4.3 - അപാ ന്ത്വേമ ന്ഥ്സാദയാമി - കൃഷ്ണ യജുര്വേദ തൈത്തിരീയ സംഹിതാ പാഠഃ

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-ഞ്ചതുര്ഥകാണ്ഡേ തൃതീയഃ പ്രശ്നഃ - ചിതിവര്ണനം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അപാ-ന്ത്വേമന്-ഥ്സാദയാമ്യപാ-ന്ത്വോദ്മന്-ഥ്സാദയാമ്യപാ-ന്ത്വാ ഭസ്മന്-ഥ്സാദയാമ്യപാ-ന്ത്വാ ജ്യോതിഷി സാദയാമ്യപാ-ന്ത്വാ-ഽയനേ സാദയാമ്യര്ണവേ സദനേ സീദ സമുദ്രേ സദനേ സീദ സലിലേ സദനേ സീദാപാ-ങ്ക്ഷയേ സീദാപാഗ്ം സധിഷി സീദാപാ-ന്ത്വാ സദനേ സാദയാമ്യപാ-ന്ത്വാ സധസ്ഥേ സാദയാമ്യപാ-ന്ത്വാ പുരീഷേ സാദയാമ്യപാ-ന്ത്വാ യോനൌ സാദയാമ്യപാ-ന്ത്വാ പാഥസി സാദയാമി ഗായത്രീ ഛന്ദ-സ്ത്രിഷ്ടു-പ്ഛന്ദോ ജഗതീ ഛന്ദോ-ഽനുഷ്ടു-പ്ഛന്ദഃ പങ്ക്തിശ്ഛന്ദഃ ॥ 1 ॥

(യോനൌ - പഞ്ചദശ ച) (അ. 1)
അയ-മ്പുരോ ഭുവസ്തസ്യ പ്രാണോ ഭൌവായനോ വസന്തഃ പ്രാണായനോ ഗായത്രീ വാസന്തീ ഗായത്രിയൈ ഗായത്ര-ങ്ഗായത്രാദുപാഗ്ം ശുരുപാഗ്ം ശോസ്ത്രിവൃ-ത്ത്രിവൃതോ രഥന്തരഗ്ം രഥന്തരാ-ദ്വസിഷ്ഠ ഋഷിഃ പ്രജാപതി ഗൃഹീതയാ ത്വയാ പ്രാണ-ങ്ഗൃഹ്ണാമി പ്രജാഭ്യോ-ഽയ-ന്ദക്ഷിണാ വിശ്വകര്മാ തസ്യ മനോ വൈശ്വകര്മണ-ങ്ഗ്രീഷ്മോ മാനസസ്ത്രിഷ്ടുഗ്ഗ്രൈഷ്മീ ത്രിഷ്ടുഭ ഐഡമൈഡാ-ദന്തര്യാമോ ഽന്തര്യാമാ-ത്പഞ്ചദശഃ പഞ്ചദശാ-ദ്ബൃഹ-ദ്ബൃഹതോ ഭരദ്വാജ ഋഷിഃ പ്രജാപതി ഗൃഹീതയാ ത്വയാ മനോ [ത്വയാ മനഃ, ഗൃഹ്ണാമി പ്രജാഭ്യോ-ഽയ-] 2
ഗൃഹ്ണാമി പ്രജാഭ്യോ-ഽയ-മ്പശ്ചാ-ദ്വിശ്വവ്യചാസ്തസ്യ ചക്ഷുര്വൈശ്വവ്യചസം-വഁര്ഷാണി ചാക്ഷുഷാണി ജഗതീ വാര്ഷീ ജഗത്യാ ഋക്ഷമമൃക്ഷമാച്ഛുക്ര-ശ്ശുക്രാ-ഥ്സപ്തദശ-സ്സപ്തദശാ-ദ്വൈരൂപം-വൈഁരൂപാ-ദ്വിശ്വാമിത്ര ഋഷിഃ പ്രജാപതി ഗൃഹീതയാ ത്വയാ ചക്ഷുര്ഗൃഹ്ണാമി പ്രജാഭ്യ ഇദമുത്തരാ-ഥ്സുവസ്തസ്യ ശ്രോത്രഗ്ം സൌവഗ്ം ശരച്ഛ്രൌത്ര്യനുഷ്ടുപ്-ഛാരദ്യനുഷ്ടുഭഃ സ്വാരഗ്ഗ് സ്വാരാന്മന്ഥീ മന്ഥിന ഏകവിഗ്ംശ ഏകവിഗ്ംശാ-ദ്വൈരാജം-വൈഁരാജാജ്ജമദഗ്നിര് ഋഷിഃ പ്രജാപതി ഗൃഹീതയാ [ഗൃഹീതയാ, ത്വയാ] 3
ത്വയാ ശ്രോത്ര-ങ്ഗൃഹ്ണാമി പ്രജാഭ്യ ഇയമുപരി മതിസ്തസ്യൈ വാമ്മാതീ ഹേമന്തോ വാച്യായനഃ പങ്ക്തിര്ഹൈമന്തീ പക്ത്യൈ-ന്നിധനവന്നിധനവത ആഗ്രയണ ആഗ്രയണാ-ത്ത്രിണവത്രയസ്ത്രിഗ്ംശൌ ത്രിണവത്രയസ്ത്രിഗ്ംശാഭ്യാഗ്ം ശാക്വരരൈവതേ ശാക്വരരൈവതാഭ്യാം-വിഁശ്വകര്മര്ഷിഃ പ്രജാപതി ഗൃഹീതയാ ത്വയാ വാച-ങ്ഗൃഹ്ണാമി പ്രജാഭ്യഃ ॥ 4 ॥

(ത്വയാ മനോ-ജമദഗ്നിര്ഋഷിഃ പ്രജാപതിഗൃഹീതയാ-ത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 2)
പ്രാചീ ദിശാം-വഁസന്ത ഋതൂനാമഗ്നിര്ദേവതാ ബ്രഹ്മ ദ്രവിണ-ന്ത്രിവൃ-ഥ്സ്തോമ-സ്സ ഉ പഞ്ചദശവര്തനി-സ്ത്ര്യവിര്വയഃ കൃതമയാനാ-മ്പുരോവാതോ വാത-സ്സാനഗ ഋഷിര്ദക്ഷിണാ ദിശാ-ങ്ഗ്രീഷ്മ ഋതൂനാമിന്ദ്രോ ദേവതാ ക്ഷത്ര-ന്ദ്രവിണ-മ്പഞ്ചദശ-സ്സ്തോമ-സ്സ ഉ സപ്തദശ വര്തനി-ര്ദിത്യവാഡ്-വയസ്ത്രേതാ-ഽയാനാ-ന്ദക്ഷിണാദ്വാതോ വാതഃ സനാതന ഋഷിഃ പ്രതീചീ ദിശാം-വഁര്ഷാ ഋതൂനാം-വിഁശ്വേ ദേവാ ദേവതാ വി- [ദേവതാ വിട്, ദ്രവിണഗ്ം] 5
-ഡ്ദ്രവിണഗ്ം സപ്തദശ സ്തോമ-സ്സ ഉ വേകവിഗ്ം ശവര്തനി-സ്ത്രിവഥ്സോ വയോ ദ്വാപരോ-ഽയാനാ-മ്പശ്ചാദ്വാതോ വാതോ-ഽഹഭൂന ഋഷിരുദീചീ ദിശാഗ്ം ശരദ്-ഋതൂനാ-മ്മിത്രാവരുണൌ ദേവതാ പുഷ്ട-ന്ദ്രവിണമേകവിഗ്ംശ-സ്സ്തോമ-സ്സ ഉ ത്രിണവവര്തനി-സ്തുര്യവാ-ഡ്വയ ആസ്കന്ദോ ഽയാനാമുത്തരാ-ദ്വാതോ വാതഃ പ്രത്ന ഋഷിരൂര്ധ്വാ ദിശാഗ്ം ഹേമന്തശിശിരാവൃതൂനാ-മ്ബൃഹസ്പതിര്ദേവതാ വര്ചോ ദ്രവിണ-ന്ത്രിണവ സ്തോമ-സ്സ ഉ ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശവര്തനിഃ പഷ്ഠവാദ്വയോ ഽഭിഭൂരയാനാം-വിഁഷ്വഗ്വാതോ വാതഃ സുപര്ണ ഋഷിഃ പിതരഃ പിതാമഹാഃ പരേ-ഽവരേ തേ നഃ പാന്തു തേ നോ-ഽവന്ത്വസ്മി-ന്ബ്രഹ്മന്നസ്മിന് ക്ഷത്രേ-ഽസ്യാ-മാശിഷ്യസ്യാ-മ്പുരോധായാമസ്മിന് കര്മന്നസ്യാ-ന്ദേവഹൂത്യാമ് ॥ 6 ॥

(വിട് - പഷ്ഠവാ-ദ്വയോ - ഽഷ്ടാവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 3)
ധ്രുവക്ഷിതി -ര്ധ്രുവയോനി-ര്ധ്രുവാ-ഽസി ധ്രുവാം-യോഁനിമാ സീദ സാദ്ധ്യാ । ഉഖ്യസ്യ കേതു-മ്പ്രഥമ-മ്പുരസ്താദശ്വിനാ-ഽദ്ധ്വര്യൂ സാദയതാമിഹ ത്വാ ॥ സ്വേ ദക്ഷേ ദക്ഷപിതേഹ സീദ ദേവത്രാ പൃഥിവീ ബൃഹതീ രരാണാ । സ്വാസസ്ഥാ തനുവാ സം-വിഁശസ്വ പിതേവൈധി സൂനവ ആ സുശേവാ-ഽശ്വിനാദ്ധ്വര്യൂ സാദയതാമിഹ ത്വാ ॥ കുലായിനീ വസുമതീ വയോധാ രയി-ന്നോ വര്ധ ബഹുലഗ്ം സുവീരമ് । 7
അപാമതി-ന്ദുര്മതി-മ്ബാധമാനാ രായസ്പോഷേ യജ്ഞപതിമാഭജന്തീ സുവര്ധേഹി യജമാനായ പോഷമശ്വിനാ-ഽദ്ധ്വര്യൂ സാദയതാമിഹ ത്വാ ॥ അഗ്നേഃ പുരീഷമസി ദേവയാനീ താ-ന്ത്വാ വിശ്വേ അഭി ഗൃണന്തു ദേവാഃ । സ്തോമപൃഷ്ഠാ ഘൃതവതീഹ സീദ പ്രജാവദസ്മേ ദ്രവിണാ ഽഽയജസ്വാശ്വിനാ ഽദ്ധ്വര്യൂ സാദയതാമിഹ ത്വാ ॥ ദിവോ മൂര്ധാ-ഽസി പൃഥിവ്യാ നാഭിര്വിഷ്ടമ്ഭനീ ദിശാമധിപത്നീ ഭുവനാനാമ് । 8
ഊര്മിര്ദ്രഫ്സോ അപാമസി വിശ്വകര്മാ ത ഋഷിരശ്വിനാ-ഽദ്ധ്വര്യൂ സാദയതാമിഹ ത്വാ ॥ സജൂര്-ഋതുഭിഃ സജൂര്വിധാഭിഃ സജൂര്വസുഭി-സ്സജൂ രുദ്രൈ-സ്സജൂരാദിത്യൈ-സ്സജൂര്വിശ്വൈര്ദേവൈ-സ്സജൂര്ദേവൈ-സ്സജൂര്ദേവൈര്വയോ-നാധൈരഗ്നയേ ത്വാ വൈശ്വാനരായാശ്വിനാ-ഽദ്ധ്വര്യൂ സാദയതാമിഹ ത്വാ ॥ പ്രാണ-മ്മേ പാഹ്യപാന-മ്മേ പാഹി വ്യാന-മ്മേ പാഹി ചക്ഷുര്മ ഉര്വ്യാ വി ഭാഹി ശ്രോത്ര-മ്മേ ശ്ലോകയാപ-സ്പിന്വൌഷധീര്ജിന്വ ദ്വിപാ-ത്പാഹി ചതുഷ്പാദവ ദിവോ വൃഷ്ടിമേരയ ॥ 9 ॥

(സുവീരം - ഭുവനാനാ - മുര്വ്യാ - സപ്തദശ ച) (അ. 4)
ത്ര്യവിര്വയസ്ത്രിഷ്ടു-പ്ഛന്ദോ ദിത്യവാ-ഡ്വയോ വിരാട് ഛന്ദഃ പഞ്ചാവിര്വയോ ഗായത്രീ ഛന്ദസ്ത്രിവഥ്സോ വയ ഉഷ്ണിഹാ ഛന്ദ സ്തുര്യവാ-ഡ്വയോ-ഽനുഷ്ടു-പ്ഛന്ദഃ പഷ്ഠവാ-ദ്വയോ ബൃഹതീ ഛന്ദ ഉക്ഷാ വയഃ സതോബൃഹതീ ഛന്ദ ഋഷഭോ വയഃ കകുച്ഛന്ദോ ധേനുര്വയോ ജഗതീ ഛന്ദോ-ഽനഡ്വാന്. വയഃ പങ്ക്തി ശ്ഛന്ദോ ബസ്തോ വയോ വിവല-ഞ്ഛന്ദോ വൃഷ്ണിര്വയോ വിശാല-ഞ്ഛന്ദഃ പുരുഷോ വയ സ്തന്ദ്ര-ഞ്ഛന്ദോ വ്യാഘ്രോ വയോ-ഽനാധൃഷ്ട-ഞ്ഛന്ദഃ സിഗ്ംഹോ വയ ശ്ഛദി ശ്ഛന്ദോ വിഷ്ടഭോം-വഁയോ-ഽധിപതി ശ്ഛന്ദഃ ക്ഷത്രം-വഁയോ മയന്ദ-ഞ്ഛന്ദോ വിശ്വകര്മാ വയഃ പരമേഷ്ഠീ ഛന്ദോ മൂര്ധാ വയഃ പ്രജാപതി ശ്ഛന്ദഃ ॥ 10 ॥

(പുരുഷോ വയഃ - ഷ-ഡ്വിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 5)
ഇന്ദ്രാഗ്നീ അവ്യഥമാനാമിഷ്ടകാ-ന്ദൃഗ്ംഹതം-യുഁവമ് । പൃഷ്ഠേന ദ്യാവാപൃഥിവീ അന്തരിക്ഷ-ഞ്ച വി ബാധതാമ് ॥ വിശ്വകര്മാ ത്വാ സാദയത്വന്തരിക്ഷസ്യ പൃഷ്ഠേ വ്യചസ്വതീ-മ്പ്രഥസ്വതീ-മ്ഭാസ്വതീഗ്ം സൂരിമതീമാ യാ ദ്യാ-മ്ഭാസ്യാ പൃഥിവീമോര്വന്തരിക്ഷ-മന്തരിക്ഷം-യഁച്ഛാന്തരിക്ഷ-ന്ദൃഗ്ംഹാന്തരിക്ഷ-മ്മാ ഹിഗ്ംസീ ര്വിശ്വസ്മൈ പ്രാണായാപാനായ വ്യാനായോദാനായ പ്രതിഷ്ഠായൈ ചരിത്രായ വായുസ്ത്വാ-ഽഭി പാതു മഹ്യാ സ്വസ്ത്യാ ഛര്ദിഷാ [ഛര്ദിഷാ, ശന്തമേന തയാ] 11
ശന്തമേന തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദ ॥ രാജ്ഞ്യസി പ്രാചീ ദിഗ്-വിരാഡസി ദക്ഷിണാ ദി-ഖ്സമ്രാഡസി പ്രതീചീ ദിഖ്-സ്വരാഡസ്യുദീചീ ദിഗധിപത്ന്യസി ബൃഹതീ ദിഗായുര്മേ പാഹി പ്രാണ-മ്മേ പാഹ്യപാന-മ്മേ പാഹി വ്യാന-മ്മേ പാഹി ചക്ഷുര്മേ പാഹി ശ്രോത്ര-മ്മേ പാഹി മനോ മേ ജിന്വ വാച-മ്മേ പിന്വാ ഽഽത്മാന-മ്മേ പാഹി ജ്യോതിര്മേ യച്ഛ ॥ 12 ॥

(ഛര്ദിഷാ - പിന്വ - ഷട്ച) (അ. 6)
മാ ഛന്ദഃ പ്രമാ ഛന്ദഃ പ്രതിമാ ഛന്ദോ-ഽസ്രീവി ശ്ഛന്ദഃ പങ്ക്തി ശ്ഛന്ദ ഉഷ്ണിഹാ ഛന്ദോ ബൃഹതീ ഛന്ദോ-ഽനുഷ്ടു-പ്ഛന്ദോ വിരാട് ഛന്ദോ ഗായത്രീ ഛന്ദ-സ്ത്രിഷ്ടു-പ്ഛന്ദോ ജഗതീ ഛന്ദഃ പൃഥിവീ ഛന്ദോ ഽന്തരിക്ഷ-ഞ്ഛന്ദോ ദ്യൌ ശ്ഛന്ദ-സ്സമാ ശ്ഛന്ദോ നക്ഷത്രാണി ഛന്ദോ മന ശ്ഛന്ദോ വാക് ഛന്ദഃ കൃഷി ശ്ഛന്ദോ ഹിരണ്യ-ഞ്ഛന്ദോ ഗൌ ശ്ഛന്ദോ ഽജാ ഛന്ദോ ഽശ്വ ശ്ഛന്ദഃ ॥ അഗ്നിര്ദേവതാ [അഗ്നിര്ദേവതാ, വാതോ ദേവതാ] 13
വാതോ ദേവതാ സൂര്യോ ദേവതാ ചന്ദ്രമാ ദേവതാ വസവോ ദേവതാ രുദ്രാ ദേവതാ ഽഽദിത്യാ ദേവതാ വിശ്വേ ദേവാ ദേവതാ മരുതോ ദേവതാ ബൃഹസ്പതി ര്ദേവതേന്ദ്രോ ദേവതാ വരുണോ ദേവതാ മൂര്ധാ-ഽസി രാ-ഡ്ധ്രുവാ-ഽസി ധരുണാ യന്ത്ര്യസി യമിത്രീഷേ ത്വോര്ജേ ത്വാ കൃഷ്യൈ ത്വാ ക്ഷേമായ ത്വാ യന്ത്രീ രാ-ഡ്ധ്രുവാ-ഽസി ധരണീ ധര്ത്ര്യസി ധരിത്ര്യായുഷേ ത്വാ വര്ചസേ ത്വൌജസേ ത്വാ ബലായ ത്വാ ॥ 14 ॥

(ദേവതാ - ഽഽയുഷേ ത്വാ - ഷട് ച ) (അ. 7)
ആശുസ്ത്രിവൃ-ദ്ഭാന്തഃ പഞ്ചദശോ വ്യോമ സപ്തദശഃ പ്രതൂര്തിരഷ്ടാദശ സ്തപോ നവദശോ ഽഭിവര്ത-സ്സവിഗ്ംശോ ധരുണ ഏകവിഗ്ംശോ വര്ചോ ദ്വാവിഗ്ംശ-സ്സമ്ഭരണസ്ത്രയോവിഗ്ംശോ യോനിശ്ചതുര്വിഗ്ംശോ ഗര്ഭാഃ പഞ്ചവിഗ്ംശ ഓജസ്ത്രിണവഃ ക്രതുരേകത്രിഗ്ംശഃ പ്രതിഷ്ഠാ ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശോ ബ്രദ്ധ്നസ്യ വിഷ്ടപ-ഞ്ചതുസ്ത്രിഗ്ംശോ നാകഃ ഷട്ത്രിഗ്ംശോ വിവര്തോ-ഽഷ്ടാചത്വാരിഗ്ംശോ ധര്ത്രശ്ചതുഷ്ടോമഃ ॥ 15 ॥

(ആശുഃ - സപ്തത്രിഗ്ംശത്) (അ. 8)
അഗ്നേര്ഭാഗോ-ഽസി ദീക്ഷായാ ആധിപത്യ-മ്ബ്രഹ്മ സ്പൃത-ന്ത്രിവൃ-ഥ്സ്തോമ ഇന്ദ്രസ്യ ഭാഗോ-ഽസി വിഷ്ണോരാധിപത്യ-ങ്ക്ഷത്രഗ്ഗ് സ്പൃത-മ്പഞ്ചദശ-സ്സ്തോമോ നൃചക്ഷസാ-മ്ഭാഗോ-ഽസി ധാതുരാധിപത്യ-ഞ്ജനിത്രഗ്ഗ് സ്പൃതഗ്ം സപ്തദശ-സ്സ്തോമോ മിത്രസ്യ ഭാഗോ-ഽസി വരുണസ്യാ-ഽഽധിപത്യ-ന്ദിവോ വൃഷ്ടിര്വാതാ-സ്സ്പൃതാ ഏകവിഗ്ംശ-സ്സ്തോമോ-ഽദിത്യൈ ഭാഗോ-ഽസി പൂഷ്ണ ആധിപത്യമോജഃ സ്പൃത-ന്ത്രിണവ-സ്സ്തോമോ വസൂനാ-മ്ഭാഗോ-ഽസി [ ] 16
രുദ്രാണാമാധിപത്യ-ഞ്ചതുഷ്പാ-ഥ്സ്പൃത-ഞ്ചതുര്വിഗ്ംശ-സ്സ്തോമ ആദിത്യാനാ-മ്ഭാഗോ-ഽസി മരുതാമാധിപത്യ-ങ്ഗര്ഭാ-സ്സ്പൃതാഃ പഞ്ചവിഗ്ംശ-സ്സ്തോമോ ദേവസ്യ സവിതുര്ഭാഗോ-ഽസി ബൃഹസ്പതേരാധിപത്യഗ്ം സമീചീര്ദിശഃ സ്പൃതാശ്ചതുഷ്ടോമ-സ്സ്തോമോ യാവാനാ-മ്ഭാഗോ-ഽസ്യയാവാനാമാധിപത്യ-മ്പ്രജാ-സ്സ്പൃതാ-ശ്ചതു-ശ്ചത്വാരിഗ്ംശ-സ്സ്തോമ ഋഭൂണാ-മ്ഭാഗോ-ഽസി വിശ്വേഷാ-ന്ദേവാനാമാധിപത്യ-മ്ഭൂത-ന്നിശാന്തഗ്ഗ് സ്പൃത-ന്ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശ-സ്സ്തോമഃ ॥ 17 ॥

(വസൂനാ-മ്ഭാഗോ-ഽസി - ഷട്ചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 9)
ഏകയാ-ഽസ്തുവത പ്രജാ അധീയന്ത പ്രജാപതിരധിപതിരാസീ-ത്തിസൃഭിരസ്തുവത ബ്രഹ്മാസൃജ്യത ബ്രഹ്മണസ്പതി-രധിപതിരാസീ-ത്പഞ്ചഭിരസ്തുവത ഭൂതാന്യസൃജ്യന്ത ഭൂതാനാ-മ്പതിരധിപതിരാസീ-ഥ്സപ്തഭിരസ്തുവത സപ്തര്ഷയോ-ഽസൃജ്യന്ത ധാതാ-ധിപതിരാസീ-ന്നവഭിരസ്തുവത പിതരോ-ഽസൃജ്യന്താ-ഽദിതിരധിപത്ന്യാസീ-ദേകാദശഭി-രസ്തുവതര്തവോ-ഽ സൃജ്യന്താ- ഽഽര്തവോ-ഽധിപതി-രാസീ-ത്ത്രയോദശഭി-രസ്തുവത മാസാ അസൃജ്യന്ത സംവഁഥ്സരോ-ഽധിപതി- [-ഽധിപതിഃ, ആസീ-ത്പഞ്ചദശഭിരസ്തുവത] 18
-രാസീ-ത്പഞ്ചദശഭിരസ്തുവത ക്ഷത്രമസൃജ്യതേന്ദ്രോ ഽധിപതിരാസീ-ഥ്സപ്തദശഭിരസ്തുവത പശവോ-ഽസൃജ്യന്ത ബൃഹസ്പതിരധിപതി-രാസീന്നവദശഭി-രസ്തുവത ശൂദ്രാര്യാവസൃജ്യേതാമഹോരാത്രേ അധിപത്നീ ആസ്താമേകവിഗ്ം ശത്യാ-ഽസ്തുവതൈകശഫാഃ പശവോ-ഽസൃജ്യന്ത വരുണോ ഽധിപതിരാസീ-ത്ത്രയോവിഗ്ംശത്യാ-ഽസ്തുവത ക്ഷുദ്രാഃ പശവോ-ഽസൃജ്യന്ത പൂഷാ ഽധിപതിരാസീ-ത്പഞ്ചവിഗ്ംശത്യാ ഽസ്തുവതാ-ഽഽരണ്യാഃ പശവോ-ഽസൃജ്യന്ത വായുരധിപതിരാസീ-ഥ്സപ്തവിഗ്ംശത്യാ-ഽസ്തുവത ദ്യാവാപൃഥിവീ വ്യൈ- [ദ്യാവാപൃഥിവീ വി, ഈതാം-വഁസവോ രുദ്രാ] 19
-താം-വഁസവോ രുദ്രാ ആദിത്യാ അനു വ്യായ-ന്തേഷാമാധിപത്യമാസീ-ന്നവവിഗ്ം ശത്യാ-ഽസ്തുവത വനസ്പതയോ-ഽസൃജ്യന്ത സോമോ ഽധിപതിരാസീ-ദേകത്രിഗ്ംശതാ ഽസ്തുവത പ്രജാ അസൃജ്യന്ത യാവാനാ-ഞ്ചായാവാനാ-ഞ്ചാ-ഽഽധിപത്യമാസീ-ത്ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശതാ ഽസ്തുവത ഭൂതാന്യശാമ്യ-ന്പ്രജാപതിഃ പരമേഷ്ഠ്യധിപതിരാസീത് ॥ 20 ॥

(സംവഁഥ്സരോ-ഽധിപതി- ര്വി - പഞ്ചത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 10)
ഇയമേവ സാ യാ പ്രഥമാ വ്യൌച്ഛദന്തരസ്യാ-ഞ്ചരതി പ്രവിഷ്ടാ । വധൂര്ജജാന നവഗജ്ജനിത്രീ ത്രയ ഏനാ-മ്മഹിമാനഃ സചന്തേ ॥ ഛന്ദസ്വതീ ഉഷസാ പേപിശാനേ സമാനം-യോഁനിമനു സഞ്ചരന്തീ । സൂര്യപത്നീ വി ചരതഃ പ്രജാനതീ കേതു-ങ്കൃണ്വാനേ അജര ഭൂരിരേതസാ ॥ ഋതസ്യ പന്ഥാമനു തിസ്ര ആ-ഽഗുസ്ത്രയോ ഘര്മാസോ അനു ജ്യോതിഷാ-ഽഽഗുഃ । പ്രജാമേകാ രക്ഷത്യൂര്ജമേകാ [ ] 21
വ്രതമേകാ രക്ഷതി ദേവയൂനാമ് ॥ ചതുഷ്ടോമോ അഭവദ്യാ തുരീയാ യജ്ഞസ്യ പക്ഷാവൃഷയോ ഭവന്തീ । ഗായത്രീ-ന്ത്രിഷ്ടുഭ-ഞ്ജഗതീമനുഷ്ടുഭ-മ്ബൃഹദര്കം-യുഁഞ്ജാനാ-സ്സുവരാ-ഽഭരന്നിദമ് ॥ പഞ്ചഭിര്ധാതാ വി ദധാവിദം-യഁ-ത്താസാഗ് സ്വസൄരജനയ-ത്പഞ്ചപഞ്ച । താസാമു യന്തി പ്രയവേണ പഞ്ച നാനാ രൂപാണി ക്രതവോ വസാനാഃ ॥ ത്രിഗ്ംശ-ഥ്സ്വസാര ഉപയന്തി നിഷ്കൃതഗ്ം സമാന-ങ്കേതു-മ്പ്രതിമുഞ്ചമാനാഃ । 22
ഋതൂഗ്സ്തന്വതേ കവയഃ പ്രജാനതീര്മദ്ധ്യേഛന്ദസഃ പരി യന്തി ഭാസ്വതീഃ ॥ ജ്യോതിഷ്മതീ പ്രതി മുഞ്ചതേ നഭോ രാത്രീ ദേവീ സൂര്യസ്യ വ്രതാനി । വി പശ്യന്തി പശവോ ജായമാനാ നാനാരൂപാ മാതുരസ്യാ ഉപസ്ഥേ ॥ ഏകാഷ്ടകാ തപസാ തപ്യമാനാ ജജാന ഗര്ഭ-മ്മഹിമാനമിന്ദ്രമ് । തേന ദസ്യൂന് വ്യസഹന്ത ദേവാ ഹന്താ-ഽസുരാണാ-മഭവച്ഛചീഭിഃ ॥ അനാനുജാമനുജാ-മ്മാമകര്ത സത്യം-വഁദന്ത്യന്വിച്ഛ ഏതത് । ഭൂയാസ- [ഭൂയാസമ്, അസ്യ സുമതൌ യഥാ] 23
മസ്യ സുമതൌ യഥാ യൂയമന്യാ വോ അന്യാമതി മാ പ്ര യുക്ത ॥ അഭൂന്മമ സുമതൌ വിശ്വവേദാ ആഷ്ട പ്രതിഷ്ഠാമവിദദ്ധി ഗാധമ് । ഭൂയാസമസ്യ സുമതൌ യഥാ യൂയമന്യാ വോ അന്യാമതി മാ പ്രയുക്ത ॥ പഞ്ച വ്യുഷ്ടീരനു പഞ്ച ദോഹാ ഗാ-മ്പഞ്ചനാമ്നീമൃതവോ-ഽനു പഞ്ച । പഞ്ച ദിശഃ പഞ്ചദശേന കൢപ്താ-സ്സമാനമൂര്ധ്നീരഭി ലോകമേകമ് ॥ 24 ॥

ഋതസ്യ ഗര്ഭഃ പ്രഥമാ വ്യൂഷുഷ്യപാമേകാ മഹിമാന-മ്ബിഭര്തി । സൂര്യസ്യൈകാ ചരതി നിഷ്കൃതേഷു ഘര്മസ്യൈകാ സവിതൈകാ-ന്നി യച്ഛതി ॥ യാ പ്രഥമാ വ്യൌച്ഛ-ഥ്സാ ധേനുരഭവദ്യമേ । സാ നഃ പയസ്വതീ ധുക്ഷ്വോത്തരാമുത്തരാഗ്ം സമാമ് ॥ ശുക്രര്ഷഭാ നഭസാ ജ്യോതിഷാ ഽഽഗാ-ദ്വിശ്വരൂപാ ശബലീരഗ്നികേതുഃ । സമാനമര്ഥഗ്ഗ് സ്വപസ്യമാനാ ബിഭ്രതീ ജരാമജര ഉഷ ആ-ഽഗാഃ ॥ ഋതൂനാ-മ്പത്നീ പ്രഥമേയമാ-ഽഗാദഹ്നാ-ന്നേത്രീ ജനിത്രീ പ്രജാനാമ് । ഏകാ സതീ ബഹുധോഷോ വ്യുച്ഛസ്യജീര്ണാ ത്വ-ഞ്ജരയസി സര്വമന്യത് ॥ 25 ॥

(ഊര്ജമേകാ - പ്രതിമുഞ്ചമാനാ - ഭൂയാസ - മേകം - പത്ന്യേ കാന്ന വിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 11)
അഗ്നേ ജാതാ-ന്പ്രണുദാ ന-സ്സപത്നാ-ന്പ്രത്യജാതാഞ്ജാതവേദോ നുദസ്വ । അസ്മേ ദീദിഹി സുമനാ അഹേഡ-ന്തവ സ്യാഗ്ം ശര്മ-ന്ത്രിവരൂഥ ഉദ്ഭിത് ॥ സഹസാ ജാതാ-ന്പ്രണുദാന-സ്സപത്നാ-ന്പ്രത്യജാതാഞ്ജാതവേദോ നുദസ്വ । അധി നോ ബ്രൂഹി സുമനസ്യമാനോ വയഗ്ഗ് സ്യാമ പ്രണുദാ ന-സ്സപത്നാന് ॥ ചതുശ്ചത്വാരിഗ്ംശ-സ്സ്തോമോ വര്ചോ ദ്രവിണഗ്ം ഷോഡശ-സ്സ്തോമ ഓജോ ദ്രവിണ-മ്പൃഥിവ്യാഃ പുരീഷമ- [പുരീഷമസി, അഫ്സോ നാമ ।] 26
-സ്യഫ്സോ നാമ । ഏവ ശ്ഛന്ദോ വരിവ ശ്ഛന്ദഃ ശഭൂം ശ്ഛന്ദഃ പരിഭൂ ശ്ഛന്ദ ആച്ഛച്ഛന്ദോ മന ശ്ഛന്ദോ വ്യച ശ്ഛന്ദ-സ്സിന്ധു ശ്ഛന്ദഃ സമുദ്ര-ഞ്ഛന്ദഃ സലില-ഞ്ഛന്ദഃ സംയഁച്ഛന്ദോ വിയച്ഛന്ദോ ബൃഹച്ഛന്ദോ രഥന്തര-ഞ്ഛന്ദോ നികായ ശ്ഛന്ദോ വിവധ ശ്ഛന്ദോ ഗിര ശ്ഛന്ദോ ഭ്രജ ശ്ഛന്ദഃ സഷ്ടു-പ്ഛന്ദോ ഽനുഷ്ടു-പ്ഛന്ദഃ കകുച്ഛന്ദ സ്ത്രികകുച്ഛന്ദഃ കാവ്യ-ഞ്ഛന്ദോ -ഽങ്കുപ-ഞ്ഛന്ദഃ [-ഽങ്കുപ-ഞ്ഛന്ദഃ, പദപങ്ക്തി ശ്ഛന്ദോ] 27
പദപങ്ക്തി ശ്ഛന്ദോ ഽക്ഷരപങ്ക്തി ശ്ഛന്ദോ വിഷ്ടാരപങ്ക്തി ശ്ഛന്ദഃ ക്ഷുരോ ഭൃജ്വാഞ്ഛന്ദഃ പ്രച്ഛച്ഛന്ദഃ പക്ഷ ശ്ഛന്ദ ഏവ ശ്ഛന്ദോ വരിവ ശ്ഛന്ദോ വയ ശ്ഛന്ദോ വയസ്കൃച്ഛന്ദോ വിശാല-ഞ്ഛന്ദോ വിഷ്പര്ധാ ശ്ഛന്ദ ശ്ഛദി ശ്ഛന്ദോ ദൂരോഹണ-ഞ്ഛന്ദസ്തന്ദ്ര-ഞ്ഛന്ദോ ഽങ്കാങ്ക-ഞ്ഛന്ദഃ ॥ 28 ॥
(അസ്യ - ങ്കുപഞ്ഛന്ദ - സ്ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 12)
അഗ്നിര്വൃത്രാണി ജങ്ഘന-ദ്ദ്രവിണസ്യുര്വിപന്യയാ । സമിദ്ധ-ശ്ശുക്ര ആഹുതഃ ॥ ത്വഗ്ം സോമാസി സത്പതിസ്ത്വഗ്ം രാജോത വൃത്രഹാ । ത്വ-മ്ഭദ്രോ അസി ക്രതുഃ ॥ ഭദ്രാ തേ അഗ്നേ സ്വനീക സദൃങ്ഗ്ഘോരസ്യ സതോ വിഷുണസ്യ ചാരുഃ । ന യ-ത്തേ ശോചിസ്തമസാ വരന്ത ന ധ്വസ്മാനസ്തനുവി രേപ ആ ധുഃ ॥ ഭദ്ര-ന്തേ അഗ്നേ സഹസിന്നനീകമുപാക ആ രോചതേ സൂര്യസ്യ । 29
രുശ-ദ്ദൃശേ ദദൃശേ നക്തയാ ചിദരൂക്ഷിത-ന്ദൃശ ആ രൂപേ അന്നമ് ॥ സൈനാ-ഽനീകേന സുവിദത്രോ അസ്മേ യഷ്ടാ ദേവാഗ്ം ആയജിഷ്ഠ-സ്സ്വസ്തി । അദബ്ധോ ഗോപാ ഉത നഃ പരസ്പാ അഗ്നേ ദ്യുമദുത രേവ-ദ്ദിദീഹി ॥ സ്വസ്തി നോ ദിവോ അഗ്നേ പൃഥിവ്യാ വിശ്വായുര്ധേഹി യജഥായ ദേവ । യ-ഥ്സീമഹി ദിവിജാത പ്രശസ്ത-ന്തദസ്മാസു ദ്രവിണ-ന്ധേഹി ചിത്രമ് ॥ യഥാ ഹോതര്മനുഷോ [ഹോതര്മനുഷഃ, ദേവതാതാ] 30
ദേവതാതാ യജ്ഞേഭിഃ സൂനോ സഹസോ യജാസി । ഏവാ നോ അദ്യ സമനാ സമാനാനു-ശന്നഗ്ന ഉശതോ യക്ഷി ദേവാന് ॥ അഗ്നിമീഡേ പുരോഹിതം-യഁജ്ഞസ്യ ദേവമൃത്വിജമ് । ഹോതാരഗ്ം രത്നധാതമമ് ॥ വൃഷാ സോമ ദ്യുമാഗ്ം അസി വൃഷാ ദേവ വൃഷവ്രതഃ । വൃഷാ ധര്മാണി ദധിഷേ ॥ സാന്തപനാ ഇദഗ്ം ഹവിര്മരുതസ്തജ്ജുജുഷ്ടന । യുഷ്മാകോതീ രിശാദസഃ ॥ യോ നോ മര്തോ വസവോ ദുര്ഹൃണായുസ്തിര-സ്സത്യാനി മരുതോ [മരുതഃ, ജിഘാഗ്ംസാത് ।] 31
ജിഘാഗ്ംസാത് । ദ്രുഹഃ പാശ-മ്പ്രതി സ മുചീഷ്ട തപിഷ്ഠേന തപസാ ഹന്തനാ തമ് ॥ സംവഁഥ്സരീണാ മരുതഃ സ്വര്കാ ഉരുക്ഷയാ-സ്സഗണാ മാനുഷേഷു । തേ-ഽസ്മ-ത്പാശാ-ന്പ്ര മുഞ്ചന്ത്വഗ്ംഹസ-സ്സാന്തപനാ മദിരാ മാദയിഷ്ണവഃ ॥ പിപ്രീഹി ദേവാഗ്ം ഉശതോ യവിഷ്ഠ വിദ്വാഗ്ം ഋതൂഗ്ംര്-ഋതുപതേ യജേഹ । യേ ദൈവ്യാ ഋത്വിജസ്തേഭിരഗ്നേ ത്വഗ്ം ഹോതൄണാമസ്യായജിഷ്ഠഃ ॥ അഗ്നേ യദദ്യ വിശോ അദ്ധ്വരസ്യ ഹോതഃ പാവക [പാവക, ശോചേ വേഷ്ട്വഗ്ം ഹി] 32
ശോചേ വേഷ്ട്വഗ്ം ഹി യജ്വാ । ഋതാ യജാസി മഹിനാ വി യദ്ഭൂര്ഹവ്യാ വഹ യവിഷ്ഠ യാ തേ അദ്യ ॥ അഗ്നിനാ രയി-മശ്ഞവ-ത്പോഷമേവ ദിവേദിവേ । യശസം-വീഁരവത്തമമ് ॥ ഗയസ്ഫാനോ അമീവഹാ വസുവി-ത്പുഷ്ടിവര്ധനഃ । സുമിത്ര-സ്സോമ നോ ഭവ ॥ ഗൃഹമേധാസ ആ ഗത മരുതോ മാ-ഽപ ഭൂതന । പ്രമുഞ്ചന്തോ നോ അഗ്ംഹസഃ ॥ പൂര്വീഭിര്ഹി ദദാശിമ ശരദ്ഭിര്മരുതോ വയമ് । മഹോഭി- [മഹോഭിഃ, ചര്ഷണീനാമ് ।] 33
-ശ്ചര്ഷണീനാമ് ॥ പ്രബുദ്ധ്നിയാ ഈരതേ വോ മഹാഗ്ംസി പ്രണാമാനി പ്രയജ്യവസ്തിരദ്ധ്വമ് । സഹസ്രിയ-ന്ദമ്യ-മ്ഭാഗമേത-ങ്ഗൃഹമേധീയ-മ്മരുതോ ജുഷദ്ധ്വമ് ॥ ഉപ യമേതി യുവതി-സ്സുദക്ഷ-ന്ദോഷാ വസ്തോര്. ഹവിഷ്മതീ ഘൃതാചീ । ഉപ സ്വൈനമരമതിര്വ-സൂയുഃ ॥ ഇമോ അഗ്നേ വീതതമാനി ഹവ്യാ ഽജസ്രോ വക്ഷി ദേവതാതിമച്ഛ । പ്രതി ന ഈഗ്ം സുരഭീണി വിയന്തു ॥ ക്രീഡം-വഁ-ശ്ശര്ധോ മാരുതമനര്വാണഗ്ം രഥേശുഭമ് । 34
കണ്വാ അഭി പ്ര ഗായത ॥ അത്യാസോ ന യേ മരുത-സ്സ്വഞ്ചോ യക്ഷദൃശോ ന ശുഭയന്ത മര്യാഃ । തേ ഹര്മ്യേഷ്ഠാ-ശ്ശിശവോ ന ശുഭ്രാ വഥ്സാസോ ന പ്രക്രീഡിനഃ പയോധാഃ ॥ പ്രൈഷാമജ്മേഷു വിഥുരേവ രേജതേ ഭൂമിര്യാമേഷു യദ്ധ യുഞ്ജതേ ശുഭേ । തേ ക്രീഡയോ ധുനയോ ഭ്രാജദൃഷ്ടയ-സ്സ്വയ-മ്മഹിത്വ-മ്പനയന്ത ധൂതയഃ ॥ ഉപഹ്വരേഷു യദചിദ്ധ്വം-യഁയിം-വഁയ ഇവ മരുതഃ കേന [കേന, ചി-ത്പഥാ ।] 35
ചി-ത്പഥാ । ശ്ചോതന്തി കോശാ ഉപ വോ രഥേഷ്വാ ഘൃതമുക്ഷതാ മധുവര്ണമര്ചതേ ॥ അഗ്നിമഗ്നിഗ്ം ഹവീമഭി-സ്സദാ ഹവന്ത വിശ്പതിമ് । ഹവ്യവാഹ-മ്പുരുപ്രിയമ് ॥ തഗ്ം ഹി ശശ്വന്ത ഈഡതേ സ്രുചാ ദേവ-ങ്ഘൃതശ്ചുതാ । അഗ്നിഗ്ം ഹവ്യായ വോഢവേ ॥ ഇന്ദ്രാഗ്നീ രോചനാ ദിവ-ശ്ശ്ഞഥദ്വൃത്ര മിന്ദ്രം-വോഁ വിശ്വതസ്പരീന്ദ്ര-ന്നരോ വിശ്വകര്മന്. ഹവിഷാ വാവൃധാനോ വിശ്വകര്മന്. ഹവിഷാ വര്ധനേന ॥ 36 ॥
(സൂര്യസ്യ - മനുഷോ - മരുതഃ - പാവക - മഹോഭീ - രഥേശുഭ - ങ്കേന - ഷഡ്ചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 13)
(അപാന്ത്വേമ - ന്നയ-മ്പുരോ ഭുവഃ - പ്രാചീ - ധ്രുവക്ഷിതി - സ്ത്ര്യവി - രിന്ദ്രാഗ്നീ - മാ ഛന്ദ - ആശുസ്ത്രിവൃ - ദഗ്നേര്ഭാഗോ - ഽസ്യേക - യേയമേവ സാ യാ - ഽഗ്നേ ജാതാ - നഗ്നിര്വൃത്രാണി - ത്രയോദശ )
(അപാന്ത്വേ - ന്ദ്രാഗ്നീ - ഇയമേവ - ദേവതാതാ - ഷട്ത്രിഗ്ംശത് )
(അപാന്ത്വേമന്, ഹവിഷാ വര്ധനേന)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-ഞ്ചതുര്ഥ കാണ്ഡേ തൃതീയഃ പ്രശ്ന-സ്സമാപ്തഃ ॥