કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થકાણ્ડે ષષ્ઠઃ પ્રશ્નઃ - પરિષેચન-સંસ્કારાભિધાનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અશ્મન્નૂર્જ-મ્પર્વતે શિશ્રિયાણાં-વાઁતે પર્જન્યે વરુણસ્ય શુષ્મે । અદ્ભ્ય ઓષધીભ્યો વનસ્પતિભ્યો-ઽધિ સમ્ભૃતા-ન્તા-ન્ન ઇષમૂર્જ-ન્ધત્ત મરુત-સ્સગ્ં રરાણાઃ ॥ અશ્મગ્ગ્સ્તે ક્ષુદમુ-ન્તે શુગૃચ્છતુ ય-ન્દ્વિષ્મઃ ॥ સમુદ્રસ્ય ત્વા-ઽવાકયા-ઽગ્ને પરિ વ્યયામસિ । પાવકો અસ્મભ્યગ્ં શિવો ભવ ॥ હિમસ્ય ત્વા જરાયુણા-ઽગ્ને પરિ વ્યયામસિ । પાવકો અસ્મભ્યગ્ં શિવો ભવ ॥ ઉપ- [ઉપ, જ્મન્નુપ] 1
-જ્મન્નુપ વેતસે-ઽવત્તર-ન્નદીષ્વા । અગ્ને પિત્તમપામસિ ॥ મણ્ડૂકિ તાભિરા ગહિ સેમ-ન્નો યજ્ઞમ્ । પાવકવર્ણગ્ં શિવ-ઙ્કૃધિ ॥ પાવક આ ચિતયન્ત્યા કૃપા । ક્ષામ-ન્રુરુચ ઉષસો ન ભાનુના ॥ તૂર્વ-ન્ન યામન્નેતશસ્ય નૂ રણ આ યો ઘૃણે । ન તતૃષાણો અજરઃ ॥ અગ્ને પાવક રોચિષા મન્દ્રયા દેવ જિહ્વયા । આ દેવાન્ [આ દેવાન્, વક્ષિ યક્ષિ ચ ।] 2
વક્ષિ યક્ષિ ચ ॥ સ નઃ પાવક દીદિવો-ઽગ્ને દેવાગ્ં ઇહા-ઽઽ વહ । ઉપ યજ્ઞગ્ં હવિશ્ચ નઃ ॥ અપામિદ-ન્ન્યયનગ્ં સમુદ્રસ્ય નિવેશનમ્ । અન્ય-ન્તે અસ્મ-ત્તપન્તુ હેતયઃ પાવકો અસ્મભ્યગ્ં શિવો ભવ ॥ નમસ્તે હરસે શોચિષે નમસ્તે અસ્ત્વર્ચિષે । અન્ય-ન્તે અસ્મ-ત્તપન્તુ હેતયઃ પાવકો અસ્મભ્યગ્ં શિવો ભવ ॥ નૃષદે વ- [નૃષદે વટ્, અફ્સુષદે વ-ડ્વનસદે] 3
-ડફ્સુષદે વ-ડ્વનસદે વ-ડ્બર્હિષદે વટ્-થ્સુવર્વિદે વટ્ ॥ યે દેવા દેવાનાં-યઁજ્ઞિયા યજ્ઞિયાનાગ્ં સંવઁ-થ્સરીણમુપ ભાગમાસતે । અહુતાદો હવિષો યજ્ઞે અસ્મિન્-થ્સ્વય-ઞ્જુહુદ્ધ્વ-મ્મધુનો ઘૃતસ્ય ॥ યે દેવા દેવેષ્વધિ દેવત્વમાયન્ યે બ્રહ્મણઃ પુર એતારો અસ્ય । યેભ્યો નર્તે પવતે ધામ કિ-ઞ્ચન ન તે દિવો ન પૃથિવ્યા અધિ સ્નુષુ ॥ પ્રાણદા [પ્રાણદાઃ, અપાનદા વ્યાનદા-] 4
અપાનદા વ્યાનદા-શ્ચક્ષુર્દા વર્ચોદા વરિવોદાઃ । અન્ય-ન્તે અસ્મ-ત્તપન્તુ હેતયઃ પાવકો અસ્મભ્યગ્ં શિવો ભવ ॥ અગ્નિસ્તિગ્મેન શોચિષા યગ્ંસદ્વિશ્વ-ન્ન્યત્રિણમ્ । અગ્નિર્નો વગ્ંસતે રયિમ્ ॥ સૈના-ઽનીકેન સુવિદત્રો અસ્મે યષ્ટા દેવાગ્ં આયજિષ્ઠ-સ્સ્વસ્તિ । અદબ્ધો ગોપા ઉત નઃ પરસ્પા અગ્ને દ્યુમદુત રેવ-દ્દિદીહિ ॥ 5 ॥
અશ્મન્નૂર્જ-મ્પર્વતે શિશ્રિયાણાં-વાઁતે પર્જન્યે વરુણસ્ય શુષ્મે । અદ્ભ્ય ઓષધીભ્યો વનસ્પતિભ્યો-ઽધિ સમ્ભૃતા-ન્તા-ન્ન ઇષમૂર્જ-ન્ધત્ત મરુત-સ્સગ્ં રરાણાઃ ॥ અશ્મગ્ગ્સ્તે ક્ષુદમુ-ન્તે શુગૃચ્છતુ ય-ન્દ્વિષ્મઃ ॥ સમુદ્રસ્ય ત્વા-ઽવાકયા-ઽગ્ને પરિ વ્યયામસિ । પાવકો અસ્મભ્યગ્ં શિવો ભવ ॥ હિમસ્ય ત્વા જરાયુણા-ઽગ્ને પરિ વ્યયામસિ । પાવકો અસ્મભ્યગ્ં શિવો ભવ ॥ ઉપ- [ઉપ, જ્મન્નુપ] 1
-જ્મન્નુપ વેતસે-ઽવત્તર-ન્નદીષ્વા । અગ્ને પિત્તમપામસિ ॥ મણ્ડૂકિ તાભિરા ગહિ સેમ-ન્નો યજ્ઞમ્ । પાવકવર્ણગ્ં શિવ-ઙ્કૃધિ ॥ પાવક આ ચિતયન્ત્યા કૃપા । ક્ષામ-ન્રુરુચ ઉષસો ન ભાનુના ॥ તૂર્વ-ન્ન યામન્નેતશસ્ય નૂ રણ આ યો ઘૃણે । ન તતૃષાણો અજરઃ ॥ અગ્ને પાવક રોચિષા મન્દ્રયા દેવ જિહ્વયા । આ દેવાન્ [આ દેવાન્, વક્ષિ યક્ષિ ચ ।] 2
વક્ષિ યક્ષિ ચ ॥ સ નઃ પાવક દીદિવો-ઽગ્ને દેવાગ્ં ઇહા-ઽઽ વહ । ઉપ યજ્ઞગ્ં હવિશ્ચ નઃ ॥ અપામિદ-ન્ન્યયનગ્ં સમુદ્રસ્ય નિવેશનમ્ । અન્ય-ન્તે અસ્મ-ત્તપન્તુ હેતયઃ પાવકો અસ્મભ્યગ્ં શિવો ભવ ॥ નમસ્તે હરસે શોચિષે નમસ્તે અસ્ત્વર્ચિષે । અન્ય-ન્તે અસ્મ-ત્તપન્તુ હેતયઃ પાવકો અસ્મભ્યગ્ં શિવો ભવ ॥ નૃષદે વ- [નૃષદે વટ્, અફ્સુષદે વ-ડ્વનસદે] 3
-ડફ્સુષદે વ-ડ્વનસદે વ-ડ્બર્હિષદે વટ્-થ્સુવર્વિદે વટ્ ॥ યે દેવા દેવાનાં-યઁજ્ઞિયા યજ્ઞિયાનાગ્ં સંવઁ-થ્સરીણમુપ ભાગમાસતે । અહુતાદો હવિષો યજ્ઞે અસ્મિન્-થ્સ્વય-ઞ્જુહુદ્ધ્વ-મ્મધુનો ઘૃતસ્ય ॥ યે દેવા દેવેષ્વધિ દેવત્વમાયન્ યે બ્રહ્મણઃ પુર એતારો અસ્ય । યેભ્યો નર્તે પવતે ધામ કિ-ઞ્ચન ન તે દિવો ન પૃથિવ્યા અધિ સ્નુષુ ॥ પ્રાણદા [પ્રાણદાઃ, અપાનદા વ્યાનદા-] 4
અપાનદા વ્યાનદા-શ્ચક્ષુર્દા વર્ચોદા વરિવોદાઃ । અન્ય-ન્તે અસ્મ-ત્તપન્તુ હેતયઃ પાવકો અસ્મભ્યગ્ં શિવો ભવ ॥ અગ્નિસ્તિગ્મેન શોચિષા યગ્ંસદ્વિશ્વ-ન્ન્યત્રિણમ્ । અગ્નિર્નો વગ્ંસતે રયિમ્ ॥ સૈના-ઽનીકેન સુવિદત્રો અસ્મે યષ્ટા દેવાગ્ં આયજિષ્ઠ-સ્સ્વસ્તિ । અદબ્ધો ગોપા ઉત નઃ પરસ્પા અગ્ને દ્યુમદુત રેવ-દ્દિદીહિ ॥ 5 ॥
(ઉપ-દેવાન્-વટ્-પ્રાણદા-શ્ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 1)
ય ઇમા વિશ્વા ભુવનાનિ જુહ્વદૃષિર્હોતા નિષસાદા પિતા નઃ । સ આશિષા દ્રવિણમિચ્છમાનઃ પરમચ્છદો વર આ વિવેશ ॥ વિશ્વકર્મા મનસા યદ્વિહાયા ધાતા વિધાતા પરમોત સન્દૃક્ । તેષામિષ્ટાનિ સમિષા મદન્તિ યત્ર સપ્તર્ષી-ન્પર એકમાહુઃ ॥ યો નઃ પિતા જનિતા યો વિધાતા યો નઃ સતો અભ્યા સજ્જજાન । 6
યો દેવાના-ન્નામધા એક એવ તગ્ં સમ્પ્રશ્ઞ-મ્ભુવના યન્ત્યન્યા ॥ ત આ-ઽયજન્ત દ્રવિણગ્ં સમસ્મા ઋષયઃ પૂર્વે જરિતારો ન ભૂના । અસૂર્તા સૂર્તા રજસો વિમાને યે ભૂતાનિ સમકૃણ્વન્નિમાનિ ॥ ન તં-વિઁદાથ ય ઇદ-ઞ્જજાનાન્ય-દ્યુષ્માકમન્તર-મ્ભવાતિ । નીહારેણ પ્રાવૃતા જલ્પ્યા ચાસુતૃપ ઉક્થ શાસશ્ચરન્તિ ॥ પરો દિવા પર એના [પર એના, પૃથિવ્યા પરો] 7
પૃથિવ્યા પરો દેવેભિરસુરૈર્ગુહા યત્ । કગ્ગ્ સ્વિદ્ગર્ભ-મ્પ્રથમ-ન્દદ્ધ્ર આપો યત્ર દેવા-સ્સમગચ્છન્ત વિશ્વે ॥ તમિદ્ગર્ભ-મ્પ્રથમ-ન્દદ્ધ્ર આપો યત્ર દેવા-સ્સમગચ્છન્ત વિશ્વે । અજસ્ય નાભાવદ્ધ્યેક-મર્પિતં-યઁસ્મિન્નિદં-વિઁશ્વ-મ્ભુવનમધિ શ્રિતમ્ ॥ વિશ્વકર્મા હ્યજનિષ્ટ દેવ આદિ-દ્ગન્ધર્વો અભવ-દ્દ્વિતીયઃ । તૃતીયઃ પિતા જનિતૌષધીના- [પિતા જનિતૌષધીનામ્, અપા-ઙ્ગર્ભં-વ્યઁદધા-ત્પુરુત્રા ।] 8
-મપા-ઙ્ગર્ભં-વ્યઁદધા-ત્પુરુત્રા ॥ ચક્ષુષઃ પિતા મનસા હિ ધીરો ઘૃતમેને અજનન્નમાને । યદેદન્તા અદદૃગ્ંહન્ત પૂર્વ આદિ-દ્દ્યાવાપૃથિવી અપ્રથેતામ્ ॥ વિશ્વત-શ્ચક્ષુરુત વિશ્વતોમુખો વિશ્વતોહસ્ત ઉત વિશ્વતસ્પાત્ । સ-મ્બાહુભ્યા-ન્નમતિ સ-મ્પતત્રૈ ર્દ્યાવાપૃથિવી જનય-ન્દેવ એકઃ ॥ કિગ્ગ્ સ્વિદાસી-દધિષ્ઠાન-મારમ્ભણ-ઙ્કતમ-થ્સ્વિ-ત્કિમાસીત્ । યદી ભૂમિ-ઞ્જનય- [યદી ભૂમિ-ઞ્જનયન્ન્, વિશ્વકર્મા] 9
-ન્વિશ્વકર્મા વિ દ્યામૌર્ણો-ન્મહિના વિશ્વચક્ષાઃ ॥ કિગ્ગ્ સ્વિદ્વન-ઙ્ક ઉ સ વૃક્ષ આસીદ્યતો દ્યાવાપૃથિવી નિષ્ટતક્ષુઃ । મનીષિણો મનસા પૃચ્છતેદુ તદ્યદદ્ધ્યતિષ્ઠ-દ્ભુવનાનિ ધારયન્ન્ ॥ યા તે ધામાનિ પરમાણિ યા-ઽવમા યા મદ્ધ્યમા વિશ્વકર્મન્નુતેમા । શિક્ષા સખિભ્યો હવિષિ સ્વધાવ-સ્સ્વયં-યઁજસ્વ તનુવ-ઞ્જુષાણઃ ॥ વાચસ્પતિં-વિઁશ્વકર્માણ-મૂતયે [-મૂતયે, મનોયુજં-વાઁજે] 10
મનોયુજં-વાઁજે અદ્યા હુવેમ । સ નો નેદિષ્ઠા હવનાનિ જોષતે વિશ્વશભૂંરવસે સાધુકર્મા ॥ વિશ્વકર્મન્. હવિષા વાવૃધાન-સ્સ્વયં-યઁજસ્વ તનુવ-ઞ્જુષાણઃ । મુહ્યન્ત્વન્યે અભિતઃ સપત્ના ઇહાસ્માક-મ્મઘવા સૂરિરસ્તુ ॥ વિશ્વકર્મન્. હવિષા વર્ધનેન ત્રાતારમિન્દ્ર-મકૃણોરવદ્ધ્યમ્ । તસ્મૈ વિશ-સ્સમનમન્ત પૂર્વીરયમુગ્રો વિહવ્યો યથા-ઽસત્ ॥ સમુદ્રાય વયુનાય સિન્ધૂના-મ્પતયે નમઃ । નદીનાગ્ં સર્વાસા-મ્પિત્રે જુહુતા વિશ્વકર્મણે વિશ્વા-ઽહામર્ત્યગ્ં હવિઃ ॥ 11 ॥
ય ઇમા વિશ્વા ભુવનાનિ જુહ્વદૃષિર્હોતા નિષસાદા પિતા નઃ । સ આશિષા દ્રવિણમિચ્છમાનઃ પરમચ્છદો વર આ વિવેશ ॥ વિશ્વકર્મા મનસા યદ્વિહાયા ધાતા વિધાતા પરમોત સન્દૃક્ । તેષામિષ્ટાનિ સમિષા મદન્તિ યત્ર સપ્તર્ષી-ન્પર એકમાહુઃ ॥ યો નઃ પિતા જનિતા યો વિધાતા યો નઃ સતો અભ્યા સજ્જજાન । 6
યો દેવાના-ન્નામધા એક એવ તગ્ં સમ્પ્રશ્ઞ-મ્ભુવના યન્ત્યન્યા ॥ ત આ-ઽયજન્ત દ્રવિણગ્ં સમસ્મા ઋષયઃ પૂર્વે જરિતારો ન ભૂના । અસૂર્તા સૂર્તા રજસો વિમાને યે ભૂતાનિ સમકૃણ્વન્નિમાનિ ॥ ન તં-વિઁદાથ ય ઇદ-ઞ્જજાનાન્ય-દ્યુષ્માકમન્તર-મ્ભવાતિ । નીહારેણ પ્રાવૃતા જલ્પ્યા ચાસુતૃપ ઉક્થ શાસશ્ચરન્તિ ॥ પરો દિવા પર એના [પર એના, પૃથિવ્યા પરો] 7
પૃથિવ્યા પરો દેવેભિરસુરૈર્ગુહા યત્ । કગ્ગ્ સ્વિદ્ગર્ભ-મ્પ્રથમ-ન્દદ્ધ્ર આપો યત્ર દેવા-સ્સમગચ્છન્ત વિશ્વે ॥ તમિદ્ગર્ભ-મ્પ્રથમ-ન્દદ્ધ્ર આપો યત્ર દેવા-સ્સમગચ્છન્ત વિશ્વે । અજસ્ય નાભાવદ્ધ્યેક-મર્પિતં-યઁસ્મિન્નિદં-વિઁશ્વ-મ્ભુવનમધિ શ્રિતમ્ ॥ વિશ્વકર્મા હ્યજનિષ્ટ દેવ આદિ-દ્ગન્ધર્વો અભવ-દ્દ્વિતીયઃ । તૃતીયઃ પિતા જનિતૌષધીના- [પિતા જનિતૌષધીનામ્, અપા-ઙ્ગર્ભં-વ્યઁદધા-ત્પુરુત્રા ।] 8
-મપા-ઙ્ગર્ભં-વ્યઁદધા-ત્પુરુત્રા ॥ ચક્ષુષઃ પિતા મનસા હિ ધીરો ઘૃતમેને અજનન્નમાને । યદેદન્તા અદદૃગ્ંહન્ત પૂર્વ આદિ-દ્દ્યાવાપૃથિવી અપ્રથેતામ્ ॥ વિશ્વત-શ્ચક્ષુરુત વિશ્વતોમુખો વિશ્વતોહસ્ત ઉત વિશ્વતસ્પાત્ । સ-મ્બાહુભ્યા-ન્નમતિ સ-મ્પતત્રૈ ર્દ્યાવાપૃથિવી જનય-ન્દેવ એકઃ ॥ કિગ્ગ્ સ્વિદાસી-દધિષ્ઠાન-મારમ્ભણ-ઙ્કતમ-થ્સ્વિ-ત્કિમાસીત્ । યદી ભૂમિ-ઞ્જનય- [યદી ભૂમિ-ઞ્જનયન્ન્, વિશ્વકર્મા] 9
-ન્વિશ્વકર્મા વિ દ્યામૌર્ણો-ન્મહિના વિશ્વચક્ષાઃ ॥ કિગ્ગ્ સ્વિદ્વન-ઙ્ક ઉ સ વૃક્ષ આસીદ્યતો દ્યાવાપૃથિવી નિષ્ટતક્ષુઃ । મનીષિણો મનસા પૃચ્છતેદુ તદ્યદદ્ધ્યતિષ્ઠ-દ્ભુવનાનિ ધારયન્ન્ ॥ યા તે ધામાનિ પરમાણિ યા-ઽવમા યા મદ્ધ્યમા વિશ્વકર્મન્નુતેમા । શિક્ષા સખિભ્યો હવિષિ સ્વધાવ-સ્સ્વયં-યઁજસ્વ તનુવ-ઞ્જુષાણઃ ॥ વાચસ્પતિં-વિઁશ્વકર્માણ-મૂતયે [-મૂતયે, મનોયુજં-વાઁજે] 10
મનોયુજં-વાઁજે અદ્યા હુવેમ । સ નો નેદિષ્ઠા હવનાનિ જોષતે વિશ્વશભૂંરવસે સાધુકર્મા ॥ વિશ્વકર્મન્. હવિષા વાવૃધાન-સ્સ્વયં-યઁજસ્વ તનુવ-ઞ્જુષાણઃ । મુહ્યન્ત્વન્યે અભિતઃ સપત્ના ઇહાસ્માક-મ્મઘવા સૂરિરસ્તુ ॥ વિશ્વકર્મન્. હવિષા વર્ધનેન ત્રાતારમિન્દ્ર-મકૃણોરવદ્ધ્યમ્ । તસ્મૈ વિશ-સ્સમનમન્ત પૂર્વીરયમુગ્રો વિહવ્યો યથા-ઽસત્ ॥ સમુદ્રાય વયુનાય સિન્ધૂના-મ્પતયે નમઃ । નદીનાગ્ં સર્વાસા-મ્પિત્રે જુહુતા વિશ્વકર્મણે વિશ્વા-ઽહામર્ત્યગ્ં હવિઃ ॥ 11 ॥
(જજાનૈ - નૌ - ષધીનાં - ભૂમિ-ઞ્જનય - ન્નૂતયે - નમો - નવ ચ) (અ. 2)
ઉદેનમુત્તરા-ન્નયાગ્ને ઘૃતેના-ઽઽહુત । રાયસ્પોષેણ સગ્ં સૃજ પ્રજયા ચ ધનેન ચ ॥ ઇન્દ્રેમ-મ્પ્રતરા-ઙ્કૃધિ સજાતાના-મસદ્વશી । સમેનં-વઁર્ચસા સૃજ દેવેભ્યો ભાગધા અસત્ ॥ યસ્ય કુર્મો હવિર્ગૃહે તમગ્ને વર્ધયા ત્વમ્ । તસ્મ દેવા અધિ બ્રવન્નય-ઞ્ચ બ્રહ્મણસ્પતિઃ ॥ ઉદુ ત્વા વિશ્વે દેવા [વિશ્વે દેવાઃ, અગ્ને ભરન્તુ ચિત્તિભિઃ ।] 12
અગ્ને ભરન્તુ ચિત્તિભિઃ । સ નો ભવ શિવતમ-સ્સુપ્રતીકો વિભાવસુઃ ॥ પઞ્ચ દિશો દૈવીર્યજ્ઞમવન્તુ દેવીરપામતિ-ન્દુર્મતિ-મ્બાધમાનાઃ । રાયસ્પોષે યજ્ઞપતિ-માભજન્તીઃ ॥ રાયસ્પોષે અધિ યજ્ઞો અસ્થા-થ્સમિદ્ધે અગ્નાવધિ મામહાનઃ । ઉક્થપત્ર ઈડ્યો ગૃભીતસ્તપ્ત-ઙ્ઘર્મ-મ્પરિગૃહ્યાયજન્ત ॥ ઊર્જા ય-દ્યજ્ઞમશમન્ત દેવા દૈવ્યાય ધર્ત્રે જોષ્ટ્રે । દેવશ્રી-શ્શ્રીમણા-શ્શતપયાઃ [દેવશ્રી-શ્શ્રીમણા-શ્શતપયાઃ, પરિગૃહ્ય] 13
પરિગૃહ્ય દેવા યજ્ઞમાયન્ન્ ॥ સૂર્યરશ્મિર્હરિકેશઃ પુરસ્તા-થ્સવિતા જ્યોતિરુદયાગ્ં અજસ્રમ્ । તસ્ય પૂષા પ્રસવં-યાઁતિ દેવ-સ્સપંશ્યન્ વિશ્વા ભુવનાનિ ગોપાઃ ॥ દેવા દેવેભ્યો અદ્ધ્વર્યન્તો અસ્થુર્વીતગ્ં શમિત્રે શમિતા યજદ્ધ્યૈ । તુરીયો યજ્ઞો યત્ર હવ્યમેતિ તતઃ પાવકા આશિષો નો જુષન્તામ્ ॥ વિમાન એષ દિવો મદ્ધ્ય આસ્ત આપપ્રિવા-ન્રોદસી અન્તરિક્ષમ્ । સ વિશ્વાચીરભિ- [સ વિશ્વાચીરભિ, ચષ્ટે ઘૃતાચીરન્તરા] 14
-ચષ્ટે ઘૃતાચીરન્તરા પૂર્વમપર-ઞ્ચ કેતુમ્ ॥ ઉક્ષા સમુદ્રો અરુણ-સ્સુપર્ણઃ પૂર્વસ્ય યોનિ-મ્પિતુરા વિવેશ । મદ્ધ્યે દિવો નિહિતઃ પૃશ્ઞિરશ્મા વિ ચક્રમે રજસઃ પાત્યન્તૌ ॥ ઇન્દ્રં-વિઁશ્વા અવીવૃધન્-થ્સમુદ્રવ્યચસ-ઙ્ગિરઃ । રથીતમગ્ં રથીનાં-વાઁજાનાગ્ં સત્પતિ-મ્પતિમ્ ॥ સુમ્નહૂર્યજ્ઞો દેવાગ્ં આ ચ વક્ષદ્યક્ષદગ્નિર્દેવો દેવાગ્ં આ ચ વક્ષત્ ॥ વાજસ્ય મા પ્રસવેનો-દ્ગ્રાભેણો-દગ્રભીત્ । અથા સપત્નાગ્ં ઇન્દ્રો મે નિગ્રાભેણાધરાગ્ં અકઃ ॥ ઉદ્ગ્રાભ-ઞ્ચ નિગ્રાભ-ઞ્ચ બ્રહ્મ દેવા અવીવૃધન્ન્ । અથા સપત્નાનિન્દ્રાગ્ની મે વિષૂચીનાન્ વ્યસ્યતામ્ ॥ 15 ॥
ઉદેનમુત્તરા-ન્નયાગ્ને ઘૃતેના-ઽઽહુત । રાયસ્પોષેણ સગ્ં સૃજ પ્રજયા ચ ધનેન ચ ॥ ઇન્દ્રેમ-મ્પ્રતરા-ઙ્કૃધિ સજાતાના-મસદ્વશી । સમેનં-વઁર્ચસા સૃજ દેવેભ્યો ભાગધા અસત્ ॥ યસ્ય કુર્મો હવિર્ગૃહે તમગ્ને વર્ધયા ત્વમ્ । તસ્મ દેવા અધિ બ્રવન્નય-ઞ્ચ બ્રહ્મણસ્પતિઃ ॥ ઉદુ ત્વા વિશ્વે દેવા [વિશ્વે દેવાઃ, અગ્ને ભરન્તુ ચિત્તિભિઃ ।] 12
અગ્ને ભરન્તુ ચિત્તિભિઃ । સ નો ભવ શિવતમ-સ્સુપ્રતીકો વિભાવસુઃ ॥ પઞ્ચ દિશો દૈવીર્યજ્ઞમવન્તુ દેવીરપામતિ-ન્દુર્મતિ-મ્બાધમાનાઃ । રાયસ્પોષે યજ્ઞપતિ-માભજન્તીઃ ॥ રાયસ્પોષે અધિ યજ્ઞો અસ્થા-થ્સમિદ્ધે અગ્નાવધિ મામહાનઃ । ઉક્થપત્ર ઈડ્યો ગૃભીતસ્તપ્ત-ઙ્ઘર્મ-મ્પરિગૃહ્યાયજન્ત ॥ ઊર્જા ય-દ્યજ્ઞમશમન્ત દેવા દૈવ્યાય ધર્ત્રે જોષ્ટ્રે । દેવશ્રી-શ્શ્રીમણા-શ્શતપયાઃ [દેવશ્રી-શ્શ્રીમણા-શ્શતપયાઃ, પરિગૃહ્ય] 13
પરિગૃહ્ય દેવા યજ્ઞમાયન્ન્ ॥ સૂર્યરશ્મિર્હરિકેશઃ પુરસ્તા-થ્સવિતા જ્યોતિરુદયાગ્ં અજસ્રમ્ । તસ્ય પૂષા પ્રસવં-યાઁતિ દેવ-સ્સપંશ્યન્ વિશ્વા ભુવનાનિ ગોપાઃ ॥ દેવા દેવેભ્યો અદ્ધ્વર્યન્તો અસ્થુર્વીતગ્ં શમિત્રે શમિતા યજદ્ધ્યૈ । તુરીયો યજ્ઞો યત્ર હવ્યમેતિ તતઃ પાવકા આશિષો નો જુષન્તામ્ ॥ વિમાન એષ દિવો મદ્ધ્ય આસ્ત આપપ્રિવા-ન્રોદસી અન્તરિક્ષમ્ । સ વિશ્વાચીરભિ- [સ વિશ્વાચીરભિ, ચષ્ટે ઘૃતાચીરન્તરા] 14
-ચષ્ટે ઘૃતાચીરન્તરા પૂર્વમપર-ઞ્ચ કેતુમ્ ॥ ઉક્ષા સમુદ્રો અરુણ-સ્સુપર્ણઃ પૂર્વસ્ય યોનિ-મ્પિતુરા વિવેશ । મદ્ધ્યે દિવો નિહિતઃ પૃશ્ઞિરશ્મા વિ ચક્રમે રજસઃ પાત્યન્તૌ ॥ ઇન્દ્રં-વિઁશ્વા અવીવૃધન્-થ્સમુદ્રવ્યચસ-ઙ્ગિરઃ । રથીતમગ્ં રથીનાં-વાઁજાનાગ્ં સત્પતિ-મ્પતિમ્ ॥ સુમ્નહૂર્યજ્ઞો દેવાગ્ં આ ચ વક્ષદ્યક્ષદગ્નિર્દેવો દેવાગ્ં આ ચ વક્ષત્ ॥ વાજસ્ય મા પ્રસવેનો-દ્ગ્રાભેણો-દગ્રભીત્ । અથા સપત્નાગ્ં ઇન્દ્રો મે નિગ્રાભેણાધરાગ્ં અકઃ ॥ ઉદ્ગ્રાભ-ઞ્ચ નિગ્રાભ-ઞ્ચ બ્રહ્મ દેવા અવીવૃધન્ન્ । અથા સપત્નાનિન્દ્રાગ્ની મે વિષૂચીનાન્ વ્યસ્યતામ્ ॥ 15 ॥
(દેવાઃ - શતપયા - અભિ - વાજસ્ય - ષડ્વિગ્ંશતિશ્ચ ) (અ. 3)
આશુ-શ્શિશાનો વૃષભો ન યુદ્ધ્મો ઘનાઘનઃ, ક્ષોભણ-શ્ચર્ષણીનામ્ । સઙ્ક્રન્દનો-ઽનિમિષ એક વીર-શ્શતગ્ં સેના અજય-થ્સાકમિન્દ્રઃ ॥ સઙ્ક્રન્દનેના નિમિષેણ જિષ્ણુના યુત્કારેણ દુશ્ચ્યવનેન ધૃષ્ણુના । તદિન્દ્રેણ જયત ત-થ્સહદ્ધ્વં-યુઁધો નર ઇષુહસ્તેન વૃષ્ણા ॥ સ ઇષુહસ્તૈ-સ્સ નિષઙ્ગિભિર્વશી સગ્ગ્સ્રષ્ટા સ યુધ ઇન્દ્રો ગણેન । સગ્ંસૃષ્ટજિ-થ્સોમપા બાહુશર્ધ્યૂર્ધ્વધન્વા પ્રતિહિતાભિરસ્તા ॥ બૃહસ્પતે પરિ દીયા [પરિ દીય, રથેન] 16
રથેન રક્ષોહા ઽમિત્રાગ્ં અપ બાધમાનઃ । પ્રભઞ્જન્-થ્સેનાઃ પ્રમૃણો યુધા જયન્નસ્માક-મેદ્ધ્યવિતા રથાનામ્ ॥ ગોત્રભિદ-ઙ્ગોવિદં-વઁજ્રબાહુ-ઞ્જયન્તમજ્મ પ્રમૃણન્ત-મોજસા । ઇમગ્ં સજાતા અનુવીર-યદ્ધ્વમિન્દ્રગ્ં સખાયો-ઽનુ સગ્ં રભદ્ધ્વમ્ ॥ બલવિજ્ઞાયઃ-સ્થવિરઃ પ્રવીર-સ્સહસ્વાન્. વાજી સહમાન ઉગ્રઃ । અભિવીરો અભિસત્વા સહોજા જૈત્રમિન્દ્ર રથમાતિષ્ઠ ગોવિત્ ॥ અભિ ગોત્રાણિ સહસા ગાહમાનો-ઽદાયો [ગાહમાનો-ઽદાયઃ, વીર-શ્શતમન્યુરિન્દ્રઃ ।] 17
વીર-શ્શતમન્યુરિન્દ્રઃ । દુશ્ચ્યવનઃ પૃતનાષાડ યુદ્ધ્યો-સ્માકગ્ં સેના અવતુ પ્ર યુથ્સુ ॥ ઇન્દ્ર આસાં-નેતા બૃહસ્પતિ ર્દક્ષિણા યજ્ઞઃ પુર એતુ સોમઃ । દેવસેનાના-મભિભઞ્જતીના-ઞ્જયન્તીના-મ્મરુતો યન્ત્વગ્રે ॥ ઇન્દ્રસ્ય વૃષ્ણો વરુણસ્ય રાજ્ઞ આદિત્યાના-મ્મરુતાગ્ં શર્ધ ઉગ્રમ્ । મહામનસા-મ્ભુવનચ્યવાના-ઙ્ઘોષો દેવાના-ઞ્જયતા મુદસ્થાત્ ॥ અસ્માક-મિન્દ્ર-સ્સમૃતેષુ ધ્વજેષ્વસ્માકં-યાઁ ઇષવસ્તા જયન્તુ । 18
અસ્માકં-વીઁરા ઉત્તરે ભવન્ત્વસ્માનુ દેવા અવતા હવેષુ ॥ ઉદ્ધર્ષય મઘવન્ના-યુધા-ન્યુથ્સત્વના-મ્મામકાના-મ્મહાગ્ંસિ । ઉદ્વૃત્રહન્ વાજિનાં-વાઁજિનાન્યુ-દ્રથાના-ઞ્જયતામેતુ ઘોષઃ ॥ ઉપ પ્રેત જયતા નરસ્સ્થિરા વઃ સન્તુ બાહવઃ । ઇન્દ્રો વ-શ્શર્મ યચ્છ ત્વના-ધૃષ્યા યથાસથ ॥ અવસૃષ્ટા પરા પત શરવ્યે બ્રહ્મ સગ્ંશિતા । ગચ્છા-ઽમિત્રા-ન્પ્ર- [ગચ્છા-ઽમિત્રા-ન્પ્ર, વિશ મૈષા-] 19
-વિશ મૈષા-ઙ્કઞ્ચનોચ્છિષઃ ॥ મર્માણિ તે વર્મભિશ્છાદયામિ સોમસ્ત્વા રાજા ઽમૃતેનાભિ-વસ્તામ્ । ઉરોર્વરીયો વરિવસ્તે અસ્તુ જયન્ત-ન્ત્વામનુ મદન્તુ દેવાઃ ॥ યત્ર બાણા-સ્સમ્પતન્તિ કુમારા વિશિખા ઇવ । ઇન્દ્રો નસ્તત્ર વૃત્રહા વિશ્વાહા શર્મ યચ્છતુ ॥ 20 ॥
આશુ-શ્શિશાનો વૃષભો ન યુદ્ધ્મો ઘનાઘનઃ, ક્ષોભણ-શ્ચર્ષણીનામ્ । સઙ્ક્રન્દનો-ઽનિમિષ એક વીર-શ્શતગ્ં સેના અજય-થ્સાકમિન્દ્રઃ ॥ સઙ્ક્રન્દનેના નિમિષેણ જિષ્ણુના યુત્કારેણ દુશ્ચ્યવનેન ધૃષ્ણુના । તદિન્દ્રેણ જયત ત-થ્સહદ્ધ્વં-યુઁધો નર ઇષુહસ્તેન વૃષ્ણા ॥ સ ઇષુહસ્તૈ-સ્સ નિષઙ્ગિભિર્વશી સગ્ગ્સ્રષ્ટા સ યુધ ઇન્દ્રો ગણેન । સગ્ંસૃષ્ટજિ-થ્સોમપા બાહુશર્ધ્યૂર્ધ્વધન્વા પ્રતિહિતાભિરસ્તા ॥ બૃહસ્પતે પરિ દીયા [પરિ દીય, રથેન] 16
રથેન રક્ષોહા ઽમિત્રાગ્ં અપ બાધમાનઃ । પ્રભઞ્જન્-થ્સેનાઃ પ્રમૃણો યુધા જયન્નસ્માક-મેદ્ધ્યવિતા રથાનામ્ ॥ ગોત્રભિદ-ઙ્ગોવિદં-વઁજ્રબાહુ-ઞ્જયન્તમજ્મ પ્રમૃણન્ત-મોજસા । ઇમગ્ં સજાતા અનુવીર-યદ્ધ્વમિન્દ્રગ્ં સખાયો-ઽનુ સગ્ં રભદ્ધ્વમ્ ॥ બલવિજ્ઞાયઃ-સ્થવિરઃ પ્રવીર-સ્સહસ્વાન્. વાજી સહમાન ઉગ્રઃ । અભિવીરો અભિસત્વા સહોજા જૈત્રમિન્દ્ર રથમાતિષ્ઠ ગોવિત્ ॥ અભિ ગોત્રાણિ સહસા ગાહમાનો-ઽદાયો [ગાહમાનો-ઽદાયઃ, વીર-શ્શતમન્યુરિન્દ્રઃ ।] 17
વીર-શ્શતમન્યુરિન્દ્રઃ । દુશ્ચ્યવનઃ પૃતનાષાડ યુદ્ધ્યો-સ્માકગ્ં સેના અવતુ પ્ર યુથ્સુ ॥ ઇન્દ્ર આસાં-નેતા બૃહસ્પતિ ર્દક્ષિણા યજ્ઞઃ પુર એતુ સોમઃ । દેવસેનાના-મભિભઞ્જતીના-ઞ્જયન્તીના-મ્મરુતો યન્ત્વગ્રે ॥ ઇન્દ્રસ્ય વૃષ્ણો વરુણસ્ય રાજ્ઞ આદિત્યાના-મ્મરુતાગ્ં શર્ધ ઉગ્રમ્ । મહામનસા-મ્ભુવનચ્યવાના-ઙ્ઘોષો દેવાના-ઞ્જયતા મુદસ્થાત્ ॥ અસ્માક-મિન્દ્ર-સ્સમૃતેષુ ધ્વજેષ્વસ્માકં-યાઁ ઇષવસ્તા જયન્તુ । 18
અસ્માકં-વીઁરા ઉત્તરે ભવન્ત્વસ્માનુ દેવા અવતા હવેષુ ॥ ઉદ્ધર્ષય મઘવન્ના-યુધા-ન્યુથ્સત્વના-મ્મામકાના-મ્મહાગ્ંસિ । ઉદ્વૃત્રહન્ વાજિનાં-વાઁજિનાન્યુ-દ્રથાના-ઞ્જયતામેતુ ઘોષઃ ॥ ઉપ પ્રેત જયતા નરસ્સ્થિરા વઃ સન્તુ બાહવઃ । ઇન્દ્રો વ-શ્શર્મ યચ્છ ત્વના-ધૃષ્યા યથાસથ ॥ અવસૃષ્ટા પરા પત શરવ્યે બ્રહ્મ સગ્ંશિતા । ગચ્છા-ઽમિત્રા-ન્પ્ર- [ગચ્છા-ઽમિત્રા-ન્પ્ર, વિશ મૈષા-] 19
-વિશ મૈષા-ઙ્કઞ્ચનોચ્છિષઃ ॥ મર્માણિ તે વર્મભિશ્છાદયામિ સોમસ્ત્વા રાજા ઽમૃતેનાભિ-વસ્તામ્ । ઉરોર્વરીયો વરિવસ્તે અસ્તુ જયન્ત-ન્ત્વામનુ મદન્તુ દેવાઃ ॥ યત્ર બાણા-સ્સમ્પતન્તિ કુમારા વિશિખા ઇવ । ઇન્દ્રો નસ્તત્ર વૃત્રહા વિશ્વાહા શર્મ યચ્છતુ ॥ 20 ॥
(દીયા - ઽદાયો - જયન્ત્વ - મિત્રા-ન્પ્ર - ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 4)
પ્રાચીમનુ પ્રદિશ-મ્પ્રેહિ વિદ્વાનગ્નેરગ્ને પુરો અગ્નિર્ભવેહ । વિશ્વા આશા દીદ્યાનો વિ ભાહ્યૂર્જ-ન્નો ધેહિ દ્વિપદે ચતુષ્પદે ॥ ક્રમદ્ધ્વમગ્નિના નાકમુખ્યગ્ં હસ્તેષુ બિભ્રતઃ । દિવઃ પૃષ્ઠગ્ં સુવર્ગત્વા મિશ્રા દેવેભિરાદ્ધ્વમ્ ॥ પૃથિવ્યા અહમુદન્તરિક્ષ-મા-ઽરુહ-મન્તરિક્ષા-દ્દિવમા-ઽરુહમ્ । દિવો નાકસ્ય પૃષ્ઠા-થ્સુવર્જ્યોતિરગા- [પૃષ્ઠા-થ્સુવર્જ્યોતિરગામ્, અહમ્ ।] 21
-મહમ્ ॥ સુવર્યન્તો નાપેક્ષન્ત આ દ્યાગ્ં રોહન્તિ રોદસી । યજ્ઞં-યેઁ વિશ્વતોધારગ્ં સુવિદ્વાગ્ંસો વિતેનિરે ॥ અગ્ને પ્રેહિ પ્રથમો દેવયતા-ઞ્ચક્ષુર્દેવાનામુત મર્ત્યાનામ્ । ઇયક્ષમાણા ભૃગુભિ-સ્સજોષા-સ્સુવર્યન્તુ યજમાના-સ્સ્વસ્તિ ॥ નક્તોષાસા સમનસા વિરૂપે ધાપયેતે શિશુમેકગ્ં સમીચી । દ્યાવા ક્ષામા રુક્મો અન્તર્વિ ભાતિ દેવા અગ્નિ-ન્ધારય-ન્દ્રવિણોદાઃ ॥ અગ્ને સહસ્રાક્ષ [અગ્ને સહસ્રાક્ષ, શતમૂર્ધઞ્છત-ન્તે] 22
શતમૂર્ધઞ્છત-ન્તે પ્રાણા-સ્સહસ્રમપાનાઃ । ત્વગ્ં સાહસ્રસ્ય રાય ઈશિષે તસ્મૈ તે વિધેમ વાજાય સ્વાહા ॥ સુપર્ણો-ઽસિ ગરુત્મા-ન્પૃથિવ્યાગ્ં સીદ પૃષ્ઠે પૃથિવ્યા-સ્સીદ ભાસા-ઽન્તરિક્ષમા પૃણ જ્યોતિષા દિવમુત્તભાન તેજસા દિશ ઉ-દ્દૃગ્ંહ ॥ આજુહ્વાન-સ્સુપ્રતીકઃ પુરસ્તાદગ્ને સ્વાં-યોઁનિમા સીદ સાદ્ધ્યા । અસ્મિન્-થ્સધસ્થે અદ્ધ્યુત્તરસ્મિન્ વિશ્વે દેવા [અદ્ધ્યુત્તરસ્મિન્ વિશ્વે દેવાઃ, યજમાનશ્ચ સીદત ।] 23
પ્રાચીમનુ પ્રદિશ-મ્પ્રેહિ વિદ્વાનગ્નેરગ્ને પુરો અગ્નિર્ભવેહ । વિશ્વા આશા દીદ્યાનો વિ ભાહ્યૂર્જ-ન્નો ધેહિ દ્વિપદે ચતુષ્પદે ॥ ક્રમદ્ધ્વમગ્નિના નાકમુખ્યગ્ં હસ્તેષુ બિભ્રતઃ । દિવઃ પૃષ્ઠગ્ં સુવર્ગત્વા મિશ્રા દેવેભિરાદ્ધ્વમ્ ॥ પૃથિવ્યા અહમુદન્તરિક્ષ-મા-ઽરુહ-મન્તરિક્ષા-દ્દિવમા-ઽરુહમ્ । દિવો નાકસ્ય પૃષ્ઠા-થ્સુવર્જ્યોતિરગા- [પૃષ્ઠા-થ્સુવર્જ્યોતિરગામ્, અહમ્ ।] 21
-મહમ્ ॥ સુવર્યન્તો નાપેક્ષન્ત આ દ્યાગ્ં રોહન્તિ રોદસી । યજ્ઞં-યેઁ વિશ્વતોધારગ્ં સુવિદ્વાગ્ંસો વિતેનિરે ॥ અગ્ને પ્રેહિ પ્રથમો દેવયતા-ઞ્ચક્ષુર્દેવાનામુત મર્ત્યાનામ્ । ઇયક્ષમાણા ભૃગુભિ-સ્સજોષા-સ્સુવર્યન્તુ યજમાના-સ્સ્વસ્તિ ॥ નક્તોષાસા સમનસા વિરૂપે ધાપયેતે શિશુમેકગ્ં સમીચી । દ્યાવા ક્ષામા રુક્મો અન્તર્વિ ભાતિ દેવા અગ્નિ-ન્ધારય-ન્દ્રવિણોદાઃ ॥ અગ્ને સહસ્રાક્ષ [અગ્ને સહસ્રાક્ષ, શતમૂર્ધઞ્છત-ન્તે] 22
શતમૂર્ધઞ્છત-ન્તે પ્રાણા-સ્સહસ્રમપાનાઃ । ત્વગ્ં સાહસ્રસ્ય રાય ઈશિષે તસ્મૈ તે વિધેમ વાજાય સ્વાહા ॥ સુપર્ણો-ઽસિ ગરુત્મા-ન્પૃથિવ્યાગ્ં સીદ પૃષ્ઠે પૃથિવ્યા-સ્સીદ ભાસા-ઽન્તરિક્ષમા પૃણ જ્યોતિષા દિવમુત્તભાન તેજસા દિશ ઉ-દ્દૃગ્ંહ ॥ આજુહ્વાન-સ્સુપ્રતીકઃ પુરસ્તાદગ્ને સ્વાં-યોઁનિમા સીદ સાદ્ધ્યા । અસ્મિન્-થ્સધસ્થે અદ્ધ્યુત્તરસ્મિન્ વિશ્વે દેવા [અદ્ધ્યુત્તરસ્મિન્ વિશ્વે દેવાઃ, યજમાનશ્ચ સીદત ।] 23
યજમાનશ્ચ સીદત ॥ પ્રેદ્ધો અગ્ને દીદિહિ પુરો નો-ઽજસ્રયા સૂર્મ્યા યવિષ્ઠ । ત્વાગ્ં શશ્વન્ત ઉપ યન્તિ વાજાઃ ॥ વિધેમ તે પરમે જન્મન્નગ્ને વિધેમ સ્તોમૈરવરે સધસ્થે । યસ્મા-દ્યોનેરુદારિથા યજે ત-મ્પ્રત્વે હવીગ્ંષિ જુહુરે સમિદ્ધે ॥ તાગ્ં સવિતુર્વરેણ્યસ્ય ચિત્રામા-ઽહં-વૃઁણે સુમતિં-વિઁશ્વજન્યામ્ । યામસ્ય કણ્વો અદુહ-ત્પ્રપીનાગ્ં સહસ્રધારા- [સહસ્રધારામ્, પયસા મહી-ઙ્ગામ્ ।] 24
-મ્પયસા મહી-ઙ્ગામ્ ॥ સપ્ત તે અગ્ને સમિધઃ સપ્ત જિહ્વા-સ્સપ્તર્ષય-સ્સપ્ત ધામ પ્રિયાણિ । સપ્ત હોત્રા-સ્સપ્તધા ત્વા યજન્તિ સપ્ત યોનીરા પૃણસ્વા ઘૃતેન ॥ ઈદૃ-ઞ્ચાન્યાદૃ-ઞ્ચૈતાદૃઞ્ચ પ્રતિદૃ-ઞ્ચ મિતશ્ચ સમ્મિતશ્ચ સભરાઃ ॥ શુક્રજ્યોતિશ્ચ ચિત્રજ્યોતિશ્ચ સત્યજ્યોતિશ્ચ જ્યોતિષ્માગ્શ્ચ સત્યશ્ચર્તપાશ્ચાત્યગ્ંહાઃ । 25
ઋતજિચ્ચ સત્યજિચ્ચ સેનજિચ્ચ સુષેણશ્ચાન્ત્યમિત્રશ્ચ દૂરે અમિત્રશ્ચ ગણઃ ॥ ઋતશ્ચ સત્યશ્ચ ધ્રુવશ્ચ ધરુણશ્ચ ધર્તા ચ વિધર્તા ચ વિધારયઃ ॥ ઈદૃક્ષાસ એતાદૃક્ષાસ ઊ ષુણઃ સદૃક્ષાસઃ પ્રતિસદૃક્ષાસ એતન । મિતાસશ્ચ સમ્મિતાસશ્ચ ન ઊતયે સભરસો મરુતો યજ્ઞે અસ્મિન્નિન્દ્ર-ન્દૈવીર્વિશો મરુતો-ઽનુવર્ત્માનો યથેન્દ્ર-ન્દૈવીર્વિશો મરુતો-ઽનુવર્ત્માન એવમિમં-યઁજમાન-ન્દૈવીશ્ચ વિશો માનુષીશ્ચાનુવર્ત્માનો ભવન્તુ ॥ 26 ॥
-મ્પયસા મહી-ઙ્ગામ્ ॥ સપ્ત તે અગ્ને સમિધઃ સપ્ત જિહ્વા-સ્સપ્તર્ષય-સ્સપ્ત ધામ પ્રિયાણિ । સપ્ત હોત્રા-સ્સપ્તધા ત્વા યજન્તિ સપ્ત યોનીરા પૃણસ્વા ઘૃતેન ॥ ઈદૃ-ઞ્ચાન્યાદૃ-ઞ્ચૈતાદૃઞ્ચ પ્રતિદૃ-ઞ્ચ મિતશ્ચ સમ્મિતશ્ચ સભરાઃ ॥ શુક્રજ્યોતિશ્ચ ચિત્રજ્યોતિશ્ચ સત્યજ્યોતિશ્ચ જ્યોતિષ્માગ્શ્ચ સત્યશ્ચર્તપાશ્ચાત્યગ્ંહાઃ । 25
ઋતજિચ્ચ સત્યજિચ્ચ સેનજિચ્ચ સુષેણશ્ચાન્ત્યમિત્રશ્ચ દૂરે અમિત્રશ્ચ ગણઃ ॥ ઋતશ્ચ સત્યશ્ચ ધ્રુવશ્ચ ધરુણશ્ચ ધર્તા ચ વિધર્તા ચ વિધારયઃ ॥ ઈદૃક્ષાસ એતાદૃક્ષાસ ઊ ષુણઃ સદૃક્ષાસઃ પ્રતિસદૃક્ષાસ એતન । મિતાસશ્ચ સમ્મિતાસશ્ચ ન ઊતયે સભરસો મરુતો યજ્ઞે અસ્મિન્નિન્દ્ર-ન્દૈવીર્વિશો મરુતો-ઽનુવર્ત્માનો યથેન્દ્ર-ન્દૈવીર્વિશો મરુતો-ઽનુવર્ત્માન એવમિમં-યઁજમાન-ન્દૈવીશ્ચ વિશો માનુષીશ્ચાનુવર્ત્માનો ભવન્તુ ॥ 26 ॥
(અગાગ્ં - સહસ્રાક્ષ - દેવાઃ - સહસ્રધારા - મત્યગ્ંહા - અનુવર્ત્માનઃ - ષોડશ ચ) (અ. 5)
જીમૂતસ્યેવ ભવતિ પ્રતીકં-યઁદ્વર્મી યાતિ સમદામુપસ્થે । અનાવિદ્ધયા તનુવા જય ત્વગ્ં સ ત્વા વર્મણો મહિમા પિપર્તુ ॥ ધન્વના ગા ધન્વના-ઽઽજિ-ઞ્જયેમ ધન્વના તીવ્રા-સ્સમદો જયેમ । ધનુ-શ્શત્રોરપકામ-ઙ્કૃણોતિ ધન્વના સર્વાઃ પ્રદિશો જયેમ ॥ વક્ષ્યન્તીવેદા ગનીગન્તિ કર્ણ-મ્પ્રિયગ્ં સખાય-મ્પરિષસ્વજાના । યોષેવ શિઙ્ક્તે વિતતા-ઽધિ ધન્વ- [ધન્વન્ન્, જ્યા ઇયગ્ં] 27
-ઞ્જ્યા ઇયગ્ં સમને પારયન્તી ॥ તે આચરન્તી સમનેવ યોષા માતેવ પુત્ર-મ્બિભૃતામુપસ્થે । અપ શત્રૂન્ વિદ્ધ્યતાગ્ં સંવિઁદાને આર્ત્ની ઇમે વિષ્ફુરન્તી અમિત્રાન્ ॥ બહ્વીના-મ્પિતા બહુરસ્ય પુત્રશ્ચિશ્ચા કૃણોતિ સમના-ઽવગત્ય । ઇષુધિ-સ્સઙ્કાઃ પૃતનાશ્ચ સર્વાઃ પૃષ્ઠે નિનદ્ધો જયતિ પ્રસૂતઃ ॥ રથે તિષ્ઠ-ન્નયતિ વાજિનઃ પુરો યત્રયત્ર કામયતે સુષારથિઃ । અભીશૂના-મ્મહિમાન- [મહિમાનમ્, પનાયત મનઃ] 28
-મ્પનાયત મનઃ પશ્ચાદનુ યચ્છન્તિ રશ્મયઃ ॥ તીવ્રા-ન્ઘોષાન્ કૃણ્વતે વૃષપાણયો-ઽશ્વા રથેભિ-સ્સહ વાજયન્તઃ । અવક્રામન્તઃ પ્રપદૈરમિત્રાન્ ક્ષિણન્તિ શત્રૂગ્ંરનપવ્યયન્તઃ ॥ રથવાહનગ્ં હવિરસ્ય નામ યત્રા-ઽઽયુધ-ન્નિહિતમસ્ય વર્મ । તત્રા રથમુપ શગ્મગ્ં સદેમ વિશ્વાહા વયગ્ં સુમનસ્યમાનાઃ ॥ સ્વાદુષગ્ં સદઃ પિતરો વયોધાઃ કૃચ્છ્રેશ્રિત-શ્શક્તીવન્તો ગભીરાઃ । ચિત્રસેના ઇષુબલા અમૃદ્ધ્રા-સ્સતોવીરા ઉરવો વ્રાતસાહાઃ ॥ બ્રાહ્મણાસઃ [બ્રાહ્મણાસઃ, પિતર-] 29
પિતર-સ્સોમ્યાસ-શ્શિવે નો દ્યાવાપૃથિવી અનેહસા । પૂષા નઃ પાતુ દુરિતાદૃતાવૃધો રક્ષા માકિર્નો અઘશગ્ંસ ઈશત ॥ સુપર્ણં-વઁસ્તે મૃગો અસ્યા દન્તો ગોભિ-સ્સન્નદ્ધા પતતિ પ્રસૂતા । યત્રા નર-સ્સ-ઞ્ચ વિ ચ દ્રવન્તિ તત્રાસ્મભ્યમિષવ-શ્શર્મ યગ્ંસન્ન્ ॥ ઋજીતે પરિ વૃઙ્ગ્ધિ નો-ઽશ્મા ભવતુ નસ્તનૂઃ । સોમો અધિ બ્રવીતુ નો-ઽદિતિ- [નો-ઽદિતિઃ, શર્મ યચ્છતુ ।] 30
-શ્શર્મ યચ્છતુ ॥ આ જઙ્ઘન્તિ સાન્વેષા-ઞ્જઘનાગ્ં ઉપ જિઘ્નતે । અશ્વાજનિ પ્રચેતસો-ઽશ્વાન્-થ્સમથ્સુ ચોદય ॥ અહિરિવ ભોગૈઃ પર્યેતિ બાહુ-ઞ્જ્યાયા હેતિ-મ્પરિબાધમાનઃ । હસ્તઘ્નો વિશ્વા વયુનાનિ વિદ્વા-ન્પુમા-ન્પુમાગ્ંસ-મ્પરિ પાતુ વિશ્વતઃ ॥ વનસ્પતે વીડ્વઙ્ગો હિ ભૂયા અસ્મ-થ્સખા પ્રતરણ-સ્સુવીરઃ । ગોભિ-સ્સન્નદ્ધો અસિ વીડયસ્વા-ઽઽસ્થાતા તે જયતુ જેત્વાનિ ॥ દિવઃ પૃથિવ્યાઃ પ- [પરિ, ઓજ ઉ-દ્ભૃતં-] 31
-ર્યોજ ઉ-દ્ભૃતં-વઁનસ્પતિભ્યઃ પર્યાભૃતગ્ં સહઃ । અપામોજ્માન-મ્પરિ ગોભિરાવૃતમિન્દ્રસ્ય વજ્રગ્ં હવિષા રથં-યઁજ ॥ ઇન્દ્રસ્ય વજ્રો મરુતામનીક-મ્મિત્રસ્ય ગર્ભો વરુણસ્ય નાભિઃ । સેમા-ન્નો હવ્યદાતિ-ઞ્જુષાણો દેવ રથ પ્રતિ હવ્યા ગૃભાય ॥ ઉપ શ્વાસય પૃથિવીમુત દ્યા-મ્પુરુત્રા તે મનુતાં-વિઁષ્ઠિત-ઞ્જગત્ । સ દુન્દુભે સજૂરિન્દ્રેણ દેવૈર્દૂરા- [દેવૈર્દૂરાત્, દવીયો] 32
-દ્દવીયો અપસેધ શત્રૂન્ ॥ આ ક્રન્દય બલમોજો ન આ ધા નિષ્ટનિહિ દુરિતા બાધમાનઃ । અપ પ્રોથ દુન્દુભે દુચ્છુનાગ્ં ઇત ઇન્દ્રસ્ય મુષ્ટિરસિ વીડયસ્વ ॥ આ-ઽમૂરજ પ્રત્યાવર્તયેમાઃ કેતુમ-દ્દુન્દુભિ ર્વાવદીતિ । સમશ્વપર્ણાશ્ચરન્તિ નો નરો-ઽસ્માકમિન્દ્ર રથિનો જયન્તુ ॥ 33 ॥
જીમૂતસ્યેવ ભવતિ પ્રતીકં-યઁદ્વર્મી યાતિ સમદામુપસ્થે । અનાવિદ્ધયા તનુવા જય ત્વગ્ં સ ત્વા વર્મણો મહિમા પિપર્તુ ॥ ધન્વના ગા ધન્વના-ઽઽજિ-ઞ્જયેમ ધન્વના તીવ્રા-સ્સમદો જયેમ । ધનુ-શ્શત્રોરપકામ-ઙ્કૃણોતિ ધન્વના સર્વાઃ પ્રદિશો જયેમ ॥ વક્ષ્યન્તીવેદા ગનીગન્તિ કર્ણ-મ્પ્રિયગ્ં સખાય-મ્પરિષસ્વજાના । યોષેવ શિઙ્ક્તે વિતતા-ઽધિ ધન્વ- [ધન્વન્ન્, જ્યા ઇયગ્ં] 27
-ઞ્જ્યા ઇયગ્ં સમને પારયન્તી ॥ તે આચરન્તી સમનેવ યોષા માતેવ પુત્ર-મ્બિભૃતામુપસ્થે । અપ શત્રૂન્ વિદ્ધ્યતાગ્ં સંવિઁદાને આર્ત્ની ઇમે વિષ્ફુરન્તી અમિત્રાન્ ॥ બહ્વીના-મ્પિતા બહુરસ્ય પુત્રશ્ચિશ્ચા કૃણોતિ સમના-ઽવગત્ય । ઇષુધિ-સ્સઙ્કાઃ પૃતનાશ્ચ સર્વાઃ પૃષ્ઠે નિનદ્ધો જયતિ પ્રસૂતઃ ॥ રથે તિષ્ઠ-ન્નયતિ વાજિનઃ પુરો યત્રયત્ર કામયતે સુષારથિઃ । અભીશૂના-મ્મહિમાન- [મહિમાનમ્, પનાયત મનઃ] 28
-મ્પનાયત મનઃ પશ્ચાદનુ યચ્છન્તિ રશ્મયઃ ॥ તીવ્રા-ન્ઘોષાન્ કૃણ્વતે વૃષપાણયો-ઽશ્વા રથેભિ-સ્સહ વાજયન્તઃ । અવક્રામન્તઃ પ્રપદૈરમિત્રાન્ ક્ષિણન્તિ શત્રૂગ્ંરનપવ્યયન્તઃ ॥ રથવાહનગ્ં હવિરસ્ય નામ યત્રા-ઽઽયુધ-ન્નિહિતમસ્ય વર્મ । તત્રા રથમુપ શગ્મગ્ં સદેમ વિશ્વાહા વયગ્ં સુમનસ્યમાનાઃ ॥ સ્વાદુષગ્ં સદઃ પિતરો વયોધાઃ કૃચ્છ્રેશ્રિત-શ્શક્તીવન્તો ગભીરાઃ । ચિત્રસેના ઇષુબલા અમૃદ્ધ્રા-સ્સતોવીરા ઉરવો વ્રાતસાહાઃ ॥ બ્રાહ્મણાસઃ [બ્રાહ્મણાસઃ, પિતર-] 29
પિતર-સ્સોમ્યાસ-શ્શિવે નો દ્યાવાપૃથિવી અનેહસા । પૂષા નઃ પાતુ દુરિતાદૃતાવૃધો રક્ષા માકિર્નો અઘશગ્ંસ ઈશત ॥ સુપર્ણં-વઁસ્તે મૃગો અસ્યા દન્તો ગોભિ-સ્સન્નદ્ધા પતતિ પ્રસૂતા । યત્રા નર-સ્સ-ઞ્ચ વિ ચ દ્રવન્તિ તત્રાસ્મભ્યમિષવ-શ્શર્મ યગ્ંસન્ન્ ॥ ઋજીતે પરિ વૃઙ્ગ્ધિ નો-ઽશ્મા ભવતુ નસ્તનૂઃ । સોમો અધિ બ્રવીતુ નો-ઽદિતિ- [નો-ઽદિતિઃ, શર્મ યચ્છતુ ।] 30
-શ્શર્મ યચ્છતુ ॥ આ જઙ્ઘન્તિ સાન્વેષા-ઞ્જઘનાગ્ં ઉપ જિઘ્નતે । અશ્વાજનિ પ્રચેતસો-ઽશ્વાન્-થ્સમથ્સુ ચોદય ॥ અહિરિવ ભોગૈઃ પર્યેતિ બાહુ-ઞ્જ્યાયા હેતિ-મ્પરિબાધમાનઃ । હસ્તઘ્નો વિશ્વા વયુનાનિ વિદ્વા-ન્પુમા-ન્પુમાગ્ંસ-મ્પરિ પાતુ વિશ્વતઃ ॥ વનસ્પતે વીડ્વઙ્ગો હિ ભૂયા અસ્મ-થ્સખા પ્રતરણ-સ્સુવીરઃ । ગોભિ-સ્સન્નદ્ધો અસિ વીડયસ્વા-ઽઽસ્થાતા તે જયતુ જેત્વાનિ ॥ દિવઃ પૃથિવ્યાઃ પ- [પરિ, ઓજ ઉ-દ્ભૃતં-] 31
-ર્યોજ ઉ-દ્ભૃતં-વઁનસ્પતિભ્યઃ પર્યાભૃતગ્ં સહઃ । અપામોજ્માન-મ્પરિ ગોભિરાવૃતમિન્દ્રસ્ય વજ્રગ્ં હવિષા રથં-યઁજ ॥ ઇન્દ્રસ્ય વજ્રો મરુતામનીક-મ્મિત્રસ્ય ગર્ભો વરુણસ્ય નાભિઃ । સેમા-ન્નો હવ્યદાતિ-ઞ્જુષાણો દેવ રથ પ્રતિ હવ્યા ગૃભાય ॥ ઉપ શ્વાસય પૃથિવીમુત દ્યા-મ્પુરુત્રા તે મનુતાં-વિઁષ્ઠિત-ઞ્જગત્ । સ દુન્દુભે સજૂરિન્દ્રેણ દેવૈર્દૂરા- [દેવૈર્દૂરાત્, દવીયો] 32
-દ્દવીયો અપસેધ શત્રૂન્ ॥ આ ક્રન્દય બલમોજો ન આ ધા નિષ્ટનિહિ દુરિતા બાધમાનઃ । અપ પ્રોથ દુન્દુભે દુચ્છુનાગ્ં ઇત ઇન્દ્રસ્ય મુષ્ટિરસિ વીડયસ્વ ॥ આ-ઽમૂરજ પ્રત્યાવર્તયેમાઃ કેતુમ-દ્દુન્દુભિ ર્વાવદીતિ । સમશ્વપર્ણાશ્ચરન્તિ નો નરો-ઽસ્માકમિન્દ્ર રથિનો જયન્તુ ॥ 33 ॥
(ધન્વન્ - મહિમાનં - બ્રાહ્મણાસો - ઽદિતિઃ - પૃથિવ્યાઃ પરિ - દૂરા - દેકચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 6)
યદક્રન્દઃ પ્રથમ-ઞ્જાયમાન ઉદ્યન્-થ્સમુદ્રાદુત વા પુરીષાત્ । શ્યેનસ્ય પક્ષા હરિણસ્ય બાહૂ ઉપસ્તુત્ય-મ્મહિ જાત-ન્તે અર્વન્ન્ ॥ યમેન દત્ત-ન્ત્રિત એનમાયુનગિન્દ્ર એણ-મ્પ્રથમો અદ્ધ્યતિષ્ઠત્ । ગન્ધર્વો અસ્ય રશનામ-ગૃભ્ણા-થ્સૂરાદશ્વં-વઁસવો નિરતષ્ટ ॥ અસિ યમો અસ્યાદિત્યો અર્વન્નસિ ત્રિતો ગુહ્યેન વ્રતેન । અસિ સોમેન સમયા વિપૃક્ત [વિપૃક્તઃ, આહુસ્તે ત્રીણિ દિવિ બન્ધનાનિ ।] 34
આહુસ્તે ત્રીણિ દિવિ બન્ધનાનિ ॥ ત્રીણિ ત આહુર્દિવિ બન્ધનાનિ ત્રીણ્યફ્સુ ત્રીણ્યન્ત-સ્સમુદ્રે । ઉતેવ મે વરુણશ્છન્-થ્સ્યર્વન્. યત્રા ત આહુઃ પરમ-ઞ્જનિત્રમ્ ॥ ઇમા તે વાજિન્નવમાર્જનાનીમા શફાનાગ્ં સનિતુર્નિધાના । અત્રા તે ભદ્રા રશના અપશ્યમૃતસ્ય યા અભિરક્ષન્તિ ગોપાઃ ॥ આત્માન-ન્તે મનસા-ઽઽરાદજાનામવો દિવા [ ] 35
પતયન્ત-મ્પતઙ્ગમ્ । શિરો અપશ્ય-મ્પથિભિઃ સુગેભિરરેણુભિર્જેહમાન-મ્પતત્રિ ॥ અત્રા તે રૂપમુત્તમમપશ્ય-ઞ્જિગીષમાણમિષ આ પદે ગોઃ । યદા તે મર્તો અનુ ભોગમાનડાદિ-દ્ગ્રસિષ્ઠ ઓષધીરજીગઃ ॥ અનુ ત્વા રથો અનુ મર્યો અર્વન્નનુ ગાવો-ઽનુ ભગઃ કનીનામ્ । અનુ વ્રાતાસસ્તવ સખ્યમીયુરનુ દેવા મમિરે વીર્ય- [વીર્યમ્, તે ।] 36
-ન્તે ॥ હિરણ્યશૃઙ્ગો-ઽયો અસ્ય પાદા મનોજવા અવર ઇન્દ્ર આસીત્ । દેવા ઇદસ્ય હવિરદ્યમાયન્. યો અર્વન્ત-મ્પ્રથમો અદ્ધ્યતિષ્ઠત્ ॥ ઈર્માન્તાસ-સ્સિલિકમદ્ધ્યમાસ-સ્સગ્ં શૂરણાસો દિવ્યાસો અત્યાઃ । હગ્ંસા ઇવ શ્રેણિશો યતન્તે યદાક્ષિષુર્દિવ્ય-મજ્મમશ્વાઃ ॥ તવ શરીર-મ્પતયિષ્ણ્વર્વ-ન્તવ ચિત્તં-વાઁત ઇવ ધ્રજીમાન્ । તવ શૃઙ્ગાણિ વિષ્ઠિતા પુરુત્રા-ઽરણ્યેષુ જર્ભુરાણા ચરન્તિ ॥ ઉપ [ઉપ, પ્રાગાચ્છસનં-] 37
પ્રાગાચ્છસનં-વાઁજ્યર્વા દેવદ્રીચા મનસા દીદ્ધ્યાનઃ । અજઃ પુરો નીયતે નાભિરસ્યાનુ પશ્ચા-ત્કવયો યન્તિ રેભાઃ ॥ ઉપ પ્રાગા-ત્પરમં-યઁ-થ્સધસ્થમર્વાગ્ં અચ્છા પિતર-મ્માતર-ઞ્ચ । અદ્યા દેવાન્ જુષ્ટતમો હિ ગમ્યા અથા-ઽઽશાસ્તે દાશુષે વાર્યાણિ ॥ 38 ॥
યદક્રન્દઃ પ્રથમ-ઞ્જાયમાન ઉદ્યન્-થ્સમુદ્રાદુત વા પુરીષાત્ । શ્યેનસ્ય પક્ષા હરિણસ્ય બાહૂ ઉપસ્તુત્ય-મ્મહિ જાત-ન્તે અર્વન્ન્ ॥ યમેન દત્ત-ન્ત્રિત એનમાયુનગિન્દ્ર એણ-મ્પ્રથમો અદ્ધ્યતિષ્ઠત્ । ગન્ધર્વો અસ્ય રશનામ-ગૃભ્ણા-થ્સૂરાદશ્વં-વઁસવો નિરતષ્ટ ॥ અસિ યમો અસ્યાદિત્યો અર્વન્નસિ ત્રિતો ગુહ્યેન વ્રતેન । અસિ સોમેન સમયા વિપૃક્ત [વિપૃક્તઃ, આહુસ્તે ત્રીણિ દિવિ બન્ધનાનિ ।] 34
આહુસ્તે ત્રીણિ દિવિ બન્ધનાનિ ॥ ત્રીણિ ત આહુર્દિવિ બન્ધનાનિ ત્રીણ્યફ્સુ ત્રીણ્યન્ત-સ્સમુદ્રે । ઉતેવ મે વરુણશ્છન્-થ્સ્યર્વન્. યત્રા ત આહુઃ પરમ-ઞ્જનિત્રમ્ ॥ ઇમા તે વાજિન્નવમાર્જનાનીમા શફાનાગ્ં સનિતુર્નિધાના । અત્રા તે ભદ્રા રશના અપશ્યમૃતસ્ય યા અભિરક્ષન્તિ ગોપાઃ ॥ આત્માન-ન્તે મનસા-ઽઽરાદજાનામવો દિવા [ ] 35
પતયન્ત-મ્પતઙ્ગમ્ । શિરો અપશ્ય-મ્પથિભિઃ સુગેભિરરેણુભિર્જેહમાન-મ્પતત્રિ ॥ અત્રા તે રૂપમુત્તમમપશ્ય-ઞ્જિગીષમાણમિષ આ પદે ગોઃ । યદા તે મર્તો અનુ ભોગમાનડાદિ-દ્ગ્રસિષ્ઠ ઓષધીરજીગઃ ॥ અનુ ત્વા રથો અનુ મર્યો અર્વન્નનુ ગાવો-ઽનુ ભગઃ કનીનામ્ । અનુ વ્રાતાસસ્તવ સખ્યમીયુરનુ દેવા મમિરે વીર્ય- [વીર્યમ્, તે ।] 36
-ન્તે ॥ હિરણ્યશૃઙ્ગો-ઽયો અસ્ય પાદા મનોજવા અવર ઇન્દ્ર આસીત્ । દેવા ઇદસ્ય હવિરદ્યમાયન્. યો અર્વન્ત-મ્પ્રથમો અદ્ધ્યતિષ્ઠત્ ॥ ઈર્માન્તાસ-સ્સિલિકમદ્ધ્યમાસ-સ્સગ્ં શૂરણાસો દિવ્યાસો અત્યાઃ । હગ્ંસા ઇવ શ્રેણિશો યતન્તે યદાક્ષિષુર્દિવ્ય-મજ્મમશ્વાઃ ॥ તવ શરીર-મ્પતયિષ્ણ્વર્વ-ન્તવ ચિત્તં-વાઁત ઇવ ધ્રજીમાન્ । તવ શૃઙ્ગાણિ વિષ્ઠિતા પુરુત્રા-ઽરણ્યેષુ જર્ભુરાણા ચરન્તિ ॥ ઉપ [ઉપ, પ્રાગાચ્છસનં-] 37
પ્રાગાચ્છસનં-વાઁજ્યર્વા દેવદ્રીચા મનસા દીદ્ધ્યાનઃ । અજઃ પુરો નીયતે નાભિરસ્યાનુ પશ્ચા-ત્કવયો યન્તિ રેભાઃ ॥ ઉપ પ્રાગા-ત્પરમં-યઁ-થ્સધસ્થમર્વાગ્ં અચ્છા પિતર-મ્માતર-ઞ્ચ । અદ્યા દેવાન્ જુષ્ટતમો હિ ગમ્યા અથા-ઽઽશાસ્તે દાશુષે વાર્યાણિ ॥ 38 ॥
(વિપૃક્તો - દિવા - વીર્ય - મુપૈ - કાન્નચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 7)
મા નો મિત્રો વરુણો અર્યમા-ઽઽયુરિન્દ્ર ઋભુક્ષા મરુતઃ પરિ ખ્યન્ન્ । ય-દ્વાજિનો દેવજાતસ્ય સપ્તેઃ પ્રવક્ષ્યામો વિદથે વીર્યાણિ ॥ યન્નિર્ણિજા રેક્ણસા પ્રાવૃતસ્ય રાતિ-ઙ્ગૃભીતા-મ્મુખતો નયન્તિ । સુપ્રાઙજો મેમ્ય-દ્વિશ્વરૂપ ઇન્દ્રાપૂષ્ણોઃ પ્રિયમપ્યેતિ પાથઃ ॥ એષ ચ્છાગઃ પુરો અશ્વેન વાજિના પૂષ્ણો ભાગો નીયતે વિશ્વદેવ્યઃ । અભિપ્રિયં-યઁ-ત્પુરોડાશમર્વતા ત્વષ્ટે- [ત્વષ્ટેત્, એનગ્ં સૌશ્રવસાય જિન્વતિ ।] 39
-દેનગ્ં સૌશ્રવસાય જિન્વતિ ॥ યદ્ધવિષ્યમૃતુશો દેવયાન-ન્ત્રિર્માનુષાઃ પર્યશ્વ-ન્નયન્તિ । અત્રા પૂષ્ણઃ પ્રથમો ભાગ એતિ યજ્ઞ-ન્દેવેભ્યઃ પ્રતિવેદયન્નજઃ ॥ હોતા-ઽદ્ધ્વર્યુરાવયા અગ્નિમિન્ધો ગ્રાવગ્રાભ ઉત શગ્ગ્સ્તા સુવિપ્રઃ । તેન યજ્ઞેન સ્વરઙ્કૃતેન સ્વિષ્ટેન વક્ષણા આ પૃણદ્ધ્વમ્ ॥ યૂપવ્રસ્કા ઉત યે યૂપવાહાશ્ચષાલં-યેઁ અશ્વયૂપાય તક્ષતિ । યે ચાર્વતે પચનગ્ં સભંરન્ત્યુતો [ ] 40
તેષા-મભિગૂર્તિર્ન ઇન્વતુ ॥ ઉપ પ્રાગા-થ્સુમન્મે-ઽધાયિ મન્મ દેવાનામાશા ઉપ વીતપૃષ્ઠઃ । અન્વેનં-વિઁપ્રા ઋષયો મદન્તિ દેવાના-મ્પુષ્ટે ચકૃમા સુબન્ધુમ્ ॥ ય-દ્વાજિનો દામ સદાન્નમર્વતો યા શીર્ષણ્યા રશના રજ્જુરસ્ય । યદ્વા ઘાસ્ય પ્રભૃતમાસ્યે તૃણગ્ં સર્વા તા તે અપિ દેવેષ્વસ્તુ ॥ યદશ્વસ્ય ક્રવિષો [યદશ્વસ્ય ક્રવિષઃ, મક્ષિકા-ઽઽશ] 41
મક્ષિકા-ઽઽશ યદ્વા સ્વરૌ સ્વધિતૌ રિપ્તમસ્તિ । યદ્ધસ્તયો-શ્શમિતુર્યન્નખેષુ સર્વા તા તે અપિ દેવેષ્વસ્તુ ॥ યદૂવદ્ધ્યમુદરસ્યાપવાતિ ય આમસ્ય ક્રવિષો ગન્ધો અસ્તિ । સુકૃતા તચ્છમિતારઃ કૃણ્વન્તૂત મેધગ્ં શૃતપાક-મ્પચન્તુ ॥ ય-ત્તે ગાત્રાદગ્નિના પચ્યમાનાદભિ શૂલ-ન્નિહતસ્યાવધાવતિ । મા ત-દ્ભૂમ્યામા શ્રિષ ( )-ન્મા તૃણેષુ દેવેભ્યસ્તદુશદ્ભ્યો રાતમસ્તુ ॥ 42 ॥
મા નો મિત્રો વરુણો અર્યમા-ઽઽયુરિન્દ્ર ઋભુક્ષા મરુતઃ પરિ ખ્યન્ન્ । ય-દ્વાજિનો દેવજાતસ્ય સપ્તેઃ પ્રવક્ષ્યામો વિદથે વીર્યાણિ ॥ યન્નિર્ણિજા રેક્ણસા પ્રાવૃતસ્ય રાતિ-ઙ્ગૃભીતા-મ્મુખતો નયન્તિ । સુપ્રાઙજો મેમ્ય-દ્વિશ્વરૂપ ઇન્દ્રાપૂષ્ણોઃ પ્રિયમપ્યેતિ પાથઃ ॥ એષ ચ્છાગઃ પુરો અશ્વેન વાજિના પૂષ્ણો ભાગો નીયતે વિશ્વદેવ્યઃ । અભિપ્રિયં-યઁ-ત્પુરોડાશમર્વતા ત્વષ્ટે- [ત્વષ્ટેત્, એનગ્ં સૌશ્રવસાય જિન્વતિ ।] 39
-દેનગ્ં સૌશ્રવસાય જિન્વતિ ॥ યદ્ધવિષ્યમૃતુશો દેવયાન-ન્ત્રિર્માનુષાઃ પર્યશ્વ-ન્નયન્તિ । અત્રા પૂષ્ણઃ પ્રથમો ભાગ એતિ યજ્ઞ-ન્દેવેભ્યઃ પ્રતિવેદયન્નજઃ ॥ હોતા-ઽદ્ધ્વર્યુરાવયા અગ્નિમિન્ધો ગ્રાવગ્રાભ ઉત શગ્ગ્સ્તા સુવિપ્રઃ । તેન યજ્ઞેન સ્વરઙ્કૃતેન સ્વિષ્ટેન વક્ષણા આ પૃણદ્ધ્વમ્ ॥ યૂપવ્રસ્કા ઉત યે યૂપવાહાશ્ચષાલં-યેઁ અશ્વયૂપાય તક્ષતિ । યે ચાર્વતે પચનગ્ં સભંરન્ત્યુતો [ ] 40
તેષા-મભિગૂર્તિર્ન ઇન્વતુ ॥ ઉપ પ્રાગા-થ્સુમન્મે-ઽધાયિ મન્મ દેવાનામાશા ઉપ વીતપૃષ્ઠઃ । અન્વેનં-વિઁપ્રા ઋષયો મદન્તિ દેવાના-મ્પુષ્ટે ચકૃમા સુબન્ધુમ્ ॥ ય-દ્વાજિનો દામ સદાન્નમર્વતો યા શીર્ષણ્યા રશના રજ્જુરસ્ય । યદ્વા ઘાસ્ય પ્રભૃતમાસ્યે તૃણગ્ં સર્વા તા તે અપિ દેવેષ્વસ્તુ ॥ યદશ્વસ્ય ક્રવિષો [યદશ્વસ્ય ક્રવિષઃ, મક્ષિકા-ઽઽશ] 41
મક્ષિકા-ઽઽશ યદ્વા સ્વરૌ સ્વધિતૌ રિપ્તમસ્તિ । યદ્ધસ્તયો-શ્શમિતુર્યન્નખેષુ સર્વા તા તે અપિ દેવેષ્વસ્તુ ॥ યદૂવદ્ધ્યમુદરસ્યાપવાતિ ય આમસ્ય ક્રવિષો ગન્ધો અસ્તિ । સુકૃતા તચ્છમિતારઃ કૃણ્વન્તૂત મેધગ્ં શૃતપાક-મ્પચન્તુ ॥ ય-ત્તે ગાત્રાદગ્નિના પચ્યમાનાદભિ શૂલ-ન્નિહતસ્યાવધાવતિ । મા ત-દ્ભૂમ્યામા શ્રિષ ( )-ન્મા તૃણેષુ દેવેભ્યસ્તદુશદ્ભ્યો રાતમસ્તુ ॥ 42 ॥
(ઇ - દુતો - ક્રવિષઃ - શ્રિષથ્ - સપ્ત ચ) (અ. 8)
યે વાજિન-મ્પરિપશ્યન્તિ પક્વં-યઁ ઈમાહુ-સ્સુરભિર્નિર્હરેતિ । યે ચાર્વતો માગ્ંસભિક્ષામુપાસત ઉતો તેષામભિગૂર્તિર્ન ઇન્વતુ ॥ યન્નીક્ષણ-મ્માગ્સ્પચન્યા ઉખાયા યા પાત્રાણિ યૂષ્ણ આસેચનાનિ । ઊષ્મણ્યા-ઽપિધાના ચરૂણામઙ્કા-સ્સૂનાઃ પરિ ભૂષન્ત્યશ્વમ્ ॥ નિક્રમણ-ન્નિષદનં-વિઁવર્તનં-યઁચ્ચ પડ્બીશમર્વતઃ । યચ્ચ પપૌ યચ્ચ ઘાસિ- [ઘાસિમ્, જઘાસ સર્વા તા] 43
-ઞ્જઘાસ સર્વા તા તે અપિ દેવેષ્વસ્તુ ॥ મા ત્વા-ઽગ્નિ-ર્ધ્વનયિ-દ્ધૂમગન્ધિર્મોખા ભ્રાજન્ત્યભિ વિક્ત જઘ્રિઃ । ઇષ્ટં-વીઁતમભિગૂર્તં-વઁષટ્કૃત-ન્ત-ન્દેવાસઃ પ્રતિ ગૃભ્ણન્ત્યશ્વમ્ ॥ યદશ્વાય વાસ ઉપસ્તૃણન્ત્યધીવાસં-યાઁ હિરણ્યાન્યસ્મૈ । સન્દાનમર્વન્ત-મ્પડ્બીશ-મ્પ્રિયા દેવેષ્વા યામયન્તિ ॥ ય-ત્તે સાદે મહસા શૂકૃતસ્ય પાર્ષ્ણિયા વા કશયા [વા કશયા, વા તુતોદ ।] 44
વા તુતોદ । સ્રુચેવ તા હવિષો અદ્ધ્વરેષુ સર્વા તા તે બ્રહ્મણા સૂદયામિ ॥ ચતુસ્ત્રિગ્ંશ-દ્વાજિનો દેવબન્ધો-ર્વઙ્ક્રી-રશ્વસ્ય સ્વધિતિ-સ્સમેતિ । અચ્છિદ્રા ગાત્રા વયુના કૃણોત પરુષ્પરુરનુઘુષ્યા વિ શસ્ત ॥ એકસ્ત્વષ્ટુરશ્વસ્યા વિશસ્તા દ્વા યન્તારા ભવતસ્તથર્તુઃ । યા તે ગાત્રાણામૃતુથા કૃણોમિ તાતા પિણ્ડાના-મ્પ્ર જુહોમ્યગ્નૌ ॥ મા ત્વા તપ- [તપત્, પ્રિય આત્મા-] 45
-ત્પ્રિય આત્મા-ઽપિયન્ત-મ્મા સ્વધિતિસ્તનુવ આ તિષ્ઠિપ-ત્તે । મા તે ગૃદ્ધ્નુ-રવિશસ્તા-ઽતિહાય છિદ્રા ગાત્રાણ્યસિના મિથૂ કઃ ॥ ન વા ઉવેતન્મ્રિયસે ન રિષ્યસિ દેવાગ્ં ઇદેષિ પથિભિઃ સુગેભિઃ । હરી તે યુઞ્જા પૃષતી અભૂતામુપાસ્થા-દ્વાજી ધુરિ રાસભસ્ય ॥ સુગવ્ય-ન્નો વાજી સ્વશ્વિય-મ્પુગ્ંસઃ પુત્રાગ્ં ઉત વિશ્વાપુષગ્ં રયિમ્ । અનાગાસ્ત્વ-ન્નો અદિતિઃ કૃણોતુ ક્ષત્ર-ન્નો અશ્વો વનતાગ્ં હવિષ્માન્ ॥ 46 ॥
યે વાજિન-મ્પરિપશ્યન્તિ પક્વં-યઁ ઈમાહુ-સ્સુરભિર્નિર્હરેતિ । યે ચાર્વતો માગ્ંસભિક્ષામુપાસત ઉતો તેષામભિગૂર્તિર્ન ઇન્વતુ ॥ યન્નીક્ષણ-મ્માગ્સ્પચન્યા ઉખાયા યા પાત્રાણિ યૂષ્ણ આસેચનાનિ । ઊષ્મણ્યા-ઽપિધાના ચરૂણામઙ્કા-સ્સૂનાઃ પરિ ભૂષન્ત્યશ્વમ્ ॥ નિક્રમણ-ન્નિષદનં-વિઁવર્તનં-યઁચ્ચ પડ્બીશમર્વતઃ । યચ્ચ પપૌ યચ્ચ ઘાસિ- [ઘાસિમ્, જઘાસ સર્વા તા] 43
-ઞ્જઘાસ સર્વા તા તે અપિ દેવેષ્વસ્તુ ॥ મા ત્વા-ઽગ્નિ-ર્ધ્વનયિ-દ્ધૂમગન્ધિર્મોખા ભ્રાજન્ત્યભિ વિક્ત જઘ્રિઃ । ઇષ્ટં-વીઁતમભિગૂર્તં-વઁષટ્કૃત-ન્ત-ન્દેવાસઃ પ્રતિ ગૃભ્ણન્ત્યશ્વમ્ ॥ યદશ્વાય વાસ ઉપસ્તૃણન્ત્યધીવાસં-યાઁ હિરણ્યાન્યસ્મૈ । સન્દાનમર્વન્ત-મ્પડ્બીશ-મ્પ્રિયા દેવેષ્વા યામયન્તિ ॥ ય-ત્તે સાદે મહસા શૂકૃતસ્ય પાર્ષ્ણિયા વા કશયા [વા કશયા, વા તુતોદ ।] 44
વા તુતોદ । સ્રુચેવ તા હવિષો અદ્ધ્વરેષુ સર્વા તા તે બ્રહ્મણા સૂદયામિ ॥ ચતુસ્ત્રિગ્ંશ-દ્વાજિનો દેવબન્ધો-ર્વઙ્ક્રી-રશ્વસ્ય સ્વધિતિ-સ્સમેતિ । અચ્છિદ્રા ગાત્રા વયુના કૃણોત પરુષ્પરુરનુઘુષ્યા વિ શસ્ત ॥ એકસ્ત્વષ્ટુરશ્વસ્યા વિશસ્તા દ્વા યન્તારા ભવતસ્તથર્તુઃ । યા તે ગાત્રાણામૃતુથા કૃણોમિ તાતા પિણ્ડાના-મ્પ્ર જુહોમ્યગ્નૌ ॥ મા ત્વા તપ- [તપત્, પ્રિય આત્મા-] 45
-ત્પ્રિય આત્મા-ઽપિયન્ત-મ્મા સ્વધિતિસ્તનુવ આ તિષ્ઠિપ-ત્તે । મા તે ગૃદ્ધ્નુ-રવિશસ્તા-ઽતિહાય છિદ્રા ગાત્રાણ્યસિના મિથૂ કઃ ॥ ન વા ઉવેતન્મ્રિયસે ન રિષ્યસિ દેવાગ્ં ઇદેષિ પથિભિઃ સુગેભિઃ । હરી તે યુઞ્જા પૃષતી અભૂતામુપાસ્થા-દ્વાજી ધુરિ રાસભસ્ય ॥ સુગવ્ય-ન્નો વાજી સ્વશ્વિય-મ્પુગ્ંસઃ પુત્રાગ્ં ઉત વિશ્વાપુષગ્ં રયિમ્ । અનાગાસ્ત્વ-ન્નો અદિતિઃ કૃણોતુ ક્ષત્ર-ન્નો અશ્વો વનતાગ્ં હવિષ્માન્ ॥ 46 ॥
(ઘાસિં-કશયા - તપ-દ્- રયિં - નવ ચ ) (અ. 9)
(અશ્મન્ - ય ઇમો - દેન - માશુઃ - પ્રાચીં - જીમૂતસ્ય - યદક્રન્દો - મા નો મિત્રો - યે વાજિનં - નવ)
(અશ્મન્ - મનોયુજં - પ્રાચીમનુ - શર્મ યચ્છતુ - તેષામભિગૂર્તિઃ - ષટ્ચત્વારિગ્ંશત્)
(અશ્મન્, હવિષ્માન્)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થ કાણ્ડે ષષ્ઠઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥
(અશ્મન્ - ય ઇમો - દેન - માશુઃ - પ્રાચીં - જીમૂતસ્ય - યદક્રન્દો - મા નો મિત્રો - યે વાજિનં - નવ)
(અશ્મન્ - મનોયુજં - પ્રાચીમનુ - શર્મ યચ્છતુ - તેષામભિગૂર્તિઃ - ષટ્ચત્વારિગ્ંશત્)
(અશ્મન્, હવિષ્માન્)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થ કાણ્ડે ષષ્ઠઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને , શ્રી મહાગણપતયે નમઃ , શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ , હરિઃ ૐ