কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদীয তৈত্তিৰীয সংহিতাযা-ঞ্চতুৰ্থকাণ্ডে ষষ্ঠঃ প্ৰশ্নঃ - পৰিষেচন-সংস্কাৰাভিধানং
ও-ন্নমঃ পৰমাত্মনে, শ্ৰী মহাগণপতযে নমঃ,
ও-ন্নমঃ পৰমাত্মনে, শ্ৰী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্ৰী গুৰুভ্যো নমঃ । হৰিঃ ওম্ ॥
অশ্মন্নূৰ্জ-ম্পৰ্ৱতে শিশ্ৰিযাণাং-ৱাঁতে পৰ্জন্যে ৱৰুণস্য শুষ্মে । অদ্ভ্য ওষধীভ্যো ৱনস্পতিভ্যো-ঽধি সম্ভৃতা-ন্তা-ন্ন ইষমূৰ্জ-ন্ধত্ত মৰুত-স্সগ্ং ৰৰাণাঃ ॥ অশ্মগ্গ্স্তে ক্ষুদমু-ন্তে শুগৃচ্ছতু য-ন্দ্ৱিষ্মঃ ॥ সমুদ্ৰস্য ত্ৱা-ঽৱাকযা-ঽগ্নে পৰি ৱ্যযামসি । পাৱকো অস্মভ্যগ্ং শিৱো ভৱ ॥ হিমস্য ত্ৱা জৰাযুণা-ঽগ্নে পৰি ৱ্যযামসি । পাৱকো অস্মভ্যগ্ং শিৱো ভৱ ॥ উপ- [উপ, জ্মন্নুপ] 1
-জ্মন্নুপ ৱেতসে-ঽৱত্তৰ-ন্নদীষ্ৱা । অগ্নে পিত্তমপামসি ॥ মণ্ডূকি তাভিৰা গহি সেম-ন্নো যজ্ঞম্ । পাৱকৱৰ্ণগ্ং শিৱ-ঙ্কৃধি ॥ পাৱক আ চিতযন্ত্যা কৃপা । ক্ষাম-ন্ৰুৰুচ উষসো ন ভানুনা ॥ তূৰ্ৱ-ন্ন যামন্নেতশস্য নূ ৰণ আ যো ঘৃণে । ন ততৃষাণো অজৰঃ ॥ অগ্নে পাৱক ৰোচিষা মন্দ্ৰযা দেৱ জিহ্ৱযা । আ দেৱান্ [আ দেৱান্, ৱক্ষি যক্ষি চ ।] 2
ৱক্ষি যক্ষি চ ॥ স নঃ পাৱক দীদিৱো-ঽগ্নে দেৱাগ্ং ইহা-ঽঽ ৱহ । উপ যজ্ঞগ্ং হৱিশ্চ নঃ ॥ অপামিদ-ন্ন্যযনগ্ং সমুদ্ৰস্য নিৱেশনম্ । অন্য-ন্তে অস্ম-ত্তপন্তু হেতযঃ পাৱকো অস্মভ্যগ্ং শিৱো ভৱ ॥ নমস্তে হৰসে শোচিষে নমস্তে অস্ত্ৱৰ্চিষে । অন্য-ন্তে অস্ম-ত্তপন্তু হেতযঃ পাৱকো অস্মভ্যগ্ং শিৱো ভৱ ॥ নৃষদে ৱ- [নৃষদে ৱট্, অফ্সুষদে ৱ-ড্ৱনসদে] 3
-ডফ্সুষদে ৱ-ড্ৱনসদে ৱ-ড্বৰ্হিষদে ৱট্-থ্সুৱৰ্ৱিদে ৱট্ ॥ যে দেৱা দেৱানাং-যঁজ্ঞিযা যজ্ঞিযানাগ্ং সংৱঁ-থ্সৰীণমুপ ভাগমাসতে । অহুতাদো হৱিষো যজ্ঞে অস্মিন্-থ্স্ৱয-ঞ্জুহুদ্ধ্ৱ-ম্মধুনো ঘৃতস্য ॥ যে দেৱা দেৱেষ্ৱধি দেৱত্ৱমাযন্ যে ব্ৰহ্মণঃ পুৰ এতাৰো অস্য । যেভ্যো নৰ্তে পৱতে ধাম কি-ঞ্চন ন তে দিৱো ন পৃথিৱ্যা অধি স্নুষু ॥ প্ৰাণদা [প্ৰাণদাঃ, অপানদা ৱ্যানদা-] 4
অপানদা ৱ্যানদা-শ্চক্ষুৰ্দা ৱৰ্চোদা ৱৰিৱোদাঃ । অন্য-ন্তে অস্ম-ত্তপন্তু হেতযঃ পাৱকো অস্মভ্যগ্ং শিৱো ভৱ ॥ অগ্নিস্তিগ্মেন শোচিষা যগ্ংসদ্ৱিশ্ৱ-ন্ন্যত্ৰিণম্ । অগ্নিৰ্নো ৱগ্ংসতে ৰযিম্ ॥ সৈনা-ঽনীকেন সুৱিদত্ৰো অস্মে যষ্টা দেৱাগ্ং আযজিষ্ঠ-স্স্ৱস্তি । অদব্ধো গোপা উত নঃ পৰস্পা অগ্নে দ্যুমদুত ৰেৱ-দ্দিদীহি ॥ 5 ॥
অশ্মন্নূৰ্জ-ম্পৰ্ৱতে শিশ্ৰিযাণাং-ৱাঁতে পৰ্জন্যে ৱৰুণস্য শুষ্মে । অদ্ভ্য ওষধীভ্যো ৱনস্পতিভ্যো-ঽধি সম্ভৃতা-ন্তা-ন্ন ইষমূৰ্জ-ন্ধত্ত মৰুত-স্সগ্ং ৰৰাণাঃ ॥ অশ্মগ্গ্স্তে ক্ষুদমু-ন্তে শুগৃচ্ছতু য-ন্দ্ৱিষ্মঃ ॥ সমুদ্ৰস্য ত্ৱা-ঽৱাকযা-ঽগ্নে পৰি ৱ্যযামসি । পাৱকো অস্মভ্যগ্ং শিৱো ভৱ ॥ হিমস্য ত্ৱা জৰাযুণা-ঽগ্নে পৰি ৱ্যযামসি । পাৱকো অস্মভ্যগ্ং শিৱো ভৱ ॥ উপ- [উপ, জ্মন্নুপ] 1
-জ্মন্নুপ ৱেতসে-ঽৱত্তৰ-ন্নদীষ্ৱা । অগ্নে পিত্তমপামসি ॥ মণ্ডূকি তাভিৰা গহি সেম-ন্নো যজ্ঞম্ । পাৱকৱৰ্ণগ্ং শিৱ-ঙ্কৃধি ॥ পাৱক আ চিতযন্ত্যা কৃপা । ক্ষাম-ন্ৰুৰুচ উষসো ন ভানুনা ॥ তূৰ্ৱ-ন্ন যামন্নেতশস্য নূ ৰণ আ যো ঘৃণে । ন ততৃষাণো অজৰঃ ॥ অগ্নে পাৱক ৰোচিষা মন্দ্ৰযা দেৱ জিহ্ৱযা । আ দেৱান্ [আ দেৱান্, ৱক্ষি যক্ষি চ ।] 2
ৱক্ষি যক্ষি চ ॥ স নঃ পাৱক দীদিৱো-ঽগ্নে দেৱাগ্ং ইহা-ঽঽ ৱহ । উপ যজ্ঞগ্ং হৱিশ্চ নঃ ॥ অপামিদ-ন্ন্যযনগ্ং সমুদ্ৰস্য নিৱেশনম্ । অন্য-ন্তে অস্ম-ত্তপন্তু হেতযঃ পাৱকো অস্মভ্যগ্ং শিৱো ভৱ ॥ নমস্তে হৰসে শোচিষে নমস্তে অস্ত্ৱৰ্চিষে । অন্য-ন্তে অস্ম-ত্তপন্তু হেতযঃ পাৱকো অস্মভ্যগ্ং শিৱো ভৱ ॥ নৃষদে ৱ- [নৃষদে ৱট্, অফ্সুষদে ৱ-ড্ৱনসদে] 3
-ডফ্সুষদে ৱ-ড্ৱনসদে ৱ-ড্বৰ্হিষদে ৱট্-থ্সুৱৰ্ৱিদে ৱট্ ॥ যে দেৱা দেৱানাং-যঁজ্ঞিযা যজ্ঞিযানাগ্ং সংৱঁ-থ্সৰীণমুপ ভাগমাসতে । অহুতাদো হৱিষো যজ্ঞে অস্মিন্-থ্স্ৱয-ঞ্জুহুদ্ধ্ৱ-ম্মধুনো ঘৃতস্য ॥ যে দেৱা দেৱেষ্ৱধি দেৱত্ৱমাযন্ যে ব্ৰহ্মণঃ পুৰ এতাৰো অস্য । যেভ্যো নৰ্তে পৱতে ধাম কি-ঞ্চন ন তে দিৱো ন পৃথিৱ্যা অধি স্নুষু ॥ প্ৰাণদা [প্ৰাণদাঃ, অপানদা ৱ্যানদা-] 4
অপানদা ৱ্যানদা-শ্চক্ষুৰ্দা ৱৰ্চোদা ৱৰিৱোদাঃ । অন্য-ন্তে অস্ম-ত্তপন্তু হেতযঃ পাৱকো অস্মভ্যগ্ং শিৱো ভৱ ॥ অগ্নিস্তিগ্মেন শোচিষা যগ্ংসদ্ৱিশ্ৱ-ন্ন্যত্ৰিণম্ । অগ্নিৰ্নো ৱগ্ংসতে ৰযিম্ ॥ সৈনা-ঽনীকেন সুৱিদত্ৰো অস্মে যষ্টা দেৱাগ্ং আযজিষ্ঠ-স্স্ৱস্তি । অদব্ধো গোপা উত নঃ পৰস্পা অগ্নে দ্যুমদুত ৰেৱ-দ্দিদীহি ॥ 5 ॥
(উপ-দেৱান্-ৱট্-প্ৰাণদা-শ্চতুশ্চত্ৱাৰিগ্ংশচ্চ) (অ. 1)
য ইমা ৱিশ্ৱা ভুৱনানি জুহ্ৱদৃষিৰ্হোতা নিষসাদা পিতা নঃ । স আশিষা দ্ৰৱিণমিচ্ছমানঃ পৰমচ্ছদো ৱৰ আ ৱিৱেশ ॥ ৱিশ্ৱকৰ্মা মনসা যদ্ৱিহাযা ধাতা ৱিধাতা পৰমোত সন্দৃক্ । তেষামিষ্টানি সমিষা মদন্তি যত্ৰ সপ্তৰ্ষী-ন্পৰ একমাহুঃ ॥ যো নঃ পিতা জনিতা যো ৱিধাতা যো নঃ সতো অভ্যা সজ্জজান । 6
যো দেৱানা-ন্নামধা এক এৱ তগ্ং সম্প্ৰশ্ঞ-ম্ভুৱনা যন্ত্যন্যা ॥ ত আ-ঽযজন্ত দ্ৰৱিণগ্ং সমস্মা ঋষযঃ পূৰ্ৱে জৰিতাৰো ন ভূনা । অসূৰ্তা সূৰ্তা ৰজসো ৱিমানে যে ভূতানি সমকৃণ্ৱন্নিমানি ॥ ন তং-ৱিঁদাথ য ইদ-ঞ্জজানান্য-দ্যুষ্মাকমন্তৰ-ম্ভৱাতি । নীহাৰেণ প্ৰাৱৃতা জল্প্যা চাসুতৃপ উক্থ শাসশ্চৰন্তি ॥ পৰো দিৱা পৰ এনা [পৰ এনা, পৃথিৱ্যা পৰো] 7
পৃথিৱ্যা পৰো দেৱেভিৰসুৰৈৰ্গুহা যত্ । কগ্গ্ স্ৱিদ্গৰ্ভ-ম্প্ৰথম-ন্দদ্ধ্ৰ আপো যত্ৰ দেৱা-স্সমগচ্ছন্ত ৱিশ্ৱে ॥ তমিদ্গৰ্ভ-ম্প্ৰথম-ন্দদ্ধ্ৰ আপো যত্ৰ দেৱা-স্সমগচ্ছন্ত ৱিশ্ৱে । অজস্য নাভাৱদ্ধ্যেক-মৰ্পিতং-যঁস্মিন্নিদং-ৱিঁশ্ৱ-ম্ভুৱনমধি শ্ৰিতম্ ॥ ৱিশ্ৱকৰ্মা হ্যজনিষ্ট দেৱ আদি-দ্গন্ধৰ্ৱো অভৱ-দ্দ্ৱিতীযঃ । তৃতীযঃ পিতা জনিতৌষধীনা- [পিতা জনিতৌষধীনাম্, অপা-ঙ্গৰ্ভং-ৱ্যঁদধা-ত্পুৰুত্ৰা ।] 8
-মপা-ঙ্গৰ্ভং-ৱ্যঁদধা-ত্পুৰুত্ৰা ॥ চক্ষুষঃ পিতা মনসা হি ধীৰো ঘৃতমেনে অজনন্নমানে । যদেদন্তা অদদৃগ্ংহন্ত পূৰ্ৱ আদি-দ্দ্যাৱাপৃথিৱী অপ্ৰথেতাম্ ॥ ৱিশ্ৱত-শ্চক্ষুৰুত ৱিশ্ৱতোমুখো ৱিশ্ৱতোহস্ত উত ৱিশ্ৱতস্পাত্ । স-ম্বাহুভ্যা-ন্নমতি স-ম্পতত্ৰৈ ৰ্দ্যাৱাপৃথিৱী জনয-ন্দেৱ একঃ ॥ কিগ্গ্ স্ৱিদাসী-দধিষ্ঠান-মাৰম্ভণ-ঙ্কতম-থ্স্ৱি-ত্কিমাসীত্ । যদী ভূমি-ঞ্জনয- [যদী ভূমি-ঞ্জনযন্ন্, ৱিশ্ৱকৰ্মা] 9
-ন্ৱিশ্ৱকৰ্মা ৱি দ্যামৌৰ্ণো-ন্মহিনা ৱিশ্ৱচক্ষাঃ ॥ কিগ্গ্ স্ৱিদ্ৱন-ঙ্ক উ স ৱৃক্ষ আসীদ্যতো দ্যাৱাপৃথিৱী নিষ্টতক্ষুঃ । মনীষিণো মনসা পৃচ্ছতেদু তদ্যদদ্ধ্যতিষ্ঠ-দ্ভুৱনানি ধাৰযন্ন্ ॥ যা তে ধামানি পৰমাণি যা-ঽৱমা যা মদ্ধ্যমা ৱিশ্ৱকৰ্মন্নুতেমা । শিক্ষা সখিভ্যো হৱিষি স্ৱধাৱ-স্স্ৱযং-যঁজস্ৱ তনুৱ-ঞ্জুষাণঃ ॥ ৱাচস্পতিং-ৱিঁশ্ৱকৰ্মাণ-মূতযে [-মূতযে, মনোযুজং-ৱাঁজে] 10
মনোযুজং-ৱাঁজে অদ্যা হুৱেম । স নো নেদিষ্ঠা হৱনানি জোষতে ৱিশ্ৱশভূংৰৱসে সাধুকৰ্মা ॥ ৱিশ্ৱকৰ্মন্. হৱিষা ৱাৱৃধান-স্স্ৱযং-যঁজস্ৱ তনুৱ-ঞ্জুষাণঃ । মুহ্যন্ত্ৱন্যে অভিতঃ সপত্না ইহাস্মাক-ম্মঘৱা সূৰিৰস্তু ॥ ৱিশ্ৱকৰ্মন্. হৱিষা ৱৰ্ধনেন ত্ৰাতাৰমিন্দ্ৰ-মকৃণোৰৱদ্ধ্যম্ । তস্মৈ ৱিশ-স্সমনমন্ত পূৰ্ৱীৰযমুগ্ৰো ৱিহৱ্যো যথা-ঽসত্ ॥ সমুদ্ৰায ৱযুনায সিন্ধূনা-ম্পতযে নমঃ । নদীনাগ্ং সৰ্ৱাসা-ম্পিত্ৰে জুহুতা ৱিশ্ৱকৰ্মণে ৱিশ্ৱা-ঽহামৰ্ত্যগ্ং হৱিঃ ॥ 11 ॥
য ইমা ৱিশ্ৱা ভুৱনানি জুহ্ৱদৃষিৰ্হোতা নিষসাদা পিতা নঃ । স আশিষা দ্ৰৱিণমিচ্ছমানঃ পৰমচ্ছদো ৱৰ আ ৱিৱেশ ॥ ৱিশ্ৱকৰ্মা মনসা যদ্ৱিহাযা ধাতা ৱিধাতা পৰমোত সন্দৃক্ । তেষামিষ্টানি সমিষা মদন্তি যত্ৰ সপ্তৰ্ষী-ন্পৰ একমাহুঃ ॥ যো নঃ পিতা জনিতা যো ৱিধাতা যো নঃ সতো অভ্যা সজ্জজান । 6
যো দেৱানা-ন্নামধা এক এৱ তগ্ং সম্প্ৰশ্ঞ-ম্ভুৱনা যন্ত্যন্যা ॥ ত আ-ঽযজন্ত দ্ৰৱিণগ্ং সমস্মা ঋষযঃ পূৰ্ৱে জৰিতাৰো ন ভূনা । অসূৰ্তা সূৰ্তা ৰজসো ৱিমানে যে ভূতানি সমকৃণ্ৱন্নিমানি ॥ ন তং-ৱিঁদাথ য ইদ-ঞ্জজানান্য-দ্যুষ্মাকমন্তৰ-ম্ভৱাতি । নীহাৰেণ প্ৰাৱৃতা জল্প্যা চাসুতৃপ উক্থ শাসশ্চৰন্তি ॥ পৰো দিৱা পৰ এনা [পৰ এনা, পৃথিৱ্যা পৰো] 7
পৃথিৱ্যা পৰো দেৱেভিৰসুৰৈৰ্গুহা যত্ । কগ্গ্ স্ৱিদ্গৰ্ভ-ম্প্ৰথম-ন্দদ্ধ্ৰ আপো যত্ৰ দেৱা-স্সমগচ্ছন্ত ৱিশ্ৱে ॥ তমিদ্গৰ্ভ-ম্প্ৰথম-ন্দদ্ধ্ৰ আপো যত্ৰ দেৱা-স্সমগচ্ছন্ত ৱিশ্ৱে । অজস্য নাভাৱদ্ধ্যেক-মৰ্পিতং-যঁস্মিন্নিদং-ৱিঁশ্ৱ-ম্ভুৱনমধি শ্ৰিতম্ ॥ ৱিশ্ৱকৰ্মা হ্যজনিষ্ট দেৱ আদি-দ্গন্ধৰ্ৱো অভৱ-দ্দ্ৱিতীযঃ । তৃতীযঃ পিতা জনিতৌষধীনা- [পিতা জনিতৌষধীনাম্, অপা-ঙ্গৰ্ভং-ৱ্যঁদধা-ত্পুৰুত্ৰা ।] 8
-মপা-ঙ্গৰ্ভং-ৱ্যঁদধা-ত্পুৰুত্ৰা ॥ চক্ষুষঃ পিতা মনসা হি ধীৰো ঘৃতমেনে অজনন্নমানে । যদেদন্তা অদদৃগ্ংহন্ত পূৰ্ৱ আদি-দ্দ্যাৱাপৃথিৱী অপ্ৰথেতাম্ ॥ ৱিশ্ৱত-শ্চক্ষুৰুত ৱিশ্ৱতোমুখো ৱিশ্ৱতোহস্ত উত ৱিশ্ৱতস্পাত্ । স-ম্বাহুভ্যা-ন্নমতি স-ম্পতত্ৰৈ ৰ্দ্যাৱাপৃথিৱী জনয-ন্দেৱ একঃ ॥ কিগ্গ্ স্ৱিদাসী-দধিষ্ঠান-মাৰম্ভণ-ঙ্কতম-থ্স্ৱি-ত্কিমাসীত্ । যদী ভূমি-ঞ্জনয- [যদী ভূমি-ঞ্জনযন্ন্, ৱিশ্ৱকৰ্মা] 9
-ন্ৱিশ্ৱকৰ্মা ৱি দ্যামৌৰ্ণো-ন্মহিনা ৱিশ্ৱচক্ষাঃ ॥ কিগ্গ্ স্ৱিদ্ৱন-ঙ্ক উ স ৱৃক্ষ আসীদ্যতো দ্যাৱাপৃথিৱী নিষ্টতক্ষুঃ । মনীষিণো মনসা পৃচ্ছতেদু তদ্যদদ্ধ্যতিষ্ঠ-দ্ভুৱনানি ধাৰযন্ন্ ॥ যা তে ধামানি পৰমাণি যা-ঽৱমা যা মদ্ধ্যমা ৱিশ্ৱকৰ্মন্নুতেমা । শিক্ষা সখিভ্যো হৱিষি স্ৱধাৱ-স্স্ৱযং-যঁজস্ৱ তনুৱ-ঞ্জুষাণঃ ॥ ৱাচস্পতিং-ৱিঁশ্ৱকৰ্মাণ-মূতযে [-মূতযে, মনোযুজং-ৱাঁজে] 10
মনোযুজং-ৱাঁজে অদ্যা হুৱেম । স নো নেদিষ্ঠা হৱনানি জোষতে ৱিশ্ৱশভূংৰৱসে সাধুকৰ্মা ॥ ৱিশ্ৱকৰ্মন্. হৱিষা ৱাৱৃধান-স্স্ৱযং-যঁজস্ৱ তনুৱ-ঞ্জুষাণঃ । মুহ্যন্ত্ৱন্যে অভিতঃ সপত্না ইহাস্মাক-ম্মঘৱা সূৰিৰস্তু ॥ ৱিশ্ৱকৰ্মন্. হৱিষা ৱৰ্ধনেন ত্ৰাতাৰমিন্দ্ৰ-মকৃণোৰৱদ্ধ্যম্ । তস্মৈ ৱিশ-স্সমনমন্ত পূৰ্ৱীৰযমুগ্ৰো ৱিহৱ্যো যথা-ঽসত্ ॥ সমুদ্ৰায ৱযুনায সিন্ধূনা-ম্পতযে নমঃ । নদীনাগ্ং সৰ্ৱাসা-ম্পিত্ৰে জুহুতা ৱিশ্ৱকৰ্মণে ৱিশ্ৱা-ঽহামৰ্ত্যগ্ং হৱিঃ ॥ 11 ॥
(জজানৈ - নৌ - ষধীনাং - ভূমি-ঞ্জনয - ন্নূতযে - নমো - নৱ চ) (অ. 2)
উদেনমুত্তৰা-ন্নযাগ্নে ঘৃতেনা-ঽঽহুত । ৰাযস্পোষেণ সগ্ং সৃজ প্ৰজযা চ ধনেন চ ॥ ইন্দ্ৰেম-ম্প্ৰতৰা-ঙ্কৃধি সজাতানা-মসদ্ৱশী । সমেনং-ৱঁৰ্চসা সৃজ দেৱেভ্যো ভাগধা অসত্ ॥ যস্য কুৰ্মো হৱিৰ্গৃহে তমগ্নে ৱৰ্ধযা ত্ৱম্ । তস্ম দেৱা অধি ব্ৰৱন্নয-ঞ্চ ব্ৰহ্মণস্পতিঃ ॥ উদু ত্ৱা ৱিশ্ৱে দেৱা [ৱিশ্ৱে দেৱাঃ, অগ্নে ভৰন্তু চিত্তিভিঃ ।] 12
অগ্নে ভৰন্তু চিত্তিভিঃ । স নো ভৱ শিৱতম-স্সুপ্ৰতীকো ৱিভাৱসুঃ ॥ পঞ্চ দিশো দৈৱীৰ্যজ্ঞমৱন্তু দেৱীৰপামতি-ন্দুৰ্মতি-ম্বাধমানাঃ । ৰাযস্পোষে যজ্ঞপতি-মাভজন্তীঃ ॥ ৰাযস্পোষে অধি যজ্ঞো অস্থা-থ্সমিদ্ধে অগ্নাৱধি মামহানঃ । উক্থপত্ৰ ঈড্যো গৃভীতস্তপ্ত-ঙ্ঘৰ্ম-ম্পৰিগৃহ্যাযজন্ত ॥ ঊৰ্জা য-দ্যজ্ঞমশমন্ত দেৱা দৈৱ্যায ধৰ্ত্ৰে জোষ্ট্ৰে । দেৱশ্ৰী-শ্শ্ৰীমণা-শ্শতপযাঃ [দেৱশ্ৰী-শ্শ্ৰীমণা-শ্শতপযাঃ, পৰিগৃহ্য] 13
পৰিগৃহ্য দেৱা যজ্ঞমাযন্ন্ ॥ সূৰ্যৰশ্মিৰ্হৰিকেশঃ পুৰস্তা-থ্সৱিতা জ্যোতিৰুদযাগ্ং অজস্ৰম্ । তস্য পূষা প্ৰসৱং-যাঁতি দেৱ-স্সপংশ্যন্ ৱিশ্ৱা ভুৱনানি গোপাঃ ॥ দেৱা দেৱেভ্যো অদ্ধ্ৱৰ্যন্তো অস্থুৰ্ৱীতগ্ং শমিত্ৰে শমিতা যজদ্ধ্যৈ । তুৰীযো যজ্ঞো যত্ৰ হৱ্যমেতি ততঃ পাৱকা আশিষো নো জুষন্তাম্ ॥ ৱিমান এষ দিৱো মদ্ধ্য আস্ত আপপ্ৰিৱা-ন্ৰোদসী অন্তৰিক্ষম্ । স ৱিশ্ৱাচীৰভি- [স ৱিশ্ৱাচীৰভি, চষ্টে ঘৃতাচীৰন্তৰা] 14
-চষ্টে ঘৃতাচীৰন্তৰা পূৰ্ৱমপৰ-ঞ্চ কেতুম্ ॥ উক্ষা সমুদ্ৰো অৰুণ-স্সুপৰ্ণঃ পূৰ্ৱস্য যোনি-ম্পিতুৰা ৱিৱেশ । মদ্ধ্যে দিৱো নিহিতঃ পৃশ্ঞিৰশ্মা ৱি চক্ৰমে ৰজসঃ পাত্যন্তৌ ॥ ইন্দ্ৰং-ৱিঁশ্ৱা অৱীৱৃধন্-থ্সমুদ্ৰৱ্যচস-ঙ্গিৰঃ । ৰথীতমগ্ং ৰথীনাং-ৱাঁজানাগ্ং সত্পতি-ম্পতিম্ ॥ সুম্নহূৰ্যজ্ঞো দেৱাগ্ং আ চ ৱক্ষদ্যক্ষদগ্নিৰ্দেৱো দেৱাগ্ং আ চ ৱক্ষত্ ॥ ৱাজস্য মা প্ৰসৱেনো-দ্গ্ৰাভেণো-দগ্ৰভীত্ । অথা সপত্নাগ্ং ইন্দ্ৰো মে নিগ্ৰাভেণাধৰাগ্ং অকঃ ॥ উদ্গ্ৰাভ-ঞ্চ নিগ্ৰাভ-ঞ্চ ব্ৰহ্ম দেৱা অৱীৱৃধন্ন্ । অথা সপত্নানিন্দ্ৰাগ্নী মে ৱিষূচীনান্ ৱ্যস্যতাম্ ॥ 15 ॥
উদেনমুত্তৰা-ন্নযাগ্নে ঘৃতেনা-ঽঽহুত । ৰাযস্পোষেণ সগ্ং সৃজ প্ৰজযা চ ধনেন চ ॥ ইন্দ্ৰেম-ম্প্ৰতৰা-ঙ্কৃধি সজাতানা-মসদ্ৱশী । সমেনং-ৱঁৰ্চসা সৃজ দেৱেভ্যো ভাগধা অসত্ ॥ যস্য কুৰ্মো হৱিৰ্গৃহে তমগ্নে ৱৰ্ধযা ত্ৱম্ । তস্ম দেৱা অধি ব্ৰৱন্নয-ঞ্চ ব্ৰহ্মণস্পতিঃ ॥ উদু ত্ৱা ৱিশ্ৱে দেৱা [ৱিশ্ৱে দেৱাঃ, অগ্নে ভৰন্তু চিত্তিভিঃ ।] 12
অগ্নে ভৰন্তু চিত্তিভিঃ । স নো ভৱ শিৱতম-স্সুপ্ৰতীকো ৱিভাৱসুঃ ॥ পঞ্চ দিশো দৈৱীৰ্যজ্ঞমৱন্তু দেৱীৰপামতি-ন্দুৰ্মতি-ম্বাধমানাঃ । ৰাযস্পোষে যজ্ঞপতি-মাভজন্তীঃ ॥ ৰাযস্পোষে অধি যজ্ঞো অস্থা-থ্সমিদ্ধে অগ্নাৱধি মামহানঃ । উক্থপত্ৰ ঈড্যো গৃভীতস্তপ্ত-ঙ্ঘৰ্ম-ম্পৰিগৃহ্যাযজন্ত ॥ ঊৰ্জা য-দ্যজ্ঞমশমন্ত দেৱা দৈৱ্যায ধৰ্ত্ৰে জোষ্ট্ৰে । দেৱশ্ৰী-শ্শ্ৰীমণা-শ্শতপযাঃ [দেৱশ্ৰী-শ্শ্ৰীমণা-শ্শতপযাঃ, পৰিগৃহ্য] 13
পৰিগৃহ্য দেৱা যজ্ঞমাযন্ন্ ॥ সূৰ্যৰশ্মিৰ্হৰিকেশঃ পুৰস্তা-থ্সৱিতা জ্যোতিৰুদযাগ্ং অজস্ৰম্ । তস্য পূষা প্ৰসৱং-যাঁতি দেৱ-স্সপংশ্যন্ ৱিশ্ৱা ভুৱনানি গোপাঃ ॥ দেৱা দেৱেভ্যো অদ্ধ্ৱৰ্যন্তো অস্থুৰ্ৱীতগ্ং শমিত্ৰে শমিতা যজদ্ধ্যৈ । তুৰীযো যজ্ঞো যত্ৰ হৱ্যমেতি ততঃ পাৱকা আশিষো নো জুষন্তাম্ ॥ ৱিমান এষ দিৱো মদ্ধ্য আস্ত আপপ্ৰিৱা-ন্ৰোদসী অন্তৰিক্ষম্ । স ৱিশ্ৱাচীৰভি- [স ৱিশ্ৱাচীৰভি, চষ্টে ঘৃতাচীৰন্তৰা] 14
-চষ্টে ঘৃতাচীৰন্তৰা পূৰ্ৱমপৰ-ঞ্চ কেতুম্ ॥ উক্ষা সমুদ্ৰো অৰুণ-স্সুপৰ্ণঃ পূৰ্ৱস্য যোনি-ম্পিতুৰা ৱিৱেশ । মদ্ধ্যে দিৱো নিহিতঃ পৃশ্ঞিৰশ্মা ৱি চক্ৰমে ৰজসঃ পাত্যন্তৌ ॥ ইন্দ্ৰং-ৱিঁশ্ৱা অৱীৱৃধন্-থ্সমুদ্ৰৱ্যচস-ঙ্গিৰঃ । ৰথীতমগ্ং ৰথীনাং-ৱাঁজানাগ্ং সত্পতি-ম্পতিম্ ॥ সুম্নহূৰ্যজ্ঞো দেৱাগ্ং আ চ ৱক্ষদ্যক্ষদগ্নিৰ্দেৱো দেৱাগ্ং আ চ ৱক্ষত্ ॥ ৱাজস্য মা প্ৰসৱেনো-দ্গ্ৰাভেণো-দগ্ৰভীত্ । অথা সপত্নাগ্ং ইন্দ্ৰো মে নিগ্ৰাভেণাধৰাগ্ং অকঃ ॥ উদ্গ্ৰাভ-ঞ্চ নিগ্ৰাভ-ঞ্চ ব্ৰহ্ম দেৱা অৱীৱৃধন্ন্ । অথা সপত্নানিন্দ্ৰাগ্নী মে ৱিষূচীনান্ ৱ্যস্যতাম্ ॥ 15 ॥
(দেৱাঃ - শতপযা - অভি - ৱাজস্য - ষড্ৱিগ্ংশতিশ্চ ) (অ. 3)
আশু-শ্শিশানো ৱৃষভো ন যুদ্ধ্মো ঘনাঘনঃ, ক্ষোভণ-শ্চৰ্ষণীনাম্ । সঙ্ক্ৰন্দনো-ঽনিমিষ এক ৱীৰ-শ্শতগ্ং সেনা অজয-থ্সাকমিন্দ্ৰঃ ॥ সঙ্ক্ৰন্দনেনা নিমিষেণ জিষ্ণুনা যুত্কাৰেণ দুশ্চ্যৱনেন ধৃষ্ণুনা । তদিন্দ্ৰেণ জযত ত-থ্সহদ্ধ্ৱং-যুঁধো নৰ ইষুহস্তেন ৱৃষ্ণা ॥ স ইষুহস্তৈ-স্স নিষঙ্গিভিৰ্ৱশী সগ্গ্স্ৰষ্টা স যুধ ইন্দ্ৰো গণেন । সগ্ংসৃষ্টজি-থ্সোমপা বাহুশৰ্ধ্যূৰ্ধ্ৱধন্ৱা প্ৰতিহিতাভিৰস্তা ॥ বৃহস্পতে পৰি দীযা [পৰি দীয, ৰথেন] 16
ৰথেন ৰক্ষোহা ঽমিত্ৰাগ্ং অপ বাধমানঃ । প্ৰভঞ্জন্-থ্সেনাঃ প্ৰমৃণো যুধা জযন্নস্মাক-মেদ্ধ্যৱিতা ৰথানাম্ ॥ গোত্ৰভিদ-ঙ্গোৱিদং-ৱঁজ্ৰবাহু-ঞ্জযন্তমজ্ম প্ৰমৃণন্ত-মোজসা । ইমগ্ং সজাতা অনুৱীৰ-যদ্ধ্ৱমিন্দ্ৰগ্ং সখাযো-ঽনু সগ্ং ৰভদ্ধ্ৱম্ ॥ বলৱিজ্ঞাযঃ-স্থৱিৰঃ প্ৰৱীৰ-স্সহস্ৱান্. ৱাজী সহমান উগ্ৰঃ । অভিৱীৰো অভিসত্ৱা সহোজা জৈত্ৰমিন্দ্ৰ ৰথমাতিষ্ঠ গোৱিত্ ॥ অভি গোত্ৰাণি সহসা গাহমানো-ঽদাযো [গাহমানো-ঽদাযঃ, ৱীৰ-শ্শতমন্যুৰিন্দ্ৰঃ ।] 17
ৱীৰ-শ্শতমন্যুৰিন্দ্ৰঃ । দুশ্চ্যৱনঃ পৃতনাষাড যুদ্ধ্যো-স্মাকগ্ং সেনা অৱতু প্ৰ যুথ্সু ॥ ইন্দ্ৰ আসাং-নেতা বৃহস্পতি ৰ্দক্ষিণা যজ্ঞঃ পুৰ এতু সোমঃ । দেৱসেনানা-মভিভঞ্জতীনা-ঞ্জযন্তীনা-ম্মৰুতো যন্ত্ৱগ্ৰে ॥ ইন্দ্ৰস্য ৱৃষ্ণো ৱৰুণস্য ৰাজ্ঞ আদিত্যানা-ম্মৰুতাগ্ং শৰ্ধ উগ্ৰম্ । মহামনসা-ম্ভুৱনচ্যৱানা-ঙ্ঘোষো দেৱানা-ঞ্জযতা মুদস্থাত্ ॥ অস্মাক-মিন্দ্ৰ-স্সমৃতেষু ধ্ৱজেষ্ৱস্মাকং-যাঁ ইষৱস্তা জযন্তু । 18
অস্মাকং-ৱীঁৰা উত্তৰে ভৱন্ত্ৱস্মানু দেৱা অৱতা হৱেষু ॥ উদ্ধৰ্ষয মঘৱন্না-যুধা-ন্যুথ্সত্ৱনা-ম্মামকানা-ম্মহাগ্ংসি । উদ্ৱৃত্ৰহন্ ৱাজিনাং-ৱাঁজিনান্যু-দ্ৰথানা-ঞ্জযতামেতু ঘোষঃ ॥ উপ প্ৰেত জযতা নৰস্স্থিৰা ৱঃ সন্তু বাহৱঃ । ইন্দ্ৰো ৱ-শ্শৰ্ম যচ্ছ ত্ৱনা-ধৃষ্যা যথাসথ ॥ অৱসৃষ্টা পৰা পত শৰৱ্যে ব্ৰহ্ম সগ্ংশিতা । গচ্ছা-ঽমিত্ৰা-ন্প্ৰ- [গচ্ছা-ঽমিত্ৰা-ন্প্ৰ, ৱিশ মৈষা-] 19
-ৱিশ মৈষা-ঙ্কঞ্চনোচ্ছিষঃ ॥ মৰ্মাণি তে ৱৰ্মভিশ্ছাদযামি সোমস্ত্ৱা ৰাজা ঽমৃতেনাভি-ৱস্তাম্ । উৰোৰ্ৱৰীযো ৱৰিৱস্তে অস্তু জযন্ত-ন্ত্ৱামনু মদন্তু দেৱাঃ ॥ যত্ৰ বাণা-স্সম্পতন্তি কুমাৰা ৱিশিখা ইৱ । ইন্দ্ৰো নস্তত্ৰ ৱৃত্ৰহা ৱিশ্ৱাহা শৰ্ম যচ্ছতু ॥ 20 ॥
আশু-শ্শিশানো ৱৃষভো ন যুদ্ধ্মো ঘনাঘনঃ, ক্ষোভণ-শ্চৰ্ষণীনাম্ । সঙ্ক্ৰন্দনো-ঽনিমিষ এক ৱীৰ-শ্শতগ্ং সেনা অজয-থ্সাকমিন্দ্ৰঃ ॥ সঙ্ক্ৰন্দনেনা নিমিষেণ জিষ্ণুনা যুত্কাৰেণ দুশ্চ্যৱনেন ধৃষ্ণুনা । তদিন্দ্ৰেণ জযত ত-থ্সহদ্ধ্ৱং-যুঁধো নৰ ইষুহস্তেন ৱৃষ্ণা ॥ স ইষুহস্তৈ-স্স নিষঙ্গিভিৰ্ৱশী সগ্গ্স্ৰষ্টা স যুধ ইন্দ্ৰো গণেন । সগ্ংসৃষ্টজি-থ্সোমপা বাহুশৰ্ধ্যূৰ্ধ্ৱধন্ৱা প্ৰতিহিতাভিৰস্তা ॥ বৃহস্পতে পৰি দীযা [পৰি দীয, ৰথেন] 16
ৰথেন ৰক্ষোহা ঽমিত্ৰাগ্ং অপ বাধমানঃ । প্ৰভঞ্জন্-থ্সেনাঃ প্ৰমৃণো যুধা জযন্নস্মাক-মেদ্ধ্যৱিতা ৰথানাম্ ॥ গোত্ৰভিদ-ঙ্গোৱিদং-ৱঁজ্ৰবাহু-ঞ্জযন্তমজ্ম প্ৰমৃণন্ত-মোজসা । ইমগ্ং সজাতা অনুৱীৰ-যদ্ধ্ৱমিন্দ্ৰগ্ং সখাযো-ঽনু সগ্ং ৰভদ্ধ্ৱম্ ॥ বলৱিজ্ঞাযঃ-স্থৱিৰঃ প্ৰৱীৰ-স্সহস্ৱান্. ৱাজী সহমান উগ্ৰঃ । অভিৱীৰো অভিসত্ৱা সহোজা জৈত্ৰমিন্দ্ৰ ৰথমাতিষ্ঠ গোৱিত্ ॥ অভি গোত্ৰাণি সহসা গাহমানো-ঽদাযো [গাহমানো-ঽদাযঃ, ৱীৰ-শ্শতমন্যুৰিন্দ্ৰঃ ।] 17
ৱীৰ-শ্শতমন্যুৰিন্দ্ৰঃ । দুশ্চ্যৱনঃ পৃতনাষাড যুদ্ধ্যো-স্মাকগ্ং সেনা অৱতু প্ৰ যুথ্সু ॥ ইন্দ্ৰ আসাং-নেতা বৃহস্পতি ৰ্দক্ষিণা যজ্ঞঃ পুৰ এতু সোমঃ । দেৱসেনানা-মভিভঞ্জতীনা-ঞ্জযন্তীনা-ম্মৰুতো যন্ত্ৱগ্ৰে ॥ ইন্দ্ৰস্য ৱৃষ্ণো ৱৰুণস্য ৰাজ্ঞ আদিত্যানা-ম্মৰুতাগ্ং শৰ্ধ উগ্ৰম্ । মহামনসা-ম্ভুৱনচ্যৱানা-ঙ্ঘোষো দেৱানা-ঞ্জযতা মুদস্থাত্ ॥ অস্মাক-মিন্দ্ৰ-স্সমৃতেষু ধ্ৱজেষ্ৱস্মাকং-যাঁ ইষৱস্তা জযন্তু । 18
অস্মাকং-ৱীঁৰা উত্তৰে ভৱন্ত্ৱস্মানু দেৱা অৱতা হৱেষু ॥ উদ্ধৰ্ষয মঘৱন্না-যুধা-ন্যুথ্সত্ৱনা-ম্মামকানা-ম্মহাগ্ংসি । উদ্ৱৃত্ৰহন্ ৱাজিনাং-ৱাঁজিনান্যু-দ্ৰথানা-ঞ্জযতামেতু ঘোষঃ ॥ উপ প্ৰেত জযতা নৰস্স্থিৰা ৱঃ সন্তু বাহৱঃ । ইন্দ্ৰো ৱ-শ্শৰ্ম যচ্ছ ত্ৱনা-ধৃষ্যা যথাসথ ॥ অৱসৃষ্টা পৰা পত শৰৱ্যে ব্ৰহ্ম সগ্ংশিতা । গচ্ছা-ঽমিত্ৰা-ন্প্ৰ- [গচ্ছা-ঽমিত্ৰা-ন্প্ৰ, ৱিশ মৈষা-] 19
-ৱিশ মৈষা-ঙ্কঞ্চনোচ্ছিষঃ ॥ মৰ্মাণি তে ৱৰ্মভিশ্ছাদযামি সোমস্ত্ৱা ৰাজা ঽমৃতেনাভি-ৱস্তাম্ । উৰোৰ্ৱৰীযো ৱৰিৱস্তে অস্তু জযন্ত-ন্ত্ৱামনু মদন্তু দেৱাঃ ॥ যত্ৰ বাণা-স্সম্পতন্তি কুমাৰা ৱিশিখা ইৱ । ইন্দ্ৰো নস্তত্ৰ ৱৃত্ৰহা ৱিশ্ৱাহা শৰ্ম যচ্ছতু ॥ 20 ॥
(দীযা - ঽদাযো - জযন্ত্ৱ - মিত্ৰা-ন্প্ৰ - চত্ৱাৰিগ্ংশচ্চ) (অ. 4)
প্ৰাচীমনু প্ৰদিশ-ম্প্ৰেহি ৱিদ্ৱানগ্নেৰগ্নে পুৰো অগ্নিৰ্ভৱেহ । ৱিশ্ৱা আশা দীদ্যানো ৱি ভাহ্যূৰ্জ-ন্নো ধেহি দ্ৱিপদে চতুষ্পদে ॥ ক্ৰমদ্ধ্ৱমগ্নিনা নাকমুখ্যগ্ং হস্তেষু বিভ্ৰতঃ । দিৱঃ পৃষ্ঠগ্ং সুৱৰ্গত্ৱা মিশ্ৰা দেৱেভিৰাদ্ধ্ৱম্ ॥ পৃথিৱ্যা অহমুদন্তৰিক্ষ-মা-ঽৰুহ-মন্তৰিক্ষা-দ্দিৱমা-ঽৰুহম্ । দিৱো নাকস্য পৃষ্ঠা-থ্সুৱৰ্জ্যোতিৰগা- [পৃষ্ঠা-থ্সুৱৰ্জ্যোতিৰগাম্, অহম্ ।] 21
-মহম্ ॥ সুৱৰ্যন্তো নাপেক্ষন্ত আ দ্যাগ্ং ৰোহন্তি ৰোদসী । যজ্ঞং-যেঁ ৱিশ্ৱতোধাৰগ্ং সুৱিদ্ৱাগ্ংসো ৱিতেনিৰে ॥ অগ্নে প্ৰেহি প্ৰথমো দেৱযতা-ঞ্চক্ষুৰ্দেৱানামুত মৰ্ত্যানাম্ । ইযক্ষমাণা ভৃগুভি-স্সজোষা-স্সুৱৰ্যন্তু যজমানা-স্স্ৱস্তি ॥ নক্তোষাসা সমনসা ৱিৰূপে ধাপযেতে শিশুমেকগ্ং সমীচী । দ্যাৱা ক্ষামা ৰুক্মো অন্তৰ্ৱি ভাতি দেৱা অগ্নি-ন্ধাৰয-ন্দ্ৰৱিণোদাঃ ॥ অগ্নে সহস্ৰাক্ষ [অগ্নে সহস্ৰাক্ষ, শতমূৰ্ধঞ্ছত-ন্তে] 22
শতমূৰ্ধঞ্ছত-ন্তে প্ৰাণা-স্সহস্ৰমপানাঃ । ত্ৱগ্ং সাহস্ৰস্য ৰায ঈশিষে তস্মৈ তে ৱিধেম ৱাজায স্ৱাহা ॥ সুপৰ্ণো-ঽসি গৰুত্মা-ন্পৃথিৱ্যাগ্ং সীদ পৃষ্ঠে পৃথিৱ্যা-স্সীদ ভাসা-ঽন্তৰিক্ষমা পৃণ জ্যোতিষা দিৱমুত্তভান তেজসা দিশ উ-দ্দৃগ্ংহ ॥ আজুহ্ৱান-স্সুপ্ৰতীকঃ পুৰস্তাদগ্নে স্ৱাং-যোঁনিমা সীদ সাদ্ধ্যা । অস্মিন্-থ্সধস্থে অদ্ধ্যুত্তৰস্মিন্ ৱিশ্ৱে দেৱা [অদ্ধ্যুত্তৰস্মিন্ ৱিশ্ৱে দেৱাঃ, যজমানশ্চ সীদত ।] 23
প্ৰাচীমনু প্ৰদিশ-ম্প্ৰেহি ৱিদ্ৱানগ্নেৰগ্নে পুৰো অগ্নিৰ্ভৱেহ । ৱিশ্ৱা আশা দীদ্যানো ৱি ভাহ্যূৰ্জ-ন্নো ধেহি দ্ৱিপদে চতুষ্পদে ॥ ক্ৰমদ্ধ্ৱমগ্নিনা নাকমুখ্যগ্ং হস্তেষু বিভ্ৰতঃ । দিৱঃ পৃষ্ঠগ্ং সুৱৰ্গত্ৱা মিশ্ৰা দেৱেভিৰাদ্ধ্ৱম্ ॥ পৃথিৱ্যা অহমুদন্তৰিক্ষ-মা-ঽৰুহ-মন্তৰিক্ষা-দ্দিৱমা-ঽৰুহম্ । দিৱো নাকস্য পৃষ্ঠা-থ্সুৱৰ্জ্যোতিৰগা- [পৃষ্ঠা-থ্সুৱৰ্জ্যোতিৰগাম্, অহম্ ।] 21
-মহম্ ॥ সুৱৰ্যন্তো নাপেক্ষন্ত আ দ্যাগ্ং ৰোহন্তি ৰোদসী । যজ্ঞং-যেঁ ৱিশ্ৱতোধাৰগ্ং সুৱিদ্ৱাগ্ংসো ৱিতেনিৰে ॥ অগ্নে প্ৰেহি প্ৰথমো দেৱযতা-ঞ্চক্ষুৰ্দেৱানামুত মৰ্ত্যানাম্ । ইযক্ষমাণা ভৃগুভি-স্সজোষা-স্সুৱৰ্যন্তু যজমানা-স্স্ৱস্তি ॥ নক্তোষাসা সমনসা ৱিৰূপে ধাপযেতে শিশুমেকগ্ং সমীচী । দ্যাৱা ক্ষামা ৰুক্মো অন্তৰ্ৱি ভাতি দেৱা অগ্নি-ন্ধাৰয-ন্দ্ৰৱিণোদাঃ ॥ অগ্নে সহস্ৰাক্ষ [অগ্নে সহস্ৰাক্ষ, শতমূৰ্ধঞ্ছত-ন্তে] 22
শতমূৰ্ধঞ্ছত-ন্তে প্ৰাণা-স্সহস্ৰমপানাঃ । ত্ৱগ্ং সাহস্ৰস্য ৰায ঈশিষে তস্মৈ তে ৱিধেম ৱাজায স্ৱাহা ॥ সুপৰ্ণো-ঽসি গৰুত্মা-ন্পৃথিৱ্যাগ্ং সীদ পৃষ্ঠে পৃথিৱ্যা-স্সীদ ভাসা-ঽন্তৰিক্ষমা পৃণ জ্যোতিষা দিৱমুত্তভান তেজসা দিশ উ-দ্দৃগ্ংহ ॥ আজুহ্ৱান-স্সুপ্ৰতীকঃ পুৰস্তাদগ্নে স্ৱাং-যোঁনিমা সীদ সাদ্ধ্যা । অস্মিন্-থ্সধস্থে অদ্ধ্যুত্তৰস্মিন্ ৱিশ্ৱে দেৱা [অদ্ধ্যুত্তৰস্মিন্ ৱিশ্ৱে দেৱাঃ, যজমানশ্চ সীদত ।] 23
যজমানশ্চ সীদত ॥ প্ৰেদ্ধো অগ্নে দীদিহি পুৰো নো-ঽজস্ৰযা সূৰ্ম্যা যৱিষ্ঠ । ত্ৱাগ্ং শশ্ৱন্ত উপ যন্তি ৱাজাঃ ॥ ৱিধেম তে পৰমে জন্মন্নগ্নে ৱিধেম স্তোমৈৰৱৰে সধস্থে । যস্মা-দ্যোনেৰুদাৰিথা যজে ত-ম্প্ৰত্ৱে হৱীগ্ংষি জুহুৰে সমিদ্ধে ॥ তাগ্ং সৱিতুৰ্ৱৰেণ্যস্য চিত্ৰামা-ঽহং-ৱৃঁণে সুমতিং-ৱিঁশ্ৱজন্যাম্ । যামস্য কণ্ৱো অদুহ-ত্প্ৰপীনাগ্ং সহস্ৰধাৰা- [সহস্ৰধাৰাম্, পযসা মহী-ঙ্গাম্ ।] 24
-ম্পযসা মহী-ঙ্গাম্ ॥ সপ্ত তে অগ্নে সমিধঃ সপ্ত জিহ্ৱা-স্সপ্তৰ্ষয-স্সপ্ত ধাম প্ৰিযাণি । সপ্ত হোত্ৰা-স্সপ্তধা ত্ৱা যজন্তি সপ্ত যোনীৰা পৃণস্ৱা ঘৃতেন ॥ ঈদৃ-ঞ্চান্যাদৃ-ঞ্চৈতাদৃঞ্চ প্ৰতিদৃ-ঞ্চ মিতশ্চ সম্মিতশ্চ সভৰাঃ ॥ শুক্ৰজ্যোতিশ্চ চিত্ৰজ্যোতিশ্চ সত্যজ্যোতিশ্চ জ্যোতিষ্মাগ্শ্চ সত্যশ্চৰ্তপাশ্চাত্যগ্ংহাঃ । 25
ঋতজিচ্চ সত্যজিচ্চ সেনজিচ্চ সুষেণশ্চান্ত্যমিত্ৰশ্চ দূৰে অমিত্ৰশ্চ গণঃ ॥ ঋতশ্চ সত্যশ্চ ধ্ৰুৱশ্চ ধৰুণশ্চ ধৰ্তা চ ৱিধৰ্তা চ ৱিধাৰযঃ ॥ ঈদৃক্ষাস এতাদৃক্ষাস ঊ ষুণঃ সদৃক্ষাসঃ প্ৰতিসদৃক্ষাস এতন । মিতাসশ্চ সম্মিতাসশ্চ ন ঊতযে সভৰসো মৰুতো যজ্ঞে অস্মিন্নিন্দ্ৰ-ন্দৈৱীৰ্ৱিশো মৰুতো-ঽনুৱৰ্ত্মানো যথেন্দ্ৰ-ন্দৈৱীৰ্ৱিশো মৰুতো-ঽনুৱৰ্ত্মান এৱমিমং-যঁজমান-ন্দৈৱীশ্চ ৱিশো মানুষীশ্চানুৱৰ্ত্মানো ভৱন্তু ॥ 26 ॥
-ম্পযসা মহী-ঙ্গাম্ ॥ সপ্ত তে অগ্নে সমিধঃ সপ্ত জিহ্ৱা-স্সপ্তৰ্ষয-স্সপ্ত ধাম প্ৰিযাণি । সপ্ত হোত্ৰা-স্সপ্তধা ত্ৱা যজন্তি সপ্ত যোনীৰা পৃণস্ৱা ঘৃতেন ॥ ঈদৃ-ঞ্চান্যাদৃ-ঞ্চৈতাদৃঞ্চ প্ৰতিদৃ-ঞ্চ মিতশ্চ সম্মিতশ্চ সভৰাঃ ॥ শুক্ৰজ্যোতিশ্চ চিত্ৰজ্যোতিশ্চ সত্যজ্যোতিশ্চ জ্যোতিষ্মাগ্শ্চ সত্যশ্চৰ্তপাশ্চাত্যগ্ংহাঃ । 25
ঋতজিচ্চ সত্যজিচ্চ সেনজিচ্চ সুষেণশ্চান্ত্যমিত্ৰশ্চ দূৰে অমিত্ৰশ্চ গণঃ ॥ ঋতশ্চ সত্যশ্চ ধ্ৰুৱশ্চ ধৰুণশ্চ ধৰ্তা চ ৱিধৰ্তা চ ৱিধাৰযঃ ॥ ঈদৃক্ষাস এতাদৃক্ষাস ঊ ষুণঃ সদৃক্ষাসঃ প্ৰতিসদৃক্ষাস এতন । মিতাসশ্চ সম্মিতাসশ্চ ন ঊতযে সভৰসো মৰুতো যজ্ঞে অস্মিন্নিন্দ্ৰ-ন্দৈৱীৰ্ৱিশো মৰুতো-ঽনুৱৰ্ত্মানো যথেন্দ্ৰ-ন্দৈৱীৰ্ৱিশো মৰুতো-ঽনুৱৰ্ত্মান এৱমিমং-যঁজমান-ন্দৈৱীশ্চ ৱিশো মানুষীশ্চানুৱৰ্ত্মানো ভৱন্তু ॥ 26 ॥
(অগাগ্ং - সহস্ৰাক্ষ - দেৱাঃ - সহস্ৰধাৰা - মত্যগ্ংহা - অনুৱৰ্ত্মানঃ - ষোডশ চ) (অ. 5)
জীমূতস্যেৱ ভৱতি প্ৰতীকং-যঁদ্ৱৰ্মী যাতি সমদামুপস্থে । অনাৱিদ্ধযা তনুৱা জয ত্ৱগ্ং স ত্ৱা ৱৰ্মণো মহিমা পিপৰ্তু ॥ ধন্ৱনা গা ধন্ৱনা-ঽঽজি-ঞ্জযেম ধন্ৱনা তীৱ্ৰা-স্সমদো জযেম । ধনু-শ্শত্ৰোৰপকাম-ঙ্কৃণোতি ধন্ৱনা সৰ্ৱাঃ প্ৰদিশো জযেম ॥ ৱক্ষ্যন্তীৱেদা গনীগন্তি কৰ্ণ-ম্প্ৰিযগ্ং সখায-ম্পৰিষস্ৱজানা । যোষেৱ শিঙ্ক্তে ৱিততা-ঽধি ধন্ৱ- [ধন্ৱন্ন্, জ্যা ইযগ্ং] 27
-ঞ্জ্যা ইযগ্ং সমনে পাৰযন্তী ॥ তে আচৰন্তী সমনেৱ যোষা মাতেৱ পুত্ৰ-ম্বিভৃতামুপস্থে । অপ শত্ৰূন্ ৱিদ্ধ্যতাগ্ং সংৱিঁদানে আৰ্ত্নী ইমে ৱিষ্ফুৰন্তী অমিত্ৰান্ ॥ বহ্ৱীনা-ম্পিতা বহুৰস্য পুত্ৰশ্চিশ্চা কৃণোতি সমনা-ঽৱগত্য । ইষুধি-স্সঙ্কাঃ পৃতনাশ্চ সৰ্ৱাঃ পৃষ্ঠে নিনদ্ধো জযতি প্ৰসূতঃ ॥ ৰথে তিষ্ঠ-ন্নযতি ৱাজিনঃ পুৰো যত্ৰযত্ৰ কামযতে সুষাৰথিঃ । অভীশূনা-ম্মহিমান- [মহিমানম্, পনাযত মনঃ] 28
-ম্পনাযত মনঃ পশ্চাদনু যচ্ছন্তি ৰশ্মযঃ ॥ তীৱ্ৰা-ন্ঘোষান্ কৃণ্ৱতে ৱৃষপাণযো-ঽশ্ৱা ৰথেভি-স্সহ ৱাজযন্তঃ । অৱক্ৰামন্তঃ প্ৰপদৈৰমিত্ৰান্ ক্ষিণন্তি শত্ৰূগ্ংৰনপৱ্যযন্তঃ ॥ ৰথৱাহনগ্ং হৱিৰস্য নাম যত্ৰা-ঽঽযুধ-ন্নিহিতমস্য ৱৰ্ম । তত্ৰা ৰথমুপ শগ্মগ্ং সদেম ৱিশ্ৱাহা ৱযগ্ং সুমনস্যমানাঃ ॥ স্ৱাদুষগ্ং সদঃ পিতৰো ৱযোধাঃ কৃচ্ছ্ৰেশ্ৰিত-শ্শক্তীৱন্তো গভীৰাঃ । চিত্ৰসেনা ইষুবলা অমৃদ্ধ্ৰা-স্সতোৱীৰা উৰৱো ৱ্ৰাতসাহাঃ ॥ ব্ৰাহ্মণাসঃ [ব্ৰাহ্মণাসঃ, পিতৰ-] 29
পিতৰ-স্সোম্যাস-শ্শিৱে নো দ্যাৱাপৃথিৱী অনেহসা । পূষা নঃ পাতু দুৰিতাদৃতাৱৃধো ৰক্ষা মাকিৰ্নো অঘশগ্ংস ঈশত ॥ সুপৰ্ণং-ৱঁস্তে মৃগো অস্যা দন্তো গোভি-স্সন্নদ্ধা পততি প্ৰসূতা । যত্ৰা নৰ-স্স-ঞ্চ ৱি চ দ্ৰৱন্তি তত্ৰাস্মভ্যমিষৱ-শ্শৰ্ম যগ্ংসন্ন্ ॥ ঋজীতে পৰি ৱৃঙ্গ্ধি নো-ঽশ্মা ভৱতু নস্তনূঃ । সোমো অধি ব্ৰৱীতু নো-ঽদিতি- [নো-ঽদিতিঃ, শৰ্ম যচ্ছতু ।] 30
-শ্শৰ্ম যচ্ছতু ॥ আ জঙ্ঘন্তি সান্ৱেষা-ঞ্জঘনাগ্ং উপ জিঘ্নতে । অশ্ৱাজনি প্ৰচেতসো-ঽশ্ৱান্-থ্সমথ্সু চোদয ॥ অহিৰিৱ ভোগৈঃ পৰ্যেতি বাহু-ঞ্জ্যাযা হেতি-ম্পৰিবাধমানঃ । হস্তঘ্নো ৱিশ্ৱা ৱযুনানি ৱিদ্ৱা-ন্পুমা-ন্পুমাগ্ংস-ম্পৰি পাতু ৱিশ্ৱতঃ ॥ ৱনস্পতে ৱীড্ৱঙ্গো হি ভূযা অস্ম-থ্সখা প্ৰতৰণ-স্সুৱীৰঃ । গোভি-স্সন্নদ্ধো অসি ৱীডযস্ৱা-ঽঽস্থাতা তে জযতু জেত্ৱানি ॥ দিৱঃ পৃথিৱ্যাঃ প- [পৰি, ওজ উ-দ্ভৃতং-] 31
-ৰ্যোজ উ-দ্ভৃতং-ৱঁনস্পতিভ্যঃ পৰ্যাভৃতগ্ং সহঃ । অপামোজ্মান-ম্পৰি গোভিৰাৱৃতমিন্দ্ৰস্য ৱজ্ৰগ্ং হৱিষা ৰথং-যঁজ ॥ ইন্দ্ৰস্য ৱজ্ৰো মৰুতামনীক-ম্মিত্ৰস্য গৰ্ভো ৱৰুণস্য নাভিঃ । সেমা-ন্নো হৱ্যদাতি-ঞ্জুষাণো দেৱ ৰথ প্ৰতি হৱ্যা গৃভায ॥ উপ শ্ৱাসয পৃথিৱীমুত দ্যা-ম্পুৰুত্ৰা তে মনুতাং-ৱিঁষ্ঠিত-ঞ্জগত্ । স দুন্দুভে সজূৰিন্দ্ৰেণ দেৱৈৰ্দূৰা- [দেৱৈৰ্দূৰাত্, দৱীযো] 32
-দ্দৱীযো অপসেধ শত্ৰূন্ ॥ আ ক্ৰন্দয বলমোজো ন আ ধা নিষ্টনিহি দুৰিতা বাধমানঃ । অপ প্ৰোথ দুন্দুভে দুচ্ছুনাগ্ং ইত ইন্দ্ৰস্য মুষ্টিৰসি ৱীডযস্ৱ ॥ আ-ঽমূৰজ প্ৰত্যাৱৰ্তযেমাঃ কেতুম-দ্দুন্দুভি ৰ্ৱাৱদীতি । সমশ্ৱপৰ্ণাশ্চৰন্তি নো নৰো-ঽস্মাকমিন্দ্ৰ ৰথিনো জযন্তু ॥ 33 ॥
জীমূতস্যেৱ ভৱতি প্ৰতীকং-যঁদ্ৱৰ্মী যাতি সমদামুপস্থে । অনাৱিদ্ধযা তনুৱা জয ত্ৱগ্ং স ত্ৱা ৱৰ্মণো মহিমা পিপৰ্তু ॥ ধন্ৱনা গা ধন্ৱনা-ঽঽজি-ঞ্জযেম ধন্ৱনা তীৱ্ৰা-স্সমদো জযেম । ধনু-শ্শত্ৰোৰপকাম-ঙ্কৃণোতি ধন্ৱনা সৰ্ৱাঃ প্ৰদিশো জযেম ॥ ৱক্ষ্যন্তীৱেদা গনীগন্তি কৰ্ণ-ম্প্ৰিযগ্ং সখায-ম্পৰিষস্ৱজানা । যোষেৱ শিঙ্ক্তে ৱিততা-ঽধি ধন্ৱ- [ধন্ৱন্ন্, জ্যা ইযগ্ং] 27
-ঞ্জ্যা ইযগ্ং সমনে পাৰযন্তী ॥ তে আচৰন্তী সমনেৱ যোষা মাতেৱ পুত্ৰ-ম্বিভৃতামুপস্থে । অপ শত্ৰূন্ ৱিদ্ধ্যতাগ্ং সংৱিঁদানে আৰ্ত্নী ইমে ৱিষ্ফুৰন্তী অমিত্ৰান্ ॥ বহ্ৱীনা-ম্পিতা বহুৰস্য পুত্ৰশ্চিশ্চা কৃণোতি সমনা-ঽৱগত্য । ইষুধি-স্সঙ্কাঃ পৃতনাশ্চ সৰ্ৱাঃ পৃষ্ঠে নিনদ্ধো জযতি প্ৰসূতঃ ॥ ৰথে তিষ্ঠ-ন্নযতি ৱাজিনঃ পুৰো যত্ৰযত্ৰ কামযতে সুষাৰথিঃ । অভীশূনা-ম্মহিমান- [মহিমানম্, পনাযত মনঃ] 28
-ম্পনাযত মনঃ পশ্চাদনু যচ্ছন্তি ৰশ্মযঃ ॥ তীৱ্ৰা-ন্ঘোষান্ কৃণ্ৱতে ৱৃষপাণযো-ঽশ্ৱা ৰথেভি-স্সহ ৱাজযন্তঃ । অৱক্ৰামন্তঃ প্ৰপদৈৰমিত্ৰান্ ক্ষিণন্তি শত্ৰূগ্ংৰনপৱ্যযন্তঃ ॥ ৰথৱাহনগ্ং হৱিৰস্য নাম যত্ৰা-ঽঽযুধ-ন্নিহিতমস্য ৱৰ্ম । তত্ৰা ৰথমুপ শগ্মগ্ং সদেম ৱিশ্ৱাহা ৱযগ্ং সুমনস্যমানাঃ ॥ স্ৱাদুষগ্ং সদঃ পিতৰো ৱযোধাঃ কৃচ্ছ্ৰেশ্ৰিত-শ্শক্তীৱন্তো গভীৰাঃ । চিত্ৰসেনা ইষুবলা অমৃদ্ধ্ৰা-স্সতোৱীৰা উৰৱো ৱ্ৰাতসাহাঃ ॥ ব্ৰাহ্মণাসঃ [ব্ৰাহ্মণাসঃ, পিতৰ-] 29
পিতৰ-স্সোম্যাস-শ্শিৱে নো দ্যাৱাপৃথিৱী অনেহসা । পূষা নঃ পাতু দুৰিতাদৃতাৱৃধো ৰক্ষা মাকিৰ্নো অঘশগ্ংস ঈশত ॥ সুপৰ্ণং-ৱঁস্তে মৃগো অস্যা দন্তো গোভি-স্সন্নদ্ধা পততি প্ৰসূতা । যত্ৰা নৰ-স্স-ঞ্চ ৱি চ দ্ৰৱন্তি তত্ৰাস্মভ্যমিষৱ-শ্শৰ্ম যগ্ংসন্ন্ ॥ ঋজীতে পৰি ৱৃঙ্গ্ধি নো-ঽশ্মা ভৱতু নস্তনূঃ । সোমো অধি ব্ৰৱীতু নো-ঽদিতি- [নো-ঽদিতিঃ, শৰ্ম যচ্ছতু ।] 30
-শ্শৰ্ম যচ্ছতু ॥ আ জঙ্ঘন্তি সান্ৱেষা-ঞ্জঘনাগ্ং উপ জিঘ্নতে । অশ্ৱাজনি প্ৰচেতসো-ঽশ্ৱান্-থ্সমথ্সু চোদয ॥ অহিৰিৱ ভোগৈঃ পৰ্যেতি বাহু-ঞ্জ্যাযা হেতি-ম্পৰিবাধমানঃ । হস্তঘ্নো ৱিশ্ৱা ৱযুনানি ৱিদ্ৱা-ন্পুমা-ন্পুমাগ্ংস-ম্পৰি পাতু ৱিশ্ৱতঃ ॥ ৱনস্পতে ৱীড্ৱঙ্গো হি ভূযা অস্ম-থ্সখা প্ৰতৰণ-স্সুৱীৰঃ । গোভি-স্সন্নদ্ধো অসি ৱীডযস্ৱা-ঽঽস্থাতা তে জযতু জেত্ৱানি ॥ দিৱঃ পৃথিৱ্যাঃ প- [পৰি, ওজ উ-দ্ভৃতং-] 31
-ৰ্যোজ উ-দ্ভৃতং-ৱঁনস্পতিভ্যঃ পৰ্যাভৃতগ্ং সহঃ । অপামোজ্মান-ম্পৰি গোভিৰাৱৃতমিন্দ্ৰস্য ৱজ্ৰগ্ং হৱিষা ৰথং-যঁজ ॥ ইন্দ্ৰস্য ৱজ্ৰো মৰুতামনীক-ম্মিত্ৰস্য গৰ্ভো ৱৰুণস্য নাভিঃ । সেমা-ন্নো হৱ্যদাতি-ঞ্জুষাণো দেৱ ৰথ প্ৰতি হৱ্যা গৃভায ॥ উপ শ্ৱাসয পৃথিৱীমুত দ্যা-ম্পুৰুত্ৰা তে মনুতাং-ৱিঁষ্ঠিত-ঞ্জগত্ । স দুন্দুভে সজূৰিন্দ্ৰেণ দেৱৈৰ্দূৰা- [দেৱৈৰ্দূৰাত্, দৱীযো] 32
-দ্দৱীযো অপসেধ শত্ৰূন্ ॥ আ ক্ৰন্দয বলমোজো ন আ ধা নিষ্টনিহি দুৰিতা বাধমানঃ । অপ প্ৰোথ দুন্দুভে দুচ্ছুনাগ্ং ইত ইন্দ্ৰস্য মুষ্টিৰসি ৱীডযস্ৱ ॥ আ-ঽমূৰজ প্ৰত্যাৱৰ্তযেমাঃ কেতুম-দ্দুন্দুভি ৰ্ৱাৱদীতি । সমশ্ৱপৰ্ণাশ্চৰন্তি নো নৰো-ঽস্মাকমিন্দ্ৰ ৰথিনো জযন্তু ॥ 33 ॥
(ধন্ৱন্ - মহিমানং - ব্ৰাহ্মণাসো - ঽদিতিঃ - পৃথিৱ্যাঃ পৰি - দূৰা - দেকচত্ৱাৰিগ্ংশচ্চ) (অ. 6)
যদক্ৰন্দঃ প্ৰথম-ঞ্জাযমান উদ্যন্-থ্সমুদ্ৰাদুত ৱা পুৰীষাত্ । শ্যেনস্য পক্ষা হৰিণস্য বাহূ উপস্তুত্য-ম্মহি জাত-ন্তে অৰ্ৱন্ন্ ॥ যমেন দত্ত-ন্ত্ৰিত এনমাযুনগিন্দ্ৰ এণ-ম্প্ৰথমো অদ্ধ্যতিষ্ঠত্ । গন্ধৰ্ৱো অস্য ৰশনাম-গৃভ্ণা-থ্সূৰাদশ্ৱং-ৱঁসৱো নিৰতষ্ট ॥ অসি যমো অস্যাদিত্যো অৰ্ৱন্নসি ত্ৰিতো গুহ্যেন ৱ্ৰতেন । অসি সোমেন সমযা ৱিপৃক্ত [ৱিপৃক্তঃ, আহুস্তে ত্ৰীণি দিৱি বন্ধনানি ।] 34
আহুস্তে ত্ৰীণি দিৱি বন্ধনানি ॥ ত্ৰীণি ত আহুৰ্দিৱি বন্ধনানি ত্ৰীণ্যফ্সু ত্ৰীণ্যন্ত-স্সমুদ্ৰে । উতেৱ মে ৱৰুণশ্ছন্-থ্স্যৰ্ৱন্. যত্ৰা ত আহুঃ পৰম-ঞ্জনিত্ৰম্ ॥ ইমা তে ৱাজিন্নৱমাৰ্জনানীমা শফানাগ্ং সনিতুৰ্নিধানা । অত্ৰা তে ভদ্ৰা ৰশনা অপশ্যমৃতস্য যা অভিৰক্ষন্তি গোপাঃ ॥ আত্মান-ন্তে মনসা-ঽঽৰাদজানামৱো দিৱা [ ] 35
পতযন্ত-ম্পতঙ্গম্ । শিৰো অপশ্য-ম্পথিভিঃ সুগেভিৰৰেণুভিৰ্জেহমান-ম্পতত্ৰি ॥ অত্ৰা তে ৰূপমুত্তমমপশ্য-ঞ্জিগীষমাণমিষ আ পদে গোঃ । যদা তে মৰ্তো অনু ভোগমানডাদি-দ্গ্ৰসিষ্ঠ ওষধীৰজীগঃ ॥ অনু ত্ৱা ৰথো অনু মৰ্যো অৰ্ৱন্ননু গাৱো-ঽনু ভগঃ কনীনাম্ । অনু ৱ্ৰাতাসস্তৱ সখ্যমীযুৰনু দেৱা মমিৰে ৱীৰ্য- [ৱীৰ্যম্, তে ।] 36
-ন্তে ॥ হিৰণ্যশৃঙ্গো-ঽযো অস্য পাদা মনোজৱা অৱৰ ইন্দ্ৰ আসীত্ । দেৱা ইদস্য হৱিৰদ্যমাযন্. যো অৰ্ৱন্ত-ম্প্ৰথমো অদ্ধ্যতিষ্ঠত্ ॥ ঈৰ্মান্তাস-স্সিলিকমদ্ধ্যমাস-স্সগ্ং শূৰণাসো দিৱ্যাসো অত্যাঃ । হগ্ংসা ইৱ শ্ৰেণিশো যতন্তে যদাক্ষিষুৰ্দিৱ্য-মজ্মমশ্ৱাঃ ॥ তৱ শৰীৰ-ম্পতযিষ্ণ্ৱৰ্ৱ-ন্তৱ চিত্তং-ৱাঁত ইৱ ধ্ৰজীমান্ । তৱ শৃঙ্গাণি ৱিষ্ঠিতা পুৰুত্ৰা-ঽৰণ্যেষু জৰ্ভুৰাণা চৰন্তি ॥ উপ [উপ, প্ৰাগাচ্ছসনং-] 37
প্ৰাগাচ্ছসনং-ৱাঁজ্যৰ্ৱা দেৱদ্ৰীচা মনসা দীদ্ধ্যানঃ । অজঃ পুৰো নীযতে নাভিৰস্যানু পশ্চা-ত্কৱযো যন্তি ৰেভাঃ ॥ উপ প্ৰাগা-ত্পৰমং-যঁ-থ্সধস্থমৰ্ৱাগ্ং অচ্ছা পিতৰ-ম্মাতৰ-ঞ্চ । অদ্যা দেৱান্ জুষ্টতমো হি গম্যা অথা-ঽঽশাস্তে দাশুষে ৱাৰ্যাণি ॥ 38 ॥
যদক্ৰন্দঃ প্ৰথম-ঞ্জাযমান উদ্যন্-থ্সমুদ্ৰাদুত ৱা পুৰীষাত্ । শ্যেনস্য পক্ষা হৰিণস্য বাহূ উপস্তুত্য-ম্মহি জাত-ন্তে অৰ্ৱন্ন্ ॥ যমেন দত্ত-ন্ত্ৰিত এনমাযুনগিন্দ্ৰ এণ-ম্প্ৰথমো অদ্ধ্যতিষ্ঠত্ । গন্ধৰ্ৱো অস্য ৰশনাম-গৃভ্ণা-থ্সূৰাদশ্ৱং-ৱঁসৱো নিৰতষ্ট ॥ অসি যমো অস্যাদিত্যো অৰ্ৱন্নসি ত্ৰিতো গুহ্যেন ৱ্ৰতেন । অসি সোমেন সমযা ৱিপৃক্ত [ৱিপৃক্তঃ, আহুস্তে ত্ৰীণি দিৱি বন্ধনানি ।] 34
আহুস্তে ত্ৰীণি দিৱি বন্ধনানি ॥ ত্ৰীণি ত আহুৰ্দিৱি বন্ধনানি ত্ৰীণ্যফ্সু ত্ৰীণ্যন্ত-স্সমুদ্ৰে । উতেৱ মে ৱৰুণশ্ছন্-থ্স্যৰ্ৱন্. যত্ৰা ত আহুঃ পৰম-ঞ্জনিত্ৰম্ ॥ ইমা তে ৱাজিন্নৱমাৰ্জনানীমা শফানাগ্ং সনিতুৰ্নিধানা । অত্ৰা তে ভদ্ৰা ৰশনা অপশ্যমৃতস্য যা অভিৰক্ষন্তি গোপাঃ ॥ আত্মান-ন্তে মনসা-ঽঽৰাদজানামৱো দিৱা [ ] 35
পতযন্ত-ম্পতঙ্গম্ । শিৰো অপশ্য-ম্পথিভিঃ সুগেভিৰৰেণুভিৰ্জেহমান-ম্পতত্ৰি ॥ অত্ৰা তে ৰূপমুত্তমমপশ্য-ঞ্জিগীষমাণমিষ আ পদে গোঃ । যদা তে মৰ্তো অনু ভোগমানডাদি-দ্গ্ৰসিষ্ঠ ওষধীৰজীগঃ ॥ অনু ত্ৱা ৰথো অনু মৰ্যো অৰ্ৱন্ননু গাৱো-ঽনু ভগঃ কনীনাম্ । অনু ৱ্ৰাতাসস্তৱ সখ্যমীযুৰনু দেৱা মমিৰে ৱীৰ্য- [ৱীৰ্যম্, তে ।] 36
-ন্তে ॥ হিৰণ্যশৃঙ্গো-ঽযো অস্য পাদা মনোজৱা অৱৰ ইন্দ্ৰ আসীত্ । দেৱা ইদস্য হৱিৰদ্যমাযন্. যো অৰ্ৱন্ত-ম্প্ৰথমো অদ্ধ্যতিষ্ঠত্ ॥ ঈৰ্মান্তাস-স্সিলিকমদ্ধ্যমাস-স্সগ্ং শূৰণাসো দিৱ্যাসো অত্যাঃ । হগ্ংসা ইৱ শ্ৰেণিশো যতন্তে যদাক্ষিষুৰ্দিৱ্য-মজ্মমশ্ৱাঃ ॥ তৱ শৰীৰ-ম্পতযিষ্ণ্ৱৰ্ৱ-ন্তৱ চিত্তং-ৱাঁত ইৱ ধ্ৰজীমান্ । তৱ শৃঙ্গাণি ৱিষ্ঠিতা পুৰুত্ৰা-ঽৰণ্যেষু জৰ্ভুৰাণা চৰন্তি ॥ উপ [উপ, প্ৰাগাচ্ছসনং-] 37
প্ৰাগাচ্ছসনং-ৱাঁজ্যৰ্ৱা দেৱদ্ৰীচা মনসা দীদ্ধ্যানঃ । অজঃ পুৰো নীযতে নাভিৰস্যানু পশ্চা-ত্কৱযো যন্তি ৰেভাঃ ॥ উপ প্ৰাগা-ত্পৰমং-যঁ-থ্সধস্থমৰ্ৱাগ্ং অচ্ছা পিতৰ-ম্মাতৰ-ঞ্চ । অদ্যা দেৱান্ জুষ্টতমো হি গম্যা অথা-ঽঽশাস্তে দাশুষে ৱাৰ্যাণি ॥ 38 ॥
(ৱিপৃক্তো - দিৱা - ৱীৰ্য - মুপৈ - কান্নচত্ৱাৰিগ্ংশচ্চ) (অ. 7)
মা নো মিত্ৰো ৱৰুণো অৰ্যমা-ঽঽযুৰিন্দ্ৰ ঋভুক্ষা মৰুতঃ পৰি খ্যন্ন্ । য-দ্ৱাজিনো দেৱজাতস্য সপ্তেঃ প্ৰৱক্ষ্যামো ৱিদথে ৱীৰ্যাণি ॥ যন্নিৰ্ণিজা ৰেক্ণসা প্ৰাৱৃতস্য ৰাতি-ঙ্গৃভীতা-ম্মুখতো নযন্তি । সুপ্ৰাঙজো মেম্য-দ্ৱিশ্ৱৰূপ ইন্দ্ৰাপূষ্ণোঃ প্ৰিযমপ্যেতি পাথঃ ॥ এষ চ্ছাগঃ পুৰো অশ্ৱেন ৱাজিনা পূষ্ণো ভাগো নীযতে ৱিশ্ৱদেৱ্যঃ । অভিপ্ৰিযং-যঁ-ত্পুৰোডাশমৰ্ৱতা ত্ৱষ্টে- [ত্ৱষ্টেত্, এনগ্ং সৌশ্ৰৱসায জিন্ৱতি ।] 39
-দেনগ্ং সৌশ্ৰৱসায জিন্ৱতি ॥ যদ্ধৱিষ্যমৃতুশো দেৱযান-ন্ত্ৰিৰ্মানুষাঃ পৰ্যশ্ৱ-ন্নযন্তি । অত্ৰা পূষ্ণঃ প্ৰথমো ভাগ এতি যজ্ঞ-ন্দেৱেভ্যঃ প্ৰতিৱেদযন্নজঃ ॥ হোতা-ঽদ্ধ্ৱৰ্যুৰাৱযা অগ্নিমিন্ধো গ্ৰাৱগ্ৰাভ উত শগ্গ্স্তা সুৱিপ্ৰঃ । তেন যজ্ঞেন স্ৱৰঙ্কৃতেন স্ৱিষ্টেন ৱক্ষণা আ পৃণদ্ধ্ৱম্ ॥ যূপৱ্ৰস্কা উত যে যূপৱাহাশ্চষালং-যেঁ অশ্ৱযূপায তক্ষতি । যে চাৰ্ৱতে পচনগ্ং সভংৰন্ত্যুতো [ ] 40
তেষা-মভিগূৰ্তিৰ্ন ইন্ৱতু ॥ উপ প্ৰাগা-থ্সুমন্মে-ঽধাযি মন্ম দেৱানামাশা উপ ৱীতপৃষ্ঠঃ । অন্ৱেনং-ৱিঁপ্ৰা ঋষযো মদন্তি দেৱানা-ম্পুষ্টে চকৃমা সুবন্ধুম্ ॥ য-দ্ৱাজিনো দাম সদান্নমৰ্ৱতো যা শীৰ্ষণ্যা ৰশনা ৰজ্জুৰস্য । যদ্ৱা ঘাস্য প্ৰভৃতমাস্যে তৃণগ্ং সৰ্ৱা তা তে অপি দেৱেষ্ৱস্তু ॥ যদশ্ৱস্য ক্ৰৱিষো [যদশ্ৱস্য ক্ৰৱিষঃ, মক্ষিকা-ঽঽশ] 41
মক্ষিকা-ঽঽশ যদ্ৱা স্ৱৰৌ স্ৱধিতৌ ৰিপ্তমস্তি । যদ্ধস্তযো-শ্শমিতুৰ্যন্নখেষু সৰ্ৱা তা তে অপি দেৱেষ্ৱস্তু ॥ যদূৱদ্ধ্যমুদৰস্যাপৱাতি য আমস্য ক্ৰৱিষো গন্ধো অস্তি । সুকৃতা তচ্ছমিতাৰঃ কৃণ্ৱন্তূত মেধগ্ং শৃতপাক-ম্পচন্তু ॥ য-ত্তে গাত্ৰাদগ্নিনা পচ্যমানাদভি শূল-ন্নিহতস্যাৱধাৱতি । মা ত-দ্ভূম্যামা শ্ৰিষ ( )-ন্মা তৃণেষু দেৱেভ্যস্তদুশদ্ভ্যো ৰাতমস্তু ॥ 42 ॥
মা নো মিত্ৰো ৱৰুণো অৰ্যমা-ঽঽযুৰিন্দ্ৰ ঋভুক্ষা মৰুতঃ পৰি খ্যন্ন্ । য-দ্ৱাজিনো দেৱজাতস্য সপ্তেঃ প্ৰৱক্ষ্যামো ৱিদথে ৱীৰ্যাণি ॥ যন্নিৰ্ণিজা ৰেক্ণসা প্ৰাৱৃতস্য ৰাতি-ঙ্গৃভীতা-ম্মুখতো নযন্তি । সুপ্ৰাঙজো মেম্য-দ্ৱিশ্ৱৰূপ ইন্দ্ৰাপূষ্ণোঃ প্ৰিযমপ্যেতি পাথঃ ॥ এষ চ্ছাগঃ পুৰো অশ্ৱেন ৱাজিনা পূষ্ণো ভাগো নীযতে ৱিশ্ৱদেৱ্যঃ । অভিপ্ৰিযং-যঁ-ত্পুৰোডাশমৰ্ৱতা ত্ৱষ্টে- [ত্ৱষ্টেত্, এনগ্ং সৌশ্ৰৱসায জিন্ৱতি ।] 39
-দেনগ্ং সৌশ্ৰৱসায জিন্ৱতি ॥ যদ্ধৱিষ্যমৃতুশো দেৱযান-ন্ত্ৰিৰ্মানুষাঃ পৰ্যশ্ৱ-ন্নযন্তি । অত্ৰা পূষ্ণঃ প্ৰথমো ভাগ এতি যজ্ঞ-ন্দেৱেভ্যঃ প্ৰতিৱেদযন্নজঃ ॥ হোতা-ঽদ্ধ্ৱৰ্যুৰাৱযা অগ্নিমিন্ধো গ্ৰাৱগ্ৰাভ উত শগ্গ্স্তা সুৱিপ্ৰঃ । তেন যজ্ঞেন স্ৱৰঙ্কৃতেন স্ৱিষ্টেন ৱক্ষণা আ পৃণদ্ধ্ৱম্ ॥ যূপৱ্ৰস্কা উত যে যূপৱাহাশ্চষালং-যেঁ অশ্ৱযূপায তক্ষতি । যে চাৰ্ৱতে পচনগ্ং সভংৰন্ত্যুতো [ ] 40
তেষা-মভিগূৰ্তিৰ্ন ইন্ৱতু ॥ উপ প্ৰাগা-থ্সুমন্মে-ঽধাযি মন্ম দেৱানামাশা উপ ৱীতপৃষ্ঠঃ । অন্ৱেনং-ৱিঁপ্ৰা ঋষযো মদন্তি দেৱানা-ম্পুষ্টে চকৃমা সুবন্ধুম্ ॥ য-দ্ৱাজিনো দাম সদান্নমৰ্ৱতো যা শীৰ্ষণ্যা ৰশনা ৰজ্জুৰস্য । যদ্ৱা ঘাস্য প্ৰভৃতমাস্যে তৃণগ্ং সৰ্ৱা তা তে অপি দেৱেষ্ৱস্তু ॥ যদশ্ৱস্য ক্ৰৱিষো [যদশ্ৱস্য ক্ৰৱিষঃ, মক্ষিকা-ঽঽশ] 41
মক্ষিকা-ঽঽশ যদ্ৱা স্ৱৰৌ স্ৱধিতৌ ৰিপ্তমস্তি । যদ্ধস্তযো-শ্শমিতুৰ্যন্নখেষু সৰ্ৱা তা তে অপি দেৱেষ্ৱস্তু ॥ যদূৱদ্ধ্যমুদৰস্যাপৱাতি য আমস্য ক্ৰৱিষো গন্ধো অস্তি । সুকৃতা তচ্ছমিতাৰঃ কৃণ্ৱন্তূত মেধগ্ং শৃতপাক-ম্পচন্তু ॥ য-ত্তে গাত্ৰাদগ্নিনা পচ্যমানাদভি শূল-ন্নিহতস্যাৱধাৱতি । মা ত-দ্ভূম্যামা শ্ৰিষ ( )-ন্মা তৃণেষু দেৱেভ্যস্তদুশদ্ভ্যো ৰাতমস্তু ॥ 42 ॥
(ই - দুতো - ক্ৰৱিষঃ - শ্ৰিষথ্ - সপ্ত চ) (অ. 8)
যে ৱাজিন-ম্পৰিপশ্যন্তি পক্ৱং-যঁ ঈমাহু-স্সুৰভিৰ্নিৰ্হৰেতি । যে চাৰ্ৱতো মাগ্ংসভিক্ষামুপাসত উতো তেষামভিগূৰ্তিৰ্ন ইন্ৱতু ॥ যন্নীক্ষণ-ম্মাগ্স্পচন্যা উখাযা যা পাত্ৰাণি যূষ্ণ আসেচনানি । ঊষ্মণ্যা-ঽপিধানা চৰূণামঙ্কা-স্সূনাঃ পৰি ভূষন্ত্যশ্ৱম্ ॥ নিক্ৰমণ-ন্নিষদনং-ৱিঁৱৰ্তনং-যঁচ্চ পড্বীশমৰ্ৱতঃ । যচ্চ পপৌ যচ্চ ঘাসি- [ঘাসিম্, জঘাস সৰ্ৱা তা] 43
-ঞ্জঘাস সৰ্ৱা তা তে অপি দেৱেষ্ৱস্তু ॥ মা ত্ৱা-ঽগ্নি-ৰ্ধ্ৱনযি-দ্ধূমগন্ধিৰ্মোখা ভ্ৰাজন্ত্যভি ৱিক্ত জঘ্ৰিঃ । ইষ্টং-ৱীঁতমভিগূৰ্তং-ৱঁষট্কৃত-ন্ত-ন্দেৱাসঃ প্ৰতি গৃভ্ণন্ত্যশ্ৱম্ ॥ যদশ্ৱায ৱাস উপস্তৃণন্ত্যধীৱাসং-যাঁ হিৰণ্যান্যস্মৈ । সন্দানমৰ্ৱন্ত-ম্পড্বীশ-ম্প্ৰিযা দেৱেষ্ৱা যামযন্তি ॥ য-ত্তে সাদে মহসা শূকৃতস্য পাৰ্ষ্ণিযা ৱা কশযা [ৱা কশযা, ৱা তুতোদ ।] 44
ৱা তুতোদ । স্ৰুচেৱ তা হৱিষো অদ্ধ্ৱৰেষু সৰ্ৱা তা তে ব্ৰহ্মণা সূদযামি ॥ চতুস্ত্ৰিগ্ংশ-দ্ৱাজিনো দেৱবন্ধো-ৰ্ৱঙ্ক্ৰী-ৰশ্ৱস্য স্ৱধিতি-স্সমেতি । অচ্ছিদ্ৰা গাত্ৰা ৱযুনা কৃণোত পৰুষ্পৰুৰনুঘুষ্যা ৱি শস্ত ॥ একস্ত্ৱষ্টুৰশ্ৱস্যা ৱিশস্তা দ্ৱা যন্তাৰা ভৱতস্তথৰ্তুঃ । যা তে গাত্ৰাণামৃতুথা কৃণোমি তাতা পিণ্ডানা-ম্প্ৰ জুহোম্যগ্নৌ ॥ মা ত্ৱা তপ- [তপত্, প্ৰিয আত্মা-] 45
-ত্প্ৰিয আত্মা-ঽপিযন্ত-ম্মা স্ৱধিতিস্তনুৱ আ তিষ্ঠিপ-ত্তে । মা তে গৃদ্ধ্নু-ৰৱিশস্তা-ঽতিহায ছিদ্ৰা গাত্ৰাণ্যসিনা মিথূ কঃ ॥ ন ৱা উৱেতন্ম্ৰিযসে ন ৰিষ্যসি দেৱাগ্ং ইদেষি পথিভিঃ সুগেভিঃ । হৰী তে যুঞ্জা পৃষতী অভূতামুপাস্থা-দ্ৱাজী ধুৰি ৰাসভস্য ॥ সুগৱ্য-ন্নো ৱাজী স্ৱশ্ৱিয-ম্পুগ্ংসঃ পুত্ৰাগ্ং উত ৱিশ্ৱাপুষগ্ং ৰযিম্ । অনাগাস্ত্ৱ-ন্নো অদিতিঃ কৃণোতু ক্ষত্ৰ-ন্নো অশ্ৱো ৱনতাগ্ং হৱিষ্মান্ ॥ 46 ॥
যে ৱাজিন-ম্পৰিপশ্যন্তি পক্ৱং-যঁ ঈমাহু-স্সুৰভিৰ্নিৰ্হৰেতি । যে চাৰ্ৱতো মাগ্ংসভিক্ষামুপাসত উতো তেষামভিগূৰ্তিৰ্ন ইন্ৱতু ॥ যন্নীক্ষণ-ম্মাগ্স্পচন্যা উখাযা যা পাত্ৰাণি যূষ্ণ আসেচনানি । ঊষ্মণ্যা-ঽপিধানা চৰূণামঙ্কা-স্সূনাঃ পৰি ভূষন্ত্যশ্ৱম্ ॥ নিক্ৰমণ-ন্নিষদনং-ৱিঁৱৰ্তনং-যঁচ্চ পড্বীশমৰ্ৱতঃ । যচ্চ পপৌ যচ্চ ঘাসি- [ঘাসিম্, জঘাস সৰ্ৱা তা] 43
-ঞ্জঘাস সৰ্ৱা তা তে অপি দেৱেষ্ৱস্তু ॥ মা ত্ৱা-ঽগ্নি-ৰ্ধ্ৱনযি-দ্ধূমগন্ধিৰ্মোখা ভ্ৰাজন্ত্যভি ৱিক্ত জঘ্ৰিঃ । ইষ্টং-ৱীঁতমভিগূৰ্তং-ৱঁষট্কৃত-ন্ত-ন্দেৱাসঃ প্ৰতি গৃভ্ণন্ত্যশ্ৱম্ ॥ যদশ্ৱায ৱাস উপস্তৃণন্ত্যধীৱাসং-যাঁ হিৰণ্যান্যস্মৈ । সন্দানমৰ্ৱন্ত-ম্পড্বীশ-ম্প্ৰিযা দেৱেষ্ৱা যামযন্তি ॥ য-ত্তে সাদে মহসা শূকৃতস্য পাৰ্ষ্ণিযা ৱা কশযা [ৱা কশযা, ৱা তুতোদ ।] 44
ৱা তুতোদ । স্ৰুচেৱ তা হৱিষো অদ্ধ্ৱৰেষু সৰ্ৱা তা তে ব্ৰহ্মণা সূদযামি ॥ চতুস্ত্ৰিগ্ংশ-দ্ৱাজিনো দেৱবন্ধো-ৰ্ৱঙ্ক্ৰী-ৰশ্ৱস্য স্ৱধিতি-স্সমেতি । অচ্ছিদ্ৰা গাত্ৰা ৱযুনা কৃণোত পৰুষ্পৰুৰনুঘুষ্যা ৱি শস্ত ॥ একস্ত্ৱষ্টুৰশ্ৱস্যা ৱিশস্তা দ্ৱা যন্তাৰা ভৱতস্তথৰ্তুঃ । যা তে গাত্ৰাণামৃতুথা কৃণোমি তাতা পিণ্ডানা-ম্প্ৰ জুহোম্যগ্নৌ ॥ মা ত্ৱা তপ- [তপত্, প্ৰিয আত্মা-] 45
-ত্প্ৰিয আত্মা-ঽপিযন্ত-ম্মা স্ৱধিতিস্তনুৱ আ তিষ্ঠিপ-ত্তে । মা তে গৃদ্ধ্নু-ৰৱিশস্তা-ঽতিহায ছিদ্ৰা গাত্ৰাণ্যসিনা মিথূ কঃ ॥ ন ৱা উৱেতন্ম্ৰিযসে ন ৰিষ্যসি দেৱাগ্ং ইদেষি পথিভিঃ সুগেভিঃ । হৰী তে যুঞ্জা পৃষতী অভূতামুপাস্থা-দ্ৱাজী ধুৰি ৰাসভস্য ॥ সুগৱ্য-ন্নো ৱাজী স্ৱশ্ৱিয-ম্পুগ্ংসঃ পুত্ৰাগ্ং উত ৱিশ্ৱাপুষগ্ং ৰযিম্ । অনাগাস্ত্ৱ-ন্নো অদিতিঃ কৃণোতু ক্ষত্ৰ-ন্নো অশ্ৱো ৱনতাগ্ং হৱিষ্মান্ ॥ 46 ॥
(ঘাসিং-কশযা - তপ-দ্- ৰযিং - নৱ চ ) (অ. 9)
(অশ্মন্ - য ইমো - দেন - মাশুঃ - প্ৰাচীং - জীমূতস্য - যদক্ৰন্দো - মা নো মিত্ৰো - যে ৱাজিনং - নৱ)
(অশ্মন্ - মনোযুজং - প্ৰাচীমনু - শৰ্ম যচ্ছতু - তেষামভিগূৰ্তিঃ - ষট্চত্ৱাৰিগ্ংশত্)
(অশ্মন্, হৱিষ্মান্)
॥ হৰিঃ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদীয তৈত্তিৰীয সংহিতাযা-ঞ্চতুৰ্থ কাণ্ডে ষষ্ঠঃ প্ৰশ্ন-স্সমাপ্তঃ ॥
(অশ্মন্ - য ইমো - দেন - মাশুঃ - প্ৰাচীং - জীমূতস্য - যদক্ৰন্দো - মা নো মিত্ৰো - যে ৱাজিনং - নৱ)
(অশ্মন্ - মনোযুজং - প্ৰাচীমনু - শৰ্ম যচ্ছতু - তেষামভিগূৰ্তিঃ - ষট্চত্ৱাৰিগ্ংশত্)
(অশ্মন্, হৱিষ্মান্)
॥ হৰিঃ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদীয তৈত্তিৰীয সংহিতাযা-ঞ্চতুৰ্থ কাণ্ডে ষষ্ঠঃ প্ৰশ্ন-স্সমাপ্তঃ ॥
ও-ন্নমঃ পৰমাত্মনে , শ্ৰী মহাগণপতযে নমঃ , শ্ৰী গুৰুভ্যো নমঃ , হৰিঃ ওঁ