4.3 - అపా న్త్వేమ న్థ్సాదయామి - కృష్ణ యజుర్వేద తైత్తిరీయ సంహితా పాఠః

కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-ఞ్చతుర్థకాణ్డే తృతీయః ప్రశ్నః - చితివర్ణనం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అపా-న్త్వేమన్-థ్సాదయామ్యపా-న్త్వోద్మన్-థ్సాదయామ్యపా-న్త్వా భస్మన్-థ్సాదయామ్యపా-న్త్వా జ్యోతిషి సాదయామ్యపా-న్త్వా-ఽయనే సాదయామ్యర్ణవే సదనే సీద సముద్రే సదనే సీద సలిలే సదనే సీదాపా-ఙ్క్షయే సీదాపాగ్ం సధిషి సీదాపా-న్త్వా సదనే సాదయామ్యపా-న్త్వా సధస్థే సాదయామ్యపా-న్త్వా పురీషే సాదయామ్యపా-న్త్వా యోనౌ సాదయామ్యపా-న్త్వా పాథసి సాదయామి గాయత్రీ ఛన్ద-స్త్రిష్టు-ప్ఛన్దో జగతీ ఛన్దో-ఽనుష్టు-ప్ఛన్దః పఙ్క్తిశ్ఛన్దః ॥ 1 ॥

(యోనౌ - పఞ్చదశ చ) (అ. 1)
అయ-మ్పురో భువస్తస్య ప్రాణో భౌవాయనో వసన్తః ప్రాణాయనో గాయత్రీ వాసన్తీ గాయత్రియై గాయత్ర-ఙ్గాయత్రాదుపాగ్ం శురుపాగ్ం శోస్త్రివృ-త్త్రివృతో రథన్తరగ్ం రథన్తరా-ద్వసిష్ఠ ఋషిః ప్రజాపతి గృహీతయా త్వయా ప్రాణ-ఙ్గృహ్ణామి ప్రజాభ్యో-ఽయ-న్దక్షిణా విశ్వకర్మా తస్య మనో వైశ్వకర్మణ-ఙ్గ్రీష్మో మానసస్త్రిష్టుగ్గ్రైష్మీ త్రిష్టుభ ఐడమైడా-దన్తర్యామో ఽన్తర్యామా-త్పఞ్చదశః పఞ్చదశా-ద్బృహ-ద్బృహతో భరద్వాజ ఋషిః ప్రజాపతి గృహీతయా త్వయా మనో [త్వయా మనః, గృహ్ణామి ప్రజాభ్యో-ఽయ-] 2
గృహ్ణామి ప్రజాభ్యో-ఽయ-మ్పశ్చా-ద్విశ్వవ్యచాస్తస్య చక్షుర్వైశ్వవ్యచసం-వఁర్షాణి చాక్షుషాణి జగతీ వార్షీ జగత్యా ఋక్షమమృక్షమాచ్ఛుక్ర-శ్శుక్రా-థ్సప్తదశ-స్సప్తదశా-ద్వైరూపం-వైఁరూపా-ద్విశ్వామిత్ర ఋషిః ప్రజాపతి గృహీతయా త్వయా చక్షుర్గృహ్ణామి ప్రజాభ్య ఇదముత్తరా-థ్సువస్తస్య శ్రోత్రగ్ం సౌవగ్ం శరచ్ఛ్రౌత్ర్యనుష్టుప్-ఛారద్యనుష్టుభః స్వారగ్గ్ స్వారాన్మన్థీ మన్థిన ఏకవిగ్ంశ ఏకవిగ్ంశా-ద్వైరాజం-వైఁరాజాజ్జమదగ్నిర్ ఋషిః ప్రజాపతి గృహీతయా [గృహీతయా, త్వయా] 3
త్వయా శ్రోత్ర-ఙ్గృహ్ణామి ప్రజాభ్య ఇయముపరి మతిస్తస్యై వామ్మాతీ హేమన్తో వాచ్యాయనః పఙ్క్తిర్హైమన్తీ పక్త్యై-న్నిధనవన్నిధనవత ఆగ్రయణ ఆగ్రయణా-త్త్రిణవత్రయస్త్రిగ్ంశౌ త్రిణవత్రయస్త్రిగ్ంశాభ్యాగ్ం శాక్వరరైవతే శాక్వరరైవతాభ్యాం-విఁశ్వకర్మర్షిః ప్రజాపతి గృహీతయా త్వయా వాచ-ఙ్గృహ్ణామి ప్రజాభ్యః ॥ 4 ॥

(త్వయా మనో-జమదగ్నిర్ఋషిః ప్రజాపతిగృహీతయా-త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 2)
ప్రాచీ దిశాం-వఁసన్త ఋతూనామగ్నిర్దేవతా బ్రహ్మ ద్రవిణ-న్త్రివృ-థ్స్తోమ-స్స ఉ పఞ్చదశవర్తని-స్త్ర్యవిర్వయః కృతమయానా-మ్పురోవాతో వాత-స్సానగ ఋషిర్దక్షిణా దిశా-ఙ్గ్రీష్మ ఋతూనామిన్ద్రో దేవతా క్షత్ర-న్ద్రవిణ-మ్పఞ్చదశ-స్స్తోమ-స్స ఉ సప్తదశ వర్తని-ర్దిత్యవాడ్-వయస్త్రేతా-ఽయానా-న్దక్షిణాద్వాతో వాతః సనాతన ఋషిః ప్రతీచీ దిశాం-వఁర్షా ఋతూనాం-విఁశ్వే దేవా దేవతా వి- [దేవతా విట్, ద్రవిణగ్ం] 5
-డ్ద్రవిణగ్ం సప్తదశ స్తోమ-స్స ఉ వేకవిగ్ం శవర్తని-స్త్రివథ్సో వయో ద్వాపరో-ఽయానా-మ్పశ్చాద్వాతో వాతో-ఽహభూన ఋషిరుదీచీ దిశాగ్ం శరద్-ఋతూనా-మ్మిత్రావరుణౌ దేవతా పుష్ట-న్ద్రవిణమేకవిగ్ంశ-స్స్తోమ-స్స ఉ త్రిణవవర్తని-స్తుర్యవా-డ్వయ ఆస్కన్దో ఽయానాముత్తరా-ద్వాతో వాతః ప్రత్న ఋషిరూర్ధ్వా దిశాగ్ం హేమన్తశిశిరావృతూనా-మ్బృహస్పతిర్దేవతా వర్చో ద్రవిణ-న్త్రిణవ స్తోమ-స్స ఉ త్రయస్త్రిగ్ంశవర్తనిః పష్ఠవాద్వయో ఽభిభూరయానాం-విఁష్వగ్వాతో వాతః సుపర్ణ ఋషిః పితరః పితామహాః పరే-ఽవరే తే నః పాన్తు తే నో-ఽవన్త్వస్మి-న్బ్రహ్మన్నస్మిన్ క్షత్రే-ఽస్యా-మాశిష్యస్యా-మ్పురోధాయామస్మిన్ కర్మన్నస్యా-న్దేవహూత్యామ్ ॥ 6 ॥

(విట్ - పష్ఠవా-ద్వయో - ఽష్టావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 3)
ధ్రువక్షితి -ర్ధ్రువయోని-ర్ధ్రువా-ఽసి ధ్రువాం-యోఁనిమా సీద సాద్ధ్యా । ఉఖ్యస్య కేతు-మ్ప్రథమ-మ్పురస్తాదశ్వినా-ఽద్ధ్వర్యూ సాదయతామిహ త్వా ॥ స్వే దక్షే దక్షపితేహ సీద దేవత్రా పృథివీ బృహతీ రరాణా । స్వాసస్థా తనువా సం-విఁశస్వ పితేవైధి సూనవ ఆ సుశేవా-ఽశ్వినాద్ధ్వర్యూ సాదయతామిహ త్వా ॥ కులాయినీ వసుమతీ వయోధా రయి-న్నో వర్ధ బహులగ్ం సువీరమ్ । 7
అపామతి-న్దుర్మతి-మ్బాధమానా రాయస్పోషే యజ్ఞపతిమాభజన్తీ సువర్ధేహి యజమానాయ పోషమశ్వినా-ఽద్ధ్వర్యూ సాదయతామిహ త్వా ॥ అగ్నేః పురీషమసి దేవయానీ తా-న్త్వా విశ్వే అభి గృణన్తు దేవాః । స్తోమపృష్ఠా ఘృతవతీహ సీద ప్రజావదస్మే ద్రవిణా ఽఽయజస్వాశ్వినా ఽద్ధ్వర్యూ సాదయతామిహ త్వా ॥ దివో మూర్ధా-ఽసి పృథివ్యా నాభిర్విష్టమ్భనీ దిశామధిపత్నీ భువనానామ్ । 8
ఊర్మిర్ద్రఫ్సో అపామసి విశ్వకర్మా త ఋషిరశ్వినా-ఽద్ధ్వర్యూ సాదయతామిహ త్వా ॥ సజూర్-ఋతుభిః సజూర్విధాభిః సజూర్వసుభి-స్సజూ రుద్రై-స్సజూరాదిత్యై-స్సజూర్విశ్వైర్దేవై-స్సజూర్దేవై-స్సజూర్దేవైర్వయో-నాధైరగ్నయే త్వా వైశ్వానరాయాశ్వినా-ఽద్ధ్వర్యూ సాదయతామిహ త్వా ॥ ప్రాణ-మ్మే పాహ్యపాన-మ్మే పాహి వ్యాన-మ్మే పాహి చక్షుర్మ ఉర్వ్యా వి భాహి శ్రోత్ర-మ్మే శ్లోకయాప-స్పిన్వౌషధీర్జిన్వ ద్విపా-త్పాహి చతుష్పాదవ దివో వృష్టిమేరయ ॥ 9 ॥

(సువీరం - భువనానా - ముర్వ్యా - సప్తదశ చ) (అ. 4)
త్ర్యవిర్వయస్త్రిష్టు-ప్ఛన్దో దిత్యవా-డ్వయో విరాట్ ఛన్దః పఞ్చావిర్వయో గాయత్రీ ఛన్దస్త్రివథ్సో వయ ఉష్ణిహా ఛన్ద స్తుర్యవా-డ్వయో-ఽనుష్టు-ప్ఛన్దః పష్ఠవా-ద్వయో బృహతీ ఛన్ద ఉక్షా వయః సతోబృహతీ ఛన్ద ఋషభో వయః కకుచ్ఛన్దో ధేనుర్వయో జగతీ ఛన్దో-ఽనడ్వాన్. వయః పఙ్క్తి శ్ఛన్దో బస్తో వయో వివల-ఞ్ఛన్దో వృష్ణిర్వయో విశాల-ఞ్ఛన్దః పురుషో వయ స్తన్ద్ర-ఞ్ఛన్దో వ్యాఘ్రో వయో-ఽనాధృష్ట-ఞ్ఛన్దః సిగ్ంహో వయ శ్ఛది శ్ఛన్దో విష్టభోం-వఁయో-ఽధిపతి శ్ఛన్దః క్షత్రం-వఁయో మయన్ద-ఞ్ఛన్దో విశ్వకర్మా వయః పరమేష్ఠీ ఛన్దో మూర్ధా వయః ప్రజాపతి శ్ఛన్దః ॥ 10 ॥

(పురుషో వయః - ష-డ్విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 5)
ఇన్ద్రాగ్నీ అవ్యథమానామిష్టకా-న్దృగ్ంహతం-యుఁవమ్ । పృష్ఠేన ద్యావాపృథివీ అన్తరిక్ష-ఞ్చ వి బాధతామ్ ॥ విశ్వకర్మా త్వా సాదయత్వన్తరిక్షస్య పృష్ఠే వ్యచస్వతీ-మ్ప్రథస్వతీ-మ్భాస్వతీగ్ం సూరిమతీమా యా ద్యా-మ్భాస్యా పృథివీమోర్వన్తరిక్ష-మన్తరిక్షం-యఁచ్ఛాన్తరిక్ష-న్దృగ్ంహాన్తరిక్ష-మ్మా హిగ్ంసీ ర్విశ్వస్మై ప్రాణాయాపానాయ వ్యానాయోదానాయ ప్రతిష్ఠాయై చరిత్రాయ వాయుస్త్వా-ఽభి పాతు మహ్యా స్వస్త్యా ఛర్దిషా [ఛర్దిషా, శన్తమేన తయా] 11
శన్తమేన తయా దేవతయా-ఽఙ్గిరస్వ-ద్ధ్రువా సీద ॥ రాజ్ఞ్యసి ప్రాచీ దిగ్-విరాడసి దక్షిణా ది-ఖ్సమ్రాడసి ప్రతీచీ దిఖ్-స్వరాడస్యుదీచీ దిగధిపత్న్యసి బృహతీ దిగాయుర్మే పాహి ప్రాణ-మ్మే పాహ్యపాన-మ్మే పాహి వ్యాన-మ్మే పాహి చక్షుర్మే పాహి శ్రోత్ర-మ్మే పాహి మనో మే జిన్వ వాచ-మ్మే పిన్వా ఽఽత్మాన-మ్మే పాహి జ్యోతిర్మే యచ్ఛ ॥ 12 ॥

(ఛర్దిషా - పిన్వ - షట్చ) (అ. 6)
మా ఛన్దః ప్రమా ఛన్దః ప్రతిమా ఛన్దో-ఽస్రీవి శ్ఛన్దః పఙ్క్తి శ్ఛన్ద ఉష్ణిహా ఛన్దో బృహతీ ఛన్దో-ఽనుష్టు-ప్ఛన్దో విరాట్ ఛన్దో గాయత్రీ ఛన్ద-స్త్రిష్టు-ప్ఛన్దో జగతీ ఛన్దః పృథివీ ఛన్దో ఽన్తరిక్ష-ఞ్ఛన్దో ద్యౌ శ్ఛన్ద-స్సమా శ్ఛన్దో నక్షత్రాణి ఛన్దో మన శ్ఛన్దో వాక్ ఛన్దః కృషి శ్ఛన్దో హిరణ్య-ఞ్ఛన్దో గౌ శ్ఛన్దో ఽజా ఛన్దో ఽశ్వ శ్ఛన్దః ॥ అగ్నిర్దేవతా [అగ్నిర్దేవతా, వాతో దేవతా] 13
వాతో దేవతా సూర్యో దేవతా చన్ద్రమా దేవతా వసవో దేవతా రుద్రా దేవతా ఽఽదిత్యా దేవతా విశ్వే దేవా దేవతా మరుతో దేవతా బృహస్పతి ర్దేవతేన్ద్రో దేవతా వరుణో దేవతా మూర్ధా-ఽసి రా-డ్ధ్రువా-ఽసి ధరుణా యన్త్ర్యసి యమిత్రీషే త్వోర్జే త్వా కృష్యై త్వా క్షేమాయ త్వా యన్త్రీ రా-డ్ధ్రువా-ఽసి ధరణీ ధర్త్ర్యసి ధరిత్ర్యాయుషే త్వా వర్చసే త్వౌజసే త్వా బలాయ త్వా ॥ 14 ॥

(దేవతా - ఽఽయుషే త్వా - షట్ చ ) (అ. 7)
ఆశుస్త్రివృ-ద్భాన్తః పఞ్చదశో వ్యోమ సప్తదశః ప్రతూర్తిరష్టాదశ స్తపో నవదశో ఽభివర్త-స్సవిగ్ంశో ధరుణ ఏకవిగ్ంశో వర్చో ద్వావిగ్ంశ-స్సమ్భరణస్త్రయోవిగ్ంశో యోనిశ్చతుర్విగ్ంశో గర్భాః పఞ్చవిగ్ంశ ఓజస్త్రిణవః క్రతురేకత్రిగ్ంశః ప్రతిష్ఠా త్రయస్త్రిగ్ంశో బ్రద్ధ్నస్య విష్టప-ఞ్చతుస్త్రిగ్ంశో నాకః షట్త్రిగ్ంశో వివర్తో-ఽష్టాచత్వారిగ్ంశో ధర్త్రశ్చతుష్టోమః ॥ 15 ॥

(ఆశుః - సప్తత్రిగ్ంశత్) (అ. 8)
అగ్నేర్భాగో-ఽసి దీక్షాయా ఆధిపత్య-మ్బ్రహ్మ స్పృత-న్త్రివృ-థ్స్తోమ ఇన్ద్రస్య భాగో-ఽసి విష్ణోరాధిపత్య-ఙ్క్షత్రగ్గ్ స్పృత-మ్పఞ్చదశ-స్స్తోమో నృచక్షసా-మ్భాగో-ఽసి ధాతురాధిపత్య-ఞ్జనిత్రగ్గ్ స్పృతగ్ం సప్తదశ-స్స్తోమో మిత్రస్య భాగో-ఽసి వరుణస్యా-ఽఽధిపత్య-న్దివో వృష్టిర్వాతా-స్స్పృతా ఏకవిగ్ంశ-స్స్తోమో-ఽదిత్యై భాగో-ఽసి పూష్ణ ఆధిపత్యమోజః స్పృత-న్త్రిణవ-స్స్తోమో వసూనా-మ్భాగో-ఽసి [ ] 16
రుద్రాణామాధిపత్య-ఞ్చతుష్పా-థ్స్పృత-ఞ్చతుర్విగ్ంశ-స్స్తోమ ఆదిత్యానా-మ్భాగో-ఽసి మరుతామాధిపత్య-ఙ్గర్భా-స్స్పృతాః పఞ్చవిగ్ంశ-స్స్తోమో దేవస్య సవితుర్భాగో-ఽసి బృహస్పతేరాధిపత్యగ్ం సమీచీర్దిశః స్పృతాశ్చతుష్టోమ-స్స్తోమో యావానా-మ్భాగో-ఽస్యయావానామాధిపత్య-మ్ప్రజా-స్స్పృతా-శ్చతు-శ్చత్వారిగ్ంశ-స్స్తోమ ఋభూణా-మ్భాగో-ఽసి విశ్వేషా-న్దేవానామాధిపత్య-మ్భూత-న్నిశాన్తగ్గ్ స్పృత-న్త్రయస్త్రిగ్ంశ-స్స్తోమః ॥ 17 ॥

(వసూనా-మ్భాగో-ఽసి - షట్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 9)
ఏకయా-ఽస్తువత ప్రజా అధీయన్త ప్రజాపతిరధిపతిరాసీ-త్తిసృభిరస్తువత బ్రహ్మాసృజ్యత బ్రహ్మణస్పతి-రధిపతిరాసీ-త్పఞ్చభిరస్తువత భూతాన్యసృజ్యన్త భూతానా-మ్పతిరధిపతిరాసీ-థ్సప్తభిరస్తువత సప్తర్షయో-ఽసృజ్యన్త ధాతా-ధిపతిరాసీ-న్నవభిరస్తువత పితరో-ఽసృజ్యన్తా-ఽదితిరధిపత్న్యాసీ-దేకాదశభి-రస్తువతర్తవో-ఽ సృజ్యన్తా- ఽఽర్తవో-ఽధిపతి-రాసీ-త్త్రయోదశభి-రస్తువత మాసా అసృజ్యన్త సంవఁథ్సరో-ఽధిపతి- [-ఽధిపతిః, ఆసీ-త్పఞ్చదశభిరస్తువత] 18
-రాసీ-త్పఞ్చదశభిరస్తువత క్షత్రమసృజ్యతేన్ద్రో ఽధిపతిరాసీ-థ్సప్తదశభిరస్తువత పశవో-ఽసృజ్యన్త బృహస్పతిరధిపతి-రాసీన్నవదశభి-రస్తువత శూద్రార్యావసృజ్యేతామహోరాత్రే అధిపత్నీ ఆస్తామేకవిగ్ం శత్యా-ఽస్తువతైకశఫాః పశవో-ఽసృజ్యన్త వరుణో ఽధిపతిరాసీ-త్త్రయోవిగ్ంశత్యా-ఽస్తువత క్షుద్రాః పశవో-ఽసృజ్యన్త పూషా ఽధిపతిరాసీ-త్పఞ్చవిగ్ంశత్యా ఽస్తువతా-ఽఽరణ్యాః పశవో-ఽసృజ్యన్త వాయురధిపతిరాసీ-థ్సప్తవిగ్ంశత్యా-ఽస్తువత ద్యావాపృథివీ వ్యై- [ద్యావాపృథివీ వి, ఈతాం-వఁసవో రుద్రా] 19
-తాం-వఁసవో రుద్రా ఆదిత్యా అను వ్యాయ-న్తేషామాధిపత్యమాసీ-న్నవవిగ్ం శత్యా-ఽస్తువత వనస్పతయో-ఽసృజ్యన్త సోమో ఽధిపతిరాసీ-దేకత్రిగ్ంశతా ఽస్తువత ప్రజా అసృజ్యన్త యావానా-ఞ్చాయావానా-ఞ్చా-ఽఽధిపత్యమాసీ-త్త్రయస్త్రిగ్ంశతా ఽస్తువత భూతాన్యశామ్య-న్ప్రజాపతిః పరమేష్ఠ్యధిపతిరాసీత్ ॥ 20 ॥

(సంవఁథ్సరో-ఽధిపతి- ర్వి - పఞ్చత్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 10)
ఇయమేవ సా యా ప్రథమా వ్యౌచ్ఛదన్తరస్యా-ఞ్చరతి ప్రవిష్టా । వధూర్జజాన నవగజ్జనిత్రీ త్రయ ఏనా-మ్మహిమానః సచన్తే ॥ ఛన్దస్వతీ ఉషసా పేపిశానే సమానం-యోఁనిమను సఞ్చరన్తీ । సూర్యపత్నీ వి చరతః ప్రజానతీ కేతు-ఙ్కృణ్వానే అజర భూరిరేతసా ॥ ఋతస్య పన్థామను తిస్ర ఆ-ఽగుస్త్రయో ఘర్మాసో అను జ్యోతిషా-ఽఽగుః । ప్రజామేకా రక్షత్యూర్జమేకా [ ] 21
వ్రతమేకా రక్షతి దేవయూనామ్ ॥ చతుష్టోమో అభవద్యా తురీయా యజ్ఞస్య పక్షావృషయో భవన్తీ । గాయత్రీ-న్త్రిష్టుభ-ఞ్జగతీమనుష్టుభ-మ్బృహదర్కం-యుఁఞ్జానా-స్సువరా-ఽభరన్నిదమ్ ॥ పఞ్చభిర్ధాతా వి దధావిదం-యఁ-త్తాసాగ్ స్వసౄరజనయ-త్పఞ్చపఞ్చ । తాసాము యన్తి ప్రయవేణ పఞ్చ నానా రూపాణి క్రతవో వసానాః ॥ త్రిగ్ంశ-థ్స్వసార ఉపయన్తి నిష్కృతగ్ం సమాన-ఙ్కేతు-మ్ప్రతిముఞ్చమానాః । 22
ఋతూగ్స్తన్వతే కవయః ప్రజానతీర్మద్ధ్యేఛన్దసః పరి యన్తి భాస్వతీః ॥ జ్యోతిష్మతీ ప్రతి ముఞ్చతే నభో రాత్రీ దేవీ సూర్యస్య వ్రతాని । వి పశ్యన్తి పశవో జాయమానా నానారూపా మాతురస్యా ఉపస్థే ॥ ఏకాష్టకా తపసా తప్యమానా జజాన గర్భ-మ్మహిమానమిన్ద్రమ్ । తేన దస్యూన్ వ్యసహన్త దేవా హన్తా-ఽసురాణా-మభవచ్ఛచీభిః ॥ అనానుజామనుజా-మ్మామకర్త సత్యం-వఁదన్త్యన్విచ్ఛ ఏతత్ । భూయాస- [భూయాసమ్, అస్య సుమతౌ యథా] 23
మస్య సుమతౌ యథా యూయమన్యా వో అన్యామతి మా ప్ర యుక్త ॥ అభూన్మమ సుమతౌ విశ్వవేదా ఆష్ట ప్రతిష్ఠామవిదద్ధి గాధమ్ । భూయాసమస్య సుమతౌ యథా యూయమన్యా వో అన్యామతి మా ప్రయుక్త ॥ పఞ్చ వ్యుష్టీరను పఞ్చ దోహా గా-మ్పఞ్చనామ్నీమృతవో-ఽను పఞ్చ । పఞ్చ దిశః పఞ్చదశేన కౢప్తా-స్సమానమూర్ధ్నీరభి లోకమేకమ్ ॥ 24 ॥

ఋతస్య గర్భః ప్రథమా వ్యూషుష్యపామేకా మహిమాన-మ్బిభర్తి । సూర్యస్యైకా చరతి నిష్కృతేషు ఘర్మస్యైకా సవితైకా-న్ని యచ్ఛతి ॥ యా ప్రథమా వ్యౌచ్ఛ-థ్సా ధేనురభవద్యమే । సా నః పయస్వతీ ధుక్ష్వోత్తరాముత్తరాగ్ం సమామ్ ॥ శుక్రర్షభా నభసా జ్యోతిషా ఽఽగా-ద్విశ్వరూపా శబలీరగ్నికేతుః । సమానమర్థగ్గ్ స్వపస్యమానా బిభ్రతీ జరామజర ఉష ఆ-ఽగాః ॥ ఋతూనా-మ్పత్నీ ప్రథమేయమా-ఽగాదహ్నా-న్నేత్రీ జనిత్రీ ప్రజానామ్ । ఏకా సతీ బహుధోషో వ్యుచ్ఛస్యజీర్ణా త్వ-ఞ్జరయసి సర్వమన్యత్ ॥ 25 ॥

(ఊర్జమేకా - ప్రతిముఞ్చమానా - భూయాస - మేకం - పత్న్యే కాన్న విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 11)
అగ్నే జాతా-న్ప్రణుదా న-స్సపత్నా-న్ప్రత్యజాతాఞ్జాతవేదో నుదస్వ । అస్మే దీదిహి సుమనా అహేడ-న్తవ స్యాగ్ం శర్మ-న్త్రివరూథ ఉద్భిత్ ॥ సహసా జాతా-న్ప్రణుదాన-స్సపత్నా-న్ప్రత్యజాతాఞ్జాతవేదో నుదస్వ । అధి నో బ్రూహి సుమనస్యమానో వయగ్గ్ స్యామ ప్రణుదా న-స్సపత్నాన్ ॥ చతుశ్చత్వారిగ్ంశ-స్స్తోమో వర్చో ద్రవిణగ్ం షోడశ-స్స్తోమ ఓజో ద్రవిణ-మ్పృథివ్యాః పురీషమ- [పురీషమసి, అఫ్సో నామ ।] 26
-స్యఫ్సో నామ । ఏవ శ్ఛన్దో వరివ శ్ఛన్దః శభూం శ్ఛన్దః పరిభూ శ్ఛన్ద ఆచ్ఛచ్ఛన్దో మన శ్ఛన్దో వ్యచ శ్ఛన్ద-స్సిన్ధు శ్ఛన్దః సముద్ర-ఞ్ఛన్దః సలిల-ఞ్ఛన్దః సంయఁచ్ఛన్దో వియచ్ఛన్దో బృహచ్ఛన్దో రథన్తర-ఞ్ఛన్దో నికాయ శ్ఛన్దో వివధ శ్ఛన్దో గిర శ్ఛన్దో భ్రజ శ్ఛన్దః సష్టు-ప్ఛన్దో ఽనుష్టు-ప్ఛన్దః కకుచ్ఛన్ద స్త్రికకుచ్ఛన్దః కావ్య-ఞ్ఛన్దో -ఽఙ్కుప-ఞ్ఛన్దః [-ఽఙ్కుప-ఞ్ఛన్దః, పదపఙ్క్తి శ్ఛన్దో] 27
పదపఙ్క్తి శ్ఛన్దో ఽక్షరపఙ్క్తి శ్ఛన్దో విష్టారపఙ్క్తి శ్ఛన్దః క్షురో భృజ్వాఞ్ఛన్దః ప్రచ్ఛచ్ఛన్దః పక్ష శ్ఛన్ద ఏవ శ్ఛన్దో వరివ శ్ఛన్దో వయ శ్ఛన్దో వయస్కృచ్ఛన్దో విశాల-ఞ్ఛన్దో విష్పర్ధా శ్ఛన్ద శ్ఛది శ్ఛన్దో దూరోహణ-ఞ్ఛన్దస్తన్ద్ర-ఞ్ఛన్దో ఽఙ్కాఙ్క-ఞ్ఛన్దః ॥ 28 ॥
(అస్య - ఙ్కుపఞ్ఛన్ద - స్త్రయస్త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 12)
అగ్నిర్వృత్రాణి జఙ్ఘన-ద్ద్రవిణస్యుర్విపన్యయా । సమిద్ధ-శ్శుక్ర ఆహుతః ॥ త్వగ్ం సోమాసి సత్పతిస్త్వగ్ం రాజోత వృత్రహా । త్వ-మ్భద్రో అసి క్రతుః ॥ భద్రా తే అగ్నే స్వనీక సదృఙ్గ్ఘోరస్య సతో విషుణస్య చారుః । న య-త్తే శోచిస్తమసా వరన్త న ధ్వస్మానస్తనువి రేప ఆ ధుః ॥ భద్ర-న్తే అగ్నే సహసిన్ననీకముపాక ఆ రోచతే సూర్యస్య । 29
రుశ-ద్దృశే దదృశే నక్తయా చిదరూక్షిత-న్దృశ ఆ రూపే అన్నమ్ ॥ సైనా-ఽనీకేన సువిదత్రో అస్మే యష్టా దేవాగ్ం ఆయజిష్ఠ-స్స్వస్తి । అదబ్ధో గోపా ఉత నః పరస్పా అగ్నే ద్యుమదుత రేవ-ద్దిదీహి ॥ స్వస్తి నో దివో అగ్నే పృథివ్యా విశ్వాయుర్ధేహి యజథాయ దేవ । య-థ్సీమహి దివిజాత ప్రశస్త-న్తదస్మాసు ద్రవిణ-న్ధేహి చిత్రమ్ ॥ యథా హోతర్మనుషో [హోతర్మనుషః, దేవతాతా] 30
దేవతాతా యజ్ఞేభిః సూనో సహసో యజాసి । ఏవా నో అద్య సమనా సమానాను-శన్నగ్న ఉశతో యక్షి దేవాన్ ॥ అగ్నిమీడే పురోహితం-యఁజ్ఞస్య దేవమృత్విజమ్ । హోతారగ్ం రత్నధాతమమ్ ॥ వృషా సోమ ద్యుమాగ్ం అసి వృషా దేవ వృషవ్రతః । వృషా ధర్మాణి దధిషే ॥ సాన్తపనా ఇదగ్ం హవిర్మరుతస్తజ్జుజుష్టన । యుష్మాకోతీ రిశాదసః ॥ యో నో మర్తో వసవో దుర్హృణాయుస్తిర-స్సత్యాని మరుతో [మరుతః, జిఘాగ్ంసాత్ ।] 31
జిఘాగ్ంసాత్ । ద్రుహః పాశ-మ్ప్రతి స ముచీష్ట తపిష్ఠేన తపసా హన్తనా తమ్ ॥ సంవఁథ్సరీణా మరుతః స్వర్కా ఉరుక్షయా-స్సగణా మానుషేషు । తే-ఽస్మ-త్పాశా-న్ప్ర ముఞ్చన్త్వగ్ంహస-స్సాన్తపనా మదిరా మాదయిష్ణవః ॥ పిప్రీహి దేవాగ్ం ఉశతో యవిష్ఠ విద్వాగ్ం ఋతూగ్ంర్-ఋతుపతే యజేహ । యే దైవ్యా ఋత్విజస్తేభిరగ్నే త్వగ్ం హోతౄణామస్యాయజిష్ఠః ॥ అగ్నే యదద్య విశో అద్ధ్వరస్య హోతః పావక [పావక, శోచే వేష్ట్వగ్ం హి] 32
శోచే వేష్ట్వగ్ం హి యజ్వా । ఋతా యజాసి మహినా వి యద్భూర్హవ్యా వహ యవిష్ఠ యా తే అద్య ॥ అగ్నినా రయి-మశ్ఞవ-త్పోషమేవ దివేదివే । యశసం-వీఁరవత్తమమ్ ॥ గయస్ఫానో అమీవహా వసువి-త్పుష్టివర్ధనః । సుమిత్ర-స్సోమ నో భవ ॥ గృహమేధాస ఆ గత మరుతో మా-ఽప భూతన । ప్రముఞ్చన్తో నో అగ్ంహసః ॥ పూర్వీభిర్హి దదాశిమ శరద్భిర్మరుతో వయమ్ । మహోభి- [మహోభిః, చర్షణీనామ్ ।] 33
-శ్చర్షణీనామ్ ॥ ప్రబుద్ధ్నియా ఈరతే వో మహాగ్ంసి ప్రణామాని ప్రయజ్యవస్తిరద్ధ్వమ్ । సహస్రియ-న్దమ్య-మ్భాగమేత-ఙ్గృహమేధీయ-మ్మరుతో జుషద్ధ్వమ్ ॥ ఉప యమేతి యువతి-స్సుదక్ష-న్దోషా వస్తోర్. హవిష్మతీ ఘృతాచీ । ఉప స్వైనమరమతిర్వ-సూయుః ॥ ఇమో అగ్నే వీతతమాని హవ్యా ఽజస్రో వక్షి దేవతాతిమచ్ఛ । ప్రతి న ఈగ్ం సురభీణి వియన్తు ॥ క్రీడం-వఁ-శ్శర్ధో మారుతమనర్వాణగ్ం రథేశుభమ్ । 34
కణ్వా అభి ప్ర గాయత ॥ అత్యాసో న యే మరుత-స్స్వఞ్చో యక్షదృశో న శుభయన్త మర్యాః । తే హర్మ్యేష్ఠా-శ్శిశవో న శుభ్రా వథ్సాసో న ప్రక్రీడినః పయోధాః ॥ ప్రైషామజ్మేషు విథురేవ రేజతే భూమిర్యామేషు యద్ధ యుఞ్జతే శుభే । తే క్రీడయో ధునయో భ్రాజదృష్టయ-స్స్వయ-మ్మహిత్వ-మ్పనయన్త ధూతయః ॥ ఉపహ్వరేషు యదచిద్ధ్వం-యఁయిం-వఁయ ఇవ మరుతః కేన [కేన, చి-త్పథా ।] 35
చి-త్పథా । శ్చోతన్తి కోశా ఉప వో రథేష్వా ఘృతముక్షతా మధువర్ణమర్చతే ॥ అగ్నిమగ్నిగ్ం హవీమభి-స్సదా హవన్త విశ్పతిమ్ । హవ్యవాహ-మ్పురుప్రియమ్ ॥ తగ్ం హి శశ్వన్త ఈడతే స్రుచా దేవ-ఙ్ఘృతశ్చుతా । అగ్నిగ్ం హవ్యాయ వోఢవే ॥ ఇన్ద్రాగ్నీ రోచనా దివ-శ్శ్ఞథద్వృత్ర మిన్ద్రం-వోఁ విశ్వతస్పరీన్ద్ర-న్నరో విశ్వకర్మన్. హవిషా వావృధానో విశ్వకర్మన్. హవిషా వర్ధనేన ॥ 36 ॥
(సూర్యస్య - మనుషో - మరుతః - పావక - మహోభీ - రథేశుభ - ఙ్కేన - షడ్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 13)
(అపాన్త్వేమ - న్నయ-మ్పురో భువః - ప్రాచీ - ధ్రువక్షితి - స్త్ర్యవి - రిన్ద్రాగ్నీ - మా ఛన్ద - ఆశుస్త్రివృ - దగ్నేర్భాగో - ఽస్యేక - యేయమేవ సా యా - ఽగ్నే జాతా - నగ్నిర్వృత్రాణి - త్రయోదశ )
(అపాన్త్వే - న్ద్రాగ్నీ - ఇయమేవ - దేవతాతా - షట్త్రిగ్ంశత్ )
(అపాన్త్వేమన్, హవిషా వర్ధనేన)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-ఞ్చతుర్థ కాణ్డే తృతీయః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥