କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ସଂହିତାଯା-ଞ୍ଚତୁର୍ଥକାଣ୍ଡେ ତୃତୀଯଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ - ଚିତିଵର୍ଣନଂ
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
ଅପା-ନ୍ତ୍ଵେମନ୍-ଥ୍ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵୋଦ୍ମନ୍-ଥ୍ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵା ଭସ୍ମନ୍-ଥ୍ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଯୋତିଷି ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵା-ଽଯନେ ସାଦଯାମ୍ଯର୍ଣଵେ ସଦନେ ସୀଦ ସମୁଦ୍ରେ ସଦନେ ସୀଦ ସଲିଲେ ସଦନେ ସୀଦାପା-ଙ୍କ୍ଷଯେ ସୀଦାପାଗ୍ଂ ସଧିଷି ସୀଦାପା-ନ୍ତ୍ଵା ସଦନେ ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵା ସଧସ୍ଥେ ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵା ପୁରୀଷେ ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵା ଯୋନୌ ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵା ପାଥସି ସାଦଯାମି ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ-ସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ ଜଗତୀ ଛନ୍ଦୋ-ଽନୁଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦଃ ପଙ୍କ୍ତିଶ୍ଛନ୍ଦଃ ॥ 1 ॥
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
ଅପା-ନ୍ତ୍ଵେମନ୍-ଥ୍ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵୋଦ୍ମନ୍-ଥ୍ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵା ଭସ୍ମନ୍-ଥ୍ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଯୋତିଷି ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵା-ଽଯନେ ସାଦଯାମ୍ଯର୍ଣଵେ ସଦନେ ସୀଦ ସମୁଦ୍ରେ ସଦନେ ସୀଦ ସଲିଲେ ସଦନେ ସୀଦାପା-ଙ୍କ୍ଷଯେ ସୀଦାପାଗ୍ଂ ସଧିଷି ସୀଦାପା-ନ୍ତ୍ଵା ସଦନେ ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵା ସଧସ୍ଥେ ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵା ପୁରୀଷେ ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵା ଯୋନୌ ସାଦଯାମ୍ଯପା-ନ୍ତ୍ଵା ପାଥସି ସାଦଯାମି ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ-ସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ ଜଗତୀ ଛନ୍ଦୋ-ଽନୁଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦଃ ପଙ୍କ୍ତିଶ୍ଛନ୍ଦଃ ॥ 1 ॥
(ଯୋନୌ - ପଞ୍ଚଦଶ ଚ) (ଅ. 1)
ଅଯ-ମ୍ପୁରୋ ଭୁଵସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣୋ ଭୌଵାଯନୋ ଵସନ୍ତଃ ପ୍ରାଣାଯନୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଵାସନ୍ତୀ ଗାଯତ୍ରିଯୈ ଗାଯତ୍ର-ଙ୍ଗାଯତ୍ରାଦୁପାଗ୍ଂ ଶୁରୁପାଗ୍ଂ ଶୋସ୍ତ୍ରିଵୃ-ତ୍ତ୍ରିଵୃତୋ ରଥନ୍ତରଗ୍ଂ ରଥନ୍ତରା-ଦ୍ଵସିଷ୍ଠ ଋଷିଃ ପ୍ରଜାପତି ଗୃହୀତଯା ତ୍ଵଯା ପ୍ରାଣ-ଙ୍ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯୋ-ଽଯ-ନ୍ଦକ୍ଷିଣା ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତସ୍ଯ ମନୋ ଵୈଶ୍ଵକର୍ମଣ-ଙ୍ଗ୍ରୀଷ୍ମୋ ମାନସସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁଗ୍ଗ୍ରୈଷ୍ମୀ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ ଐଡମୈଡା-ଦନ୍ତର୍ଯାମୋ ଽନ୍ତର୍ଯାମା-ତ୍ପଞ୍ଚଦଶଃ ପଞ୍ଚଦଶା-ଦ୍ବୃହ-ଦ୍ବୃହତୋ ଭରଦ୍ଵାଜ ଋଷିଃ ପ୍ରଜାପତି ଗୃହୀତଯା ତ୍ଵଯା ମନୋ [ତ୍ଵଯା ମନଃ, ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯୋ-ଽଯ-] 2
ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯୋ-ଽଯ-ମ୍ପଶ୍ଚା-ଦ୍ଵିଶ୍ଵଵ୍ଯଚାସ୍ତସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁର୍ଵୈଶ୍ଵଵ୍ଯଚସଂ-ଵଁର୍ଷାଣି ଚାକ୍ଷୁଷାଣି ଜଗତୀ ଵାର୍ଷୀ ଜଗତ୍ଯା ଋକ୍ଷମମୃକ୍ଷମାଚ୍ଛୁକ୍ର-ଶ୍ଶୁକ୍ରା-ଥ୍ସପ୍ତଦଶ-ସ୍ସପ୍ତଦଶା-ଦ୍ଵୈରୂପଂ-ଵୈଁରୂପା-ଦ୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଋଷିଃ ପ୍ରଜାପତି ଗୃହୀତଯା ତ୍ଵଯା ଚକ୍ଷୁର୍ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯ ଇଦମୁତ୍ତରା-ଥ୍ସୁଵସ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରୋତ୍ରଗ୍ଂ ସୌଵଗ୍ଂ ଶରଚ୍ଛ୍ରୌତ୍ର୍ଯନୁଷ୍ଟୁପ୍-ଛାରଦ୍ଯନୁଷ୍ଟୁଭଃ ସ୍ଵାରଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵାରାନ୍ମନ୍ଥୀ ମନ୍ଥିନ ଏକଵିଗ୍ଂଶ ଏକଵିଗ୍ଂଶା-ଦ୍ଵୈରାଜଂ-ଵୈଁରାଜାଜ୍ଜମଦଗ୍ନିର୍ ଋଷିଃ ପ୍ରଜାପତି ଗୃହୀତଯା [ଗୃହୀତଯା, ତ୍ଵଯା] 3
ତ୍ଵଯା ଶ୍ରୋତ୍ର-ଙ୍ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯ ଇଯମୁପରି ମତିସ୍ତସ୍ଯୈ ଵାମ୍ମାତୀ ହେମନ୍ତୋ ଵାଚ୍ଯାଯନଃ ପଙ୍କ୍ତିର୍ହୈମନ୍ତୀ ପକ୍ତ୍ଯୈ-ନ୍ନିଧନଵନ୍ନିଧନଵତ ଆଗ୍ରଯଣ ଆଗ୍ରଯଣା-ତ୍ତ୍ରିଣଵତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶୌ ତ୍ରିଣଵତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶାଭ୍ଯାଗ୍ଂ ଶାକ୍ଵରରୈଵତେ ଶାକ୍ଵରରୈଵତାଭ୍ଯାଂ-ଵିଁଶ୍ଵକର୍ମର୍ଷିଃ ପ୍ରଜାପତି ଗୃହୀତଯା ତ୍ଵଯା ଵାଚ-ଙ୍ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯଃ ॥ 4 ॥
ଅଯ-ମ୍ପୁରୋ ଭୁଵସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣୋ ଭୌଵାଯନୋ ଵସନ୍ତଃ ପ୍ରାଣାଯନୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଵାସନ୍ତୀ ଗାଯତ୍ରିଯୈ ଗାଯତ୍ର-ଙ୍ଗାଯତ୍ରାଦୁପାଗ୍ଂ ଶୁରୁପାଗ୍ଂ ଶୋସ୍ତ୍ରିଵୃ-ତ୍ତ୍ରିଵୃତୋ ରଥନ୍ତରଗ୍ଂ ରଥନ୍ତରା-ଦ୍ଵସିଷ୍ଠ ଋଷିଃ ପ୍ରଜାପତି ଗୃହୀତଯା ତ୍ଵଯା ପ୍ରାଣ-ଙ୍ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯୋ-ଽଯ-ନ୍ଦକ୍ଷିଣା ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତସ୍ଯ ମନୋ ଵୈଶ୍ଵକର୍ମଣ-ଙ୍ଗ୍ରୀଷ୍ମୋ ମାନସସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁଗ୍ଗ୍ରୈଷ୍ମୀ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ ଐଡମୈଡା-ଦନ୍ତର୍ଯାମୋ ଽନ୍ତର୍ଯାମା-ତ୍ପଞ୍ଚଦଶଃ ପଞ୍ଚଦଶା-ଦ୍ବୃହ-ଦ୍ବୃହତୋ ଭରଦ୍ଵାଜ ଋଷିଃ ପ୍ରଜାପତି ଗୃହୀତଯା ତ୍ଵଯା ମନୋ [ତ୍ଵଯା ମନଃ, ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯୋ-ଽଯ-] 2
ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯୋ-ଽଯ-ମ୍ପଶ୍ଚା-ଦ୍ଵିଶ୍ଵଵ୍ଯଚାସ୍ତସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁର୍ଵୈଶ୍ଵଵ୍ଯଚସଂ-ଵଁର୍ଷାଣି ଚାକ୍ଷୁଷାଣି ଜଗତୀ ଵାର୍ଷୀ ଜଗତ୍ଯା ଋକ୍ଷମମୃକ୍ଷମାଚ୍ଛୁକ୍ର-ଶ୍ଶୁକ୍ରା-ଥ୍ସପ୍ତଦଶ-ସ୍ସପ୍ତଦଶା-ଦ୍ଵୈରୂପଂ-ଵୈଁରୂପା-ଦ୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଋଷିଃ ପ୍ରଜାପତି ଗୃହୀତଯା ତ୍ଵଯା ଚକ୍ଷୁର୍ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯ ଇଦମୁତ୍ତରା-ଥ୍ସୁଵସ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରୋତ୍ରଗ୍ଂ ସୌଵଗ୍ଂ ଶରଚ୍ଛ୍ରୌତ୍ର୍ଯନୁଷ୍ଟୁପ୍-ଛାରଦ୍ଯନୁଷ୍ଟୁଭଃ ସ୍ଵାରଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵାରାନ୍ମନ୍ଥୀ ମନ୍ଥିନ ଏକଵିଗ୍ଂଶ ଏକଵିଗ୍ଂଶା-ଦ୍ଵୈରାଜଂ-ଵୈଁରାଜାଜ୍ଜମଦଗ୍ନିର୍ ଋଷିଃ ପ୍ରଜାପତି ଗୃହୀତଯା [ଗୃହୀତଯା, ତ୍ଵଯା] 3
ତ୍ଵଯା ଶ୍ରୋତ୍ର-ଙ୍ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯ ଇଯମୁପରି ମତିସ୍ତସ୍ଯୈ ଵାମ୍ମାତୀ ହେମନ୍ତୋ ଵାଚ୍ଯାଯନଃ ପଙ୍କ୍ତିର୍ହୈମନ୍ତୀ ପକ୍ତ୍ଯୈ-ନ୍ନିଧନଵନ୍ନିଧନଵତ ଆଗ୍ରଯଣ ଆଗ୍ରଯଣା-ତ୍ତ୍ରିଣଵତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶୌ ତ୍ରିଣଵତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶାଭ୍ଯାଗ୍ଂ ଶାକ୍ଵରରୈଵତେ ଶାକ୍ଵରରୈଵତାଭ୍ଯାଂ-ଵିଁଶ୍ଵକର୍ମର୍ଷିଃ ପ୍ରଜାପତି ଗୃହୀତଯା ତ୍ଵଯା ଵାଚ-ଙ୍ଗୃହ୍ଣାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯଃ ॥ 4 ॥
(ତ୍ଵଯା ମନୋ-ଜମଦଗ୍ନିର୍ଋଷିଃ ପ୍ରଜାପତିଗୃହୀତଯା-ତ୍ରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 2)
ପ୍ରାଚୀ ଦିଶାଂ-ଵଁସନ୍ତ ଋତୂନାମଗ୍ନିର୍ଦେଵତା ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ରଵିଣ-ନ୍ତ୍ରିଵୃ-ଥ୍ସ୍ତୋମ-ସ୍ସ ଉ ପଞ୍ଚଦଶଵର୍ତନି-ସ୍ତ୍ର୍ଯଵିର୍ଵଯଃ କୃତମଯାନା-ମ୍ପୁରୋଵାତୋ ଵାତ-ସ୍ସାନଗ ଋଷିର୍ଦକ୍ଷିଣା ଦିଶା-ଙ୍ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୂନାମିନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଵତା କ୍ଷତ୍ର-ନ୍ଦ୍ରଵିଣ-ମ୍ପଞ୍ଚଦଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ-ସ୍ସ ଉ ସପ୍ତଦଶ ଵର୍ତନି-ର୍ଦିତ୍ଯଵାଡ୍-ଵଯସ୍ତ୍ରେତା-ଽଯାନା-ନ୍ଦକ୍ଷିଣାଦ୍ଵାତୋ ଵାତଃ ସନାତନ ଋଷିଃ ପ୍ରତୀଚୀ ଦିଶାଂ-ଵଁର୍ଷା ଋତୂନାଂ-ଵିଁଶ୍ଵେ ଦେଵା ଦେଵତା ଵି- [ଦେଵତା ଵିଟ୍, ଦ୍ରଵିଣଗ୍ଂ] 5
-ଡ୍ଦ୍ରଵିଣଗ୍ଂ ସପ୍ତଦଶ ସ୍ତୋମ-ସ୍ସ ଉ ଵେକଵିଗ୍ଂ ଶଵର୍ତନି-ସ୍ତ୍ରିଵଥ୍ସୋ ଵଯୋ ଦ୍ଵାପରୋ-ଽଯାନା-ମ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଵାତୋ ଵାତୋ-ଽହଭୂନ ଋଷିରୁଦୀଚୀ ଦିଶାଗ୍ଂ ଶରଦ୍-ଋତୂନା-ମ୍ମିତ୍ରାଵରୁଣୌ ଦେଵତା ପୁଷ୍ଟ-ନ୍ଦ୍ରଵିଣମେକଵିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ-ସ୍ସ ଉ ତ୍ରିଣଵଵର୍ତନି-ସ୍ତୁର୍ଯଵା-ଡ୍ଵଯ ଆସ୍କନ୍ଦୋ ଽଯାନାମୁତ୍ତରା-ଦ୍ଵାତୋ ଵାତଃ ପ୍ରତ୍ନ ଋଷିରୂର୍ଧ୍ଵା ଦିଶାଗ୍ଂ ହେମନ୍ତଶିଶିରାଵୃତୂନା-ମ୍ବୃହସ୍ପତିର୍ଦେଵତା ଵର୍ଚୋ ଦ୍ରଵିଣ-ନ୍ତ୍ରିଣଵ ସ୍ତୋମ-ସ୍ସ ଉ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶଵର୍ତନିଃ ପଷ୍ଠଵାଦ୍ଵଯୋ ଽଭିଭୂରଯାନାଂ-ଵିଁଷ୍ଵଗ୍ଵାତୋ ଵାତଃ ସୁପର୍ଣ ଋଷିଃ ପିତରଃ ପିତାମହାଃ ପରେ-ଽଵରେ ତେ ନଃ ପାନ୍ତୁ ତେ ନୋ-ଽଵନ୍ତ୍ଵସ୍ମି-ନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ନସ୍ମିନ୍ କ୍ଷତ୍ରେ-ଽସ୍ଯା-ମାଶିଷ୍ଯସ୍ଯା-ମ୍ପୁରୋଧାଯାମସ୍ମିନ୍ କର୍ମନ୍ନସ୍ଯା-ନ୍ଦେଵହୂତ୍ଯାମ୍ ॥ 6 ॥
ପ୍ରାଚୀ ଦିଶାଂ-ଵଁସନ୍ତ ଋତୂନାମଗ୍ନିର୍ଦେଵତା ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ରଵିଣ-ନ୍ତ୍ରିଵୃ-ଥ୍ସ୍ତୋମ-ସ୍ସ ଉ ପଞ୍ଚଦଶଵର୍ତନି-ସ୍ତ୍ର୍ଯଵିର୍ଵଯଃ କୃତମଯାନା-ମ୍ପୁରୋଵାତୋ ଵାତ-ସ୍ସାନଗ ଋଷିର୍ଦକ୍ଷିଣା ଦିଶା-ଙ୍ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୂନାମିନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଵତା କ୍ଷତ୍ର-ନ୍ଦ୍ରଵିଣ-ମ୍ପଞ୍ଚଦଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ-ସ୍ସ ଉ ସପ୍ତଦଶ ଵର୍ତନି-ର୍ଦିତ୍ଯଵାଡ୍-ଵଯସ୍ତ୍ରେତା-ଽଯାନା-ନ୍ଦକ୍ଷିଣାଦ୍ଵାତୋ ଵାତଃ ସନାତନ ଋଷିଃ ପ୍ରତୀଚୀ ଦିଶାଂ-ଵଁର୍ଷା ଋତୂନାଂ-ଵିଁଶ୍ଵେ ଦେଵା ଦେଵତା ଵି- [ଦେଵତା ଵିଟ୍, ଦ୍ରଵିଣଗ୍ଂ] 5
-ଡ୍ଦ୍ରଵିଣଗ୍ଂ ସପ୍ତଦଶ ସ୍ତୋମ-ସ୍ସ ଉ ଵେକଵିଗ୍ଂ ଶଵର୍ତନି-ସ୍ତ୍ରିଵଥ୍ସୋ ଵଯୋ ଦ୍ଵାପରୋ-ଽଯାନା-ମ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଵାତୋ ଵାତୋ-ଽହଭୂନ ଋଷିରୁଦୀଚୀ ଦିଶାଗ୍ଂ ଶରଦ୍-ଋତୂନା-ମ୍ମିତ୍ରାଵରୁଣୌ ଦେଵତା ପୁଷ୍ଟ-ନ୍ଦ୍ରଵିଣମେକଵିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ-ସ୍ସ ଉ ତ୍ରିଣଵଵର୍ତନି-ସ୍ତୁର୍ଯଵା-ଡ୍ଵଯ ଆସ୍କନ୍ଦୋ ଽଯାନାମୁତ୍ତରା-ଦ୍ଵାତୋ ଵାତଃ ପ୍ରତ୍ନ ଋଷିରୂର୍ଧ୍ଵା ଦିଶାଗ୍ଂ ହେମନ୍ତଶିଶିରାଵୃତୂନା-ମ୍ବୃହସ୍ପତିର୍ଦେଵତା ଵର୍ଚୋ ଦ୍ରଵିଣ-ନ୍ତ୍ରିଣଵ ସ୍ତୋମ-ସ୍ସ ଉ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶଵର୍ତନିଃ ପଷ୍ଠଵାଦ୍ଵଯୋ ଽଭିଭୂରଯାନାଂ-ଵିଁଷ୍ଵଗ୍ଵାତୋ ଵାତଃ ସୁପର୍ଣ ଋଷିଃ ପିତରଃ ପିତାମହାଃ ପରେ-ଽଵରେ ତେ ନଃ ପାନ୍ତୁ ତେ ନୋ-ଽଵନ୍ତ୍ଵସ୍ମି-ନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ନସ୍ମିନ୍ କ୍ଷତ୍ରେ-ଽସ୍ଯା-ମାଶିଷ୍ଯସ୍ଯା-ମ୍ପୁରୋଧାଯାମସ୍ମିନ୍ କର୍ମନ୍ନସ୍ଯା-ନ୍ଦେଵହୂତ୍ଯାମ୍ ॥ 6 ॥
(ଵିଟ୍ - ପଷ୍ଠଵା-ଦ୍ଵଯୋ - ଽଷ୍ଟାଵିଗ୍ଂଶତିଶ୍ଚ) (ଅ. 3)
ଧ୍ରୁଵକ୍ଷିତି -ର୍ଧ୍ରୁଵଯୋନି-ର୍ଧ୍ରୁଵା-ଽସି ଧ୍ରୁଵାଂ-ଯୋଁନିମା ସୀଦ ସାଦ୍ଧ୍ଯା । ଉଖ୍ଯସ୍ଯ କେତୁ-ମ୍ପ୍ରଥମ-ମ୍ପୁରସ୍ତାଦଶ୍ଵିନା-ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମିହ ତ୍ଵା ॥ ସ୍ଵେ ଦକ୍ଷେ ଦକ୍ଷପିତେହ ସୀଦ ଦେଵତ୍ରା ପୃଥିଵୀ ବୃହତୀ ରରାଣା । ସ୍ଵାସସ୍ଥା ତନୁଵା ସଂ-ଵିଁଶସ୍ଵ ପିତେଵୈଧି ସୂନଵ ଆ ସୁଶେଵା-ଽଶ୍ଵିନାଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମିହ ତ୍ଵା ॥ କୁଲାଯିନୀ ଵସୁମତୀ ଵଯୋଧା ରଯି-ନ୍ନୋ ଵର୍ଧ ବହୁଲଗ୍ଂ ସୁଵୀରମ୍ । 7
ଅପାମତି-ନ୍ଦୁର୍ମତି-ମ୍ବାଧମାନା ରାଯସ୍ପୋଷେ ଯଜ୍ଞପତିମାଭଜନ୍ତୀ ସୁଵର୍ଧେହି ଯଜମାନାଯ ପୋଷମଶ୍ଵିନା-ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମିହ ତ୍ଵା ॥ ଅଗ୍ନେଃ ପୁରୀଷମସି ଦେଵଯାନୀ ତା-ନ୍ତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵେ ଅଭି ଗୃଣନ୍ତୁ ଦେଵାଃ । ସ୍ତୋମପୃଷ୍ଠା ଘୃତଵତୀହ ସୀଦ ପ୍ରଜାଵଦସ୍ମେ ଦ୍ରଵିଣା ଽଽଯଜସ୍ଵାଶ୍ଵିନା ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମିହ ତ୍ଵା ॥ ଦିଵୋ ମୂର୍ଧା-ଽସି ପୃଥିଵ୍ଯା ନାଭିର୍ଵିଷ୍ଟମ୍ଭନୀ ଦିଶାମଧିପତ୍ନୀ ଭୁଵନାନାମ୍ । 8
ଊର୍ମିର୍ଦ୍ରଫ୍ସୋ ଅପାମସି ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତ ଋଷିରଶ୍ଵିନା-ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମିହ ତ୍ଵା ॥ ସଜୂର୍-ଋତୁଭିଃ ସଜୂର୍ଵିଧାଭିଃ ସଜୂର୍ଵସୁଭି-ସ୍ସଜୂ ରୁଦ୍ରୈ-ସ୍ସଜୂରାଦିତ୍ଯୈ-ସ୍ସଜୂର୍ଵିଶ୍ଵୈର୍ଦେଵୈ-ସ୍ସଜୂର୍ଦେଵୈ-ସ୍ସଜୂର୍ଦେଵୈର୍ଵଯୋ-ନାଧୈରଗ୍ନଯେ ତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵାନରାଯାଶ୍ଵିନା-ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମିହ ତ୍ଵା ॥ ପ୍ରାଣ-ମ୍ମେ ପାହ୍ଯପାନ-ମ୍ମେ ପାହି ଵ୍ଯାନ-ମ୍ମେ ପାହି ଚକ୍ଷୁର୍ମ ଉର୍ଵ୍ଯା ଵି ଭାହି ଶ୍ରୋତ୍ର-ମ୍ମେ ଶ୍ଲୋକଯାପ-ସ୍ପିନ୍ଵୌଷଧୀର୍ଜିନ୍ଵ ଦ୍ଵିପା-ତ୍ପାହି ଚତୁଷ୍ପାଦଵ ଦିଵୋ ଵୃଷ୍ଟିମେରଯ ॥ 9 ॥
ଧ୍ରୁଵକ୍ଷିତି -ର୍ଧ୍ରୁଵଯୋନି-ର୍ଧ୍ରୁଵା-ଽସି ଧ୍ରୁଵାଂ-ଯୋଁନିମା ସୀଦ ସାଦ୍ଧ୍ଯା । ଉଖ୍ଯସ୍ଯ କେତୁ-ମ୍ପ୍ରଥମ-ମ୍ପୁରସ୍ତାଦଶ୍ଵିନା-ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମିହ ତ୍ଵା ॥ ସ୍ଵେ ଦକ୍ଷେ ଦକ୍ଷପିତେହ ସୀଦ ଦେଵତ୍ରା ପୃଥିଵୀ ବୃହତୀ ରରାଣା । ସ୍ଵାସସ୍ଥା ତନୁଵା ସଂ-ଵିଁଶସ୍ଵ ପିତେଵୈଧି ସୂନଵ ଆ ସୁଶେଵା-ଽଶ୍ଵିନାଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମିହ ତ୍ଵା ॥ କୁଲାଯିନୀ ଵସୁମତୀ ଵଯୋଧା ରଯି-ନ୍ନୋ ଵର୍ଧ ବହୁଲଗ୍ଂ ସୁଵୀରମ୍ । 7
ଅପାମତି-ନ୍ଦୁର୍ମତି-ମ୍ବାଧମାନା ରାଯସ୍ପୋଷେ ଯଜ୍ଞପତିମାଭଜନ୍ତୀ ସୁଵର୍ଧେହି ଯଜମାନାଯ ପୋଷମଶ୍ଵିନା-ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମିହ ତ୍ଵା ॥ ଅଗ୍ନେଃ ପୁରୀଷମସି ଦେଵଯାନୀ ତା-ନ୍ତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵେ ଅଭି ଗୃଣନ୍ତୁ ଦେଵାଃ । ସ୍ତୋମପୃଷ୍ଠା ଘୃତଵତୀହ ସୀଦ ପ୍ରଜାଵଦସ୍ମେ ଦ୍ରଵିଣା ଽଽଯଜସ୍ଵାଶ୍ଵିନା ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମିହ ତ୍ଵା ॥ ଦିଵୋ ମୂର୍ଧା-ଽସି ପୃଥିଵ୍ଯା ନାଭିର୍ଵିଷ୍ଟମ୍ଭନୀ ଦିଶାମଧିପତ୍ନୀ ଭୁଵନାନାମ୍ । 8
ଊର୍ମିର୍ଦ୍ରଫ୍ସୋ ଅପାମସି ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତ ଋଷିରଶ୍ଵିନା-ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମିହ ତ୍ଵା ॥ ସଜୂର୍-ଋତୁଭିଃ ସଜୂର୍ଵିଧାଭିଃ ସଜୂର୍ଵସୁଭି-ସ୍ସଜୂ ରୁଦ୍ରୈ-ସ୍ସଜୂରାଦିତ୍ଯୈ-ସ୍ସଜୂର୍ଵିଶ୍ଵୈର୍ଦେଵୈ-ସ୍ସଜୂର୍ଦେଵୈ-ସ୍ସଜୂର୍ଦେଵୈର୍ଵଯୋ-ନାଧୈରଗ୍ନଯେ ତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵାନରାଯାଶ୍ଵିନା-ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂ ସାଦଯତାମିହ ତ୍ଵା ॥ ପ୍ରାଣ-ମ୍ମେ ପାହ୍ଯପାନ-ମ୍ମେ ପାହି ଵ୍ଯାନ-ମ୍ମେ ପାହି ଚକ୍ଷୁର୍ମ ଉର୍ଵ୍ଯା ଵି ଭାହି ଶ୍ରୋତ୍ର-ମ୍ମେ ଶ୍ଲୋକଯାପ-ସ୍ପିନ୍ଵୌଷଧୀର୍ଜିନ୍ଵ ଦ୍ଵିପା-ତ୍ପାହି ଚତୁଷ୍ପାଦଵ ଦିଵୋ ଵୃଷ୍ଟିମେରଯ ॥ 9 ॥
(ସୁଵୀରଂ - ଭୁଵନାନା - ମୁର୍ଵ୍ଯା - ସପ୍ତଦଶ ଚ) (ଅ. 4)
ତ୍ର୍ଯଵିର୍ଵଯସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ ଦିତ୍ଯଵା-ଡ୍ଵଯୋ ଵିରାଟ୍ ଛନ୍ଦଃ ପଞ୍ଚାଵିର୍ଵଯୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦସ୍ତ୍ରିଵଥ୍ସୋ ଵଯ ଉଷ୍ଣିହା ଛନ୍ଦ ସ୍ତୁର୍ଯଵା-ଡ୍ଵଯୋ-ଽନୁଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦଃ ପଷ୍ଠଵା-ଦ୍ଵଯୋ ବୃହତୀ ଛନ୍ଦ ଉକ୍ଷା ଵଯଃ ସତୋବୃହତୀ ଛନ୍ଦ ଋଷଭୋ ଵଯଃ କକୁଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଧେନୁର୍ଵଯୋ ଜଗତୀ ଛନ୍ଦୋ-ଽନଡ୍ଵାନ୍. ଵଯଃ ପଙ୍କ୍ତି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ବସ୍ତୋ ଵଯୋ ଵିଵଲ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ଵୃଷ୍ଣିର୍ଵଯୋ ଵିଶାଲ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ ପୁରୁଷୋ ଵଯ ସ୍ତନ୍ଦ୍ର-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଵଯୋ-ଽନାଧୃଷ୍ଟ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ ସିଗ୍ଂହୋ ଵଯ ଶ୍ଛଦି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଷ୍ଟଭୋଂ-ଵଁଯୋ-ଽଧିପତି ଶ୍ଛନ୍ଦଃ କ୍ଷତ୍ରଂ-ଵଁଯୋ ମଯନ୍ଦ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଵଯଃ ପରମେଷ୍ଠୀ ଛନ୍ଦୋ ମୂର୍ଧା ଵଯଃ ପ୍ରଜାପତି ଶ୍ଛନ୍ଦଃ ॥ 10 ॥
ତ୍ର୍ଯଵିର୍ଵଯସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ ଦିତ୍ଯଵା-ଡ୍ଵଯୋ ଵିରାଟ୍ ଛନ୍ଦଃ ପଞ୍ଚାଵିର୍ଵଯୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦସ୍ତ୍ରିଵଥ୍ସୋ ଵଯ ଉଷ୍ଣିହା ଛନ୍ଦ ସ୍ତୁର୍ଯଵା-ଡ୍ଵଯୋ-ଽନୁଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦଃ ପଷ୍ଠଵା-ଦ୍ଵଯୋ ବୃହତୀ ଛନ୍ଦ ଉକ୍ଷା ଵଯଃ ସତୋବୃହତୀ ଛନ୍ଦ ଋଷଭୋ ଵଯଃ କକୁଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଧେନୁର୍ଵଯୋ ଜଗତୀ ଛନ୍ଦୋ-ଽନଡ୍ଵାନ୍. ଵଯଃ ପଙ୍କ୍ତି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ବସ୍ତୋ ଵଯୋ ଵିଵଲ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ଵୃଷ୍ଣିର୍ଵଯୋ ଵିଶାଲ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ ପୁରୁଷୋ ଵଯ ସ୍ତନ୍ଦ୍ର-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଵଯୋ-ଽନାଧୃଷ୍ଟ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ ସିଗ୍ଂହୋ ଵଯ ଶ୍ଛଦି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଷ୍ଟଭୋଂ-ଵଁଯୋ-ଽଧିପତି ଶ୍ଛନ୍ଦଃ କ୍ଷତ୍ରଂ-ଵଁଯୋ ମଯନ୍ଦ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଵଯଃ ପରମେଷ୍ଠୀ ଛନ୍ଦୋ ମୂର୍ଧା ଵଯଃ ପ୍ରଜାପତି ଶ୍ଛନ୍ଦଃ ॥ 10 ॥
(ପୁରୁଷୋ ଵଯଃ - ଷ-ଡ୍ଵିଗ୍ଂଶତିଶ୍ଚ) (ଅ. 5)
ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ଅଵ୍ଯଥମାନାମିଷ୍ଟକା-ନ୍ଦୃଗ୍ଂହତଂ-ଯୁଁଵମ୍ । ପୃଷ୍ଠେନ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ-ଞ୍ଚ ଵି ବାଧତାମ୍ ॥ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତ୍ଵା ସାଦଯତ୍ଵନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ଵ୍ଯଚସ୍ଵତୀ-ମ୍ପ୍ରଥସ୍ଵତୀ-ମ୍ଭାସ୍ଵତୀଗ୍ଂ ସୂରିମତୀମା ଯା ଦ୍ଯା-ମ୍ଭାସ୍ଯା ପୃଥିଵୀମୋର୍ଵନ୍ତରିକ୍ଷ-ମନ୍ତରିକ୍ଷଂ-ଯଁଚ୍ଛାନ୍ତରିକ୍ଷ-ନ୍ଦୃଗ୍ଂହାନ୍ତରିକ୍ଷ-ମ୍ମା ହିଗ୍ଂସୀ ର୍ଵିଶ୍ଵସ୍ମୈ ପ୍ରାଣାଯାପାନାଯ ଵ୍ଯାନାଯୋଦାନାଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯୈ ଚରିତ୍ରାଯ ଵାଯୁସ୍ତ୍ଵା-ଽଭି ପାତୁ ମହ୍ଯା ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯା ଛର୍ଦିଷା [ଛର୍ଦିଷା, ଶନ୍ତମେନ ତଯା] 11
ଶନ୍ତମେନ ତଯା ଦେଵତଯା-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦ୍ଧ୍ରୁଵା ସୀଦ ॥ ରାଜ୍ଞ୍ଯସି ପ୍ରାଚୀ ଦିଗ୍-ଵିରାଡସି ଦକ୍ଷିଣା ଦି-ଖ୍ସମ୍ରାଡସି ପ୍ରତୀଚୀ ଦିଖ୍-ସ୍ଵରାଡସ୍ଯୁଦୀଚୀ ଦିଗଧିପତ୍ନ୍ଯସି ବୃହତୀ ଦିଗାଯୁର୍ମେ ପାହି ପ୍ରାଣ-ମ୍ମେ ପାହ୍ଯପାନ-ମ୍ମେ ପାହି ଵ୍ଯାନ-ମ୍ମେ ପାହି ଚକ୍ଷୁର୍ମେ ପାହି ଶ୍ରୋତ୍ର-ମ୍ମେ ପାହି ମନୋ ମେ ଜିନ୍ଵ ଵାଚ-ମ୍ମେ ପିନ୍ଵା ଽଽତ୍ମାନ-ମ୍ମେ ପାହି ଜ୍ଯୋତିର୍ମେ ଯଚ୍ଛ ॥ 12 ॥
ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ଅଵ୍ଯଥମାନାମିଷ୍ଟକା-ନ୍ଦୃଗ୍ଂହତଂ-ଯୁଁଵମ୍ । ପୃଷ୍ଠେନ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ-ଞ୍ଚ ଵି ବାଧତାମ୍ ॥ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତ୍ଵା ସାଦଯତ୍ଵନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ଵ୍ଯଚସ୍ଵତୀ-ମ୍ପ୍ରଥସ୍ଵତୀ-ମ୍ଭାସ୍ଵତୀଗ୍ଂ ସୂରିମତୀମା ଯା ଦ୍ଯା-ମ୍ଭାସ୍ଯା ପୃଥିଵୀମୋର୍ଵନ୍ତରିକ୍ଷ-ମନ୍ତରିକ୍ଷଂ-ଯଁଚ୍ଛାନ୍ତରିକ୍ଷ-ନ୍ଦୃଗ୍ଂହାନ୍ତରିକ୍ଷ-ମ୍ମା ହିଗ୍ଂସୀ ର୍ଵିଶ୍ଵସ୍ମୈ ପ୍ରାଣାଯାପାନାଯ ଵ୍ଯାନାଯୋଦାନାଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯୈ ଚରିତ୍ରାଯ ଵାଯୁସ୍ତ୍ଵା-ଽଭି ପାତୁ ମହ୍ଯା ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯା ଛର୍ଦିଷା [ଛର୍ଦିଷା, ଶନ୍ତମେନ ତଯା] 11
ଶନ୍ତମେନ ତଯା ଦେଵତଯା-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦ୍ଧ୍ରୁଵା ସୀଦ ॥ ରାଜ୍ଞ୍ଯସି ପ୍ରାଚୀ ଦିଗ୍-ଵିରାଡସି ଦକ୍ଷିଣା ଦି-ଖ୍ସମ୍ରାଡସି ପ୍ରତୀଚୀ ଦିଖ୍-ସ୍ଵରାଡସ୍ଯୁଦୀଚୀ ଦିଗଧିପତ୍ନ୍ଯସି ବୃହତୀ ଦିଗାଯୁର୍ମେ ପାହି ପ୍ରାଣ-ମ୍ମେ ପାହ୍ଯପାନ-ମ୍ମେ ପାହି ଵ୍ଯାନ-ମ୍ମେ ପାହି ଚକ୍ଷୁର୍ମେ ପାହି ଶ୍ରୋତ୍ର-ମ୍ମେ ପାହି ମନୋ ମେ ଜିନ୍ଵ ଵାଚ-ମ୍ମେ ପିନ୍ଵା ଽଽତ୍ମାନ-ମ୍ମେ ପାହି ଜ୍ଯୋତିର୍ମେ ଯଚ୍ଛ ॥ 12 ॥
(ଛର୍ଦିଷା - ପିନ୍ଵ - ଷଟ୍ଚ) (ଅ. 6)
ମା ଛନ୍ଦଃ ପ୍ରମା ଛନ୍ଦଃ ପ୍ରତିମା ଛନ୍ଦୋ-ଽସ୍ରୀଵି ଶ୍ଛନ୍ଦଃ ପଙ୍କ୍ତି ଶ୍ଛନ୍ଦ ଉଷ୍ଣିହା ଛନ୍ଦୋ ବୃହତୀ ଛନ୍ଦୋ-ଽନୁଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିରାଟ୍ ଛନ୍ଦୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ-ସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ ଜଗତୀ ଛନ୍ଦଃ ପୃଥିଵୀ ଛନ୍ଦୋ ଽନ୍ତରିକ୍ଷ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ଦ୍ଯୌ ଶ୍ଛନ୍ଦ-ସ୍ସମା ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଛନ୍ଦୋ ମନ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵାକ୍ ଛନ୍ଦଃ କୃଷି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ହିରଣ୍ଯ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ଗୌ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଽଜା ଛନ୍ଦୋ ଽଶ୍ଵ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ ॥ ଅଗ୍ନିର୍ଦେଵତା [ଅଗ୍ନିର୍ଦେଵତା, ଵାତୋ ଦେଵତା] 13
ଵାତୋ ଦେଵତା ସୂର୍ଯୋ ଦେଵତା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦେଵତା ଵସଵୋ ଦେଵତା ରୁଦ୍ରା ଦେଵତା ଽଽଦିତ୍ଯା ଦେଵତା ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଦେଵତା ମରୁତୋ ଦେଵତା ବୃହସ୍ପତି ର୍ଦେଵତେନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଵତା ଵରୁଣୋ ଦେଵତା ମୂର୍ଧା-ଽସି ରା-ଡ୍ଧ୍ରୁଵା-ଽସି ଧରୁଣା ଯନ୍ତ୍ର୍ଯସି ଯମିତ୍ରୀଷେ ତ୍ଵୋର୍ଜେ ତ୍ଵା କୃଷ୍ଯୈ ତ୍ଵା କ୍ଷେମାଯ ତ୍ଵା ଯନ୍ତ୍ରୀ ରା-ଡ୍ଧ୍ରୁଵା-ଽସି ଧରଣୀ ଧର୍ତ୍ର୍ଯସି ଧରିତ୍ର୍ଯାଯୁଷେ ତ୍ଵା ଵର୍ଚସେ ତ୍ଵୌଜସେ ତ୍ଵା ବଲାଯ ତ୍ଵା ॥ 14 ॥
ମା ଛନ୍ଦଃ ପ୍ରମା ଛନ୍ଦଃ ପ୍ରତିମା ଛନ୍ଦୋ-ଽସ୍ରୀଵି ଶ୍ଛନ୍ଦଃ ପଙ୍କ୍ତି ଶ୍ଛନ୍ଦ ଉଷ୍ଣିହା ଛନ୍ଦୋ ବୃହତୀ ଛନ୍ଦୋ-ଽନୁଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିରାଟ୍ ଛନ୍ଦୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ-ସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ ଜଗତୀ ଛନ୍ଦଃ ପୃଥିଵୀ ଛନ୍ଦୋ ଽନ୍ତରିକ୍ଷ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ଦ୍ଯୌ ଶ୍ଛନ୍ଦ-ସ୍ସମା ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଛନ୍ଦୋ ମନ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵାକ୍ ଛନ୍ଦଃ କୃଷି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ହିରଣ୍ଯ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ଗୌ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଽଜା ଛନ୍ଦୋ ଽଶ୍ଵ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ ॥ ଅଗ୍ନିର୍ଦେଵତା [ଅଗ୍ନିର୍ଦେଵତା, ଵାତୋ ଦେଵତା] 13
ଵାତୋ ଦେଵତା ସୂର୍ଯୋ ଦେଵତା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦେଵତା ଵସଵୋ ଦେଵତା ରୁଦ୍ରା ଦେଵତା ଽଽଦିତ୍ଯା ଦେଵତା ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଦେଵତା ମରୁତୋ ଦେଵତା ବୃହସ୍ପତି ର୍ଦେଵତେନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଵତା ଵରୁଣୋ ଦେଵତା ମୂର୍ଧା-ଽସି ରା-ଡ୍ଧ୍ରୁଵା-ଽସି ଧରୁଣା ଯନ୍ତ୍ର୍ଯସି ଯମିତ୍ରୀଷେ ତ୍ଵୋର୍ଜେ ତ୍ଵା କୃଷ୍ଯୈ ତ୍ଵା କ୍ଷେମାଯ ତ୍ଵା ଯନ୍ତ୍ରୀ ରା-ଡ୍ଧ୍ରୁଵା-ଽସି ଧରଣୀ ଧର୍ତ୍ର୍ଯସି ଧରିତ୍ର୍ଯାଯୁଷେ ତ୍ଵା ଵର୍ଚସେ ତ୍ଵୌଜସେ ତ୍ଵା ବଲାଯ ତ୍ଵା ॥ 14 ॥
(ଦେଵତା - ଽଽଯୁଷେ ତ୍ଵା - ଷଟ୍ ଚ ) (ଅ. 7)
ଆଶୁସ୍ତ୍ରିଵୃ-ଦ୍ଭାନ୍ତଃ ପଞ୍ଚଦଶୋ ଵ୍ଯୋମ ସପ୍ତଦଶଃ ପ୍ରତୂର୍ତିରଷ୍ଟାଦଶ ସ୍ତପୋ ନଵଦଶୋ ଽଭିଵର୍ତ-ସ୍ସଵିଗ୍ଂଶୋ ଧରୁଣ ଏକଵିଗ୍ଂଶୋ ଵର୍ଚୋ ଦ୍ଵାଵିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସମ୍ଭରଣସ୍ତ୍ରଯୋଵିଗ୍ଂଶୋ ଯୋନିଶ୍ଚତୁର୍ଵିଗ୍ଂଶୋ ଗର୍ଭାଃ ପଞ୍ଚଵିଗ୍ଂଶ ଓଜସ୍ତ୍ରିଣଵଃ କ୍ରତୁରେକତ୍ରିଗ୍ଂଶଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶୋ ବ୍ରଦ୍ଧ୍ନସ୍ଯ ଵିଷ୍ଟପ-ଞ୍ଚତୁସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶୋ ନାକଃ ଷଟ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶୋ ଵିଵର୍ତୋ-ଽଷ୍ଟାଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶୋ ଧର୍ତ୍ରଶ୍ଚତୁଷ୍ଟୋମଃ ॥ 15 ॥
ଆଶୁସ୍ତ୍ରିଵୃ-ଦ୍ଭାନ୍ତଃ ପଞ୍ଚଦଶୋ ଵ୍ଯୋମ ସପ୍ତଦଶଃ ପ୍ରତୂର୍ତିରଷ୍ଟାଦଶ ସ୍ତପୋ ନଵଦଶୋ ଽଭିଵର୍ତ-ସ୍ସଵିଗ୍ଂଶୋ ଧରୁଣ ଏକଵିଗ୍ଂଶୋ ଵର୍ଚୋ ଦ୍ଵାଵିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସମ୍ଭରଣସ୍ତ୍ରଯୋଵିଗ୍ଂଶୋ ଯୋନିଶ୍ଚତୁର୍ଵିଗ୍ଂଶୋ ଗର୍ଭାଃ ପଞ୍ଚଵିଗ୍ଂଶ ଓଜସ୍ତ୍ରିଣଵଃ କ୍ରତୁରେକତ୍ରିଗ୍ଂଶଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶୋ ବ୍ରଦ୍ଧ୍ନସ୍ଯ ଵିଷ୍ଟପ-ଞ୍ଚତୁସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶୋ ନାକଃ ଷଟ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶୋ ଵିଵର୍ତୋ-ଽଷ୍ଟାଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶୋ ଧର୍ତ୍ରଶ୍ଚତୁଷ୍ଟୋମଃ ॥ 15 ॥
(ଆଶୁଃ - ସପ୍ତତ୍ରିଗ୍ଂଶତ୍) (ଅ. 8)
ଅଗ୍ନେର୍ଭାଗୋ-ଽସି ଦୀକ୍ଷାଯା ଆଧିପତ୍ଯ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ପୃତ-ନ୍ତ୍ରିଵୃ-ଥ୍ସ୍ତୋମ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭାଗୋ-ଽସି ଵିଷ୍ଣୋରାଧିପତ୍ଯ-ଙ୍କ୍ଷତ୍ରଗ୍ଗ୍ ସ୍ପୃତ-ମ୍ପଞ୍ଚଦଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ ନୃଚକ୍ଷସା-ମ୍ଭାଗୋ-ଽସି ଧାତୁରାଧିପତ୍ଯ-ଞ୍ଜନିତ୍ରଗ୍ଗ୍ ସ୍ପୃତଗ୍ଂ ସପ୍ତଦଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ ମିତ୍ରସ୍ଯ ଭାଗୋ-ଽସି ଵରୁଣସ୍ଯା-ଽଽଧିପତ୍ଯ-ନ୍ଦିଵୋ ଵୃଷ୍ଟିର୍ଵାତା-ସ୍ସ୍ପୃତା ଏକଵିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ-ଽଦିତ୍ଯୈ ଭାଗୋ-ଽସି ପୂଷ୍ଣ ଆଧିପତ୍ଯମୋଜଃ ସ୍ପୃତ-ନ୍ତ୍ରିଣଵ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ ଵସୂନା-ମ୍ଭାଗୋ-ଽସି [ ] 16
ରୁଦ୍ରାଣାମାଧିପତ୍ଯ-ଞ୍ଚତୁଷ୍ପା-ଥ୍ସ୍ପୃତ-ଞ୍ଚତୁର୍ଵିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ ଆଦିତ୍ଯାନା-ମ୍ଭାଗୋ-ଽସି ମରୁତାମାଧିପତ୍ଯ-ଙ୍ଗର୍ଭା-ସ୍ସ୍ପୃତାଃ ପଞ୍ଚଵିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ ଦେଵସ୍ଯ ସଵିତୁର୍ଭାଗୋ-ଽସି ବୃହସ୍ପତେରାଧିପତ୍ଯଗ୍ଂ ସମୀଚୀର୍ଦିଶଃ ସ୍ପୃତାଶ୍ଚତୁଷ୍ଟୋମ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ ଯାଵାନା-ମ୍ଭାଗୋ-ଽସ୍ଯଯାଵାନାମାଧିପତ୍ଯ-ମ୍ପ୍ରଜା-ସ୍ସ୍ପୃତା-ଶ୍ଚତୁ-ଶ୍ଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ ଋଭୂଣା-ମ୍ଭାଗୋ-ଽସି ଵିଶ୍ଵେଷା-ନ୍ଦେଵାନାମାଧିପତ୍ଯ-ମ୍ଭୂତ-ନ୍ନିଶାନ୍ତଗ୍ଗ୍ ସ୍ପୃତ-ନ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମଃ ॥ 17 ॥
ଅଗ୍ନେର୍ଭାଗୋ-ଽସି ଦୀକ୍ଷାଯା ଆଧିପତ୍ଯ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ପୃତ-ନ୍ତ୍ରିଵୃ-ଥ୍ସ୍ତୋମ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭାଗୋ-ଽସି ଵିଷ୍ଣୋରାଧିପତ୍ଯ-ଙ୍କ୍ଷତ୍ରଗ୍ଗ୍ ସ୍ପୃତ-ମ୍ପଞ୍ଚଦଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ ନୃଚକ୍ଷସା-ମ୍ଭାଗୋ-ଽସି ଧାତୁରାଧିପତ୍ଯ-ଞ୍ଜନିତ୍ରଗ୍ଗ୍ ସ୍ପୃତଗ୍ଂ ସପ୍ତଦଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ ମିତ୍ରସ୍ଯ ଭାଗୋ-ଽସି ଵରୁଣସ୍ଯା-ଽଽଧିପତ୍ଯ-ନ୍ଦିଵୋ ଵୃଷ୍ଟିର୍ଵାତା-ସ୍ସ୍ପୃତା ଏକଵିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ-ଽଦିତ୍ଯୈ ଭାଗୋ-ଽସି ପୂଷ୍ଣ ଆଧିପତ୍ଯମୋଜଃ ସ୍ପୃତ-ନ୍ତ୍ରିଣଵ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ ଵସୂନା-ମ୍ଭାଗୋ-ଽସି [ ] 16
ରୁଦ୍ରାଣାମାଧିପତ୍ଯ-ଞ୍ଚତୁଷ୍ପା-ଥ୍ସ୍ପୃତ-ଞ୍ଚତୁର୍ଵିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ ଆଦିତ୍ଯାନା-ମ୍ଭାଗୋ-ଽସି ମରୁତାମାଧିପତ୍ଯ-ଙ୍ଗର୍ଭା-ସ୍ସ୍ପୃତାଃ ପଞ୍ଚଵିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ ଦେଵସ୍ଯ ସଵିତୁର୍ଭାଗୋ-ଽସି ବୃହସ୍ପତେରାଧିପତ୍ଯଗ୍ଂ ସମୀଚୀର୍ଦିଶଃ ସ୍ପୃତାଶ୍ଚତୁଷ୍ଟୋମ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ ଯାଵାନା-ମ୍ଭାଗୋ-ଽସ୍ଯଯାଵାନାମାଧିପତ୍ଯ-ମ୍ପ୍ରଜା-ସ୍ସ୍ପୃତା-ଶ୍ଚତୁ-ଶ୍ଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ ଋଭୂଣା-ମ୍ଭାଗୋ-ଽସି ଵିଶ୍ଵେଷା-ନ୍ଦେଵାନାମାଧିପତ୍ଯ-ମ୍ଭୂତ-ନ୍ନିଶାନ୍ତଗ୍ଗ୍ ସ୍ପୃତ-ନ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମଃ ॥ 17 ॥
(ଵସୂନା-ମ୍ଭାଗୋ-ଽସି - ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 9)
ଏକଯା-ଽସ୍ତୁଵତ ପ୍ରଜା ଅଧୀଯନ୍ତ ପ୍ରଜାପତିରଧିପତିରାସୀ-ତ୍ତିସୃଭିରସ୍ତୁଵତ ବ୍ରହ୍ମାସୃଜ୍ଯତ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି-ରଧିପତିରାସୀ-ତ୍ପଞ୍ଚଭିରସ୍ତୁଵତ ଭୂତାନ୍ଯସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଭୂତାନା-ମ୍ପତିରଧିପତିରାସୀ-ଥ୍ସପ୍ତଭିରସ୍ତୁଵତ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଧାତା-ଧିପତିରାସୀ-ନ୍ନଵଭିରସ୍ତୁଵତ ପିତରୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତା-ଽଦିତିରଧିପତ୍ନ୍ଯାସୀ-ଦେକାଦଶଭି-ରସ୍ତୁଵତର୍ତଵୋ-ଽ ସୃଜ୍ଯନ୍ତା- ଽଽର୍ତଵୋ-ଽଧିପତି-ରାସୀ-ତ୍ତ୍ରଯୋଦଶଭି-ରସ୍ତୁଵତ ମାସା ଅସୃଜ୍ଯନ୍ତ ସଂଵଁଥ୍ସରୋ-ଽଧିପତି- [-ଽଧିପତିଃ, ଆସୀ-ତ୍ପଞ୍ଚଦଶଭିରସ୍ତୁଵତ] 18
-ରାସୀ-ତ୍ପଞ୍ଚଦଶଭିରସ୍ତୁଵତ କ୍ଷତ୍ରମସୃଜ୍ଯତେନ୍ଦ୍ରୋ ଽଧିପତିରାସୀ-ଥ୍ସପ୍ତଦଶଭିରସ୍ତୁଵତ ପଶଵୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ବୃହସ୍ପତିରଧିପତି-ରାସୀନ୍ନଵଦଶଭି-ରସ୍ତୁଵତ ଶୂଦ୍ରାର୍ଯାଵସୃଜ୍ଯେତାମହୋରାତ୍ରେ ଅଧିପତ୍ନୀ ଆସ୍ତାମେକଵିଗ୍ଂ ଶତ୍ଯା-ଽସ୍ତୁଵତୈକଶଫାଃ ପଶଵୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଵରୁଣୋ ଽଧିପତିରାସୀ-ତ୍ତ୍ରଯୋଵିଗ୍ଂଶତ୍ଯା-ଽସ୍ତୁଵତ କ୍ଷୁଦ୍ରାଃ ପଶଵୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ପୂଷା ଽଧିପତିରାସୀ-ତ୍ପଞ୍ଚଵିଗ୍ଂଶତ୍ଯା ଽସ୍ତୁଵତା-ଽଽରଣ୍ଯାଃ ପଶଵୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଵାଯୁରଧିପତିରାସୀ-ଥ୍ସପ୍ତଵିଗ୍ଂଶତ୍ଯା-ଽସ୍ତୁଵତ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଵ୍ଯୈ- [ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଵି, ଈତାଂ-ଵଁସଵୋ ରୁଦ୍ରା] 19
-ତାଂ-ଵଁସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଆଦିତ୍ଯା ଅନୁ ଵ୍ଯାଯ-ନ୍ତେଷାମାଧିପତ୍ଯମାସୀ-ନ୍ନଵଵିଗ୍ଂ ଶତ୍ଯା-ଽସ୍ତୁଵତ ଵନସ୍ପତଯୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ସୋମୋ ଽଧିପତିରାସୀ-ଦେକତ୍ରିଗ୍ଂଶତା ଽସ୍ତୁଵତ ପ୍ରଜା ଅସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଯାଵାନା-ଞ୍ଚାଯାଵାନା-ଞ୍ଚା-ଽଽଧିପତ୍ଯମାସୀ-ତ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶତା ଽସ୍ତୁଵତ ଭୂତାନ୍ଯଶାମ୍ଯ-ନ୍ପ୍ରଜାପତିଃ ପରମେଷ୍ଠ୍ଯଧିପତିରାସୀତ୍ ॥ 20 ॥
ଏକଯା-ଽସ୍ତୁଵତ ପ୍ରଜା ଅଧୀଯନ୍ତ ପ୍ରଜାପତିରଧିପତିରାସୀ-ତ୍ତିସୃଭିରସ୍ତୁଵତ ବ୍ରହ୍ମାସୃଜ୍ଯତ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି-ରଧିପତିରାସୀ-ତ୍ପଞ୍ଚଭିରସ୍ତୁଵତ ଭୂତାନ୍ଯସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଭୂତାନା-ମ୍ପତିରଧିପତିରାସୀ-ଥ୍ସପ୍ତଭିରସ୍ତୁଵତ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଧାତା-ଧିପତିରାସୀ-ନ୍ନଵଭିରସ୍ତୁଵତ ପିତରୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତା-ଽଦିତିରଧିପତ୍ନ୍ଯାସୀ-ଦେକାଦଶଭି-ରସ୍ତୁଵତର୍ତଵୋ-ଽ ସୃଜ୍ଯନ୍ତା- ଽଽର୍ତଵୋ-ଽଧିପତି-ରାସୀ-ତ୍ତ୍ରଯୋଦଶଭି-ରସ୍ତୁଵତ ମାସା ଅସୃଜ୍ଯନ୍ତ ସଂଵଁଥ୍ସରୋ-ଽଧିପତି- [-ଽଧିପତିଃ, ଆସୀ-ତ୍ପଞ୍ଚଦଶଭିରସ୍ତୁଵତ] 18
-ରାସୀ-ତ୍ପଞ୍ଚଦଶଭିରସ୍ତୁଵତ କ୍ଷତ୍ରମସୃଜ୍ଯତେନ୍ଦ୍ରୋ ଽଧିପତିରାସୀ-ଥ୍ସପ୍ତଦଶଭିରସ୍ତୁଵତ ପଶଵୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ବୃହସ୍ପତିରଧିପତି-ରାସୀନ୍ନଵଦଶଭି-ରସ୍ତୁଵତ ଶୂଦ୍ରାର୍ଯାଵସୃଜ୍ଯେତାମହୋରାତ୍ରେ ଅଧିପତ୍ନୀ ଆସ୍ତାମେକଵିଗ୍ଂ ଶତ୍ଯା-ଽସ୍ତୁଵତୈକଶଫାଃ ପଶଵୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଵରୁଣୋ ଽଧିପତିରାସୀ-ତ୍ତ୍ରଯୋଵିଗ୍ଂଶତ୍ଯା-ଽସ୍ତୁଵତ କ୍ଷୁଦ୍ରାଃ ପଶଵୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ପୂଷା ଽଧିପତିରାସୀ-ତ୍ପଞ୍ଚଵିଗ୍ଂଶତ୍ଯା ଽସ୍ତୁଵତା-ଽଽରଣ୍ଯାଃ ପଶଵୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଵାଯୁରଧିପତିରାସୀ-ଥ୍ସପ୍ତଵିଗ୍ଂଶତ୍ଯା-ଽସ୍ତୁଵତ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଵ୍ଯୈ- [ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଵି, ଈତାଂ-ଵଁସଵୋ ରୁଦ୍ରା] 19
-ତାଂ-ଵଁସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଆଦିତ୍ଯା ଅନୁ ଵ୍ଯାଯ-ନ୍ତେଷାମାଧିପତ୍ଯମାସୀ-ନ୍ନଵଵିଗ୍ଂ ଶତ୍ଯା-ଽସ୍ତୁଵତ ଵନସ୍ପତଯୋ-ଽସୃଜ୍ଯନ୍ତ ସୋମୋ ଽଧିପତିରାସୀ-ଦେକତ୍ରିଗ୍ଂଶତା ଽସ୍ତୁଵତ ପ୍ରଜା ଅସୃଜ୍ଯନ୍ତ ଯାଵାନା-ଞ୍ଚାଯାଵାନା-ଞ୍ଚା-ଽଽଧିପତ୍ଯମାସୀ-ତ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶତା ଽସ୍ତୁଵତ ଭୂତାନ୍ଯଶାମ୍ଯ-ନ୍ପ୍ରଜାପତିଃ ପରମେଷ୍ଠ୍ଯଧିପତିରାସୀତ୍ ॥ 20 ॥
(ସଂଵଁଥ୍ସରୋ-ଽଧିପତି- ର୍ଵି - ପଞ୍ଚତ୍ରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 10)
ଇଯମେଵ ସା ଯା ପ୍ରଥମା ଵ୍ଯୌଚ୍ଛଦନ୍ତରସ୍ଯା-ଞ୍ଚରତି ପ୍ରଵିଷ୍ଟା । ଵଧୂର୍ଜଜାନ ନଵଗଜ୍ଜନିତ୍ରୀ ତ୍ରଯ ଏନା-ମ୍ମହିମାନଃ ସଚନ୍ତେ ॥ ଛନ୍ଦସ୍ଵତୀ ଉଷସା ପେପିଶାନେ ସମାନଂ-ଯୋଁନିମନୁ ସଞ୍ଚରନ୍ତୀ । ସୂର୍ଯପତ୍ନୀ ଵି ଚରତଃ ପ୍ରଜାନତୀ କେତୁ-ଙ୍କୃଣ୍ଵାନେ ଅଜର ଭୂରିରେତସା ॥ ଋତସ୍ଯ ପନ୍ଥାମନୁ ତିସ୍ର ଆ-ଽଗୁସ୍ତ୍ରଯୋ ଘର୍ମାସୋ ଅନୁ ଜ୍ଯୋତିଷା-ଽଽଗୁଃ । ପ୍ରଜାମେକା ରକ୍ଷତ୍ଯୂର୍ଜମେକା [ ] 21
ଵ୍ରତମେକା ରକ୍ଷତି ଦେଵଯୂନାମ୍ ॥ ଚତୁଷ୍ଟୋମୋ ଅଭଵଦ୍ଯା ତୁରୀଯା ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପକ୍ଷାଵୃଷଯୋ ଭଵନ୍ତୀ । ଗାଯତ୍ରୀ-ନ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ-ଞ୍ଜଗତୀମନୁଷ୍ଟୁଭ-ମ୍ବୃହଦର୍କଂ-ଯୁଁଞ୍ଜାନା-ସ୍ସୁଵରା-ଽଭରନ୍ନିଦମ୍ ॥ ପଞ୍ଚଭିର୍ଧାତା ଵି ଦଧାଵିଦଂ-ଯଁ-ତ୍ତାସାଗ୍ ସ୍ଵସୄରଜନଯ-ତ୍ପଞ୍ଚପଞ୍ଚ । ତାସାମୁ ଯନ୍ତି ପ୍ରଯଵେଣ ପଞ୍ଚ ନାନା ରୂପାଣି କ୍ରତଵୋ ଵସାନାଃ ॥ ତ୍ରିଗ୍ଂଶ-ଥ୍ସ୍ଵସାର ଉପଯନ୍ତି ନିଷ୍କୃତଗ୍ଂ ସମାନ-ଙ୍କେତୁ-ମ୍ପ୍ରତିମୁଞ୍ଚମାନାଃ । 22
ଋତୂଗ୍ସ୍ତନ୍ଵତେ କଵଯଃ ପ୍ରଜାନତୀର୍ମଦ୍ଧ୍ଯେଛନ୍ଦସଃ ପରି ଯନ୍ତି ଭାସ୍ଵତୀଃ ॥ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀ ପ୍ରତି ମୁଞ୍ଚତେ ନଭୋ ରାତ୍ରୀ ଦେଵୀ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଵ୍ରତାନି । ଵି ପଶ୍ଯନ୍ତି ପଶଵୋ ଜାଯମାନା ନାନାରୂପା ମାତୁରସ୍ଯା ଉପସ୍ଥେ ॥ ଏକାଷ୍ଟକା ତପସା ତପ୍ଯମାନା ଜଜାନ ଗର୍ଭ-ମ୍ମହିମାନମିନ୍ଦ୍ରମ୍ । ତେନ ଦସ୍ଯୂନ୍ ଵ୍ଯସହନ୍ତ ଦେଵା ହନ୍ତା-ଽସୁରାଣା-ମଭଵଚ୍ଛଚୀଭିଃ ॥ ଅନାନୁଜାମନୁଜା-ମ୍ମାମକର୍ତ ସତ୍ଯଂ-ଵଁଦନ୍ତ୍ଯନ୍ଵିଚ୍ଛ ଏତତ୍ । ଭୂଯାସ- [ଭୂଯାସମ୍, ଅସ୍ଯ ସୁମତୌ ଯଥା] 23
ମସ୍ଯ ସୁମତୌ ଯଥା ଯୂଯମନ୍ଯା ଵୋ ଅନ୍ଯାମତି ମା ପ୍ର ଯୁକ୍ତ ॥ ଅଭୂନ୍ମମ ସୁମତୌ ଵିଶ୍ଵଵେଦା ଆଷ୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାମଵିଦଦ୍ଧି ଗାଧମ୍ । ଭୂଯାସମସ୍ଯ ସୁମତୌ ଯଥା ଯୂଯମନ୍ଯା ଵୋ ଅନ୍ଯାମତି ମା ପ୍ରଯୁକ୍ତ ॥ ପଞ୍ଚ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟୀରନୁ ପଞ୍ଚ ଦୋହା ଗା-ମ୍ପଞ୍ଚନାମ୍ନୀମୃତଵୋ-ଽନୁ ପଞ୍ଚ । ପଞ୍ଚ ଦିଶଃ ପଞ୍ଚଦଶେନ କୢପ୍ତା-ସ୍ସମାନମୂର୍ଧ୍ନୀରଭି ଲୋକମେକମ୍ ॥ 24 ॥
ଇଯମେଵ ସା ଯା ପ୍ରଥମା ଵ୍ଯୌଚ୍ଛଦନ୍ତରସ୍ଯା-ଞ୍ଚରତି ପ୍ରଵିଷ୍ଟା । ଵଧୂର୍ଜଜାନ ନଵଗଜ୍ଜନିତ୍ରୀ ତ୍ରଯ ଏନା-ମ୍ମହିମାନଃ ସଚନ୍ତେ ॥ ଛନ୍ଦସ୍ଵତୀ ଉଷସା ପେପିଶାନେ ସମାନଂ-ଯୋଁନିମନୁ ସଞ୍ଚରନ୍ତୀ । ସୂର୍ଯପତ୍ନୀ ଵି ଚରତଃ ପ୍ରଜାନତୀ କେତୁ-ଙ୍କୃଣ୍ଵାନେ ଅଜର ଭୂରିରେତସା ॥ ଋତସ୍ଯ ପନ୍ଥାମନୁ ତିସ୍ର ଆ-ଽଗୁସ୍ତ୍ରଯୋ ଘର୍ମାସୋ ଅନୁ ଜ୍ଯୋତିଷା-ଽଽଗୁଃ । ପ୍ରଜାମେକା ରକ୍ଷତ୍ଯୂର୍ଜମେକା [ ] 21
ଵ୍ରତମେକା ରକ୍ଷତି ଦେଵଯୂନାମ୍ ॥ ଚତୁଷ୍ଟୋମୋ ଅଭଵଦ୍ଯା ତୁରୀଯା ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପକ୍ଷାଵୃଷଯୋ ଭଵନ୍ତୀ । ଗାଯତ୍ରୀ-ନ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ-ଞ୍ଜଗତୀମନୁଷ୍ଟୁଭ-ମ୍ବୃହଦର୍କଂ-ଯୁଁଞ୍ଜାନା-ସ୍ସୁଵରା-ଽଭରନ୍ନିଦମ୍ ॥ ପଞ୍ଚଭିର୍ଧାତା ଵି ଦଧାଵିଦଂ-ଯଁ-ତ୍ତାସାଗ୍ ସ୍ଵସୄରଜନଯ-ତ୍ପଞ୍ଚପଞ୍ଚ । ତାସାମୁ ଯନ୍ତି ପ୍ରଯଵେଣ ପଞ୍ଚ ନାନା ରୂପାଣି କ୍ରତଵୋ ଵସାନାଃ ॥ ତ୍ରିଗ୍ଂଶ-ଥ୍ସ୍ଵସାର ଉପଯନ୍ତି ନିଷ୍କୃତଗ୍ଂ ସମାନ-ଙ୍କେତୁ-ମ୍ପ୍ରତିମୁଞ୍ଚମାନାଃ । 22
ଋତୂଗ୍ସ୍ତନ୍ଵତେ କଵଯଃ ପ୍ରଜାନତୀର୍ମଦ୍ଧ୍ଯେଛନ୍ଦସଃ ପରି ଯନ୍ତି ଭାସ୍ଵତୀଃ ॥ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀ ପ୍ରତି ମୁଞ୍ଚତେ ନଭୋ ରାତ୍ରୀ ଦେଵୀ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଵ୍ରତାନି । ଵି ପଶ୍ଯନ୍ତି ପଶଵୋ ଜାଯମାନା ନାନାରୂପା ମାତୁରସ୍ଯା ଉପସ୍ଥେ ॥ ଏକାଷ୍ଟକା ତପସା ତପ୍ଯମାନା ଜଜାନ ଗର୍ଭ-ମ୍ମହିମାନମିନ୍ଦ୍ରମ୍ । ତେନ ଦସ୍ଯୂନ୍ ଵ୍ଯସହନ୍ତ ଦେଵା ହନ୍ତା-ଽସୁରାଣା-ମଭଵଚ୍ଛଚୀଭିଃ ॥ ଅନାନୁଜାମନୁଜା-ମ୍ମାମକର୍ତ ସତ୍ଯଂ-ଵଁଦନ୍ତ୍ଯନ୍ଵିଚ୍ଛ ଏତତ୍ । ଭୂଯାସ- [ଭୂଯାସମ୍, ଅସ୍ଯ ସୁମତୌ ଯଥା] 23
ମସ୍ଯ ସୁମତୌ ଯଥା ଯୂଯମନ୍ଯା ଵୋ ଅନ୍ଯାମତି ମା ପ୍ର ଯୁକ୍ତ ॥ ଅଭୂନ୍ମମ ସୁମତୌ ଵିଶ୍ଵଵେଦା ଆଷ୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାମଵିଦଦ୍ଧି ଗାଧମ୍ । ଭୂଯାସମସ୍ଯ ସୁମତୌ ଯଥା ଯୂଯମନ୍ଯା ଵୋ ଅନ୍ଯାମତି ମା ପ୍ରଯୁକ୍ତ ॥ ପଞ୍ଚ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟୀରନୁ ପଞ୍ଚ ଦୋହା ଗା-ମ୍ପଞ୍ଚନାମ୍ନୀମୃତଵୋ-ଽନୁ ପଞ୍ଚ । ପଞ୍ଚ ଦିଶଃ ପଞ୍ଚଦଶେନ କୢପ୍ତା-ସ୍ସମାନମୂର୍ଧ୍ନୀରଭି ଲୋକମେକମ୍ ॥ 24 ॥
ଋତସ୍ଯ ଗର୍ଭଃ ପ୍ରଥମା ଵ୍ଯୂଷୁଷ୍ଯପାମେକା ମହିମାନ-ମ୍ବିଭର୍ତି । ସୂର୍ଯସ୍ଯୈକା ଚରତି ନିଷ୍କୃତେଷୁ ଘର୍ମସ୍ଯୈକା ସଵିତୈକା-ନ୍ନି ଯଚ୍ଛତି ॥ ଯା ପ୍ରଥମା ଵ୍ଯୌଚ୍ଛ-ଥ୍ସା ଧେନୁରଭଵଦ୍ଯମେ । ସା ନଃ ପଯସ୍ଵତୀ ଧୁକ୍ଷ୍ଵୋତ୍ତରାମୁତ୍ତରାଗ୍ଂ ସମାମ୍ ॥ ଶୁକ୍ରର୍ଷଭା ନଭସା ଜ୍ଯୋତିଷା ଽଽଗା-ଦ୍ଵିଶ୍ଵରୂପା ଶବଲୀରଗ୍ନିକେତୁଃ । ସମାନମର୍ଥଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵପସ୍ଯମାନା ବିଭ୍ରତୀ ଜରାମଜର ଉଷ ଆ-ଽଗାଃ ॥ ଋତୂନା-ମ୍ପତ୍ନୀ ପ୍ରଥମେଯମା-ଽଗାଦହ୍ନା-ନ୍ନେତ୍ରୀ ଜନିତ୍ରୀ ପ୍ରଜାନାମ୍ । ଏକା ସତୀ ବହୁଧୋଷୋ ଵ୍ଯୁଚ୍ଛସ୍ଯଜୀର୍ଣା ତ୍ଵ-ଞ୍ଜରଯସି ସର୍ଵମନ୍ଯତ୍ ॥ 25 ॥
(ଊର୍ଜମେକା - ପ୍ରତିମୁଞ୍ଚମାନା - ଭୂଯାସ - ମେକଂ - ପତ୍ନ୍ଯେ କାନ୍ନ ଵିଗ୍ଂଶତିଶ୍ଚ) (ଅ. 11)
ଅଗ୍ନେ ଜାତା-ନ୍ପ୍ରଣୁଦା ନ-ସ୍ସପତ୍ନା-ନ୍ପ୍ରତ୍ଯଜାତାଞ୍ଜାତଵେଦୋ ନୁଦସ୍ଵ । ଅସ୍ମେ ଦୀଦିହି ସୁମନା ଅହେଡ-ନ୍ତଵ ସ୍ଯାଗ୍ଂ ଶର୍ମ-ନ୍ତ୍ରିଵରୂଥ ଉଦ୍ଭିତ୍ ॥ ସହସା ଜାତା-ନ୍ପ୍ରଣୁଦାନ-ସ୍ସପତ୍ନା-ନ୍ପ୍ରତ୍ଯଜାତାଞ୍ଜାତଵେଦୋ ନୁଦସ୍ଵ । ଅଧି ନୋ ବ୍ରୂହି ସୁମନସ୍ଯମାନୋ ଵଯଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯାମ ପ୍ରଣୁଦା ନ-ସ୍ସପତ୍ନାନ୍ ॥ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ ଵର୍ଚୋ ଦ୍ରଵିଣଗ୍ଂ ଷୋଡଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ ଓଜୋ ଦ୍ରଵିଣ-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପୁରୀଷମ- [ପୁରୀଷମସି, ଅଫ୍ସୋ ନାମ ।] 26
-ସ୍ଯଫ୍ସୋ ନାମ । ଏଵ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵରିଵ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ ଶଭୂଂ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ ପରିଭୂ ଶ୍ଛନ୍ଦ ଆଚ୍ଛଚ୍ଛନ୍ଦୋ ମନ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵ୍ଯଚ ଶ୍ଛନ୍ଦ-ସ୍ସିନ୍ଧୁ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ ସମୁଦ୍ର-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ ସଲିଲ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ ସଂଯଁଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଯଚ୍ଛନ୍ଦୋ ବୃହଚ୍ଛନ୍ଦୋ ରଥନ୍ତର-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ନିକାଯ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଵଧ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଗିର ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଭ୍ରଜ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ ସଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ ଽନୁଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦଃ କକୁଚ୍ଛନ୍ଦ ସ୍ତ୍ରିକକୁଚ୍ଛନ୍ଦଃ କାଵ୍ଯ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ -ଽଙ୍କୁପ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ [-ଽଙ୍କୁପ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ, ପଦପଙ୍କ୍ତି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ] 27
ପଦପଙ୍କ୍ତି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଽକ୍ଷରପଙ୍କ୍ତି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଷ୍ଟାରପଙ୍କ୍ତି ଶ୍ଛନ୍ଦଃ କ୍ଷୁରୋ ଭୃଜ୍ଵାଞ୍ଛନ୍ଦଃ ପ୍ରଚ୍ଛଚ୍ଛନ୍ଦଃ ପକ୍ଷ ଶ୍ଛନ୍ଦ ଏଵ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵରିଵ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵଯ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵଯସ୍କୃଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଶାଲ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଷ୍ପର୍ଧା ଶ୍ଛନ୍ଦ ଶ୍ଛଦି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଦୂରୋହଣ-ଞ୍ଛନ୍ଦସ୍ତନ୍ଦ୍ର-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ଽଙ୍କାଙ୍କ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ ॥ 28 ॥
(ଅସ୍ଯ - ଙ୍କୁପଞ୍ଛନ୍ଦ - ସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 12)
ଅଗ୍ନିର୍ଵୃତ୍ରାଣି ଜଙ୍ଘନ-ଦ୍ଦ୍ରଵିଣସ୍ଯୁର୍ଵିପନ୍ଯଯା । ସମିଦ୍ଧ-ଶ୍ଶୁକ୍ର ଆହୁତଃ ॥ ତ୍ଵଗ୍ଂ ସୋମାସି ସତ୍ପତିସ୍ତ୍ଵଗ୍ଂ ରାଜୋତ ଵୃତ୍ରହା । ତ୍ଵ-ମ୍ଭଦ୍ରୋ ଅସି କ୍ରତୁଃ ॥ ଭଦ୍ରା ତେ ଅଗ୍ନେ ସ୍ଵନୀକ ସଦୃଙ୍ଗ୍ଘୋରସ୍ଯ ସତୋ ଵିଷୁଣସ୍ଯ ଚାରୁଃ । ନ ଯ-ତ୍ତେ ଶୋଚିସ୍ତମସା ଵରନ୍ତ ନ ଧ୍ଵସ୍ମାନସ୍ତନୁଵି ରେପ ଆ ଧୁଃ ॥ ଭଦ୍ର-ନ୍ତେ ଅଗ୍ନେ ସହସିନ୍ନନୀକମୁପାକ ଆ ରୋଚତେ ସୂର୍ଯସ୍ଯ । 29
ରୁଶ-ଦ୍ଦୃଶେ ଦଦୃଶେ ନକ୍ତଯା ଚିଦରୂକ୍ଷିତ-ନ୍ଦୃଶ ଆ ରୂପେ ଅନ୍ନମ୍ ॥ ସୈନା-ଽନୀକେନ ସୁଵିଦତ୍ରୋ ଅସ୍ମେ ଯଷ୍ଟା ଦେଵାଗ୍ଂ ଆଯଜିଷ୍ଠ-ସ୍ସ୍ଵସ୍ତି । ଅଦବ୍ଧୋ ଗୋପା ଉତ ନଃ ପରସ୍ପା ଅଗ୍ନେ ଦ୍ଯୁମଦୁତ ରେଵ-ଦ୍ଦିଦୀହି ॥ ସ୍ଵସ୍ତି ନୋ ଦିଵୋ ଅଗ୍ନେ ପୃଥିଵ୍ଯା ଵିଶ୍ଵାଯୁର୍ଧେହି ଯଜଥାଯ ଦେଵ । ଯ-ଥ୍ସୀମହି ଦିଵିଜାତ ପ୍ରଶସ୍ତ-ନ୍ତଦସ୍ମାସୁ ଦ୍ରଵିଣ-ନ୍ଧେହି ଚିତ୍ରମ୍ ॥ ଯଥା ହୋତର୍ମନୁଷୋ [ହୋତର୍ମନୁଷଃ, ଦେଵତାତା] 30
ଦେଵତାତା ଯଜ୍ଞେଭିଃ ସୂନୋ ସହସୋ ଯଜାସି । ଏଵା ନୋ ଅଦ୍ଯ ସମନା ସମାନାନୁ-ଶନ୍ନଗ୍ନ ଉଶତୋ ଯକ୍ଷି ଦେଵାନ୍ ॥ ଅଗ୍ନିମୀଡେ ପୁରୋହିତଂ-ଯଁଜ୍ଞସ୍ଯ ଦେଵମୃତ୍ଵିଜମ୍ । ହୋତାରଗ୍ଂ ରତ୍ନଧାତମମ୍ ॥ ଵୃଷା ସୋମ ଦ୍ଯୁମାଗ୍ଂ ଅସି ଵୃଷା ଦେଵ ଵୃଷଵ୍ରତଃ । ଵୃଷା ଧର୍ମାଣି ଦଧିଷେ ॥ ସାନ୍ତପନା ଇଦଗ୍ଂ ହଵିର୍ମରୁତସ୍ତଜ୍ଜୁଜୁଷ୍ଟନ । ଯୁଷ୍ମାକୋତୀ ରିଶାଦସଃ ॥ ଯୋ ନୋ ମର୍ତୋ ଵସଵୋ ଦୁର୍ହୃଣାଯୁସ୍ତିର-ସ୍ସତ୍ଯାନି ମରୁତୋ [ମରୁତଃ, ଜିଘାଗ୍ଂସାତ୍ ।] 31
ଜିଘାଗ୍ଂସାତ୍ । ଦ୍ରୁହଃ ପାଶ-ମ୍ପ୍ରତି ସ ମୁଚୀଷ୍ଟ ତପିଷ୍ଠେନ ତପସା ହନ୍ତନା ତମ୍ ॥ ସଂଵଁଥ୍ସରୀଣା ମରୁତଃ ସ୍ଵର୍କା ଉରୁକ୍ଷଯା-ସ୍ସଗଣା ମାନୁଷେଷୁ । ତେ-ଽସ୍ମ-ତ୍ପାଶା-ନ୍ପ୍ର ମୁଞ୍ଚନ୍ତ୍ଵଗ୍ଂହସ-ସ୍ସାନ୍ତପନା ମଦିରା ମାଦଯିଷ୍ଣଵଃ ॥ ପିପ୍ରୀହି ଦେଵାଗ୍ଂ ଉଶତୋ ଯଵିଷ୍ଠ ଵିଦ୍ଵାଗ୍ଂ ଋତୂଗ୍ଂର୍-ଋତୁପତେ ଯଜେହ । ଯେ ଦୈଵ୍ଯା ଋତ୍ଵିଜସ୍ତେଭିରଗ୍ନେ ତ୍ଵଗ୍ଂ ହୋତୄଣାମସ୍ଯାଯଜିଷ୍ଠଃ ॥ ଅଗ୍ନେ ଯଦଦ୍ଯ ଵିଶୋ ଅଦ୍ଧ୍ଵରସ୍ଯ ହୋତଃ ପାଵକ [ପାଵକ, ଶୋଚେ ଵେଷ୍ଟ୍ଵଗ୍ଂ ହି] 32
ଶୋଚେ ଵେଷ୍ଟ୍ଵଗ୍ଂ ହି ଯଜ୍ଵା । ଋତା ଯଜାସି ମହିନା ଵି ଯଦ୍ଭୂର୍ହଵ୍ଯା ଵହ ଯଵିଷ୍ଠ ଯା ତେ ଅଦ୍ଯ ॥ ଅଗ୍ନିନା ରଯି-ମଶ୍ଞଵ-ତ୍ପୋଷମେଵ ଦିଵେଦିଵେ । ଯଶସଂ-ଵୀଁରଵତ୍ତମମ୍ ॥ ଗଯସ୍ଫାନୋ ଅମୀଵହା ଵସୁଵି-ତ୍ପୁଷ୍ଟିଵର୍ଧନଃ । ସୁମିତ୍ର-ସ୍ସୋମ ନୋ ଭଵ ॥ ଗୃହମେଧାସ ଆ ଗତ ମରୁତୋ ମା-ଽପ ଭୂତନ । ପ୍ରମୁଞ୍ଚନ୍ତୋ ନୋ ଅଗ୍ଂହସଃ ॥ ପୂର୍ଵୀଭିର୍ହି ଦଦାଶିମ ଶରଦ୍ଭିର୍ମରୁତୋ ଵଯମ୍ । ମହୋଭି- [ମହୋଭିଃ, ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ ।] 33
-ଶ୍ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ ॥ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ୍ନିଯା ଈରତେ ଵୋ ମହାଗ୍ଂସି ପ୍ରଣାମାନି ପ୍ରଯଜ୍ଯଵସ୍ତିରଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ସହସ୍ରିଯ-ନ୍ଦମ୍ଯ-ମ୍ଭାଗମେତ-ଙ୍ଗୃହମେଧୀଯ-ମ୍ମରୁତୋ ଜୁଷଦ୍ଧ୍ଵମ୍ ॥ ଉପ ଯମେତି ଯୁଵତି-ସ୍ସୁଦକ୍ଷ-ନ୍ଦୋଷା ଵସ୍ତୋର୍. ହଵିଷ୍ମତୀ ଘୃତାଚୀ । ଉପ ସ୍ଵୈନମରମତିର୍ଵ-ସୂଯୁଃ ॥ ଇମୋ ଅଗ୍ନେ ଵୀତତମାନି ହଵ୍ଯା ଽଜସ୍ରୋ ଵକ୍ଷି ଦେଵତାତିମଚ୍ଛ । ପ୍ରତି ନ ଈଗ୍ଂ ସୁରଭୀଣି ଵିଯନ୍ତୁ ॥ କ୍ରୀଡଂ-ଵଁ-ଶ୍ଶର୍ଧୋ ମାରୁତମନର୍ଵାଣଗ୍ଂ ରଥେଶୁଭମ୍ । 34
କଣ୍ଵା ଅଭି ପ୍ର ଗାଯତ ॥ ଅତ୍ଯାସୋ ନ ଯେ ମରୁତ-ସ୍ସ୍ଵଞ୍ଚୋ ଯକ୍ଷଦୃଶୋ ନ ଶୁଭଯନ୍ତ ମର୍ଯାଃ । ତେ ହର୍ମ୍ଯେଷ୍ଠା-ଶ୍ଶିଶଵୋ ନ ଶୁଭ୍ରା ଵଥ୍ସାସୋ ନ ପ୍ରକ୍ରୀଡିନଃ ପଯୋଧାଃ ॥ ପ୍ରୈଷାମଜ୍ମେଷୁ ଵିଥୁରେଵ ରେଜତେ ଭୂମିର୍ଯାମେଷୁ ଯଦ୍ଧ ଯୁଞ୍ଜତେ ଶୁଭେ । ତେ କ୍ରୀଡଯୋ ଧୁନଯୋ ଭ୍ରାଜଦୃଷ୍ଟଯ-ସ୍ସ୍ଵଯ-ମ୍ମହିତ୍ଵ-ମ୍ପନଯନ୍ତ ଧୂତଯଃ ॥ ଉପହ୍ଵରେଷୁ ଯଦଚିଦ୍ଧ୍ଵଂ-ଯଁଯିଂ-ଵଁଯ ଇଵ ମରୁତଃ କେନ [କେନ, ଚି-ତ୍ପଥା ।] 35
ଚି-ତ୍ପଥା । ଶ୍ଚୋତନ୍ତି କୋଶା ଉପ ଵୋ ରଥେଷ୍ଵା ଘୃତମୁକ୍ଷତା ମଧୁଵର୍ଣମର୍ଚତେ ॥ ଅଗ୍ନିମଗ୍ନିଗ୍ଂ ହଵୀମଭି-ସ୍ସଦା ହଵନ୍ତ ଵିଶ୍ପତିମ୍ । ହଵ୍ଯଵାହ-ମ୍ପୁରୁପ୍ରିଯମ୍ ॥ ତଗ୍ଂ ହି ଶଶ୍ଵନ୍ତ ଈଡତେ ସ୍ରୁଚା ଦେଵ-ଙ୍ଘୃତଶ୍ଚୁତା । ଅଗ୍ନିଗ୍ଂ ହଵ୍ଯାଯ ଵୋଢଵେ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ରୋଚନା ଦିଵ-ଶ୍ଶ୍ଞଥଦ୍ଵୃତ୍ର ମିନ୍ଦ୍ରଂ-ଵୋଁ ଵିଶ୍ଵତସ୍ପରୀନ୍ଦ୍ର-ନ୍ନରୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମନ୍. ହଵିଷା ଵାଵୃଧାନୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମନ୍. ହଵିଷା ଵର୍ଧନେନ ॥ 36 ॥
(ସୂର୍ଯସ୍ଯ - ମନୁଷୋ - ମରୁତଃ - ପାଵକ - ମହୋଭୀ - ରଥେଶୁଭ - ଙ୍କେନ - ଷଡ୍ଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 13)
(ଅପାନ୍ତ୍ଵେମ - ନ୍ନଯ-ମ୍ପୁରୋ ଭୁଵଃ - ପ୍ରାଚୀ - ଧ୍ରୁଵକ୍ଷିତି - ସ୍ତ୍ର୍ଯଵି - ରିନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ - ମା ଛନ୍ଦ - ଆଶୁସ୍ତ୍ରିଵୃ - ଦଗ୍ନେର୍ଭାଗୋ - ଽସ୍ଯେକ - ଯେଯମେଵ ସା ଯା - ଽଗ୍ନେ ଜାତା - ନଗ୍ନିର୍ଵୃତ୍ରାଣି - ତ୍ରଯୋଦଶ )
(ଅପାନ୍ତ୍ଵେ - ନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ - ଇଯମେଵ - ଦେଵତାତା - ଷଟ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶତ୍ )
(ଅପାନ୍ତ୍ଵେମନ୍, ହଵିଷା ଵର୍ଧନେନ)
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ସଂହିତାଯା-ଞ୍ଚତୁର୍ଥ କାଣ୍ଡେ ତୃତୀଯଃ ପ୍ରଶ୍ନ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥
ଅଗ୍ନେ ଜାତା-ନ୍ପ୍ରଣୁଦା ନ-ସ୍ସପତ୍ନା-ନ୍ପ୍ରତ୍ଯଜାତାଞ୍ଜାତଵେଦୋ ନୁଦସ୍ଵ । ଅସ୍ମେ ଦୀଦିହି ସୁମନା ଅହେଡ-ନ୍ତଵ ସ୍ଯାଗ୍ଂ ଶର୍ମ-ନ୍ତ୍ରିଵରୂଥ ଉଦ୍ଭିତ୍ ॥ ସହସା ଜାତା-ନ୍ପ୍ରଣୁଦାନ-ସ୍ସପତ୍ନା-ନ୍ପ୍ରତ୍ଯଜାତାଞ୍ଜାତଵେଦୋ ନୁଦସ୍ଵ । ଅଧି ନୋ ବ୍ରୂହି ସୁମନସ୍ଯମାନୋ ଵଯଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯାମ ପ୍ରଣୁଦା ନ-ସ୍ସପତ୍ନାନ୍ ॥ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶ-ସ୍ସ୍ତୋମୋ ଵର୍ଚୋ ଦ୍ରଵିଣଗ୍ଂ ଷୋଡଶ-ସ୍ସ୍ତୋମ ଓଜୋ ଦ୍ରଵିଣ-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପୁରୀଷମ- [ପୁରୀଷମସି, ଅଫ୍ସୋ ନାମ ।] 26
-ସ୍ଯଫ୍ସୋ ନାମ । ଏଵ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵରିଵ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ ଶଭୂଂ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ ପରିଭୂ ଶ୍ଛନ୍ଦ ଆଚ୍ଛଚ୍ଛନ୍ଦୋ ମନ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵ୍ଯଚ ଶ୍ଛନ୍ଦ-ସ୍ସିନ୍ଧୁ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ ସମୁଦ୍ର-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ ସଲିଲ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ ସଂଯଁଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଯଚ୍ଛନ୍ଦୋ ବୃହଚ୍ଛନ୍ଦୋ ରଥନ୍ତର-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ନିକାଯ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଵଧ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଗିର ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଭ୍ରଜ ଶ୍ଛନ୍ଦଃ ସଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦୋ ଽନୁଷ୍ଟୁ-ପ୍ଛନ୍ଦଃ କକୁଚ୍ଛନ୍ଦ ସ୍ତ୍ରିକକୁଚ୍ଛନ୍ଦଃ କାଵ୍ଯ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ -ଽଙ୍କୁପ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ [-ଽଙ୍କୁପ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ, ପଦପଙ୍କ୍ତି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ] 27
ପଦପଙ୍କ୍ତି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଽକ୍ଷରପଙ୍କ୍ତି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଷ୍ଟାରପଙ୍କ୍ତି ଶ୍ଛନ୍ଦଃ କ୍ଷୁରୋ ଭୃଜ୍ଵାଞ୍ଛନ୍ଦଃ ପ୍ରଚ୍ଛଚ୍ଛନ୍ଦଃ ପକ୍ଷ ଶ୍ଛନ୍ଦ ଏଵ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵରିଵ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵଯ ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵଯସ୍କୃଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଶାଲ-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଷ୍ପର୍ଧା ଶ୍ଛନ୍ଦ ଶ୍ଛଦି ଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଦୂରୋହଣ-ଞ୍ଛନ୍ଦସ୍ତନ୍ଦ୍ର-ଞ୍ଛନ୍ଦୋ ଽଙ୍କାଙ୍କ-ଞ୍ଛନ୍ଦଃ ॥ 28 ॥
(ଅସ୍ଯ - ଙ୍କୁପଞ୍ଛନ୍ଦ - ସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 12)
ଅଗ୍ନିର୍ଵୃତ୍ରାଣି ଜଙ୍ଘନ-ଦ୍ଦ୍ରଵିଣସ୍ଯୁର୍ଵିପନ୍ଯଯା । ସମିଦ୍ଧ-ଶ୍ଶୁକ୍ର ଆହୁତଃ ॥ ତ୍ଵଗ୍ଂ ସୋମାସି ସତ୍ପତିସ୍ତ୍ଵଗ୍ଂ ରାଜୋତ ଵୃତ୍ରହା । ତ୍ଵ-ମ୍ଭଦ୍ରୋ ଅସି କ୍ରତୁଃ ॥ ଭଦ୍ରା ତେ ଅଗ୍ନେ ସ୍ଵନୀକ ସଦୃଙ୍ଗ୍ଘୋରସ୍ଯ ସତୋ ଵିଷୁଣସ୍ଯ ଚାରୁଃ । ନ ଯ-ତ୍ତେ ଶୋଚିସ୍ତମସା ଵରନ୍ତ ନ ଧ୍ଵସ୍ମାନସ୍ତନୁଵି ରେପ ଆ ଧୁଃ ॥ ଭଦ୍ର-ନ୍ତେ ଅଗ୍ନେ ସହସିନ୍ନନୀକମୁପାକ ଆ ରୋଚତେ ସୂର୍ଯସ୍ଯ । 29
ରୁଶ-ଦ୍ଦୃଶେ ଦଦୃଶେ ନକ୍ତଯା ଚିଦରୂକ୍ଷିତ-ନ୍ଦୃଶ ଆ ରୂପେ ଅନ୍ନମ୍ ॥ ସୈନା-ଽନୀକେନ ସୁଵିଦତ୍ରୋ ଅସ୍ମେ ଯଷ୍ଟା ଦେଵାଗ୍ଂ ଆଯଜିଷ୍ଠ-ସ୍ସ୍ଵସ୍ତି । ଅଦବ୍ଧୋ ଗୋପା ଉତ ନଃ ପରସ୍ପା ଅଗ୍ନେ ଦ୍ଯୁମଦୁତ ରେଵ-ଦ୍ଦିଦୀହି ॥ ସ୍ଵସ୍ତି ନୋ ଦିଵୋ ଅଗ୍ନେ ପୃଥିଵ୍ଯା ଵିଶ୍ଵାଯୁର୍ଧେହି ଯଜଥାଯ ଦେଵ । ଯ-ଥ୍ସୀମହି ଦିଵିଜାତ ପ୍ରଶସ୍ତ-ନ୍ତଦସ୍ମାସୁ ଦ୍ରଵିଣ-ନ୍ଧେହି ଚିତ୍ରମ୍ ॥ ଯଥା ହୋତର୍ମନୁଷୋ [ହୋତର୍ମନୁଷଃ, ଦେଵତାତା] 30
ଦେଵତାତା ଯଜ୍ଞେଭିଃ ସୂନୋ ସହସୋ ଯଜାସି । ଏଵା ନୋ ଅଦ୍ଯ ସମନା ସମାନାନୁ-ଶନ୍ନଗ୍ନ ଉଶତୋ ଯକ୍ଷି ଦେଵାନ୍ ॥ ଅଗ୍ନିମୀଡେ ପୁରୋହିତଂ-ଯଁଜ୍ଞସ୍ଯ ଦେଵମୃତ୍ଵିଜମ୍ । ହୋତାରଗ୍ଂ ରତ୍ନଧାତମମ୍ ॥ ଵୃଷା ସୋମ ଦ୍ଯୁମାଗ୍ଂ ଅସି ଵୃଷା ଦେଵ ଵୃଷଵ୍ରତଃ । ଵୃଷା ଧର୍ମାଣି ଦଧିଷେ ॥ ସାନ୍ତପନା ଇଦଗ୍ଂ ହଵିର୍ମରୁତସ୍ତଜ୍ଜୁଜୁଷ୍ଟନ । ଯୁଷ୍ମାକୋତୀ ରିଶାଦସଃ ॥ ଯୋ ନୋ ମର୍ତୋ ଵସଵୋ ଦୁର୍ହୃଣାଯୁସ୍ତିର-ସ୍ସତ୍ଯାନି ମରୁତୋ [ମରୁତଃ, ଜିଘାଗ୍ଂସାତ୍ ।] 31
ଜିଘାଗ୍ଂସାତ୍ । ଦ୍ରୁହଃ ପାଶ-ମ୍ପ୍ରତି ସ ମୁଚୀଷ୍ଟ ତପିଷ୍ଠେନ ତପସା ହନ୍ତନା ତମ୍ ॥ ସଂଵଁଥ୍ସରୀଣା ମରୁତଃ ସ୍ଵର୍କା ଉରୁକ୍ଷଯା-ସ୍ସଗଣା ମାନୁଷେଷୁ । ତେ-ଽସ୍ମ-ତ୍ପାଶା-ନ୍ପ୍ର ମୁଞ୍ଚନ୍ତ୍ଵଗ୍ଂହସ-ସ୍ସାନ୍ତପନା ମଦିରା ମାଦଯିଷ୍ଣଵଃ ॥ ପିପ୍ରୀହି ଦେଵାଗ୍ଂ ଉଶତୋ ଯଵିଷ୍ଠ ଵିଦ୍ଵାଗ୍ଂ ଋତୂଗ୍ଂର୍-ଋତୁପତେ ଯଜେହ । ଯେ ଦୈଵ୍ଯା ଋତ୍ଵିଜସ୍ତେଭିରଗ୍ନେ ତ୍ଵଗ୍ଂ ହୋତୄଣାମସ୍ଯାଯଜିଷ୍ଠଃ ॥ ଅଗ୍ନେ ଯଦଦ୍ଯ ଵିଶୋ ଅଦ୍ଧ୍ଵରସ୍ଯ ହୋତଃ ପାଵକ [ପାଵକ, ଶୋଚେ ଵେଷ୍ଟ୍ଵଗ୍ଂ ହି] 32
ଶୋଚେ ଵେଷ୍ଟ୍ଵଗ୍ଂ ହି ଯଜ୍ଵା । ଋତା ଯଜାସି ମହିନା ଵି ଯଦ୍ଭୂର୍ହଵ୍ଯା ଵହ ଯଵିଷ୍ଠ ଯା ତେ ଅଦ୍ଯ ॥ ଅଗ୍ନିନା ରଯି-ମଶ୍ଞଵ-ତ୍ପୋଷମେଵ ଦିଵେଦିଵେ । ଯଶସଂ-ଵୀଁରଵତ୍ତମମ୍ ॥ ଗଯସ୍ଫାନୋ ଅମୀଵହା ଵସୁଵି-ତ୍ପୁଷ୍ଟିଵର୍ଧନଃ । ସୁମିତ୍ର-ସ୍ସୋମ ନୋ ଭଵ ॥ ଗୃହମେଧାସ ଆ ଗତ ମରୁତୋ ମା-ଽପ ଭୂତନ । ପ୍ରମୁଞ୍ଚନ୍ତୋ ନୋ ଅଗ୍ଂହସଃ ॥ ପୂର୍ଵୀଭିର୍ହି ଦଦାଶିମ ଶରଦ୍ଭିର୍ମରୁତୋ ଵଯମ୍ । ମହୋଭି- [ମହୋଭିଃ, ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ ।] 33
-ଶ୍ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ ॥ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ୍ନିଯା ଈରତେ ଵୋ ମହାଗ୍ଂସି ପ୍ରଣାମାନି ପ୍ରଯଜ୍ଯଵସ୍ତିରଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ସହସ୍ରିଯ-ନ୍ଦମ୍ଯ-ମ୍ଭାଗମେତ-ଙ୍ଗୃହମେଧୀଯ-ମ୍ମରୁତୋ ଜୁଷଦ୍ଧ୍ଵମ୍ ॥ ଉପ ଯମେତି ଯୁଵତି-ସ୍ସୁଦକ୍ଷ-ନ୍ଦୋଷା ଵସ୍ତୋର୍. ହଵିଷ୍ମତୀ ଘୃତାଚୀ । ଉପ ସ୍ଵୈନମରମତିର୍ଵ-ସୂଯୁଃ ॥ ଇମୋ ଅଗ୍ନେ ଵୀତତମାନି ହଵ୍ଯା ଽଜସ୍ରୋ ଵକ୍ଷି ଦେଵତାତିମଚ୍ଛ । ପ୍ରତି ନ ଈଗ୍ଂ ସୁରଭୀଣି ଵିଯନ୍ତୁ ॥ କ୍ରୀଡଂ-ଵଁ-ଶ୍ଶର୍ଧୋ ମାରୁତମନର୍ଵାଣଗ୍ଂ ରଥେଶୁଭମ୍ । 34
କଣ୍ଵା ଅଭି ପ୍ର ଗାଯତ ॥ ଅତ୍ଯାସୋ ନ ଯେ ମରୁତ-ସ୍ସ୍ଵଞ୍ଚୋ ଯକ୍ଷଦୃଶୋ ନ ଶୁଭଯନ୍ତ ମର୍ଯାଃ । ତେ ହର୍ମ୍ଯେଷ୍ଠା-ଶ୍ଶିଶଵୋ ନ ଶୁଭ୍ରା ଵଥ୍ସାସୋ ନ ପ୍ରକ୍ରୀଡିନଃ ପଯୋଧାଃ ॥ ପ୍ରୈଷାମଜ୍ମେଷୁ ଵିଥୁରେଵ ରେଜତେ ଭୂମିର୍ଯାମେଷୁ ଯଦ୍ଧ ଯୁଞ୍ଜତେ ଶୁଭେ । ତେ କ୍ରୀଡଯୋ ଧୁନଯୋ ଭ୍ରାଜଦୃଷ୍ଟଯ-ସ୍ସ୍ଵଯ-ମ୍ମହିତ୍ଵ-ମ୍ପନଯନ୍ତ ଧୂତଯଃ ॥ ଉପହ୍ଵରେଷୁ ଯଦଚିଦ୍ଧ୍ଵଂ-ଯଁଯିଂ-ଵଁଯ ଇଵ ମରୁତଃ କେନ [କେନ, ଚି-ତ୍ପଥା ।] 35
ଚି-ତ୍ପଥା । ଶ୍ଚୋତନ୍ତି କୋଶା ଉପ ଵୋ ରଥେଷ୍ଵା ଘୃତମୁକ୍ଷତା ମଧୁଵର୍ଣମର୍ଚତେ ॥ ଅଗ୍ନିମଗ୍ନିଗ୍ଂ ହଵୀମଭି-ସ୍ସଦା ହଵନ୍ତ ଵିଶ୍ପତିମ୍ । ହଵ୍ଯଵାହ-ମ୍ପୁରୁପ୍ରିଯମ୍ ॥ ତଗ୍ଂ ହି ଶଶ୍ଵନ୍ତ ଈଡତେ ସ୍ରୁଚା ଦେଵ-ଙ୍ଘୃତଶ୍ଚୁତା । ଅଗ୍ନିଗ୍ଂ ହଵ୍ଯାଯ ଵୋଢଵେ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ରୋଚନା ଦିଵ-ଶ୍ଶ୍ଞଥଦ୍ଵୃତ୍ର ମିନ୍ଦ୍ରଂ-ଵୋଁ ଵିଶ୍ଵତସ୍ପରୀନ୍ଦ୍ର-ନ୍ନରୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମନ୍. ହଵିଷା ଵାଵୃଧାନୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମନ୍. ହଵିଷା ଵର୍ଧନେନ ॥ 36 ॥
(ସୂର୍ଯସ୍ଯ - ମନୁଷୋ - ମରୁତଃ - ପାଵକ - ମହୋଭୀ - ରଥେଶୁଭ - ଙ୍କେନ - ଷଡ୍ଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 13)
(ଅପାନ୍ତ୍ଵେମ - ନ୍ନଯ-ମ୍ପୁରୋ ଭୁଵଃ - ପ୍ରାଚୀ - ଧ୍ରୁଵକ୍ଷିତି - ସ୍ତ୍ର୍ଯଵି - ରିନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ - ମା ଛନ୍ଦ - ଆଶୁସ୍ତ୍ରିଵୃ - ଦଗ୍ନେର୍ଭାଗୋ - ଽସ୍ଯେକ - ଯେଯମେଵ ସା ଯା - ଽଗ୍ନେ ଜାତା - ନଗ୍ନିର୍ଵୃତ୍ରାଣି - ତ୍ରଯୋଦଶ )
(ଅପାନ୍ତ୍ଵେ - ନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ - ଇଯମେଵ - ଦେଵତାତା - ଷଟ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶତ୍ )
(ଅପାନ୍ତ୍ଵେମନ୍, ହଵିଷା ଵର୍ଧନେନ)
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ସଂହିତାଯା-ଞ୍ଚତୁର୍ଥ କାଣ୍ଡେ ତୃତୀଯଃ ପ୍ରଶ୍ନ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥