કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થકાણ્ડે તૃતીયઃ પ્રશ્નઃ - ચિતિવર્ણનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અપા-ન્ત્વેમન્-થ્સાદયામ્યપા-ન્ત્વોદ્મન્-થ્સાદયામ્યપા-ન્ત્વા ભસ્મન્-થ્સાદયામ્યપા-ન્ત્વા જ્યોતિષિ સાદયામ્યપા-ન્ત્વા-ઽયને સાદયામ્યર્ણવે સદને સીદ સમુદ્રે સદને સીદ સલિલે સદને સીદાપા-ઙ્ક્ષયે સીદાપાગ્ં સધિષિ સીદાપા-ન્ત્વા સદને સાદયામ્યપા-ન્ત્વા સધસ્થે સાદયામ્યપા-ન્ત્વા પુરીષે સાદયામ્યપા-ન્ત્વા યોનૌ સાદયામ્યપા-ન્ત્વા પાથસિ સાદયામિ ગાયત્રી છન્દ-સ્ત્રિષ્ટુ-પ્છન્દો જગતી છન્દો-ઽનુષ્ટુ-પ્છન્દઃ પઙ્ક્તિશ્છન્દઃ ॥ 1 ॥
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અપા-ન્ત્વેમન્-થ્સાદયામ્યપા-ન્ત્વોદ્મન્-થ્સાદયામ્યપા-ન્ત્વા ભસ્મન્-થ્સાદયામ્યપા-ન્ત્વા જ્યોતિષિ સાદયામ્યપા-ન્ત્વા-ઽયને સાદયામ્યર્ણવે સદને સીદ સમુદ્રે સદને સીદ સલિલે સદને સીદાપા-ઙ્ક્ષયે સીદાપાગ્ં સધિષિ સીદાપા-ન્ત્વા સદને સાદયામ્યપા-ન્ત્વા સધસ્થે સાદયામ્યપા-ન્ત્વા પુરીષે સાદયામ્યપા-ન્ત્વા યોનૌ સાદયામ્યપા-ન્ત્વા પાથસિ સાદયામિ ગાયત્રી છન્દ-સ્ત્રિષ્ટુ-પ્છન્દો જગતી છન્દો-ઽનુષ્ટુ-પ્છન્દઃ પઙ્ક્તિશ્છન્દઃ ॥ 1 ॥
(યોનૌ - પઞ્ચદશ ચ) (અ. 1)
અય-મ્પુરો ભુવસ્તસ્ય પ્રાણો ભૌવાયનો વસન્તઃ પ્રાણાયનો ગાયત્રી વાસન્તી ગાયત્રિયૈ ગાયત્ર-ઙ્ગાયત્રાદુપાગ્ં શુરુપાગ્ં શોસ્ત્રિવૃ-ત્ત્રિવૃતો રથન્તરગ્ં રથન્તરા-દ્વસિષ્ઠ ઋષિઃ પ્રજાપતિ ગૃહીતયા ત્વયા પ્રાણ-ઙ્ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્યો-ઽય-ન્દક્ષિણા વિશ્વકર્મા તસ્ય મનો વૈશ્વકર્મણ-ઙ્ગ્રીષ્મો માનસસ્ત્રિષ્ટુગ્ગ્રૈષ્મી ત્રિષ્ટુભ ઐડમૈડા-દન્તર્યામો ઽન્તર્યામા-ત્પઞ્ચદશઃ પઞ્ચદશા-દ્બૃહ-દ્બૃહતો ભરદ્વાજ ઋષિઃ પ્રજાપતિ ગૃહીતયા ત્વયા મનો [ત્વયા મનઃ, ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્યો-ઽય-] 2
ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્યો-ઽય-મ્પશ્ચા-દ્વિશ્વવ્યચાસ્તસ્ય ચક્ષુર્વૈશ્વવ્યચસં-વઁર્ષાણિ ચાક્ષુષાણિ જગતી વાર્ષી જગત્યા ઋક્ષમમૃક્ષમાચ્છુક્ર-શ્શુક્રા-થ્સપ્તદશ-સ્સપ્તદશા-દ્વૈરૂપં-વૈઁરૂપા-દ્વિશ્વામિત્ર ઋષિઃ પ્રજાપતિ ગૃહીતયા ત્વયા ચક્ષુર્ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્ય ઇદમુત્તરા-થ્સુવસ્તસ્ય શ્રોત્રગ્ં સૌવગ્ં શરચ્છ્રૌત્ર્યનુષ્ટુપ્-છારદ્યનુષ્ટુભઃ સ્વારગ્ગ્ સ્વારાન્મન્થી મન્થિન એકવિગ્ંશ એકવિગ્ંશા-દ્વૈરાજં-વૈઁરાજાજ્જમદગ્નિર્ ઋષિઃ પ્રજાપતિ ગૃહીતયા [ગૃહીતયા, ત્વયા] 3
ત્વયા શ્રોત્ર-ઙ્ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્ય ઇયમુપરિ મતિસ્તસ્યૈ વામ્માતી હેમન્તો વાચ્યાયનઃ પઙ્ક્તિર્હૈમન્તી પક્ત્યૈ-ન્નિધનવન્નિધનવત આગ્રયણ આગ્રયણા-ત્ત્રિણવત્રયસ્ત્રિગ્ંશૌ ત્રિણવત્રયસ્ત્રિગ્ંશાભ્યાગ્ં શાક્વરરૈવતે શાક્વરરૈવતાભ્યાં-વિઁશ્વકર્મર્ષિઃ પ્રજાપતિ ગૃહીતયા ત્વયા વાચ-ઙ્ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્યઃ ॥ 4 ॥
અય-મ્પુરો ભુવસ્તસ્ય પ્રાણો ભૌવાયનો વસન્તઃ પ્રાણાયનો ગાયત્રી વાસન્તી ગાયત્રિયૈ ગાયત્ર-ઙ્ગાયત્રાદુપાગ્ં શુરુપાગ્ં શોસ્ત્રિવૃ-ત્ત્રિવૃતો રથન્તરગ્ં રથન્તરા-દ્વસિષ્ઠ ઋષિઃ પ્રજાપતિ ગૃહીતયા ત્વયા પ્રાણ-ઙ્ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્યો-ઽય-ન્દક્ષિણા વિશ્વકર્મા તસ્ય મનો વૈશ્વકર્મણ-ઙ્ગ્રીષ્મો માનસસ્ત્રિષ્ટુગ્ગ્રૈષ્મી ત્રિષ્ટુભ ઐડમૈડા-દન્તર્યામો ઽન્તર્યામા-ત્પઞ્ચદશઃ પઞ્ચદશા-દ્બૃહ-દ્બૃહતો ભરદ્વાજ ઋષિઃ પ્રજાપતિ ગૃહીતયા ત્વયા મનો [ત્વયા મનઃ, ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્યો-ઽય-] 2
ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્યો-ઽય-મ્પશ્ચા-દ્વિશ્વવ્યચાસ્તસ્ય ચક્ષુર્વૈશ્વવ્યચસં-વઁર્ષાણિ ચાક્ષુષાણિ જગતી વાર્ષી જગત્યા ઋક્ષમમૃક્ષમાચ્છુક્ર-શ્શુક્રા-થ્સપ્તદશ-સ્સપ્તદશા-દ્વૈરૂપં-વૈઁરૂપા-દ્વિશ્વામિત્ર ઋષિઃ પ્રજાપતિ ગૃહીતયા ત્વયા ચક્ષુર્ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્ય ઇદમુત્તરા-થ્સુવસ્તસ્ય શ્રોત્રગ્ં સૌવગ્ં શરચ્છ્રૌત્ર્યનુષ્ટુપ્-છારદ્યનુષ્ટુભઃ સ્વારગ્ગ્ સ્વારાન્મન્થી મન્થિન એકવિગ્ંશ એકવિગ્ંશા-દ્વૈરાજં-વૈઁરાજાજ્જમદગ્નિર્ ઋષિઃ પ્રજાપતિ ગૃહીતયા [ગૃહીતયા, ત્વયા] 3
ત્વયા શ્રોત્ર-ઙ્ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્ય ઇયમુપરિ મતિસ્તસ્યૈ વામ્માતી હેમન્તો વાચ્યાયનઃ પઙ્ક્તિર્હૈમન્તી પક્ત્યૈ-ન્નિધનવન્નિધનવત આગ્રયણ આગ્રયણા-ત્ત્રિણવત્રયસ્ત્રિગ્ંશૌ ત્રિણવત્રયસ્ત્રિગ્ંશાભ્યાગ્ં શાક્વરરૈવતે શાક્વરરૈવતાભ્યાં-વિઁશ્વકર્મર્ષિઃ પ્રજાપતિ ગૃહીતયા ત્વયા વાચ-ઙ્ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્યઃ ॥ 4 ॥
(ત્વયા મનો-જમદગ્નિર્ઋષિઃ પ્રજાપતિગૃહીતયા-ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 2)
પ્રાચી દિશાં-વઁસન્ત ઋતૂનામગ્નિર્દેવતા બ્રહ્મ દ્રવિણ-ન્ત્રિવૃ-થ્સ્તોમ-સ્સ ઉ પઞ્ચદશવર્તનિ-સ્ત્ર્યવિર્વયઃ કૃતમયાના-મ્પુરોવાતો વાત-સ્સાનગ ઋષિર્દક્ષિણા દિશા-ઙ્ગ્રીષ્મ ઋતૂનામિન્દ્રો દેવતા ક્ષત્ર-ન્દ્રવિણ-મ્પઞ્ચદશ-સ્સ્તોમ-સ્સ ઉ સપ્તદશ વર્તનિ-ર્દિત્યવાડ્-વયસ્ત્રેતા-ઽયાના-ન્દક્ષિણાદ્વાતો વાતઃ સનાતન ઋષિઃ પ્રતીચી દિશાં-વઁર્ષા ઋતૂનાં-વિઁશ્વે દેવા દેવતા વિ- [દેવતા વિટ્, દ્રવિણગ્ં] 5
-ડ્દ્રવિણગ્ં સપ્તદશ સ્તોમ-સ્સ ઉ વેકવિગ્ં શવર્તનિ-સ્ત્રિવથ્સો વયો દ્વાપરો-ઽયાના-મ્પશ્ચાદ્વાતો વાતો-ઽહભૂન ઋષિરુદીચી દિશાગ્ં શરદ્-ઋતૂના-મ્મિત્રાવરુણૌ દેવતા પુષ્ટ-ન્દ્રવિણમેકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમ-સ્સ ઉ ત્રિણવવર્તનિ-સ્તુર્યવા-ડ્વય આસ્કન્દો ઽયાનામુત્તરા-દ્વાતો વાતઃ પ્રત્ન ઋષિરૂર્ધ્વા દિશાગ્ં હેમન્તશિશિરાવૃતૂના-મ્બૃહસ્પતિર્દેવતા વર્ચો દ્રવિણ-ન્ત્રિણવ સ્તોમ-સ્સ ઉ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશવર્તનિઃ પષ્ઠવાદ્વયો ઽભિભૂરયાનાં-વિઁષ્વગ્વાતો વાતઃ સુપર્ણ ઋષિઃ પિતરઃ પિતામહાઃ પરે-ઽવરે તે નઃ પાન્તુ તે નો-ઽવન્ત્વસ્મિ-ન્બ્રહ્મન્નસ્મિન્ ક્ષત્રે-ઽસ્યા-માશિષ્યસ્યા-મ્પુરોધાયામસ્મિન્ કર્મન્નસ્યા-ન્દેવહૂત્યામ્ ॥ 6 ॥
પ્રાચી દિશાં-વઁસન્ત ઋતૂનામગ્નિર્દેવતા બ્રહ્મ દ્રવિણ-ન્ત્રિવૃ-થ્સ્તોમ-સ્સ ઉ પઞ્ચદશવર્તનિ-સ્ત્ર્યવિર્વયઃ કૃતમયાના-મ્પુરોવાતો વાત-સ્સાનગ ઋષિર્દક્ષિણા દિશા-ઙ્ગ્રીષ્મ ઋતૂનામિન્દ્રો દેવતા ક્ષત્ર-ન્દ્રવિણ-મ્પઞ્ચદશ-સ્સ્તોમ-સ્સ ઉ સપ્તદશ વર્તનિ-ર્દિત્યવાડ્-વયસ્ત્રેતા-ઽયાના-ન્દક્ષિણાદ્વાતો વાતઃ સનાતન ઋષિઃ પ્રતીચી દિશાં-વઁર્ષા ઋતૂનાં-વિઁશ્વે દેવા દેવતા વિ- [દેવતા વિટ્, દ્રવિણગ્ં] 5
-ડ્દ્રવિણગ્ં સપ્તદશ સ્તોમ-સ્સ ઉ વેકવિગ્ં શવર્તનિ-સ્ત્રિવથ્સો વયો દ્વાપરો-ઽયાના-મ્પશ્ચાદ્વાતો વાતો-ઽહભૂન ઋષિરુદીચી દિશાગ્ં શરદ્-ઋતૂના-મ્મિત્રાવરુણૌ દેવતા પુષ્ટ-ન્દ્રવિણમેકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમ-સ્સ ઉ ત્રિણવવર્તનિ-સ્તુર્યવા-ડ્વય આસ્કન્દો ઽયાનામુત્તરા-દ્વાતો વાતઃ પ્રત્ન ઋષિરૂર્ધ્વા દિશાગ્ં હેમન્તશિશિરાવૃતૂના-મ્બૃહસ્પતિર્દેવતા વર્ચો દ્રવિણ-ન્ત્રિણવ સ્તોમ-સ્સ ઉ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશવર્તનિઃ પષ્ઠવાદ્વયો ઽભિભૂરયાનાં-વિઁષ્વગ્વાતો વાતઃ સુપર્ણ ઋષિઃ પિતરઃ પિતામહાઃ પરે-ઽવરે તે નઃ પાન્તુ તે નો-ઽવન્ત્વસ્મિ-ન્બ્રહ્મન્નસ્મિન્ ક્ષત્રે-ઽસ્યા-માશિષ્યસ્યા-મ્પુરોધાયામસ્મિન્ કર્મન્નસ્યા-ન્દેવહૂત્યામ્ ॥ 6 ॥
(વિટ્ - પષ્ઠવા-દ્વયો - ઽષ્ટાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 3)
ધ્રુવક્ષિતિ -ર્ધ્રુવયોનિ-ર્ધ્રુવા-ઽસિ ધ્રુવાં-યોઁનિમા સીદ સાદ્ધ્યા । ઉખ્યસ્ય કેતુ-મ્પ્રથમ-મ્પુરસ્તાદશ્વિના-ઽદ્ધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ સ્વે દક્ષે દક્ષપિતેહ સીદ દેવત્રા પૃથિવી બૃહતી રરાણા । સ્વાસસ્થા તનુવા સં-વિઁશસ્વ પિતેવૈધિ સૂનવ આ સુશેવા-ઽશ્વિનાદ્ધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ કુલાયિની વસુમતી વયોધા રયિ-ન્નો વર્ધ બહુલગ્ં સુવીરમ્ । 7
અપામતિ-ન્દુર્મતિ-મ્બાધમાના રાયસ્પોષે યજ્ઞપતિમાભજન્તી સુવર્ધેહિ યજમાનાય પોષમશ્વિના-ઽદ્ધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ અગ્નેઃ પુરીષમસિ દેવયાની તા-ન્ત્વા વિશ્વે અભિ ગૃણન્તુ દેવાઃ । સ્તોમપૃષ્ઠા ઘૃતવતીહ સીદ પ્રજાવદસ્મે દ્રવિણા ઽઽયજસ્વાશ્વિના ઽદ્ધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ દિવો મૂર્ધા-ઽસિ પૃથિવ્યા નાભિર્વિષ્ટમ્ભની દિશામધિપત્ની ભુવનાનામ્ । 8
ઊર્મિર્દ્રફ્સો અપામસિ વિશ્વકર્મા ત ઋષિરશ્વિના-ઽદ્ધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ સજૂર્-ઋતુભિઃ સજૂર્વિધાભિઃ સજૂર્વસુભિ-સ્સજૂ રુદ્રૈ-સ્સજૂરાદિત્યૈ-સ્સજૂર્વિશ્વૈર્દેવૈ-સ્સજૂર્દેવૈ-સ્સજૂર્દેવૈર્વયો-નાધૈરગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયાશ્વિના-ઽદ્ધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ પ્રાણ-મ્મે પાહ્યપાન-મ્મે પાહિ વ્યાન-મ્મે પાહિ ચક્ષુર્મ ઉર્વ્યા વિ ભાહિ શ્રોત્ર-મ્મે શ્લોકયાપ-સ્પિન્વૌષધીર્જિન્વ દ્વિપા-ત્પાહિ ચતુષ્પાદવ દિવો વૃષ્ટિમેરય ॥ 9 ॥
ધ્રુવક્ષિતિ -ર્ધ્રુવયોનિ-ર્ધ્રુવા-ઽસિ ધ્રુવાં-યોઁનિમા સીદ સાદ્ધ્યા । ઉખ્યસ્ય કેતુ-મ્પ્રથમ-મ્પુરસ્તાદશ્વિના-ઽદ્ધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ સ્વે દક્ષે દક્ષપિતેહ સીદ દેવત્રા પૃથિવી બૃહતી રરાણા । સ્વાસસ્થા તનુવા સં-વિઁશસ્વ પિતેવૈધિ સૂનવ આ સુશેવા-ઽશ્વિનાદ્ધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ કુલાયિની વસુમતી વયોધા રયિ-ન્નો વર્ધ બહુલગ્ં સુવીરમ્ । 7
અપામતિ-ન્દુર્મતિ-મ્બાધમાના રાયસ્પોષે યજ્ઞપતિમાભજન્તી સુવર્ધેહિ યજમાનાય પોષમશ્વિના-ઽદ્ધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ અગ્નેઃ પુરીષમસિ દેવયાની તા-ન્ત્વા વિશ્વે અભિ ગૃણન્તુ દેવાઃ । સ્તોમપૃષ્ઠા ઘૃતવતીહ સીદ પ્રજાવદસ્મે દ્રવિણા ઽઽયજસ્વાશ્વિના ઽદ્ધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ દિવો મૂર્ધા-ઽસિ પૃથિવ્યા નાભિર્વિષ્ટમ્ભની દિશામધિપત્ની ભુવનાનામ્ । 8
ઊર્મિર્દ્રફ્સો અપામસિ વિશ્વકર્મા ત ઋષિરશ્વિના-ઽદ્ધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ સજૂર્-ઋતુભિઃ સજૂર્વિધાભિઃ સજૂર્વસુભિ-સ્સજૂ રુદ્રૈ-સ્સજૂરાદિત્યૈ-સ્સજૂર્વિશ્વૈર્દેવૈ-સ્સજૂર્દેવૈ-સ્સજૂર્દેવૈર્વયો-નાધૈરગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયાશ્વિના-ઽદ્ધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ પ્રાણ-મ્મે પાહ્યપાન-મ્મે પાહિ વ્યાન-મ્મે પાહિ ચક્ષુર્મ ઉર્વ્યા વિ ભાહિ શ્રોત્ર-મ્મે શ્લોકયાપ-સ્પિન્વૌષધીર્જિન્વ દ્વિપા-ત્પાહિ ચતુષ્પાદવ દિવો વૃષ્ટિમેરય ॥ 9 ॥
(સુવીરં - ભુવનાના - મુર્વ્યા - સપ્તદશ ચ) (અ. 4)
ત્ર્યવિર્વયસ્ત્રિષ્ટુ-પ્છન્દો દિત્યવા-ડ્વયો વિરાટ્ છન્દઃ પઞ્ચાવિર્વયો ગાયત્રી છન્દસ્ત્રિવથ્સો વય ઉષ્ણિહા છન્દ સ્તુર્યવા-ડ્વયો-ઽનુષ્ટુ-પ્છન્દઃ પષ્ઠવા-દ્વયો બૃહતી છન્દ ઉક્ષા વયઃ સતોબૃહતી છન્દ ઋષભો વયઃ કકુચ્છન્દો ધેનુર્વયો જગતી છન્દો-ઽનડ્વાન્. વયઃ પઙ્ક્તિ શ્છન્દો બસ્તો વયો વિવલ-ઞ્છન્દો વૃષ્ણિર્વયો વિશાલ-ઞ્છન્દઃ પુરુષો વય સ્તન્દ્ર-ઞ્છન્દો વ્યાઘ્રો વયો-ઽનાધૃષ્ટ-ઞ્છન્દઃ સિગ્ંહો વય શ્છદિ શ્છન્દો વિષ્ટભોં-વઁયો-ઽધિપતિ શ્છન્દઃ ક્ષત્રં-વઁયો મયન્દ-ઞ્છન્દો વિશ્વકર્મા વયઃ પરમેષ્ઠી છન્દો મૂર્ધા વયઃ પ્રજાપતિ શ્છન્દઃ ॥ 10 ॥
ત્ર્યવિર્વયસ્ત્રિષ્ટુ-પ્છન્દો દિત્યવા-ડ્વયો વિરાટ્ છન્દઃ પઞ્ચાવિર્વયો ગાયત્રી છન્દસ્ત્રિવથ્સો વય ઉષ્ણિહા છન્દ સ્તુર્યવા-ડ્વયો-ઽનુષ્ટુ-પ્છન્દઃ પષ્ઠવા-દ્વયો બૃહતી છન્દ ઉક્ષા વયઃ સતોબૃહતી છન્દ ઋષભો વયઃ કકુચ્છન્દો ધેનુર્વયો જગતી છન્દો-ઽનડ્વાન્. વયઃ પઙ્ક્તિ શ્છન્દો બસ્તો વયો વિવલ-ઞ્છન્દો વૃષ્ણિર્વયો વિશાલ-ઞ્છન્દઃ પુરુષો વય સ્તન્દ્ર-ઞ્છન્દો વ્યાઘ્રો વયો-ઽનાધૃષ્ટ-ઞ્છન્દઃ સિગ્ંહો વય શ્છદિ શ્છન્દો વિષ્ટભોં-વઁયો-ઽધિપતિ શ્છન્દઃ ક્ષત્રં-વઁયો મયન્દ-ઞ્છન્દો વિશ્વકર્મા વયઃ પરમેષ્ઠી છન્દો મૂર્ધા વયઃ પ્રજાપતિ શ્છન્દઃ ॥ 10 ॥
(પુરુષો વયઃ - ષ-ડ્વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 5)
ઇન્દ્રાગ્ની અવ્યથમાનામિષ્ટકા-ન્દૃગ્ંહતં-યુઁવમ્ । પૃષ્ઠેન દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષ-ઞ્ચ વિ બાધતામ્ ॥ વિશ્વકર્મા ત્વા સાદયત્વન્તરિક્ષસ્ય પૃષ્ઠે વ્યચસ્વતી-મ્પ્રથસ્વતી-મ્ભાસ્વતીગ્ં સૂરિમતીમા યા દ્યા-મ્ભાસ્યા પૃથિવીમોર્વન્તરિક્ષ-મન્તરિક્ષં-યઁચ્છાન્તરિક્ષ-ન્દૃગ્ંહાન્તરિક્ષ-મ્મા હિગ્ંસી ર્વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાયોદાનાય પ્રતિષ્ઠાયૈ ચરિત્રાય વાયુસ્ત્વા-ઽભિ પાતુ મહ્યા સ્વસ્ત્યા છર્દિષા [છર્દિષા, શન્તમેન તયા] 11
શન્તમેન તયા દેવતયા-ઽઙ્ગિરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદ ॥ રાજ્ઞ્યસિ પ્રાચી દિગ્-વિરાડસિ દક્ષિણા દિ-ખ્સમ્રાડસિ પ્રતીચી દિખ્-સ્વરાડસ્યુદીચી દિગધિપત્ન્યસિ બૃહતી દિગાયુર્મે પાહિ પ્રાણ-મ્મે પાહ્યપાન-મ્મે પાહિ વ્યાન-મ્મે પાહિ ચક્ષુર્મે પાહિ શ્રોત્ર-મ્મે પાહિ મનો મે જિન્વ વાચ-મ્મે પિન્વા ઽઽત્માન-મ્મે પાહિ જ્યોતિર્મે યચ્છ ॥ 12 ॥
ઇન્દ્રાગ્ની અવ્યથમાનામિષ્ટકા-ન્દૃગ્ંહતં-યુઁવમ્ । પૃષ્ઠેન દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષ-ઞ્ચ વિ બાધતામ્ ॥ વિશ્વકર્મા ત્વા સાદયત્વન્તરિક્ષસ્ય પૃષ્ઠે વ્યચસ્વતી-મ્પ્રથસ્વતી-મ્ભાસ્વતીગ્ં સૂરિમતીમા યા દ્યા-મ્ભાસ્યા પૃથિવીમોર્વન્તરિક્ષ-મન્તરિક્ષં-યઁચ્છાન્તરિક્ષ-ન્દૃગ્ંહાન્તરિક્ષ-મ્મા હિગ્ંસી ર્વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાયોદાનાય પ્રતિષ્ઠાયૈ ચરિત્રાય વાયુસ્ત્વા-ઽભિ પાતુ મહ્યા સ્વસ્ત્યા છર્દિષા [છર્દિષા, શન્તમેન તયા] 11
શન્તમેન તયા દેવતયા-ઽઙ્ગિરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદ ॥ રાજ્ઞ્યસિ પ્રાચી દિગ્-વિરાડસિ દક્ષિણા દિ-ખ્સમ્રાડસિ પ્રતીચી દિખ્-સ્વરાડસ્યુદીચી દિગધિપત્ન્યસિ બૃહતી દિગાયુર્મે પાહિ પ્રાણ-મ્મે પાહ્યપાન-મ્મે પાહિ વ્યાન-મ્મે પાહિ ચક્ષુર્મે પાહિ શ્રોત્ર-મ્મે પાહિ મનો મે જિન્વ વાચ-મ્મે પિન્વા ઽઽત્માન-મ્મે પાહિ જ્યોતિર્મે યચ્છ ॥ 12 ॥
(છર્દિષા - પિન્વ - ષટ્ચ) (અ. 6)
મા છન્દઃ પ્રમા છન્દઃ પ્રતિમા છન્દો-ઽસ્રીવિ શ્છન્દઃ પઙ્ક્તિ શ્છન્દ ઉષ્ણિહા છન્દો બૃહતી છન્દો-ઽનુષ્ટુ-પ્છન્દો વિરાટ્ છન્દો ગાયત્રી છન્દ-સ્ત્રિષ્ટુ-પ્છન્દો જગતી છન્દઃ પૃથિવી છન્દો ઽન્તરિક્ષ-ઞ્છન્દો દ્યૌ શ્છન્દ-સ્સમા શ્છન્દો નક્ષત્રાણિ છન્દો મન શ્છન્દો વાક્ છન્દઃ કૃષિ શ્છન્દો હિરણ્ય-ઞ્છન્દો ગૌ શ્છન્દો ઽજા છન્દો ઽશ્વ શ્છન્દઃ ॥ અગ્નિર્દેવતા [અગ્નિર્દેવતા, વાતો દેવતા] 13
વાતો દેવતા સૂર્યો દેવતા ચન્દ્રમા દેવતા વસવો દેવતા રુદ્રા દેવતા ઽઽદિત્યા દેવતા વિશ્વે દેવા દેવતા મરુતો દેવતા બૃહસ્પતિ ર્દેવતેન્દ્રો દેવતા વરુણો દેવતા મૂર્ધા-ઽસિ રા-ડ્ધ્રુવા-ઽસિ ધરુણા યન્ત્ર્યસિ યમિત્રીષે ત્વોર્જે ત્વા કૃષ્યૈ ત્વા ક્ષેમાય ત્વા યન્ત્રી રા-ડ્ધ્રુવા-ઽસિ ધરણી ધર્ત્ર્યસિ ધરિત્ર્યાયુષે ત્વા વર્ચસે ત્વૌજસે ત્વા બલાય ત્વા ॥ 14 ॥
મા છન્દઃ પ્રમા છન્દઃ પ્રતિમા છન્દો-ઽસ્રીવિ શ્છન્દઃ પઙ્ક્તિ શ્છન્દ ઉષ્ણિહા છન્દો બૃહતી છન્દો-ઽનુષ્ટુ-પ્છન્દો વિરાટ્ છન્દો ગાયત્રી છન્દ-સ્ત્રિષ્ટુ-પ્છન્દો જગતી છન્દઃ પૃથિવી છન્દો ઽન્તરિક્ષ-ઞ્છન્દો દ્યૌ શ્છન્દ-સ્સમા શ્છન્દો નક્ષત્રાણિ છન્દો મન શ્છન્દો વાક્ છન્દઃ કૃષિ શ્છન્દો હિરણ્ય-ઞ્છન્દો ગૌ શ્છન્દો ઽજા છન્દો ઽશ્વ શ્છન્દઃ ॥ અગ્નિર્દેવતા [અગ્નિર્દેવતા, વાતો દેવતા] 13
વાતો દેવતા સૂર્યો દેવતા ચન્દ્રમા દેવતા વસવો દેવતા રુદ્રા દેવતા ઽઽદિત્યા દેવતા વિશ્વે દેવા દેવતા મરુતો દેવતા બૃહસ્પતિ ર્દેવતેન્દ્રો દેવતા વરુણો દેવતા મૂર્ધા-ઽસિ રા-ડ્ધ્રુવા-ઽસિ ધરુણા યન્ત્ર્યસિ યમિત્રીષે ત્વોર્જે ત્વા કૃષ્યૈ ત્વા ક્ષેમાય ત્વા યન્ત્રી રા-ડ્ધ્રુવા-ઽસિ ધરણી ધર્ત્ર્યસિ ધરિત્ર્યાયુષે ત્વા વર્ચસે ત્વૌજસે ત્વા બલાય ત્વા ॥ 14 ॥
(દેવતા - ઽઽયુષે ત્વા - ષટ્ ચ ) (અ. 7)
આશુસ્ત્રિવૃ-દ્ભાન્તઃ પઞ્ચદશો વ્યોમ સપ્તદશઃ પ્રતૂર્તિરષ્ટાદશ સ્તપો નવદશો ઽભિવર્ત-સ્સવિગ્ંશો ધરુણ એકવિગ્ંશો વર્ચો દ્વાવિગ્ંશ-સ્સમ્ભરણસ્ત્રયોવિગ્ંશો યોનિશ્ચતુર્વિગ્ંશો ગર્ભાઃ પઞ્ચવિગ્ંશ ઓજસ્ત્રિણવઃ ક્રતુરેકત્રિગ્ંશઃ પ્રતિષ્ઠા ત્રયસ્ત્રિગ્ંશો બ્રદ્ધ્નસ્ય વિષ્ટપ-ઞ્ચતુસ્ત્રિગ્ંશો નાકઃ ષટ્ત્રિગ્ંશો વિવર્તો-ઽષ્ટાચત્વારિગ્ંશો ધર્ત્રશ્ચતુષ્ટોમઃ ॥ 15 ॥
આશુસ્ત્રિવૃ-દ્ભાન્તઃ પઞ્ચદશો વ્યોમ સપ્તદશઃ પ્રતૂર્તિરષ્ટાદશ સ્તપો નવદશો ઽભિવર્ત-સ્સવિગ્ંશો ધરુણ એકવિગ્ંશો વર્ચો દ્વાવિગ્ંશ-સ્સમ્ભરણસ્ત્રયોવિગ્ંશો યોનિશ્ચતુર્વિગ્ંશો ગર્ભાઃ પઞ્ચવિગ્ંશ ઓજસ્ત્રિણવઃ ક્રતુરેકત્રિગ્ંશઃ પ્રતિષ્ઠા ત્રયસ્ત્રિગ્ંશો બ્રદ્ધ્નસ્ય વિષ્ટપ-ઞ્ચતુસ્ત્રિગ્ંશો નાકઃ ષટ્ત્રિગ્ંશો વિવર્તો-ઽષ્ટાચત્વારિગ્ંશો ધર્ત્રશ્ચતુષ્ટોમઃ ॥ 15 ॥
(આશુઃ - સપ્તત્રિગ્ંશત્) (અ. 8)
અગ્નેર્ભાગો-ઽસિ દીક્ષાયા આધિપત્ય-મ્બ્રહ્મ સ્પૃત-ન્ત્રિવૃ-થ્સ્તોમ ઇન્દ્રસ્ય ભાગો-ઽસિ વિષ્ણોરાધિપત્ય-ઙ્ક્ષત્રગ્ગ્ સ્પૃત-મ્પઞ્ચદશ-સ્સ્તોમો નૃચક્ષસા-મ્ભાગો-ઽસિ ધાતુરાધિપત્ય-ઞ્જનિત્રગ્ગ્ સ્પૃતગ્ં સપ્તદશ-સ્સ્તોમો મિત્રસ્ય ભાગો-ઽસિ વરુણસ્યા-ઽઽધિપત્ય-ન્દિવો વૃષ્ટિર્વાતા-સ્સ્પૃતા એકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમો-ઽદિત્યૈ ભાગો-ઽસિ પૂષ્ણ આધિપત્યમોજઃ સ્પૃત-ન્ત્રિણવ-સ્સ્તોમો વસૂના-મ્ભાગો-ઽસિ [ ] 16
રુદ્રાણામાધિપત્ય-ઞ્ચતુષ્પા-થ્સ્પૃત-ઞ્ચતુર્વિગ્ંશ-સ્સ્તોમ આદિત્યાના-મ્ભાગો-ઽસિ મરુતામાધિપત્ય-ઙ્ગર્ભા-સ્સ્પૃતાઃ પઞ્ચવિગ્ંશ-સ્સ્તોમો દેવસ્ય સવિતુર્ભાગો-ઽસિ બૃહસ્પતેરાધિપત્યગ્ં સમીચીર્દિશઃ સ્પૃતાશ્ચતુષ્ટોમ-સ્સ્તોમો યાવાના-મ્ભાગો-ઽસ્યયાવાનામાધિપત્ય-મ્પ્રજા-સ્સ્પૃતા-શ્ચતુ-શ્ચત્વારિગ્ંશ-સ્સ્તોમ ઋભૂણા-મ્ભાગો-ઽસિ વિશ્વેષા-ન્દેવાનામાધિપત્ય-મ્ભૂત-ન્નિશાન્તગ્ગ્ સ્પૃત-ન્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશ-સ્સ્તોમઃ ॥ 17 ॥
અગ્નેર્ભાગો-ઽસિ દીક્ષાયા આધિપત્ય-મ્બ્રહ્મ સ્પૃત-ન્ત્રિવૃ-થ્સ્તોમ ઇન્દ્રસ્ય ભાગો-ઽસિ વિષ્ણોરાધિપત્ય-ઙ્ક્ષત્રગ્ગ્ સ્પૃત-મ્પઞ્ચદશ-સ્સ્તોમો નૃચક્ષસા-મ્ભાગો-ઽસિ ધાતુરાધિપત્ય-ઞ્જનિત્રગ્ગ્ સ્પૃતગ્ં સપ્તદશ-સ્સ્તોમો મિત્રસ્ય ભાગો-ઽસિ વરુણસ્યા-ઽઽધિપત્ય-ન્દિવો વૃષ્ટિર્વાતા-સ્સ્પૃતા એકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમો-ઽદિત્યૈ ભાગો-ઽસિ પૂષ્ણ આધિપત્યમોજઃ સ્પૃત-ન્ત્રિણવ-સ્સ્તોમો વસૂના-મ્ભાગો-ઽસિ [ ] 16
રુદ્રાણામાધિપત્ય-ઞ્ચતુષ્પા-થ્સ્પૃત-ઞ્ચતુર્વિગ્ંશ-સ્સ્તોમ આદિત્યાના-મ્ભાગો-ઽસિ મરુતામાધિપત્ય-ઙ્ગર્ભા-સ્સ્પૃતાઃ પઞ્ચવિગ્ંશ-સ્સ્તોમો દેવસ્ય સવિતુર્ભાગો-ઽસિ બૃહસ્પતેરાધિપત્યગ્ં સમીચીર્દિશઃ સ્પૃતાશ્ચતુષ્ટોમ-સ્સ્તોમો યાવાના-મ્ભાગો-ઽસ્યયાવાનામાધિપત્ય-મ્પ્રજા-સ્સ્પૃતા-શ્ચતુ-શ્ચત્વારિગ્ંશ-સ્સ્તોમ ઋભૂણા-મ્ભાગો-ઽસિ વિશ્વેષા-ન્દેવાનામાધિપત્ય-મ્ભૂત-ન્નિશાન્તગ્ગ્ સ્પૃત-ન્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશ-સ્સ્તોમઃ ॥ 17 ॥
(વસૂના-મ્ભાગો-ઽસિ - ષટ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 9)
એકયા-ઽસ્તુવત પ્રજા અધીયન્ત પ્રજાપતિરધિપતિરાસી-ત્તિસૃભિરસ્તુવત બ્રહ્માસૃજ્યત બ્રહ્મણસ્પતિ-રધિપતિરાસી-ત્પઞ્ચભિરસ્તુવત ભૂતાન્યસૃજ્યન્ત ભૂતાના-મ્પતિરધિપતિરાસી-થ્સપ્તભિરસ્તુવત સપ્તર્ષયો-ઽસૃજ્યન્ત ધાતા-ધિપતિરાસી-ન્નવભિરસ્તુવત પિતરો-ઽસૃજ્યન્તા-ઽદિતિરધિપત્ન્યાસી-દેકાદશભિ-રસ્તુવતર્તવો-ઽ સૃજ્યન્તા- ઽઽર્તવો-ઽધિપતિ-રાસી-ત્ત્રયોદશભિ-રસ્તુવત માસા અસૃજ્યન્ત સંવઁથ્સરો-ઽધિપતિ- [-ઽધિપતિઃ, આસી-ત્પઞ્ચદશભિરસ્તુવત] 18
-રાસી-ત્પઞ્ચદશભિરસ્તુવત ક્ષત્રમસૃજ્યતેન્દ્રો ઽધિપતિરાસી-થ્સપ્તદશભિરસ્તુવત પશવો-ઽસૃજ્યન્ત બૃહસ્પતિરધિપતિ-રાસીન્નવદશભિ-રસ્તુવત શૂદ્રાર્યાવસૃજ્યેતામહોરાત્રે અધિપત્ની આસ્તામેકવિગ્ં શત્યા-ઽસ્તુવતૈકશફાઃ પશવો-ઽસૃજ્યન્ત વરુણો ઽધિપતિરાસી-ત્ત્રયોવિગ્ંશત્યા-ઽસ્તુવત ક્ષુદ્રાઃ પશવો-ઽસૃજ્યન્ત પૂષા ઽધિપતિરાસી-ત્પઞ્ચવિગ્ંશત્યા ઽસ્તુવતા-ઽઽરણ્યાઃ પશવો-ઽસૃજ્યન્ત વાયુરધિપતિરાસી-થ્સપ્તવિગ્ંશત્યા-ઽસ્તુવત દ્યાવાપૃથિવી વ્યૈ- [દ્યાવાપૃથિવી વિ, ઈતાં-વઁસવો રુદ્રા] 19
-તાં-વઁસવો રુદ્રા આદિત્યા અનુ વ્યાય-ન્તેષામાધિપત્યમાસી-ન્નવવિગ્ં શત્યા-ઽસ્તુવત વનસ્પતયો-ઽસૃજ્યન્ત સોમો ઽધિપતિરાસી-દેકત્રિગ્ંશતા ઽસ્તુવત પ્રજા અસૃજ્યન્ત યાવાના-ઞ્ચાયાવાના-ઞ્ચા-ઽઽધિપત્યમાસી-ત્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશતા ઽસ્તુવત ભૂતાન્યશામ્ય-ન્પ્રજાપતિઃ પરમેષ્ઠ્યધિપતિરાસીત્ ॥ 20 ॥
એકયા-ઽસ્તુવત પ્રજા અધીયન્ત પ્રજાપતિરધિપતિરાસી-ત્તિસૃભિરસ્તુવત બ્રહ્માસૃજ્યત બ્રહ્મણસ્પતિ-રધિપતિરાસી-ત્પઞ્ચભિરસ્તુવત ભૂતાન્યસૃજ્યન્ત ભૂતાના-મ્પતિરધિપતિરાસી-થ્સપ્તભિરસ્તુવત સપ્તર્ષયો-ઽસૃજ્યન્ત ધાતા-ધિપતિરાસી-ન્નવભિરસ્તુવત પિતરો-ઽસૃજ્યન્તા-ઽદિતિરધિપત્ન્યાસી-દેકાદશભિ-રસ્તુવતર્તવો-ઽ સૃજ્યન્તા- ઽઽર્તવો-ઽધિપતિ-રાસી-ત્ત્રયોદશભિ-રસ્તુવત માસા અસૃજ્યન્ત સંવઁથ્સરો-ઽધિપતિ- [-ઽધિપતિઃ, આસી-ત્પઞ્ચદશભિરસ્તુવત] 18
-રાસી-ત્પઞ્ચદશભિરસ્તુવત ક્ષત્રમસૃજ્યતેન્દ્રો ઽધિપતિરાસી-થ્સપ્તદશભિરસ્તુવત પશવો-ઽસૃજ્યન્ત બૃહસ્પતિરધિપતિ-રાસીન્નવદશભિ-રસ્તુવત શૂદ્રાર્યાવસૃજ્યેતામહોરાત્રે અધિપત્ની આસ્તામેકવિગ્ં શત્યા-ઽસ્તુવતૈકશફાઃ પશવો-ઽસૃજ્યન્ત વરુણો ઽધિપતિરાસી-ત્ત્રયોવિગ્ંશત્યા-ઽસ્તુવત ક્ષુદ્રાઃ પશવો-ઽસૃજ્યન્ત પૂષા ઽધિપતિરાસી-ત્પઞ્ચવિગ્ંશત્યા ઽસ્તુવતા-ઽઽરણ્યાઃ પશવો-ઽસૃજ્યન્ત વાયુરધિપતિરાસી-થ્સપ્તવિગ્ંશત્યા-ઽસ્તુવત દ્યાવાપૃથિવી વ્યૈ- [દ્યાવાપૃથિવી વિ, ઈતાં-વઁસવો રુદ્રા] 19
-તાં-વઁસવો રુદ્રા આદિત્યા અનુ વ્યાય-ન્તેષામાધિપત્યમાસી-ન્નવવિગ્ં શત્યા-ઽસ્તુવત વનસ્પતયો-ઽસૃજ્યન્ત સોમો ઽધિપતિરાસી-દેકત્રિગ્ંશતા ઽસ્તુવત પ્રજા અસૃજ્યન્ત યાવાના-ઞ્ચાયાવાના-ઞ્ચા-ઽઽધિપત્યમાસી-ત્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશતા ઽસ્તુવત ભૂતાન્યશામ્ય-ન્પ્રજાપતિઃ પરમેષ્ઠ્યધિપતિરાસીત્ ॥ 20 ॥
(સંવઁથ્સરો-ઽધિપતિ- ર્વિ - પઞ્ચત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 10)
ઇયમેવ સા યા પ્રથમા વ્યૌચ્છદન્તરસ્યા-ઞ્ચરતિ પ્રવિષ્ટા । વધૂર્જજાન નવગજ્જનિત્રી ત્રય એના-મ્મહિમાનઃ સચન્તે ॥ છન્દસ્વતી ઉષસા પેપિશાને સમાનં-યોઁનિમનુ સઞ્ચરન્તી । સૂર્યપત્ની વિ ચરતઃ પ્રજાનતી કેતુ-ઙ્કૃણ્વાને અજર ભૂરિરેતસા ॥ ઋતસ્ય પન્થામનુ તિસ્ર આ-ઽગુસ્ત્રયો ઘર્માસો અનુ જ્યોતિષા-ઽઽગુઃ । પ્રજામેકા રક્ષત્યૂર્જમેકા [ ] 21
વ્રતમેકા રક્ષતિ દેવયૂનામ્ ॥ ચતુષ્ટોમો અભવદ્યા તુરીયા યજ્ઞસ્ય પક્ષાવૃષયો ભવન્તી । ગાયત્રી-ન્ત્રિષ્ટુભ-ઞ્જગતીમનુષ્ટુભ-મ્બૃહદર્કં-યુઁઞ્જાના-સ્સુવરા-ઽભરન્નિદમ્ ॥ પઞ્ચભિર્ધાતા વિ દધાવિદં-યઁ-ત્તાસાગ્ સ્વસૄરજનય-ત્પઞ્ચપઞ્ચ । તાસામુ યન્તિ પ્રયવેણ પઞ્ચ નાના રૂપાણિ ક્રતવો વસાનાઃ ॥ ત્રિગ્ંશ-થ્સ્વસાર ઉપયન્તિ નિષ્કૃતગ્ં સમાન-ઙ્કેતુ-મ્પ્રતિમુઞ્ચમાનાઃ । 22
ઋતૂગ્સ્તન્વતે કવયઃ પ્રજાનતીર્મદ્ધ્યેછન્દસઃ પરિ યન્તિ ભાસ્વતીઃ ॥ જ્યોતિષ્મતી પ્રતિ મુઞ્ચતે નભો રાત્રી દેવી સૂર્યસ્ય વ્રતાનિ । વિ પશ્યન્તિ પશવો જાયમાના નાનારૂપા માતુરસ્યા ઉપસ્થે ॥ એકાષ્ટકા તપસા તપ્યમાના જજાન ગર્ભ-મ્મહિમાનમિન્દ્રમ્ । તેન દસ્યૂન્ વ્યસહન્ત દેવા હન્તા-ઽસુરાણા-મભવચ્છચીભિઃ ॥ અનાનુજામનુજા-મ્મામકર્ત સત્યં-વઁદન્ત્યન્વિચ્છ એતત્ । ભૂયાસ- [ભૂયાસમ્, અસ્ય સુમતૌ યથા] 23
મસ્ય સુમતૌ યથા યૂયમન્યા વો અન્યામતિ મા પ્ર યુક્ત ॥ અભૂન્મમ સુમતૌ વિશ્વવેદા આષ્ટ પ્રતિષ્ઠામવિદદ્ધિ ગાધમ્ । ભૂયાસમસ્ય સુમતૌ યથા યૂયમન્યા વો અન્યામતિ મા પ્રયુક્ત ॥ પઞ્ચ વ્યુષ્ટીરનુ પઞ્ચ દોહા ગા-મ્પઞ્ચનામ્નીમૃતવો-ઽનુ પઞ્ચ । પઞ્ચ દિશઃ પઞ્ચદશેન કૢપ્તા-સ્સમાનમૂર્ધ્નીરભિ લોકમેકમ્ ॥ 24 ॥
ઇયમેવ સા યા પ્રથમા વ્યૌચ્છદન્તરસ્યા-ઞ્ચરતિ પ્રવિષ્ટા । વધૂર્જજાન નવગજ્જનિત્રી ત્રય એના-મ્મહિમાનઃ સચન્તે ॥ છન્દસ્વતી ઉષસા પેપિશાને સમાનં-યોઁનિમનુ સઞ્ચરન્તી । સૂર્યપત્ની વિ ચરતઃ પ્રજાનતી કેતુ-ઙ્કૃણ્વાને અજર ભૂરિરેતસા ॥ ઋતસ્ય પન્થામનુ તિસ્ર આ-ઽગુસ્ત્રયો ઘર્માસો અનુ જ્યોતિષા-ઽઽગુઃ । પ્રજામેકા રક્ષત્યૂર્જમેકા [ ] 21
વ્રતમેકા રક્ષતિ દેવયૂનામ્ ॥ ચતુષ્ટોમો અભવદ્યા તુરીયા યજ્ઞસ્ય પક્ષાવૃષયો ભવન્તી । ગાયત્રી-ન્ત્રિષ્ટુભ-ઞ્જગતીમનુષ્ટુભ-મ્બૃહદર્કં-યુઁઞ્જાના-સ્સુવરા-ઽભરન્નિદમ્ ॥ પઞ્ચભિર્ધાતા વિ દધાવિદં-યઁ-ત્તાસાગ્ સ્વસૄરજનય-ત્પઞ્ચપઞ્ચ । તાસામુ યન્તિ પ્રયવેણ પઞ્ચ નાના રૂપાણિ ક્રતવો વસાનાઃ ॥ ત્રિગ્ંશ-થ્સ્વસાર ઉપયન્તિ નિષ્કૃતગ્ં સમાન-ઙ્કેતુ-મ્પ્રતિમુઞ્ચમાનાઃ । 22
ઋતૂગ્સ્તન્વતે કવયઃ પ્રજાનતીર્મદ્ધ્યેછન્દસઃ પરિ યન્તિ ભાસ્વતીઃ ॥ જ્યોતિષ્મતી પ્રતિ મુઞ્ચતે નભો રાત્રી દેવી સૂર્યસ્ય વ્રતાનિ । વિ પશ્યન્તિ પશવો જાયમાના નાનારૂપા માતુરસ્યા ઉપસ્થે ॥ એકાષ્ટકા તપસા તપ્યમાના જજાન ગર્ભ-મ્મહિમાનમિન્દ્રમ્ । તેન દસ્યૂન્ વ્યસહન્ત દેવા હન્તા-ઽસુરાણા-મભવચ્છચીભિઃ ॥ અનાનુજામનુજા-મ્મામકર્ત સત્યં-વઁદન્ત્યન્વિચ્છ એતત્ । ભૂયાસ- [ભૂયાસમ્, અસ્ય સુમતૌ યથા] 23
મસ્ય સુમતૌ યથા યૂયમન્યા વો અન્યામતિ મા પ્ર યુક્ત ॥ અભૂન્મમ સુમતૌ વિશ્વવેદા આષ્ટ પ્રતિષ્ઠામવિદદ્ધિ ગાધમ્ । ભૂયાસમસ્ય સુમતૌ યથા યૂયમન્યા વો અન્યામતિ મા પ્રયુક્ત ॥ પઞ્ચ વ્યુષ્ટીરનુ પઞ્ચ દોહા ગા-મ્પઞ્ચનામ્નીમૃતવો-ઽનુ પઞ્ચ । પઞ્ચ દિશઃ પઞ્ચદશેન કૢપ્તા-સ્સમાનમૂર્ધ્નીરભિ લોકમેકમ્ ॥ 24 ॥
ઋતસ્ય ગર્ભઃ પ્રથમા વ્યૂષુષ્યપામેકા મહિમાન-મ્બિભર્તિ । સૂર્યસ્યૈકા ચરતિ નિષ્કૃતેષુ ઘર્મસ્યૈકા સવિતૈકા-ન્નિ યચ્છતિ ॥ યા પ્રથમા વ્યૌચ્છ-થ્સા ધેનુરભવદ્યમે । સા નઃ પયસ્વતી ધુક્ષ્વોત્તરામુત્તરાગ્ં સમામ્ ॥ શુક્રર્ષભા નભસા જ્યોતિષા ઽઽગા-દ્વિશ્વરૂપા શબલીરગ્નિકેતુઃ । સમાનમર્થગ્ગ્ સ્વપસ્યમાના બિભ્રતી જરામજર ઉષ આ-ઽગાઃ ॥ ઋતૂના-મ્પત્ની પ્રથમેયમા-ઽગાદહ્ના-ન્નેત્રી જનિત્રી પ્રજાનામ્ । એકા સતી બહુધોષો વ્યુચ્છસ્યજીર્ણા ત્વ-ઞ્જરયસિ સર્વમન્યત્ ॥ 25 ॥
(ઊર્જમેકા - પ્રતિમુઞ્ચમાના - ભૂયાસ - મેકં - પત્ન્યે કાન્ન વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 11)
અગ્ને જાતા-ન્પ્રણુદા ન-સ્સપત્ના-ન્પ્રત્યજાતાઞ્જાતવેદો નુદસ્વ । અસ્મે દીદિહિ સુમના અહેડ-ન્તવ સ્યાગ્ં શર્મ-ન્ત્રિવરૂથ ઉદ્ભિત્ ॥ સહસા જાતા-ન્પ્રણુદાન-સ્સપત્ના-ન્પ્રત્યજાતાઞ્જાતવેદો નુદસ્વ । અધિ નો બ્રૂહિ સુમનસ્યમાનો વયગ્ગ્ સ્યામ પ્રણુદા ન-સ્સપત્નાન્ ॥ ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશ-સ્સ્તોમો વર્ચો દ્રવિણગ્ં ષોડશ-સ્સ્તોમ ઓજો દ્રવિણ-મ્પૃથિવ્યાઃ પુરીષમ- [પુરીષમસિ, અફ્સો નામ ।] 26
-સ્યફ્સો નામ । એવ શ્છન્દો વરિવ શ્છન્દઃ શભૂં શ્છન્દઃ પરિભૂ શ્છન્દ આચ્છચ્છન્દો મન શ્છન્દો વ્યચ શ્છન્દ-સ્સિન્ધુ શ્છન્દઃ સમુદ્ર-ઞ્છન્દઃ સલિલ-ઞ્છન્દઃ સંયઁચ્છન્દો વિયચ્છન્દો બૃહચ્છન્દો રથન્તર-ઞ્છન્દો નિકાય શ્છન્દો વિવધ શ્છન્દો ગિર શ્છન્દો ભ્રજ શ્છન્દઃ સષ્ટુ-પ્છન્દો ઽનુષ્ટુ-પ્છન્દઃ કકુચ્છન્દ સ્ત્રિકકુચ્છન્દઃ કાવ્ય-ઞ્છન્દો -ઽઙ્કુપ-ઞ્છન્દઃ [-ઽઙ્કુપ-ઞ્છન્દઃ, પદપઙ્ક્તિ શ્છન્દો] 27
પદપઙ્ક્તિ શ્છન્દો ઽક્ષરપઙ્ક્તિ શ્છન્દો વિષ્ટારપઙ્ક્તિ શ્છન્દઃ ક્ષુરો ભૃજ્વાઞ્છન્દઃ પ્રચ્છચ્છન્દઃ પક્ષ શ્છન્દ એવ શ્છન્દો વરિવ શ્છન્દો વય શ્છન્દો વયસ્કૃચ્છન્દો વિશાલ-ઞ્છન્દો વિષ્પર્ધા શ્છન્દ શ્છદિ શ્છન્દો દૂરોહણ-ઞ્છન્દસ્તન્દ્ર-ઞ્છન્દો ઽઙ્કાઙ્ક-ઞ્છન્દઃ ॥ 28 ॥
(અસ્ય - ઙ્કુપઞ્છન્દ - સ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 12)
અગ્નિર્વૃત્રાણિ જઙ્ઘન-દ્દ્રવિણસ્યુર્વિપન્યયા । સમિદ્ધ-શ્શુક્ર આહુતઃ ॥ ત્વગ્ં સોમાસિ સત્પતિસ્ત્વગ્ં રાજોત વૃત્રહા । ત્વ-મ્ભદ્રો અસિ ક્રતુઃ ॥ ભદ્રા તે અગ્ને સ્વનીક સદૃઙ્ગ્ઘોરસ્ય સતો વિષુણસ્ય ચારુઃ । ન ય-ત્તે શોચિસ્તમસા વરન્ત ન ધ્વસ્માનસ્તનુવિ રેપ આ ધુઃ ॥ ભદ્ર-ન્તે અગ્ને સહસિન્નનીકમુપાક આ રોચતે સૂર્યસ્ય । 29
રુશ-દ્દૃશે દદૃશે નક્તયા ચિદરૂક્ષિત-ન્દૃશ આ રૂપે અન્નમ્ ॥ સૈના-ઽનીકેન સુવિદત્રો અસ્મે યષ્ટા દેવાગ્ં આયજિષ્ઠ-સ્સ્વસ્તિ । અદબ્ધો ગોપા ઉત નઃ પરસ્પા અગ્ને દ્યુમદુત રેવ-દ્દિદીહિ ॥ સ્વસ્તિ નો દિવો અગ્ને પૃથિવ્યા વિશ્વાયુર્ધેહિ યજથાય દેવ । ય-થ્સીમહિ દિવિજાત પ્રશસ્ત-ન્તદસ્માસુ દ્રવિણ-ન્ધેહિ ચિત્રમ્ ॥ યથા હોતર્મનુષો [હોતર્મનુષઃ, દેવતાતા] 30
દેવતાતા યજ્ઞેભિઃ સૂનો સહસો યજાસિ । એવા નો અદ્ય સમના સમાનાનુ-શન્નગ્ન ઉશતો યક્ષિ દેવાન્ ॥ અગ્નિમીડે પુરોહિતં-યઁજ્ઞસ્ય દેવમૃત્વિજમ્ । હોતારગ્ં રત્નધાતમમ્ ॥ વૃષા સોમ દ્યુમાગ્ં અસિ વૃષા દેવ વૃષવ્રતઃ । વૃષા ધર્માણિ દધિષે ॥ સાન્તપના ઇદગ્ં હવિર્મરુતસ્તજ્જુજુષ્ટન । યુષ્માકોતી રિશાદસઃ ॥ યો નો મર્તો વસવો દુર્હૃણાયુસ્તિર-સ્સત્યાનિ મરુતો [મરુતઃ, જિઘાગ્ંસાત્ ।] 31
જિઘાગ્ંસાત્ । દ્રુહઃ પાશ-મ્પ્રતિ સ મુચીષ્ટ તપિષ્ઠેન તપસા હન્તના તમ્ ॥ સંવઁથ્સરીણા મરુતઃ સ્વર્કા ઉરુક્ષયા-સ્સગણા માનુષેષુ । તે-ઽસ્મ-ત્પાશા-ન્પ્ર મુઞ્ચન્ત્વગ્ંહસ-સ્સાન્તપના મદિરા માદયિષ્ણવઃ ॥ પિપ્રીહિ દેવાગ્ં ઉશતો યવિષ્ઠ વિદ્વાગ્ં ઋતૂગ્ંર્-ઋતુપતે યજેહ । યે દૈવ્યા ઋત્વિજસ્તેભિરગ્ને ત્વગ્ં હોતૄણામસ્યાયજિષ્ઠઃ ॥ અગ્ને યદદ્ય વિશો અદ્ધ્વરસ્ય હોતઃ પાવક [પાવક, શોચે વેષ્ટ્વગ્ં હિ] 32
શોચે વેષ્ટ્વગ્ં હિ યજ્વા । ઋતા યજાસિ મહિના વિ યદ્ભૂર્હવ્યા વહ યવિષ્ઠ યા તે અદ્ય ॥ અગ્નિના રયિ-મશ્ઞવ-ત્પોષમેવ દિવેદિવે । યશસં-વીઁરવત્તમમ્ ॥ ગયસ્ફાનો અમીવહા વસુવિ-ત્પુષ્ટિવર્ધનઃ । સુમિત્ર-સ્સોમ નો ભવ ॥ ગૃહમેધાસ આ ગત મરુતો મા-ઽપ ભૂતન । પ્રમુઞ્ચન્તો નો અગ્ંહસઃ ॥ પૂર્વીભિર્હિ દદાશિમ શરદ્ભિર્મરુતો વયમ્ । મહોભિ- [મહોભિઃ, ચર્ષણીનામ્ ।] 33
-શ્ચર્ષણીનામ્ ॥ પ્રબુદ્ધ્નિયા ઈરતે વો મહાગ્ંસિ પ્રણામાનિ પ્રયજ્યવસ્તિરદ્ધ્વમ્ । સહસ્રિય-ન્દમ્ય-મ્ભાગમેત-ઙ્ગૃહમેધીય-મ્મરુતો જુષદ્ધ્વમ્ ॥ ઉપ યમેતિ યુવતિ-સ્સુદક્ષ-ન્દોષા વસ્તોર્. હવિષ્મતી ઘૃતાચી । ઉપ સ્વૈનમરમતિર્વ-સૂયુઃ ॥ ઇમો અગ્ને વીતતમાનિ હવ્યા ઽજસ્રો વક્ષિ દેવતાતિમચ્છ । પ્રતિ ન ઈગ્ં સુરભીણિ વિયન્તુ ॥ ક્રીડં-વઁ-શ્શર્ધો મારુતમનર્વાણગ્ં રથેશુભમ્ । 34
કણ્વા અભિ પ્ર ગાયત ॥ અત્યાસો ન યે મરુત-સ્સ્વઞ્ચો યક્ષદૃશો ન શુભયન્ત મર્યાઃ । તે હર્મ્યેષ્ઠા-શ્શિશવો ન શુભ્રા વથ્સાસો ન પ્રક્રીડિનઃ પયોધાઃ ॥ પ્રૈષામજ્મેષુ વિથુરેવ રેજતે ભૂમિર્યામેષુ યદ્ધ યુઞ્જતે શુભે । તે ક્રીડયો ધુનયો ભ્રાજદૃષ્ટય-સ્સ્વય-મ્મહિત્વ-મ્પનયન્ત ધૂતયઃ ॥ ઉપહ્વરેષુ યદચિદ્ધ્વં-યઁયિં-વઁય ઇવ મરુતઃ કેન [કેન, ચિ-ત્પથા ।] 35
ચિ-ત્પથા । શ્ચોતન્તિ કોશા ઉપ વો રથેષ્વા ઘૃતમુક્ષતા મધુવર્ણમર્ચતે ॥ અગ્નિમગ્નિગ્ં હવીમભિ-સ્સદા હવન્ત વિશ્પતિમ્ । હવ્યવાહ-મ્પુરુપ્રિયમ્ ॥ તગ્ં હિ શશ્વન્ત ઈડતે સ્રુચા દેવ-ઙ્ઘૃતશ્ચુતા । અગ્નિગ્ં હવ્યાય વોઢવે ॥ ઇન્દ્રાગ્ની રોચના દિવ-શ્શ્ઞથદ્વૃત્ર મિન્દ્રં-વોઁ વિશ્વતસ્પરીન્દ્ર-ન્નરો વિશ્વકર્મન્. હવિષા વાવૃધાનો વિશ્વકર્મન્. હવિષા વર્ધનેન ॥ 36 ॥
(સૂર્યસ્ય - મનુષો - મરુતઃ - પાવક - મહોભી - રથેશુભ - ઙ્કેન - ષડ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 13)
(અપાન્ત્વેમ - ન્નય-મ્પુરો ભુવઃ - પ્રાચી - ધ્રુવક્ષિતિ - સ્ત્ર્યવિ - રિન્દ્રાગ્ની - મા છન્દ - આશુસ્ત્રિવૃ - દગ્નેર્ભાગો - ઽસ્યેક - યેયમેવ સા યા - ઽગ્ને જાતા - નગ્નિર્વૃત્રાણિ - ત્રયોદશ )
(અપાન્ત્વે - ન્દ્રાગ્ની - ઇયમેવ - દેવતાતા - ષટ્ત્રિગ્ંશત્ )
(અપાન્ત્વેમન્, હવિષા વર્ધનેન)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થ કાણ્ડે તૃતીયઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥
અગ્ને જાતા-ન્પ્રણુદા ન-સ્સપત્ના-ન્પ્રત્યજાતાઞ્જાતવેદો નુદસ્વ । અસ્મે દીદિહિ સુમના અહેડ-ન્તવ સ્યાગ્ં શર્મ-ન્ત્રિવરૂથ ઉદ્ભિત્ ॥ સહસા જાતા-ન્પ્રણુદાન-સ્સપત્ના-ન્પ્રત્યજાતાઞ્જાતવેદો નુદસ્વ । અધિ નો બ્રૂહિ સુમનસ્યમાનો વયગ્ગ્ સ્યામ પ્રણુદા ન-સ્સપત્નાન્ ॥ ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશ-સ્સ્તોમો વર્ચો દ્રવિણગ્ં ષોડશ-સ્સ્તોમ ઓજો દ્રવિણ-મ્પૃથિવ્યાઃ પુરીષમ- [પુરીષમસિ, અફ્સો નામ ।] 26
-સ્યફ્સો નામ । એવ શ્છન્દો વરિવ શ્છન્દઃ શભૂં શ્છન્દઃ પરિભૂ શ્છન્દ આચ્છચ્છન્દો મન શ્છન્દો વ્યચ શ્છન્દ-સ્સિન્ધુ શ્છન્દઃ સમુદ્ર-ઞ્છન્દઃ સલિલ-ઞ્છન્દઃ સંયઁચ્છન્દો વિયચ્છન્દો બૃહચ્છન્દો રથન્તર-ઞ્છન્દો નિકાય શ્છન્દો વિવધ શ્છન્દો ગિર શ્છન્દો ભ્રજ શ્છન્દઃ સષ્ટુ-પ્છન્દો ઽનુષ્ટુ-પ્છન્દઃ કકુચ્છન્દ સ્ત્રિકકુચ્છન્દઃ કાવ્ય-ઞ્છન્દો -ઽઙ્કુપ-ઞ્છન્દઃ [-ઽઙ્કુપ-ઞ્છન્દઃ, પદપઙ્ક્તિ શ્છન્દો] 27
પદપઙ્ક્તિ શ્છન્દો ઽક્ષરપઙ્ક્તિ શ્છન્દો વિષ્ટારપઙ્ક્તિ શ્છન્દઃ ક્ષુરો ભૃજ્વાઞ્છન્દઃ પ્રચ્છચ્છન્દઃ પક્ષ શ્છન્દ એવ શ્છન્દો વરિવ શ્છન્દો વય શ્છન્દો વયસ્કૃચ્છન્દો વિશાલ-ઞ્છન્દો વિષ્પર્ધા શ્છન્દ શ્છદિ શ્છન્દો દૂરોહણ-ઞ્છન્દસ્તન્દ્ર-ઞ્છન્દો ઽઙ્કાઙ્ક-ઞ્છન્દઃ ॥ 28 ॥
(અસ્ય - ઙ્કુપઞ્છન્દ - સ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 12)
અગ્નિર્વૃત્રાણિ જઙ્ઘન-દ્દ્રવિણસ્યુર્વિપન્યયા । સમિદ્ધ-શ્શુક્ર આહુતઃ ॥ ત્વગ્ં સોમાસિ સત્પતિસ્ત્વગ્ં રાજોત વૃત્રહા । ત્વ-મ્ભદ્રો અસિ ક્રતુઃ ॥ ભદ્રા તે અગ્ને સ્વનીક સદૃઙ્ગ્ઘોરસ્ય સતો વિષુણસ્ય ચારુઃ । ન ય-ત્તે શોચિસ્તમસા વરન્ત ન ધ્વસ્માનસ્તનુવિ રેપ આ ધુઃ ॥ ભદ્ર-ન્તે અગ્ને સહસિન્નનીકમુપાક આ રોચતે સૂર્યસ્ય । 29
રુશ-દ્દૃશે દદૃશે નક્તયા ચિદરૂક્ષિત-ન્દૃશ આ રૂપે અન્નમ્ ॥ સૈના-ઽનીકેન સુવિદત્રો અસ્મે યષ્ટા દેવાગ્ં આયજિષ્ઠ-સ્સ્વસ્તિ । અદબ્ધો ગોપા ઉત નઃ પરસ્પા અગ્ને દ્યુમદુત રેવ-દ્દિદીહિ ॥ સ્વસ્તિ નો દિવો અગ્ને પૃથિવ્યા વિશ્વાયુર્ધેહિ યજથાય દેવ । ય-થ્સીમહિ દિવિજાત પ્રશસ્ત-ન્તદસ્માસુ દ્રવિણ-ન્ધેહિ ચિત્રમ્ ॥ યથા હોતર્મનુષો [હોતર્મનુષઃ, દેવતાતા] 30
દેવતાતા યજ્ઞેભિઃ સૂનો સહસો યજાસિ । એવા નો અદ્ય સમના સમાનાનુ-શન્નગ્ન ઉશતો યક્ષિ દેવાન્ ॥ અગ્નિમીડે પુરોહિતં-યઁજ્ઞસ્ય દેવમૃત્વિજમ્ । હોતારગ્ં રત્નધાતમમ્ ॥ વૃષા સોમ દ્યુમાગ્ં અસિ વૃષા દેવ વૃષવ્રતઃ । વૃષા ધર્માણિ દધિષે ॥ સાન્તપના ઇદગ્ં હવિર્મરુતસ્તજ્જુજુષ્ટન । યુષ્માકોતી રિશાદસઃ ॥ યો નો મર્તો વસવો દુર્હૃણાયુસ્તિર-સ્સત્યાનિ મરુતો [મરુતઃ, જિઘાગ્ંસાત્ ।] 31
જિઘાગ્ંસાત્ । દ્રુહઃ પાશ-મ્પ્રતિ સ મુચીષ્ટ તપિષ્ઠેન તપસા હન્તના તમ્ ॥ સંવઁથ્સરીણા મરુતઃ સ્વર્કા ઉરુક્ષયા-સ્સગણા માનુષેષુ । તે-ઽસ્મ-ત્પાશા-ન્પ્ર મુઞ્ચન્ત્વગ્ંહસ-સ્સાન્તપના મદિરા માદયિષ્ણવઃ ॥ પિપ્રીહિ દેવાગ્ં ઉશતો યવિષ્ઠ વિદ્વાગ્ં ઋતૂગ્ંર્-ઋતુપતે યજેહ । યે દૈવ્યા ઋત્વિજસ્તેભિરગ્ને ત્વગ્ં હોતૄણામસ્યાયજિષ્ઠઃ ॥ અગ્ને યદદ્ય વિશો અદ્ધ્વરસ્ય હોતઃ પાવક [પાવક, શોચે વેષ્ટ્વગ્ં હિ] 32
શોચે વેષ્ટ્વગ્ં હિ યજ્વા । ઋતા યજાસિ મહિના વિ યદ્ભૂર્હવ્યા વહ યવિષ્ઠ યા તે અદ્ય ॥ અગ્નિના રયિ-મશ્ઞવ-ત્પોષમેવ દિવેદિવે । યશસં-વીઁરવત્તમમ્ ॥ ગયસ્ફાનો અમીવહા વસુવિ-ત્પુષ્ટિવર્ધનઃ । સુમિત્ર-સ્સોમ નો ભવ ॥ ગૃહમેધાસ આ ગત મરુતો મા-ઽપ ભૂતન । પ્રમુઞ્ચન્તો નો અગ્ંહસઃ ॥ પૂર્વીભિર્હિ દદાશિમ શરદ્ભિર્મરુતો વયમ્ । મહોભિ- [મહોભિઃ, ચર્ષણીનામ્ ।] 33
-શ્ચર્ષણીનામ્ ॥ પ્રબુદ્ધ્નિયા ઈરતે વો મહાગ્ંસિ પ્રણામાનિ પ્રયજ્યવસ્તિરદ્ધ્વમ્ । સહસ્રિય-ન્દમ્ય-મ્ભાગમેત-ઙ્ગૃહમેધીય-મ્મરુતો જુષદ્ધ્વમ્ ॥ ઉપ યમેતિ યુવતિ-સ્સુદક્ષ-ન્દોષા વસ્તોર્. હવિષ્મતી ઘૃતાચી । ઉપ સ્વૈનમરમતિર્વ-સૂયુઃ ॥ ઇમો અગ્ને વીતતમાનિ હવ્યા ઽજસ્રો વક્ષિ દેવતાતિમચ્છ । પ્રતિ ન ઈગ્ં સુરભીણિ વિયન્તુ ॥ ક્રીડં-વઁ-શ્શર્ધો મારુતમનર્વાણગ્ં રથેશુભમ્ । 34
કણ્વા અભિ પ્ર ગાયત ॥ અત્યાસો ન યે મરુત-સ્સ્વઞ્ચો યક્ષદૃશો ન શુભયન્ત મર્યાઃ । તે હર્મ્યેષ્ઠા-શ્શિશવો ન શુભ્રા વથ્સાસો ન પ્રક્રીડિનઃ પયોધાઃ ॥ પ્રૈષામજ્મેષુ વિથુરેવ રેજતે ભૂમિર્યામેષુ યદ્ધ યુઞ્જતે શુભે । તે ક્રીડયો ધુનયો ભ્રાજદૃષ્ટય-સ્સ્વય-મ્મહિત્વ-મ્પનયન્ત ધૂતયઃ ॥ ઉપહ્વરેષુ યદચિદ્ધ્વં-યઁયિં-વઁય ઇવ મરુતઃ કેન [કેન, ચિ-ત્પથા ।] 35
ચિ-ત્પથા । શ્ચોતન્તિ કોશા ઉપ વો રથેષ્વા ઘૃતમુક્ષતા મધુવર્ણમર્ચતે ॥ અગ્નિમગ્નિગ્ં હવીમભિ-સ્સદા હવન્ત વિશ્પતિમ્ । હવ્યવાહ-મ્પુરુપ્રિયમ્ ॥ તગ્ં હિ શશ્વન્ત ઈડતે સ્રુચા દેવ-ઙ્ઘૃતશ્ચુતા । અગ્નિગ્ં હવ્યાય વોઢવે ॥ ઇન્દ્રાગ્ની રોચના દિવ-શ્શ્ઞથદ્વૃત્ર મિન્દ્રં-વોઁ વિશ્વતસ્પરીન્દ્ર-ન્નરો વિશ્વકર્મન્. હવિષા વાવૃધાનો વિશ્વકર્મન્. હવિષા વર્ધનેન ॥ 36 ॥
(સૂર્યસ્ય - મનુષો - મરુતઃ - પાવક - મહોભી - રથેશુભ - ઙ્કેન - ષડ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 13)
(અપાન્ત્વેમ - ન્નય-મ્પુરો ભુવઃ - પ્રાચી - ધ્રુવક્ષિતિ - સ્ત્ર્યવિ - રિન્દ્રાગ્ની - મા છન્દ - આશુસ્ત્રિવૃ - દગ્નેર્ભાગો - ઽસ્યેક - યેયમેવ સા યા - ઽગ્ને જાતા - નગ્નિર્વૃત્રાણિ - ત્રયોદશ )
(અપાન્ત્વે - ન્દ્રાગ્ની - ઇયમેવ - દેવતાતા - ષટ્ત્રિગ્ંશત્ )
(અપાન્ત્વેમન્, હવિષા વર્ધનેન)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થ કાણ્ડે તૃતીયઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥