેવ યજ્ઞમુપ ચરતિ ન દેવતાભ્ય આ વૃશ્ચ્યતે વસીયા-ન્ભવતિ યુનજ્મિ તે પૃથિવી-ઞ્જ્યોતિષા સહ યુનજ્મિ વાયુમન્તરિક્ષેણ [વાયુમન્તરિક્ષેણ, તે સહ] 17
તે સહ યુનજ્મિ વાચગ્ં સહ સૂર્યેણ તે યુનજ્મિ તિસ્રો વિપૃચ-સ્સૂર્યસ્ય તે । અગ્નિર્દેવતા ગાયત્રી છન્દ ઉપાગ્ંશોઃ પાત્રમસિ સોમો દેવતા ત્રિષ્ટુ-પ્છન્દો-ઽન્તર્યામસ્ય પાત્રમસીન્દ્રો દેવતા જગતી છન્દ ઇન્દ્રવાયુવોઃ પાત્રમસિ બૃહસ્પતિ-ર્દેવતા-ઽનુષ્ટુ-પ્છન્દો મિત્રાવરુણયોઃ પાત્રમસ્યશ્વિનૌ દેવતા પઙ્ક્તિશ્છન્દો-ઽશ્વિનોઃ પાત્રમસિ સૂર્યો દેવતા બૃહતી [ ] 18
છન્દઃ શુક્રસ્ય પાત્રમસિ ચન્દ્રમા દેવતા સતો બૃહતી છન્દો મન્થિનઃ પાત્રમસિ વિશ્વેદેવા દેવતોષ્ણિહા છન્દ આગ્રયણસ્ય પાત્રમસીન્દ્રો દેવતા કકુચ્છન્દ ઉક્થાના-મ્પાત્રમસિ પૃથિવી દેવતા વિરાટ્ છન્દો ધ્રુવસ્ય પાત્રમસિ ॥ 19 ॥
(અન્તરિક્ષેણ - બૃહતી - ત્રયસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 6)
ઇષ્ટર્ગો વા અદ્ધ્વર્યુર્યજમાનસ્યેષ્ટર્ગઃ ખલુ વૈ પૂર્વો-ઽર્ષ્ટુઃ, ક્ષીયત આસન્યાન્મા મન્ત્રા-ત્પાહિ કસ્યાશ્ચિદભિશસ્ત્યા ઇતિ પુરા પ્રાતરનુવાકાજ્જુહુયાદાત્મન એવ તદદ્ધ્વર્યુઃ પુરસ્તાચ્છર્મ નહ્યતે-ઽનાર્ત્યૈ સંવેઁશાય ત્વોપવેશાય ત્વા ગાયત્રિયા સ્ત્રિષ્ટુભો જગત્યા અભિભૂત્યૈ સ્વાહા પ્રાણાપાનૌ મૃત્યોર્મા પાત-મ્પ્રાણાપાનૌ મા મા હાસિષ્ટ-ન્દેવતાસુ વા એતે પ્રાણાપાનયો- [એતે પ્રાણાપાનયોઃ, વ્યાયચ્છન્તે] 20
-ર્વ્યાયચ્છન્તે યેષાગ્ં સોમઃ સમૃચ્છતે સંવેઁશાય ત્વોપવેશાય ત્વેત્યાહ છન્દાગ્ંસિ વૈ સંવેઁશ ઉપવેશશ્છન્દોભિરેવાસ્ય છન્દાગ્ંસિ વૃઙ્ક્તે પ્રેતિવન્ત્યાજ્યાનિ ભવન્ત્યભિજિત્યૈ મરુત્વતીઃ પ્રતિપદો વિજિત્યા ઉભે બૃહદ્રથન્તરે ભવત ઇયં-વાઁવ રથન્તરમસૌ બૃહદાભ્યામેવૈનમન્તરેત્યદ્ય વાવ રથન્તરગ્ગ્ શ્વો બૃહદદ્યાશ્વા દેવૈનમન્તરેતિ ભૂતં- [ભૂતમ્, વાવ રથન્તર-] 21
-ઁવાવ રથન્તર-મ્ભવિષ્ય-દ્બૃહ-દ્ભૂતાચ્ચૈવૈન-મ્ભવિષ્યતશ્ચાન્તરેતિ, પરિમિતં-વાઁવ રથન્તરમપરિમિત-મ્બૃહ-ત્પરિમિતાચ્ચૈવૈન-મપરિમિતાચ્ચા-ઽન્તરેતિ વિશ્વામિત્રજમદગ્ની વસિષ્ઠેનાસ્પર્ધેતાગ્ંસ એતજ્જમદગ્નિ ર્વિહવ્યમ પશ્ય-ત્તેન વૈ સ વસિષ્ઠસ્યેન્દ્રિયં-વીઁર્યમવૃઙ્ક્ત યદ્વિહવ્યગ્ં શસ્યત ઇન્દ્રિયમેવ તદ્વીર્યં-યઁજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે યસ્ય ભૂયાગ્ંસો યજ્ઞક્રતવ ઇત્યાહુ-સ્સ દેવતા વૃઙ્ક્ત ઇતિ યદ્યગ્નિષ્ટોમ-સ્સોમઃ પરસ્તા-થ્સ્યા-દુક્થ્ય-ઙ્કુર્વીત યદ્યુક્થ્યઃ સ્યાદતિરાત્ર-ઙ્કુર્વીત યજ્ઞક્રતુભિરેવાસ્ય દેવતા વૃઙ્ક્તે વસીયા-ન્ભવતિ ॥ 22 ॥
ઇષ્ટર્ગો વા અદ્ધ્વર્યુર્યજમાનસ્યેષ્ટર્ગઃ ખલુ વૈ પૂર્વો-ઽર્ષ્ટુઃ, ક્ષીયત આસન્યાન્મા મન્ત્રા-ત્પાહિ કસ્યાશ્ચિદભિશસ્ત્યા ઇતિ પુરા પ્રાતરનુવાકાજ્જુહુયાદાત્મન એવ તદદ્ધ્વર્યુઃ પુરસ્તાચ્છર્મ નહ્યતે-ઽનાર્ત્યૈ સંવેઁશાય ત્વોપવેશાય ત્વા ગાયત્રિયા સ્ત્રિષ્ટુભો જગત્યા અભિભૂત્યૈ સ્વાહા પ્રાણાપાનૌ મૃત્યોર્મા પાત-મ્પ્રાણાપાનૌ મા મા હાસિષ્ટ-ન્દેવતાસુ વા એતે પ્રાણાપાનયો- [એતે પ્રાણાપાનયોઃ, વ્યાયચ્છન્તે] 20
-ર્વ્યાયચ્છન્તે યેષાગ્ં સોમઃ સમૃચ્છતે સંવેઁશાય ત્વોપવેશાય ત્વેત્યાહ છન્દાગ્ંસિ વૈ સંવેઁશ ઉપવેશશ્છન્દોભિરેવાસ્ય છન્દાગ્ંસિ વૃઙ્ક્તે પ્રેતિવન્ત્યાજ્યાનિ ભવન્ત્યભિજિત્યૈ મરુત્વતીઃ પ્રતિપદો વિજિત્યા ઉભે બૃહદ્રથન્તરે ભવત ઇયં-વાઁવ રથન્તરમસૌ બૃહદાભ્યામેવૈનમન્તરેત્યદ્ય વાવ રથન્તરગ્ગ્ શ્વો બૃહદદ્યાશ્વા દેવૈનમન્તરેતિ ભૂતં- [ભૂતમ્, વાવ રથન્તર-] 21
-ઁવાવ રથન્તર-મ્ભવિષ્ય-દ્બૃહ-દ્ભૂતાચ્ચૈવૈન-મ્ભવિષ્યતશ્ચાન્તરેતિ, પરિમિતં-વાઁવ રથન્તરમપરિમિત-મ્બૃહ-ત્પરિમિતાચ્ચૈવૈન-મપરિમિતાચ્ચા-ઽન્તરેતિ વિશ્વામિત્રજમદગ્ની વસિષ્ઠેનાસ્પર્ધેતાગ્ંસ એતજ્જમદગ્નિ ર્વિહવ્યમ પશ્ય-ત્તેન વૈ સ વસિષ્ઠસ્યેન્દ્રિયં-વીઁર્યમવૃઙ્ક્ત યદ્વિહવ્યગ્ં શસ્યત ઇન્દ્રિયમેવ તદ્વીર્યં-યઁજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે યસ્ય ભૂયાગ્ંસો યજ્ઞક્રતવ ઇત્યાહુ-સ્સ દેવતા વૃઙ્ક્ત ઇતિ યદ્યગ્નિષ્ટોમ-સ્સોમઃ પરસ્તા-થ્સ્યા-દુક્થ્ય-ઙ્કુર્વીત યદ્યુક્થ્યઃ સ્યાદતિરાત્ર-ઙ્કુર્વીત યજ્ઞક્રતુભિરેવાસ્ય દેવતા વૃઙ્ક્તે વસીયા-ન્ભવતિ ॥ 22 ॥
(પ્રાણાપાનયો - ર્ભૂતં - ઁવૃઙ્ક્તે - ઽષ્ટાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 7)
નિગ્રાભ્યા-સ્સ્થ દેવશ્રુત આયુર્મે તર્પયત પ્રાણ-મ્મે તર્પયતાપાન-મ્મે તર્પયત વ્યાન-મ્મે તર્પયત ચક્ષુર્મે તર્પયત શ્રોત્ર-મ્મે તર્પયત મનોમે તર્પયત વાચ-મ્મે તર્પયતા-ઽઽત્માન-મ્મે તર્પયતાઙ્ગાનિ મે તર્પયત પ્રજા-મ્મે તર્પયત પશૂ-ન્મે તર્પયત ગૃહા-ન્મે તર્પયત ગણા-ન્મે તર્પયત સર્વગણ-મ્મા તર્પયત તર્પયત મા [ ] 23
ગણા મે મા વિ તૃષન્નોષધયો વૈ સોમસ્ય વિશો વિશઃ ખલુ વૈ રાજ્ઞઃ પ્રદાતોરીશ્વરા ઐન્દ્ર-સ્સોમો-ઽવીવૃધં-વોઁ મનસા સુજાતા ઋતપ્રજાતા ભગ ઇદ્વઃ સ્યામ । ઇન્દ્રેણ દેવીર્વીરુધઃ સંવિઁદાના અનુ મન્યન્તાગ્ં સવનાય સોમમિત્યાહૌષધીભ્ય એવૈનગ્ગ્ સ્વાયૈ વિશ-સ્સ્વાયૈ દેવતાયૈ નિર્યાચ્યાભિ ષુણોતિ યો વૈ સોમસ્યાભિષૂયમાણસ્ય [સોમસ્યાભિષૂયમાણસ્ય, પ્રથમો-ઽગ્ંશુ-] 24
પ્રથમો-ઽગ્ંશુ-સ્સ્કન્દતિ સ ઈશ્વર ઇન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મ્પ્રજા-મ્પશૂન્. યજમાનસ્ય નિર્હન્તોસ્તમભિ મન્ત્રયેતા-ઽઽ મા-ઽસ્કાન્થ્સહ પ્રજયા સહ રાયસ્પોષેણેન્દ્રિય-મ્મે વીર્ય-મ્મા નિવર્ધીરિત્યાશિષમેવૈતામા શાસ્ત ઇન્દ્રિયસ્ય વીયર્સ્ય પ્રજાયૈ પશૂનામનિર્ઘાતાય દ્રફ્સશ્ચસ્કન્દ પૃથિવીમનુ દ્યામિમઞ્ચ યોનિમનુ યશ્ચ પૂર્વઃ । તૃતીયં-યોઁનિમનુ સઞ્ચરન્ત-ન્દ્રફ્સ-ઞ્જુહોમ્યનુ સપ્ત હોત્રાઃ ॥ 25 ॥
નિગ્રાભ્યા-સ્સ્થ દેવશ્રુત આયુર્મે તર્પયત પ્રાણ-મ્મે તર્પયતાપાન-મ્મે તર્પયત વ્યાન-મ્મે તર્પયત ચક્ષુર્મે તર્પયત શ્રોત્ર-મ્મે તર્પયત મનોમે તર્પયત વાચ-મ્મે તર્પયતા-ઽઽત્માન-મ્મે તર્પયતાઙ્ગાનિ મે તર્પયત પ્રજા-મ્મે તર્પયત પશૂ-ન્મે તર્પયત ગૃહા-ન્મે તર્પયત ગણા-ન્મે તર્પયત સર્વગણ-મ્મા તર્પયત તર્પયત મા [ ] 23
ગણા મે મા વિ તૃષન્નોષધયો વૈ સોમસ્ય વિશો વિશઃ ખલુ વૈ રાજ્ઞઃ પ્રદાતોરીશ્વરા ઐન્દ્ર-સ્સોમો-ઽવીવૃધં-વોઁ મનસા સુજાતા ઋતપ્રજાતા ભગ ઇદ્વઃ સ્યામ । ઇન્દ્રેણ દેવીર્વીરુધઃ સંવિઁદાના અનુ મન્યન્તાગ્ં સવનાય સોમમિત્યાહૌષધીભ્ય એવૈનગ્ગ્ સ્વાયૈ વિશ-સ્સ્વાયૈ દેવતાયૈ નિર્યાચ્યાભિ ષુણોતિ યો વૈ સોમસ્યાભિષૂયમાણસ્ય [સોમસ્યાભિષૂયમાણસ્ય, પ્રથમો-ઽગ્ંશુ-] 24
પ્રથમો-ઽગ્ંશુ-સ્સ્કન્દતિ સ ઈશ્વર ઇન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મ્પ્રજા-મ્પશૂન્. યજમાનસ્ય નિર્હન્તોસ્તમભિ મન્ત્રયેતા-ઽઽ મા-ઽસ્કાન્થ્સહ પ્રજયા સહ રાયસ્પોષેણેન્દ્રિય-મ્મે વીર્ય-મ્મા નિવર્ધીરિત્યાશિષમેવૈતામા શાસ્ત ઇન્દ્રિયસ્ય વીયર્સ્ય પ્રજાયૈ પશૂનામનિર્ઘાતાય દ્રફ્સશ્ચસ્કન્દ પૃથિવીમનુ દ્યામિમઞ્ચ યોનિમનુ યશ્ચ પૂર્વઃ । તૃતીયં-યોઁનિમનુ સઞ્ચરન્ત-ન્દ્રફ્સ-ઞ્જુહોમ્યનુ સપ્ત હોત્રાઃ ॥ 25 ॥
(તર્પયત મા - ઽભિષૂયમાણસ્ય - યશ્ચ - દશ ચ) (અ. 8)
યો વૈ દેવા-ન્દેવયશસેનાર્પયતિ મનુષ્યા-ન્મનુષ્યયશસેન દેવયશસ્યેવ દેવેષુ ભવતિ મનુષ્યયશસી મનુષ્યેષુ યા-ન્પ્રાચીન-માગ્રયણા-દ્ગ્રહા-ન્ગૃહ્ણીયા-ત્તાનુપાગ્ંશુ ગૃહ્ણીયાદ્યાનૂર્ધ્વાગ્સ્તાનુપબ્દિમતો દેવાનેવ તદ્દેવયશસેનાર્પયતિ મનુષ્યા-ન્મનુષ્યયશસેન દેવયશસ્યેવ દેવેષુ ભવતિ મનુષ્યયશસી મનુષ્યેષ્વગ્નિઃ પ્રાતસ્સવને પાત્વસ્માન્. વૈશ્વાનરો મહિના વિશ્વશમ્ભૂઃ । સ નઃ પાવકો દ્રવિણ-ન્દધા- [દ્રવિણ-ન્દધાતુ, આયુષ્મન્ત-] 26
-ત્વાયુષ્મન્ત-સ્સહભક્ષા-સ્સ્યામ ॥ વિશ્વે દેવા મરુત ઇન્દ્રો અસ્માનસ્મિ-ન્દ્વિતીયે સવને ન જહ્યુઃ । આયુષ્મન્તઃ પ્રિયમેષાં-વઁદન્તો વય-ન્દેવાનાગ્ં સુમતૌ સ્યામ ॥ ઇદ-ન્તૃતીયગ્ં સવન-ઙ્કવીનામૃતેન યે ચમસમૈરયન્ત । તે સૌધન્વના-સ્સુવરાનશાના-સ્સ્વિષ્ટિ-ન્નો અભિ વસીયો નયન્તુ ॥ આયતનવતીર્વા અન્યા આહુતયો હૂયન્તે-ઽનાયતના અન્યા યા આઘારવતીસ્તા આયતનવતીર્યા- [આયતનવતીર્યાઃ, સૌમ્યાસ્તા] 27
-સ્સૌમ્યાસ્તા અનાયતના ઐન્દ્રવાયવ-માદાયા-ઽઽઘારમા ઘારયેદદ્ધ્વરો યજ્ઞો-ઽયમસ્તુ દેવા ઓષધીભ્યઃ પશવે નો જનાય વિશ્વસ્મૈ ભૂતાયા-ઽદ્ધ્વરો-ઽસિ સ પિન્વસ્વ ઘૃતવદ્દેવ સોમેતિ સૌમ્યા એવ તદાહુતીરાયતનવતીઃ કરોત્યાયતનવા-ન્ભવતિ ય એવં-વેઁદાથો દ્યાવાપૃથિવી એવ ઘૃતેન વ્યુનત્તિ તે વ્યુત્તે ઉપજીવનીયે ભવત ઉપજીવનીયો ભવતિ [ભવતિ, ય એવં-વેઁદૈષ] 28
ય એવં-વેઁદૈષ તે રુદ્રભાગો ય-ન્નિરયાચથાસ્ત-ઞ્જુષસ્વ વિદેર્ગૌપત્યગ્ં રાયસ્પોષગ્ં સુવીર્યગ્ં સંવઁથ્સરીણાગ્ સ્વસ્તિમ્ ॥ મનુઃ પુત્રેભ્યો દાયં-વ્યઁભજ-થ્સ નાભાનેદિષ્ઠ-મ્બ્રહ્મચર્યં-વઁસન્ત-ન્નિરભજ-થ્સ આ-ઽગચ્છ-થ્સો-ઽબ્રવી-ત્કથા મા નિરભાગિતિ ન ત્વા નિરભાક્ષમિત્ય-બ્રવીદઙ્ગિરસ ઇમે સત્રમાસતે તે [સત્રમાસતે તે, સુવર્ગં-લોઁક-ન્ન] 29
સુવર્ગં-લોઁક-ન્ન પ્રજાનન્તિ તેભ્ય ઇદ-મ્બ્રાહ્મણ-મ્બ્રૂહિ તે સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તો ય એષા-મ્પશવસ્તાગ્સ્તે દાસ્યન્તીતિ તદેભ્યો-ઽબ્રવી-ત્તે સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તો ય એષા-મ્પશવ આસ-ન્તાનસ્મા અદદુસ્ત-મ્પશુભિશ્ચરન્તં-યઁજ્ઞવાસ્તૌ રુદ્ર આ-ઽગચ્છ-થ્સો-ઽબ્રવીન્મમ વા ઇમે પશવ ઇત્યદુર્વૈ - [ ] 30
મહ્યમિમાનિત્યબ્રવીન્ન વૈ તસ્ય ત ઈશત ઇત્યબ્રવી-દ્ય-દ્યજ્ઞવાસ્તૌ હીયતે મમ વૈ તદિતિ તસ્મા-દ્યજ્ઞવાસ્તુ નાભ્યવેત્યગ્ં સો-ઽબ્રવી-દ્યજ્ઞે મા ઽઽભજાથ તે પશૂ-ન્નાભિ મગ્ગ્સ્ય ઇતિ તસ્મા એત-મ્મન્થિનઃ સગ્ગ્ સ્રાવમજુહો-ત્તતો વૈ તસ્ય રુદ્રઃ પશૂ-ન્નાભ્યમન્યત યત્રૈત મેવં-વિઁદ્વા-ન્મન્થિનઃ સગ્ગ્ સ્રાવ-ઞ્જુહોતિ ન તત્ર રુદ્રઃ પશૂનભિ મન્યતે ॥ 31 ॥
યો વૈ દેવા-ન્દેવયશસેનાર્પયતિ મનુષ્યા-ન્મનુષ્યયશસેન દેવયશસ્યેવ દેવેષુ ભવતિ મનુષ્યયશસી મનુષ્યેષુ યા-ન્પ્રાચીન-માગ્રયણા-દ્ગ્રહા-ન્ગૃહ્ણીયા-ત્તાનુપાગ્ંશુ ગૃહ્ણીયાદ્યાનૂર્ધ્વાગ્સ્તાનુપબ્દિમતો દેવાનેવ તદ્દેવયશસેનાર્પયતિ મનુષ્યા-ન્મનુષ્યયશસેન દેવયશસ્યેવ દેવેષુ ભવતિ મનુષ્યયશસી મનુષ્યેષ્વગ્નિઃ પ્રાતસ્સવને પાત્વસ્માન્. વૈશ્વાનરો મહિના વિશ્વશમ્ભૂઃ । સ નઃ પાવકો દ્રવિણ-ન્દધા- [દ્રવિણ-ન્દધાતુ, આયુષ્મન્ત-] 26
-ત્વાયુષ્મન્ત-સ્સહભક્ષા-સ્સ્યામ ॥ વિશ્વે દેવા મરુત ઇન્દ્રો અસ્માનસ્મિ-ન્દ્વિતીયે સવને ન જહ્યુઃ । આયુષ્મન્તઃ પ્રિયમેષાં-વઁદન્તો વય-ન્દેવાનાગ્ં સુમતૌ સ્યામ ॥ ઇદ-ન્તૃતીયગ્ં સવન-ઙ્કવીનામૃતેન યે ચમસમૈરયન્ત । તે સૌધન્વના-સ્સુવરાનશાના-સ્સ્વિષ્ટિ-ન્નો અભિ વસીયો નયન્તુ ॥ આયતનવતીર્વા અન્યા આહુતયો હૂયન્તે-ઽનાયતના અન્યા યા આઘારવતીસ્તા આયતનવતીર્યા- [આયતનવતીર્યાઃ, સૌમ્યાસ્તા] 27
-સ્સૌમ્યાસ્તા અનાયતના ઐન્દ્રવાયવ-માદાયા-ઽઽઘારમા ઘારયેદદ્ધ્વરો યજ્ઞો-ઽયમસ્તુ દેવા ઓષધીભ્યઃ પશવે નો જનાય વિશ્વસ્મૈ ભૂતાયા-ઽદ્ધ્વરો-ઽસિ સ પિન્વસ્વ ઘૃતવદ્દેવ સોમેતિ સૌમ્યા એવ તદાહુતીરાયતનવતીઃ કરોત્યાયતનવા-ન્ભવતિ ય એવં-વેઁદાથો દ્યાવાપૃથિવી એવ ઘૃતેન વ્યુનત્તિ તે વ્યુત્તે ઉપજીવનીયે ભવત ઉપજીવનીયો ભવતિ [ભવતિ, ય એવં-વેઁદૈષ] 28
ય એવં-વેઁદૈષ તે રુદ્રભાગો ય-ન્નિરયાચથાસ્ત-ઞ્જુષસ્વ વિદેર્ગૌપત્યગ્ં રાયસ્પોષગ્ં સુવીર્યગ્ં સંવઁથ્સરીણાગ્ સ્વસ્તિમ્ ॥ મનુઃ પુત્રેભ્યો દાયં-વ્યઁભજ-થ્સ નાભાનેદિષ્ઠ-મ્બ્રહ્મચર્યં-વઁસન્ત-ન્નિરભજ-થ્સ આ-ઽગચ્છ-થ્સો-ઽબ્રવી-ત્કથા મા નિરભાગિતિ ન ત્વા નિરભાક્ષમિત્ય-બ્રવીદઙ્ગિરસ ઇમે સત્રમાસતે તે [સત્રમાસતે તે, સુવર્ગં-લોઁક-ન્ન] 29
સુવર્ગં-લોઁક-ન્ન પ્રજાનન્તિ તેભ્ય ઇદ-મ્બ્રાહ્મણ-મ્બ્રૂહિ તે સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તો ય એષા-મ્પશવસ્તાગ્સ્તે દાસ્યન્તીતિ તદેભ્યો-ઽબ્રવી-ત્તે સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તો ય એષા-મ્પશવ આસ-ન્તાનસ્મા અદદુસ્ત-મ્પશુભિશ્ચરન્તં-યઁજ્ઞવાસ્તૌ રુદ્ર આ-ઽગચ્છ-થ્સો-ઽબ્રવીન્મમ વા ઇમે પશવ ઇત્યદુર્વૈ - [ ] 30
મહ્યમિમાનિત્યબ્રવીન્ન વૈ તસ્ય ત ઈશત ઇત્યબ્રવી-દ્ય-દ્યજ્ઞવાસ્તૌ હીયતે મમ વૈ તદિતિ તસ્મા-દ્યજ્ઞવાસ્તુ નાભ્યવેત્યગ્ં સો-ઽબ્રવી-દ્યજ્ઞે મા ઽઽભજાથ તે પશૂ-ન્નાભિ મગ્ગ્સ્ય ઇતિ તસ્મા એત-મ્મન્થિનઃ સગ્ગ્ સ્રાવમજુહો-ત્તતો વૈ તસ્ય રુદ્રઃ પશૂ-ન્નાભ્યમન્યત યત્રૈત મેવં-વિઁદ્વા-ન્મન્થિનઃ સગ્ગ્ સ્રાવ-ઞ્જુહોતિ ન તત્ર રુદ્રઃ પશૂનભિ મન્યતે ॥ 31 ॥
(દધાત્વા - યતનવતીર્યા - ઉપજીવનીયો ભવતિ - તે-ઽ - દુર્વૈ - યત્રૈત - મેકાદશ ચ) (અ. 9)
જુષ્ટો વાચો ભૂયાસ-ઞ્જુષ્ટો વાચસ્પતયે દેવિ વાક્ । યદ્વાચો મધુમ-ત્તસ્મિ-ન્મા ધા-સ્સ્વાહા સરસ્વત્યૈ ॥ ઋચા સ્તોમગ્ં સમર્ધય ગાયત્રેણ રથન્તરમ્ । બૃહ-દ્ગાયત્રવર્તનિ ॥યસ્તે દ્રફ્સ-સ્સ્કન્દતિ યસ્તે અગ્ંશુર્બાહુચ્યુતો ધિષણયોરુપસ્થાત્ । અદ્ધ્વર્યોર્વા પરિ યસ્તે પવિત્રા-થ્સ્વાહાકૃતમિન્દ્રાય ત-ઞ્જુહોમિ ॥ યો દ્રફ્સો અગ્ંશુઃ પતિતઃ પૃથિવ્યા-મ્પરિવાપા- [પૃથિવ્યા-મ્પરિવાપાત્, પુરોડાશા-ત્કરમ્ભાત્ ।] 32
-ત્પુરોડાશા-ત્કરમ્ભાત્ । ધાનાસોમાન્મન્થિન ઇન્દ્ર શુક્રા-થ્સ્વાહાકૃતમિન્દ્રાય ત-ઞ્જુહોમિ ॥ યસ્તે દ્રફ્સો મધુમાગ્ં ઇન્દ્રિયાવાન્-થ્સ્વાહાકૃતઃ પુનરપ્યેતિ દેવાન્ । દિવઃ પૃથિવ્યાઃ પર્યન્તરિક્ષા-થ્સ્વાહા કૃતમિન્દ્રાય ત-ઞ્જુહોમિ ॥ અદ્ધ્વર્યુર્વા ઋત્વિજા-મ્પ્રથમો યુજ્યતે તેન સ્તોમો યોક્તવ્ય ઇત્યાહુર્વાગગ્રેગા અગ્ર એત્વૃજુગા દેવેભ્યો યશો મયિ દધતી પ્રાણા-ન્પશુષુ પ્રજા-મ્મયિ [ ] 33
ચ યજમાને ચેત્યાહ વાચમેવ તદ્યજ્ઞમુખે યુનક્તિ વાસ્તુ વા એતદ્યજ્ઞસ્ય ક્રિયતે યદ્ગ્રહા-ન્ગૃહીત્વા બહિષ્પવમાનગ્ં સર્પન્તિપરાઞ્ચો હિ યન્તિ પરાચીભિ-સ્સ્તુવતે વૈષ્ણવ્યર્ચા પુનરેત્યોપ તિષ્ઠતે યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુ ર્યજ્ઞમેવાકર્વિષ્ણો ત્વન્નો અન્તમ-શ્શર્મ યચ્છ સહન્ત્ય । પ્ર તે ધારા મધુશ્ચુત ઉથ્સ-ન્દુહ્રતે અક્ષિતમિત્યાહ યદેવાસ્ય શયાનસ્યોપશુષ્યતિ તદેવાસ્યૈતેના ઽઽપ્યાયયતિ ॥ 34 ॥
જુષ્ટો વાચો ભૂયાસ-ઞ્જુષ્ટો વાચસ્પતયે દેવિ વાક્ । યદ્વાચો મધુમ-ત્તસ્મિ-ન્મા ધા-સ્સ્વાહા સરસ્વત્યૈ ॥ ઋચા સ્તોમગ્ં સમર્ધય ગાયત્રેણ રથન્તરમ્ । બૃહ-દ્ગાયત્રવર્તનિ ॥યસ્તે દ્રફ્સ-સ્સ્કન્દતિ યસ્તે અગ્ંશુર્બાહુચ્યુતો ધિષણયોરુપસ્થાત્ । અદ્ધ્વર્યોર્વા પરિ યસ્તે પવિત્રા-થ્સ્વાહાકૃતમિન્દ્રાય ત-ઞ્જુહોમિ ॥ યો દ્રફ્સો અગ્ંશુઃ પતિતઃ પૃથિવ્યા-મ્પરિવાપા- [પૃથિવ્યા-મ્પરિવાપાત્, પુરોડાશા-ત્કરમ્ભાત્ ।] 32
-ત્પુરોડાશા-ત્કરમ્ભાત્ । ધાનાસોમાન્મન્થિન ઇન્દ્ર શુક્રા-થ્સ્વાહાકૃતમિન્દ્રાય ત-ઞ્જુહોમિ ॥ યસ્તે દ્રફ્સો મધુમાગ્ં ઇન્દ્રિયાવાન્-થ્સ્વાહાકૃતઃ પુનરપ્યેતિ દેવાન્ । દિવઃ પૃથિવ્યાઃ પર્યન્તરિક્ષા-થ્સ્વાહા કૃતમિન્દ્રાય ત-ઞ્જુહોમિ ॥ અદ્ધ્વર્યુર્વા ઋત્વિજા-મ્પ્રથમો યુજ્યતે તેન સ્તોમો યોક્તવ્ય ઇત્યાહુર્વાગગ્રેગા અગ્ર એત્વૃજુગા દેવેભ્યો યશો મયિ દધતી પ્રાણા-ન્પશુષુ પ્રજા-મ્મયિ [ ] 33
ચ યજમાને ચેત્યાહ વાચમેવ તદ્યજ્ઞમુખે યુનક્તિ વાસ્તુ વા એતદ્યજ્ઞસ્ય ક્રિયતે યદ્ગ્રહા-ન્ગૃહીત્વા બહિષ્પવમાનગ્ં સર્પન્તિપરાઞ્ચો હિ યન્તિ પરાચીભિ-સ્સ્તુવતે વૈષ્ણવ્યર્ચા પુનરેત્યોપ તિષ્ઠતે યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુ ર્યજ્ઞમેવાકર્વિષ્ણો ત્વન્નો અન્તમ-શ્શર્મ યચ્છ સહન્ત્ય । પ્ર તે ધારા મધુશ્ચુત ઉથ્સ-ન્દુહ્રતે અક્ષિતમિત્યાહ યદેવાસ્ય શયાનસ્યોપશુષ્યતિ તદેવાસ્યૈતેના ઽઽપ્યાયયતિ ॥ 34 ॥
(પરિવાપાત્ - પ્રજા-મ્મયિ - દુહ્રતે - ચતુર્દશ ચ) (અ. 10)
અગ્નિના રયિમશ્ઞવ-ત્પોષમેવ દિવેદિવે । યશસં-વીઁરવત્તમમ્ ॥ ગોમાગ્ં અગ્ને-ઽવિમાગ્ં અશ્વી યજ્ઞો નૃવથ્સખા સદમિદપ્રમૃષ્યઃ । ઇડાવાગ્ં એષો અસુર પ્રજાવા-ન્દીર્ઘો રયિઃ પૃથુબુધ્ન-સ્સભાવાન્ ॥ આપ્યાયસ્વ, સન્તે ॥ ઇહ ત્વષ્ટારમગ્રિયં-વિઁશ્વરૂપમુપ હ્વયે । અસ્માકમસ્તુ કેવલઃ ॥ તન્નસ્તુરીપમધ પોષયિત્નુ દેવ ત્વષ્ટર્વિ રરાણ-સ્સ્યસ્વ । યતો વીરઃ [યતો વીરઃ, કર્મણ્યઃ સુદક્ષો] 35
કર્મણ્યઃ સુદક્ષો યુક્તગ્રાવા જાયતે દેવકામઃ ॥શિવસ્ત્વષ્ટરિહા-ઽઽ ગહિ વિભુઃ પોષ ઉતત્મના । યજ્ઞેયજ્ઞે ન ઉદવ ॥ પિશઙ્ગરૂપ-સ્સુભરો વયોધા-શ્શ્રુષ્ટી વીરો જાયતે દેવકામઃ । પ્રજા-ન્ત્વષ્ટા વિષ્યતુ નાભિમસ્મે અથા દેવાનામપ્યેતુ પાથઃ ॥ પ્રણોદે વ્યા, નો દિવઃ ॥ પીપિવાગ્ં સગ્ં સરસ્વત-સ્સ્તનં-યોઁ વિશ્વદર્શતઃ । ધુક્ષીમહિ પ્રજામિષમ્ ॥ 36 ॥
યે તે સરસ્વ ઊર્મયો મધુમન્તો ઘૃતશ્ચુતઃ । તેષા-ન્તે સુમ્નમીમહે ॥ યસ્ય વ્રત-મ્પશવો યન્તિ સર્વે યસ્ય વ્રતમુપતિષ્ઠન્ત આપઃ । યસ્ય વ્રતે પુષ્ટિપતિર્નિવિષ્ટસ્તગ્ં સરસ્વન્તમવસે હુવેમ ॥ દિવ્યગ્ં સુપર્ણં-વઁયસ-મ્બૃહન્તમપા-ઙ્ગર્ભં-વૃઁષભમોષધીનામ્ । અભીપતો વૃષ્ટ્યા તર્પયન્ત-ન્તગ્ં સરસ્વન્તમવસે હુવેમ ॥ સિનીવાલિ પૃથુષ્ટુકે યા દેવાનામસિ સ્વસા । જુષસ્વ હવ્ય- [હવ્યમ્, આહુત-મ્પ્રજા-ન્દેવિ] 37
-માહુત-મ્પ્રજા-ન્દેવિ દિદિડ્ઢિ નઃ ॥ યા સુપાણિ-સ્સ્વઙ્ગુરિ-સ્સુષૂમા બહુસૂવરી । તસ્યૈ વિશ્પત્નિયૈ હવિ-સ્સિનીવાલ્યૈ જુહોતન ॥ ઇન્દ્રં-વોઁ વિશ્વતસ્પરી, ન્દ્ર-ન્નરઃ ॥ અસિતવર્ણા હરય-સ્સુપર્ણા મિહો વસાના દિવમુ-ત્પતન્તિ ॥ ત આ-ઽવવૃત્રન્-થ્સદનાનિ કૃત્વા-ઽઽદિ-ત્પૃથિવી ઘૃતૈર્વ્યુદ્યતે ॥ હિરણ્યકેશો રજસો વિસારે-ઽહિર્ધુનિર્વાત ઇવ ધ્રજીમાન્ । શુચિભ્રાજા ઉષસો [ઉષસઃ, નવેદા યશસ્વતી-] 38
નવેદા યશસ્વતી-રપસ્યુવો ન સત્યાઃ ॥ આ તે સુપર્ણા અમિનન્ત એવૈઃ કૃષ્ણો નોનાવ વૃષભો યદીદમ્ । શિવાભિર્ન સ્મયમાનાભિરા-ઽગા-ત્પતન્તિ મિહઃ સ્તનયન્ત્યભ્રા ॥ વાશ્રેવ વિદ્યુન્મિમાતિ વથ્સ-ન્ન માતા સિષક્તિ । યદેષાં-વૃઁષ્ટિરસર્જિ ॥ પર્વતશ્ચિન્મહિ વૃદ્ધો બિભાય દિવશ્ચિ-થ્સાનુ રેજત સ્વને વઃ । ય-ત્ક્રીડથ મરુત [મરુતઃ, ઋષ્ટિમન્ત] 39
ઋષ્ટિમન્ત આપ ઇવ સદ્ધ્રિયઞ્ચો ધવદ્ધ્વે ॥ અભિ ક્રન્દ સ્તનય ગર્ભમા ધા ઉદન્વતા પરિ દીયા રથેન । દૃતિગ્ં સુ કર્ષ વિષિત-ન્ન્યઞ્ચગ્ં સમા ભવન્તૂદ્વતા નિપાદાઃ ॥ ત્વ-ન્ત્યા ચિદચ્યુતા-ઽગ્ને પશુર્ન યવસે । ધામા હ ય-ત્તે અજર વના વૃશ્ચન્તિ શિક્વસઃ ॥ અગ્ને ભૂરીણિ તવ જાતવેદો દેવ સ્વધાવો-ઽમૃતસ્ય ધામ । યાશ્ચ [ ] 40
માયા માયિનાં-વિઁશ્વમિન્વ ત્વે પૂર્વી-સ્સન્દધુઃ પૃષ્ટબન્ધો ॥ દિવો નો વૃષ્ટિ-મ્મરુતો રરીદ્ધ્વ-મ્પ્રપિન્વત વૃષ્ણો અશ્વસ્ય ધારાઃ । અર્વાંએતેન સ્તનયિત્નુનેહ્યપો નિષિઞ્ચન્નસુરઃ પિતા નઃ ॥ પિન્વન્ત્યપો મરુતઃ સુદાનવઃ પયો ઘૃતવદ્વિદથેષ્વા ભુવઃ । અત્ય-ન્ન મિહે વિ નયન્તિ વાજિનમુથ્સ-ન્દુહન્તિ સ્તનયન્તમક્ષિતમ્ ॥ ઉદપ્રુતો મરુતસ્તાગ્ં ઇયર્ત વૃષ્ટિં- [વૃષ્ટિમ્, યે વિશ્વે] 41
-ઁયે વિશ્વે મરુતો જુનન્તિ । ક્રોશાતિ ગર્દા કન્યેવ તુન્ના પેરુ-ન્તુઞ્જાના પત્યેવ જાયા ॥ ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી મધુના સમુક્ષત પયસ્વતીઃ કૃણતા-ઽઽપ ઓષધીઃ । ઊર્જ-ઞ્ચ તત્ર સુમતિ-ઞ્ચ પિન્વથ યત્રા નરો મરુત-સ્સિઞ્ચથા મધુ ॥ ઉદુત્યમ્, ચિત્રમ્ ॥ ઔર્વ-ભૃગુવચ્છુચિમપ્નવાનવદા હુવે । અગ્નિગ્ં સમુદ્રવાસસમ્ ॥ આ સવગ્ં સવિતુર્યથા ભગસ્યે વ ભુજિગ્ં હુવે । અગ્નિગ્ં સમુદ્રવાસસમ્ ॥ હુવે વાતસ્વન-ઙ્કવિ-મ્પર્જન્યક્રન્દ્યગ્ં સહઃ । અગ્નિગ્ં સમુદ્રવાસસમ્ ॥ 42 ॥
અગ્નિના રયિમશ્ઞવ-ત્પોષમેવ દિવેદિવે । યશસં-વીઁરવત્તમમ્ ॥ ગોમાગ્ં અગ્ને-ઽવિમાગ્ં અશ્વી યજ્ઞો નૃવથ્સખા સદમિદપ્રમૃષ્યઃ । ઇડાવાગ્ં એષો અસુર પ્રજાવા-ન્દીર્ઘો રયિઃ પૃથુબુધ્ન-સ્સભાવાન્ ॥ આપ્યાયસ્વ, સન્તે ॥ ઇહ ત્વષ્ટારમગ્રિયં-વિઁશ્વરૂપમુપ હ્વયે । અસ્માકમસ્તુ કેવલઃ ॥ તન્નસ્તુરીપમધ પોષયિત્નુ દેવ ત્વષ્ટર્વિ રરાણ-સ્સ્યસ્વ । યતો વીરઃ [યતો વીરઃ, કર્મણ્યઃ સુદક્ષો] 35
કર્મણ્યઃ સુદક્ષો યુક્તગ્રાવા જાયતે દેવકામઃ ॥શિવસ્ત્વષ્ટરિહા-ઽઽ ગહિ વિભુઃ પોષ ઉતત્મના । યજ્ઞેયજ્ઞે ન ઉદવ ॥ પિશઙ્ગરૂપ-સ્સુભરો વયોધા-શ્શ્રુષ્ટી વીરો જાયતે દેવકામઃ । પ્રજા-ન્ત્વષ્ટા વિષ્યતુ નાભિમસ્મે અથા દેવાનામપ્યેતુ પાથઃ ॥ પ્રણોદે વ્યા, નો દિવઃ ॥ પીપિવાગ્ં સગ્ં સરસ્વત-સ્સ્તનં-યોઁ વિશ્વદર્શતઃ । ધુક્ષીમહિ પ્રજામિષમ્ ॥ 36 ॥
યે તે સરસ્વ ઊર્મયો મધુમન્તો ઘૃતશ્ચુતઃ । તેષા-ન્તે સુમ્નમીમહે ॥ યસ્ય વ્રત-મ્પશવો યન્તિ સર્વે યસ્ય વ્રતમુપતિષ્ઠન્ત આપઃ । યસ્ય વ્રતે પુષ્ટિપતિર્નિવિષ્ટસ્તગ્ં સરસ્વન્તમવસે હુવેમ ॥ દિવ્યગ્ં સુપર્ણં-વઁયસ-મ્બૃહન્તમપા-ઙ્ગર્ભં-વૃઁષભમોષધીનામ્ । અભીપતો વૃષ્ટ્યા તર્પયન્ત-ન્તગ્ં સરસ્વન્તમવસે હુવેમ ॥ સિનીવાલિ પૃથુષ્ટુકે યા દેવાનામસિ સ્વસા । જુષસ્વ હવ્ય- [હવ્યમ્, આહુત-મ્પ્રજા-ન્દેવિ] 37
-માહુત-મ્પ્રજા-ન્દેવિ દિદિડ્ઢિ નઃ ॥ યા સુપાણિ-સ્સ્વઙ્ગુરિ-સ્સુષૂમા બહુસૂવરી । તસ્યૈ વિશ્પત્નિયૈ હવિ-સ્સિનીવાલ્યૈ જુહોતન ॥ ઇન્દ્રં-વોઁ વિશ્વતસ્પરી, ન્દ્ર-ન્નરઃ ॥ અસિતવર્ણા હરય-સ્સુપર્ણા મિહો વસાના દિવમુ-ત્પતન્તિ ॥ ત આ-ઽવવૃત્રન્-થ્સદનાનિ કૃત્વા-ઽઽદિ-ત્પૃથિવી ઘૃતૈર્વ્યુદ્યતે ॥ હિરણ્યકેશો રજસો વિસારે-ઽહિર્ધુનિર્વાત ઇવ ધ્રજીમાન્ । શુચિભ્રાજા ઉષસો [ઉષસઃ, નવેદા યશસ્વતી-] 38
નવેદા યશસ્વતી-રપસ્યુવો ન સત્યાઃ ॥ આ તે સુપર્ણા અમિનન્ત એવૈઃ કૃષ્ણો નોનાવ વૃષભો યદીદમ્ । શિવાભિર્ન સ્મયમાનાભિરા-ઽગા-ત્પતન્તિ મિહઃ સ્તનયન્ત્યભ્રા ॥ વાશ્રેવ વિદ્યુન્મિમાતિ વથ્સ-ન્ન માતા સિષક્તિ । યદેષાં-વૃઁષ્ટિરસર્જિ ॥ પર્વતશ્ચિન્મહિ વૃદ્ધો બિભાય દિવશ્ચિ-થ્સાનુ રેજત સ્વને વઃ । ય-ત્ક્રીડથ મરુત [મરુતઃ, ઋષ્ટિમન્ત] 39
ઋષ્ટિમન્ત આપ ઇવ સદ્ધ્રિયઞ્ચો ધવદ્ધ્વે ॥ અભિ ક્રન્દ સ્તનય ગર્ભમા ધા ઉદન્વતા પરિ દીયા રથેન । દૃતિગ્ં સુ કર્ષ વિષિત-ન્ન્યઞ્ચગ્ં સમા ભવન્તૂદ્વતા નિપાદાઃ ॥ ત્વ-ન્ત્યા ચિદચ્યુતા-ઽગ્ને પશુર્ન યવસે । ધામા હ ય-ત્તે અજર વના વૃશ્ચન્તિ શિક્વસઃ ॥ અગ્ને ભૂરીણિ તવ જાતવેદો દેવ સ્વધાવો-ઽમૃતસ્ય ધામ । યાશ્ચ [ ] 40
માયા માયિનાં-વિઁશ્વમિન્વ ત્વે પૂર્વી-સ્સન્દધુઃ પૃષ્ટબન્ધો ॥ દિવો નો વૃષ્ટિ-મ્મરુતો રરીદ્ધ્વ-મ્પ્રપિન્વત વૃષ્ણો અશ્વસ્ય ધારાઃ । અર્વાંએતેન સ્તનયિત્નુનેહ્યપો નિષિઞ્ચન્નસુરઃ પિતા નઃ ॥ પિન્વન્ત્યપો મરુતઃ સુદાનવઃ પયો ઘૃતવદ્વિદથેષ્વા ભુવઃ । અત્ય-ન્ન મિહે વિ નયન્તિ વાજિનમુથ્સ-ન્દુહન્તિ સ્તનયન્તમક્ષિતમ્ ॥ ઉદપ્રુતો મરુતસ્તાગ્ં ઇયર્ત વૃષ્ટિં- [વૃષ્ટિમ્, યે વિશ્વે] 41
-ઁયે વિશ્વે મરુતો જુનન્તિ । ક્રોશાતિ ગર્દા કન્યેવ તુન્ના પેરુ-ન્તુઞ્જાના પત્યેવ જાયા ॥ ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી મધુના સમુક્ષત પયસ્વતીઃ કૃણતા-ઽઽપ ઓષધીઃ । ઊર્જ-ઞ્ચ તત્ર સુમતિ-ઞ્ચ પિન્વથ યત્રા નરો મરુત-સ્સિઞ્ચથા મધુ ॥ ઉદુત્યમ્, ચિત્રમ્ ॥ ઔર્વ-ભૃગુવચ્છુચિમપ્નવાનવદા હુવે । અગ્નિગ્ં સમુદ્રવાસસમ્ ॥ આ સવગ્ં સવિતુર્યથા ભગસ્યે વ ભુજિગ્ં હુવે । અગ્નિગ્ં સમુદ્રવાસસમ્ ॥ હુવે વાતસ્વન-ઙ્કવિ-મ્પર્જન્યક્રન્દ્યગ્ં સહઃ । અગ્નિગ્ં સમુદ્રવાસસમ્ ॥ 42 ॥
(વીર - ઇષગ્ં - હવ્ય - મુષસો - મરુત - શ્ચ - વૃષ્ટિં - ભગસ્ય - દ્વાદશ ચ) (અ. 11)
(પ્રજાપતિરકામયતૈ - ષ તે ગાયત્રો - યજ્ઞં-વૈઁ - પ્રજાપતેર્જાયમાનાઃ - પ્રાજાપત્યા - યો વા અયથાદેવત - મિષ્ટર્ગો - નિગ્રાભ્યા-સ્સ્થ - યો વૈ દેવા - ઞ્જુષ્ટો - ઽગ્નિના રયિ - મેકાદશ )
(પ્રજાપતિરકામયત - પ્રજાપતેર્જાયમાના - વ્યાયચ્છન્તે - મહ્યમિમા - ન્માયા માયિનાન્ - દ્વિચત્વારિગ્ંશત્)
(પ્રજાપતિરકામયતા, અગ્નિગ્ં સમુદ્રવાસસં )
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ન્તૃતીયકાણ્ડે પ્રથમઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥