కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-ఞ్చతుర్థకాణ్డే షష్ఠః ప్రశ్నః - పరిషేచన-సంస్కారాభిధానం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అశ్మన్నూర్జ-మ్పర్వతే శిశ్రియాణాం-వాఁతే పర్జన్యే వరుణస్య శుష్మే । అద్భ్య ఓషధీభ్యో వనస్పతిభ్యో-ఽధి సమ్భృతా-న్తా-న్న ఇషమూర్జ-న్ధత్త మరుత-స్సగ్ం రరాణాః ॥ అశ్మగ్గ్స్తే క్షుదము-న్తే శుగృచ్ఛతు య-న్ద్విష్మః ॥ సముద్రస్య త్వా-ఽవాకయా-ఽగ్నే పరి వ్యయామసి । పావకో అస్మభ్యగ్ం శివో భవ ॥ హిమస్య త్వా జరాయుణా-ఽగ్నే పరి వ్యయామసి । పావకో అస్మభ్యగ్ం శివో భవ ॥ ఉప- [ఉప, జ్మన్నుప] 1
-జ్మన్నుప వేతసే-ఽవత్తర-న్నదీష్వా । అగ్నే పిత్తమపామసి ॥ మణ్డూకి తాభిరా గహి సేమ-న్నో యజ్ఞమ్ । పావకవర్ణగ్ం శివ-ఙ్కృధి ॥ పావక ఆ చితయన్త్యా కృపా । క్షామ-న్రురుచ ఉషసో న భానునా ॥ తూర్వ-న్న యామన్నేతశస్య నూ రణ ఆ యో ఘృణే । న తతృషాణో అజరః ॥ అగ్నే పావక రోచిషా మన్ద్రయా దేవ జిహ్వయా । ఆ దేవాన్ [ఆ దేవాన్, వక్షి యక్షి చ ।] 2
వక్షి యక్షి చ ॥ స నః పావక దీదివో-ఽగ్నే దేవాగ్ం ఇహా-ఽఽ వహ । ఉప యజ్ఞగ్ం హవిశ్చ నః ॥ అపామిద-న్న్యయనగ్ం సముద్రస్య నివేశనమ్ । అన్య-న్తే అస్మ-త్తపన్తు హేతయః పావకో అస్మభ్యగ్ం శివో భవ ॥ నమస్తే హరసే శోచిషే నమస్తే అస్త్వర్చిషే । అన్య-న్తే అస్మ-త్తపన్తు హేతయః పావకో అస్మభ్యగ్ం శివో భవ ॥ నృషదే వ- [నృషదే వట్, అఫ్సుషదే వ-డ్వనసదే] 3
-డఫ్సుషదే వ-డ్వనసదే వ-డ్బర్హిషదే వట్-థ్సువర్విదే వట్ ॥ యే దేవా దేవానాం-యఁజ్ఞియా యజ్ఞియానాగ్ం సంవఁ-థ్సరీణముప భాగమాసతే । అహుతాదో హవిషో యజ్ఞే అస్మిన్-థ్స్వయ-ఞ్జుహుద్ధ్వ-మ్మధునో ఘృతస్య ॥ యే దేవా దేవేష్వధి దేవత్వమాయన్ యే బ్రహ్మణః పుర ఏతారో అస్య । యేభ్యో నర్తే పవతే ధామ కి-ఞ్చన న తే దివో న పృథివ్యా అధి స్నుషు ॥ ప్రాణదా [ప్రాణదాః, అపానదా వ్యానదా-] 4
అపానదా వ్యానదా-శ్చక్షుర్దా వర్చోదా వరివోదాః । అన్య-న్తే అస్మ-త్తపన్తు హేతయః పావకో అస్మభ్యగ్ం శివో భవ ॥ అగ్నిస్తిగ్మేన శోచిషా యగ్ంసద్విశ్వ-న్న్యత్రిణమ్ । అగ్నిర్నో వగ్ంసతే రయిమ్ ॥ సైనా-ఽనీకేన సువిదత్రో అస్మే యష్టా దేవాగ్ం ఆయజిష్ఠ-స్స్వస్తి । అదబ్ధో గోపా ఉత నః పరస్పా అగ్నే ద్యుమదుత రేవ-ద్దిదీహి ॥ 5 ॥
అశ్మన్నూర్జ-మ్పర్వతే శిశ్రియాణాం-వాఁతే పర్జన్యే వరుణస్య శుష్మే । అద్భ్య ఓషధీభ్యో వనస్పతిభ్యో-ఽధి సమ్భృతా-న్తా-న్న ఇషమూర్జ-న్ధత్త మరుత-స్సగ్ం రరాణాః ॥ అశ్మగ్గ్స్తే క్షుదము-న్తే శుగృచ్ఛతు య-న్ద్విష్మః ॥ సముద్రస్య త్వా-ఽవాకయా-ఽగ్నే పరి వ్యయామసి । పావకో అస్మభ్యగ్ం శివో భవ ॥ హిమస్య త్వా జరాయుణా-ఽగ్నే పరి వ్యయామసి । పావకో అస్మభ్యగ్ం శివో భవ ॥ ఉప- [ఉప, జ్మన్నుప] 1
-జ్మన్నుప వేతసే-ఽవత్తర-న్నదీష్వా । అగ్నే పిత్తమపామసి ॥ మణ్డూకి తాభిరా గహి సేమ-న్నో యజ్ఞమ్ । పావకవర్ణగ్ం శివ-ఙ్కృధి ॥ పావక ఆ చితయన్త్యా కృపా । క్షామ-న్రురుచ ఉషసో న భానునా ॥ తూర్వ-న్న యామన్నేతశస్య నూ రణ ఆ యో ఘృణే । న తతృషాణో అజరః ॥ అగ్నే పావక రోచిషా మన్ద్రయా దేవ జిహ్వయా । ఆ దేవాన్ [ఆ దేవాన్, వక్షి యక్షి చ ।] 2
వక్షి యక్షి చ ॥ స నః పావక దీదివో-ఽగ్నే దేవాగ్ం ఇహా-ఽఽ వహ । ఉప యజ్ఞగ్ం హవిశ్చ నః ॥ అపామిద-న్న్యయనగ్ం సముద్రస్య నివేశనమ్ । అన్య-న్తే అస్మ-త్తపన్తు హేతయః పావకో అస్మభ్యగ్ం శివో భవ ॥ నమస్తే హరసే శోచిషే నమస్తే అస్త్వర్చిషే । అన్య-న్తే అస్మ-త్తపన్తు హేతయః పావకో అస్మభ్యగ్ం శివో భవ ॥ నృషదే వ- [నృషదే వట్, అఫ్సుషదే వ-డ్వనసదే] 3
-డఫ్సుషదే వ-డ్వనసదే వ-డ్బర్హిషదే వట్-థ్సువర్విదే వట్ ॥ యే దేవా దేవానాం-యఁజ్ఞియా యజ్ఞియానాగ్ం సంవఁ-థ్సరీణముప భాగమాసతే । అహుతాదో హవిషో యజ్ఞే అస్మిన్-థ్స్వయ-ఞ్జుహుద్ధ్వ-మ్మధునో ఘృతస్య ॥ యే దేవా దేవేష్వధి దేవత్వమాయన్ యే బ్రహ్మణః పుర ఏతారో అస్య । యేభ్యో నర్తే పవతే ధామ కి-ఞ్చన న తే దివో న పృథివ్యా అధి స్నుషు ॥ ప్రాణదా [ప్రాణదాః, అపానదా వ్యానదా-] 4
అపానదా వ్యానదా-శ్చక్షుర్దా వర్చోదా వరివోదాః । అన్య-న్తే అస్మ-త్తపన్తు హేతయః పావకో అస్మభ్యగ్ం శివో భవ ॥ అగ్నిస్తిగ్మేన శోచిషా యగ్ంసద్విశ్వ-న్న్యత్రిణమ్ । అగ్నిర్నో వగ్ంసతే రయిమ్ ॥ సైనా-ఽనీకేన సువిదత్రో అస్మే యష్టా దేవాగ్ం ఆయజిష్ఠ-స్స్వస్తి । అదబ్ధో గోపా ఉత నః పరస్పా అగ్నే ద్యుమదుత రేవ-ద్దిదీహి ॥ 5 ॥
(ఉప-దేవాన్-వట్-ప్రాణదా-శ్చతుశ్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 1)
య ఇమా విశ్వా భువనాని జుహ్వదృషిర్హోతా నిషసాదా పితా నః । స ఆశిషా ద్రవిణమిచ్ఛమానః పరమచ్ఛదో వర ఆ వివేశ ॥ విశ్వకర్మా మనసా యద్విహాయా ధాతా విధాతా పరమోత సన్దృక్ । తేషామిష్టాని సమిషా మదన్తి యత్ర సప్తర్షీ-న్పర ఏకమాహుః ॥ యో నః పితా జనితా యో విధాతా యో నః సతో అభ్యా సజ్జజాన । 6
యో దేవానా-న్నామధా ఏక ఏవ తగ్ం సమ్ప్రశ్ఞ-మ్భువనా యన్త్యన్యా ॥ త ఆ-ఽయజన్త ద్రవిణగ్ం సమస్మా ఋషయః పూర్వే జరితారో న భూనా । అసూర్తా సూర్తా రజసో విమానే యే భూతాని సమకృణ్వన్నిమాని ॥ న తం-విఁదాథ య ఇద-ఞ్జజానాన్య-ద్యుష్మాకమన్తర-మ్భవాతి । నీహారేణ ప్రావృతా జల్ప్యా చాసుతృప ఉక్థ శాసశ్చరన్తి ॥ పరో దివా పర ఏనా [పర ఏనా, పృథివ్యా పరో] 7
పృథివ్యా పరో దేవేభిరసురైర్గుహా యత్ । కగ్గ్ స్విద్గర్భ-మ్ప్రథమ-న్దద్ధ్ర ఆపో యత్ర దేవా-స్సమగచ్ఛన్త విశ్వే ॥ తమిద్గర్భ-మ్ప్రథమ-న్దద్ధ్ర ఆపో యత్ర దేవా-స్సమగచ్ఛన్త విశ్వే । అజస్య నాభావద్ధ్యేక-మర్పితం-యఁస్మిన్నిదం-విఁశ్వ-మ్భువనమధి శ్రితమ్ ॥ విశ్వకర్మా హ్యజనిష్ట దేవ ఆది-ద్గన్ధర్వో అభవ-ద్ద్వితీయః । తృతీయః పితా జనితౌషధీనా- [పితా జనితౌషధీనామ్, అపా-ఙ్గర్భం-వ్యఁదధా-త్పురుత్రా ।] 8
-మపా-ఙ్గర్భం-వ్యఁదధా-త్పురుత్రా ॥ చక్షుషః పితా మనసా హి ధీరో ఘృతమేనే అజనన్నమానే । యదేదన్తా అదదృగ్ంహన్త పూర్వ ఆది-ద్ద్యావాపృథివీ అప్రథేతామ్ ॥ విశ్వత-శ్చక్షురుత విశ్వతోముఖో విశ్వతోహస్త ఉత విశ్వతస్పాత్ । స-మ్బాహుభ్యా-న్నమతి స-మ్పతత్రై ర్ద్యావాపృథివీ జనయ-న్దేవ ఏకః ॥ కిగ్గ్ స్విదాసీ-దధిష్ఠాన-మారమ్భణ-ఙ్కతమ-థ్స్వి-త్కిమాసీత్ । యదీ భూమి-ఞ్జనయ- [యదీ భూమి-ఞ్జనయన్న్, విశ్వకర్మా] 9
-న్విశ్వకర్మా వి ద్యామౌర్ణో-న్మహినా విశ్వచక్షాః ॥ కిగ్గ్ స్విద్వన-ఙ్క ఉ స వృక్ష ఆసీద్యతో ద్యావాపృథివీ నిష్టతక్షుః । మనీషిణో మనసా పృచ్ఛతేదు తద్యదద్ధ్యతిష్ఠ-ద్భువనాని ధారయన్న్ ॥ యా తే ధామాని పరమాణి యా-ఽవమా యా మద్ధ్యమా విశ్వకర్మన్నుతేమా । శిక్షా సఖిభ్యో హవిషి స్వధావ-స్స్వయం-యఁజస్వ తనువ-ఞ్జుషాణః ॥ వాచస్పతిం-విఁశ్వకర్మాణ-మూతయే [-మూతయే, మనోయుజం-వాఁజే] 10
మనోయుజం-వాఁజే అద్యా హువేమ । స నో నేదిష్ఠా హవనాని జోషతే విశ్వశభూంరవసే సాధుకర్మా ॥ విశ్వకర్మన్. హవిషా వావృధాన-స్స్వయం-యఁజస్వ తనువ-ఞ్జుషాణః । ముహ్యన్త్వన్యే అభితః సపత్నా ఇహాస్మాక-మ్మఘవా సూరిరస్తు ॥ విశ్వకర్మన్. హవిషా వర్ధనేన త్రాతారమిన్ద్ర-మకృణోరవద్ధ్యమ్ । తస్మై విశ-స్సమనమన్త పూర్వీరయముగ్రో విహవ్యో యథా-ఽసత్ ॥ సముద్రాయ వయునాయ సిన్ధూనా-మ్పతయే నమః । నదీనాగ్ం సర్వాసా-మ్పిత్రే జుహుతా విశ్వకర్మణే విశ్వా-ఽహామర్త్యగ్ం హవిః ॥ 11 ॥
య ఇమా విశ్వా భువనాని జుహ్వదృషిర్హోతా నిషసాదా పితా నః । స ఆశిషా ద్రవిణమిచ్ఛమానః పరమచ్ఛదో వర ఆ వివేశ ॥ విశ్వకర్మా మనసా యద్విహాయా ధాతా విధాతా పరమోత సన్దృక్ । తేషామిష్టాని సమిషా మదన్తి యత్ర సప్తర్షీ-న్పర ఏకమాహుః ॥ యో నః పితా జనితా యో విధాతా యో నః సతో అభ్యా సజ్జజాన । 6
యో దేవానా-న్నామధా ఏక ఏవ తగ్ం సమ్ప్రశ్ఞ-మ్భువనా యన్త్యన్యా ॥ త ఆ-ఽయజన్త ద్రవిణగ్ం సమస్మా ఋషయః పూర్వే జరితారో న భూనా । అసూర్తా సూర్తా రజసో విమానే యే భూతాని సమకృణ్వన్నిమాని ॥ న తం-విఁదాథ య ఇద-ఞ్జజానాన్య-ద్యుష్మాకమన్తర-మ్భవాతి । నీహారేణ ప్రావృతా జల్ప్యా చాసుతృప ఉక్థ శాసశ్చరన్తి ॥ పరో దివా పర ఏనా [పర ఏనా, పృథివ్యా పరో] 7
పృథివ్యా పరో దేవేభిరసురైర్గుహా యత్ । కగ్గ్ స్విద్గర్భ-మ్ప్రథమ-న్దద్ధ్ర ఆపో యత్ర దేవా-స్సమగచ్ఛన్త విశ్వే ॥ తమిద్గర్భ-మ్ప్రథమ-న్దద్ధ్ర ఆపో యత్ర దేవా-స్సమగచ్ఛన్త విశ్వే । అజస్య నాభావద్ధ్యేక-మర్పితం-యఁస్మిన్నిదం-విఁశ్వ-మ్భువనమధి శ్రితమ్ ॥ విశ్వకర్మా హ్యజనిష్ట దేవ ఆది-ద్గన్ధర్వో అభవ-ద్ద్వితీయః । తృతీయః పితా జనితౌషధీనా- [పితా జనితౌషధీనామ్, అపా-ఙ్గర్భం-వ్యఁదధా-త్పురుత్రా ।] 8
-మపా-ఙ్గర్భం-వ్యఁదధా-త్పురుత్రా ॥ చక్షుషః పితా మనసా హి ధీరో ఘృతమేనే అజనన్నమానే । యదేదన్తా అదదృగ్ంహన్త పూర్వ ఆది-ద్ద్యావాపృథివీ అప్రథేతామ్ ॥ విశ్వత-శ్చక్షురుత విశ్వతోముఖో విశ్వతోహస్త ఉత విశ్వతస్పాత్ । స-మ్బాహుభ్యా-న్నమతి స-మ్పతత్రై ర్ద్యావాపృథివీ జనయ-న్దేవ ఏకః ॥ కిగ్గ్ స్విదాసీ-దధిష్ఠాన-మారమ్భణ-ఙ్కతమ-థ్స్వి-త్కిమాసీత్ । యదీ భూమి-ఞ్జనయ- [యదీ భూమి-ఞ్జనయన్న్, విశ్వకర్మా] 9
-న్విశ్వకర్మా వి ద్యామౌర్ణో-న్మహినా విశ్వచక్షాః ॥ కిగ్గ్ స్విద్వన-ఙ్క ఉ స వృక్ష ఆసీద్యతో ద్యావాపృథివీ నిష్టతక్షుః । మనీషిణో మనసా పృచ్ఛతేదు తద్యదద్ధ్యతిష్ఠ-ద్భువనాని ధారయన్న్ ॥ యా తే ధామాని పరమాణి యా-ఽవమా యా మద్ధ్యమా విశ్వకర్మన్నుతేమా । శిక్షా సఖిభ్యో హవిషి స్వధావ-స్స్వయం-యఁజస్వ తనువ-ఞ్జుషాణః ॥ వాచస్పతిం-విఁశ్వకర్మాణ-మూతయే [-మూతయే, మనోయుజం-వాఁజే] 10
మనోయుజం-వాఁజే అద్యా హువేమ । స నో నేదిష్ఠా హవనాని జోషతే విశ్వశభూంరవసే సాధుకర్మా ॥ విశ్వకర్మన్. హవిషా వావృధాన-స్స్వయం-యఁజస్వ తనువ-ఞ్జుషాణః । ముహ్యన్త్వన్యే అభితః సపత్నా ఇహాస్మాక-మ్మఘవా సూరిరస్తు ॥ విశ్వకర్మన్. హవిషా వర్ధనేన త్రాతారమిన్ద్ర-మకృణోరవద్ధ్యమ్ । తస్మై విశ-స్సమనమన్త పూర్వీరయముగ్రో విహవ్యో యథా-ఽసత్ ॥ సముద్రాయ వయునాయ సిన్ధూనా-మ్పతయే నమః । నదీనాగ్ం సర్వాసా-మ్పిత్రే జుహుతా విశ్వకర్మణే విశ్వా-ఽహామర్త్యగ్ం హవిః ॥ 11 ॥
(జజానై - నౌ - షధీనాం - భూమి-ఞ్జనయ - న్నూతయే - నమో - నవ చ) (అ. 2)
ఉదేనముత్తరా-న్నయాగ్నే ఘృతేనా-ఽఽహుత । రాయస్పోషేణ సగ్ం సృజ ప్రజయా చ ధనేన చ ॥ ఇన్ద్రేమ-మ్ప్రతరా-ఙ్కృధి సజాతానా-మసద్వశీ । సమేనం-వఁర్చసా సృజ దేవేభ్యో భాగధా అసత్ ॥ యస్య కుర్మో హవిర్గృహే తమగ్నే వర్ధయా త్వమ్ । తస్మ దేవా అధి బ్రవన్నయ-ఞ్చ బ్రహ్మణస్పతిః ॥ ఉదు త్వా విశ్వే దేవా [విశ్వే దేవాః, అగ్నే భరన్తు చిత్తిభిః ।] 12
అగ్నే భరన్తు చిత్తిభిః । స నో భవ శివతమ-స్సుప్రతీకో విభావసుః ॥ పఞ్చ దిశో దైవీర్యజ్ఞమవన్తు దేవీరపామతి-న్దుర్మతి-మ్బాధమానాః । రాయస్పోషే యజ్ఞపతి-మాభజన్తీః ॥ రాయస్పోషే అధి యజ్ఞో అస్థా-థ్సమిద్ధే అగ్నావధి మామహానః । ఉక్థపత్ర ఈడ్యో గృభీతస్తప్త-ఙ్ఘర్మ-మ్పరిగృహ్యాయజన్త ॥ ఊర్జా య-ద్యజ్ఞమశమన్త దేవా దైవ్యాయ ధర్త్రే జోష్ట్రే । దేవశ్రీ-శ్శ్రీమణా-శ్శతపయాః [దేవశ్రీ-శ్శ్రీమణా-శ్శతపయాః, పరిగృహ్య] 13
పరిగృహ్య దేవా యజ్ఞమాయన్న్ ॥ సూర్యరశ్మిర్హరికేశః పురస్తా-థ్సవితా జ్యోతిరుదయాగ్ం అజస్రమ్ । తస్య పూషా ప్రసవం-యాఁతి దేవ-స్సపంశ్యన్ విశ్వా భువనాని గోపాః ॥ దేవా దేవేభ్యో అద్ధ్వర్యన్తో అస్థుర్వీతగ్ం శమిత్రే శమితా యజద్ధ్యై । తురీయో యజ్ఞో యత్ర హవ్యమేతి తతః పావకా ఆశిషో నో జుషన్తామ్ ॥ విమాన ఏష దివో మద్ధ్య ఆస్త ఆపప్రివా-న్రోదసీ అన్తరిక్షమ్ । స విశ్వాచీరభి- [స విశ్వాచీరభి, చష్టే ఘృతాచీరన్తరా] 14
-చష్టే ఘృతాచీరన్తరా పూర్వమపర-ఞ్చ కేతుమ్ ॥ ఉక్షా సముద్రో అరుణ-స్సుపర్ణః పూర్వస్య యోని-మ్పితురా వివేశ । మద్ధ్యే దివో నిహితః పృశ్ఞిరశ్మా వి చక్రమే రజసః పాత్యన్తౌ ॥ ఇన్ద్రం-విఁశ్వా అవీవృధన్-థ్సముద్రవ్యచస-ఙ్గిరః । రథీతమగ్ం రథీనాం-వాఁజానాగ్ం సత్పతి-మ్పతిమ్ ॥ సుమ్నహూర్యజ్ఞో దేవాగ్ం ఆ చ వక్షద్యక్షదగ్నిర్దేవో దేవాగ్ం ఆ చ వక్షత్ ॥ వాజస్య మా ప్రసవేనో-ద్గ్రాభేణో-దగ్రభీత్ । అథా సపత్నాగ్ం ఇన్ద్రో మే నిగ్రాభేణాధరాగ్ం అకః ॥ ఉద్గ్రాభ-ఞ్చ నిగ్రాభ-ఞ్చ బ్రహ్మ దేవా అవీవృధన్న్ । అథా సపత్నానిన్ద్రాగ్నీ మే విషూచీనాన్ వ్యస్యతామ్ ॥ 15 ॥
ఉదేనముత్తరా-న్నయాగ్నే ఘృతేనా-ఽఽహుత । రాయస్పోషేణ సగ్ం సృజ ప్రజయా చ ధనేన చ ॥ ఇన్ద్రేమ-మ్ప్రతరా-ఙ్కృధి సజాతానా-మసద్వశీ । సమేనం-వఁర్చసా సృజ దేవేభ్యో భాగధా అసత్ ॥ యస్య కుర్మో హవిర్గృహే తమగ్నే వర్ధయా త్వమ్ । తస్మ దేవా అధి బ్రవన్నయ-ఞ్చ బ్రహ్మణస్పతిః ॥ ఉదు త్వా విశ్వే దేవా [విశ్వే దేవాః, అగ్నే భరన్తు చిత్తిభిః ।] 12
అగ్నే భరన్తు చిత్తిభిః । స నో భవ శివతమ-స్సుప్రతీకో విభావసుః ॥ పఞ్చ దిశో దైవీర్యజ్ఞమవన్తు దేవీరపామతి-న్దుర్మతి-మ్బాధమానాః । రాయస్పోషే యజ్ఞపతి-మాభజన్తీః ॥ రాయస్పోషే అధి యజ్ఞో అస్థా-థ్సమిద్ధే అగ్నావధి మామహానః । ఉక్థపత్ర ఈడ్యో గృభీతస్తప్త-ఙ్ఘర్మ-మ్పరిగృహ్యాయజన్త ॥ ఊర్జా య-ద్యజ్ఞమశమన్త దేవా దైవ్యాయ ధర్త్రే జోష్ట్రే । దేవశ్రీ-శ్శ్రీమణా-శ్శతపయాః [దేవశ్రీ-శ్శ్రీమణా-శ్శతపయాః, పరిగృహ్య] 13
పరిగృహ్య దేవా యజ్ఞమాయన్న్ ॥ సూర్యరశ్మిర్హరికేశః పురస్తా-థ్సవితా జ్యోతిరుదయాగ్ం అజస్రమ్ । తస్య పూషా ప్రసవం-యాఁతి దేవ-స్సపంశ్యన్ విశ్వా భువనాని గోపాః ॥ దేవా దేవేభ్యో అద్ధ్వర్యన్తో అస్థుర్వీతగ్ం శమిత్రే శమితా యజద్ధ్యై । తురీయో యజ్ఞో యత్ర హవ్యమేతి తతః పావకా ఆశిషో నో జుషన్తామ్ ॥ విమాన ఏష దివో మద్ధ్య ఆస్త ఆపప్రివా-న్రోదసీ అన్తరిక్షమ్ । స విశ్వాచీరభి- [స విశ్వాచీరభి, చష్టే ఘృతాచీరన్తరా] 14
-చష్టే ఘృతాచీరన్తరా పూర్వమపర-ఞ్చ కేతుమ్ ॥ ఉక్షా సముద్రో అరుణ-స్సుపర్ణః పూర్వస్య యోని-మ్పితురా వివేశ । మద్ధ్యే దివో నిహితః పృశ్ఞిరశ్మా వి చక్రమే రజసః పాత్యన్తౌ ॥ ఇన్ద్రం-విఁశ్వా అవీవృధన్-థ్సముద్రవ్యచస-ఙ్గిరః । రథీతమగ్ం రథీనాం-వాఁజానాగ్ం సత్పతి-మ్పతిమ్ ॥ సుమ్నహూర్యజ్ఞో దేవాగ్ం ఆ చ వక్షద్యక్షదగ్నిర్దేవో దేవాగ్ం ఆ చ వక్షత్ ॥ వాజస్య మా ప్రసవేనో-ద్గ్రాభేణో-దగ్రభీత్ । అథా సపత్నాగ్ం ఇన్ద్రో మే నిగ్రాభేణాధరాగ్ం అకః ॥ ఉద్గ్రాభ-ఞ్చ నిగ్రాభ-ఞ్చ బ్రహ్మ దేవా అవీవృధన్న్ । అథా సపత్నానిన్ద్రాగ్నీ మే విషూచీనాన్ వ్యస్యతామ్ ॥ 15 ॥
(దేవాః - శతపయా - అభి - వాజస్య - షడ్విగ్ంశతిశ్చ ) (అ. 3)
ఆశు-శ్శిశానో వృషభో న యుద్ధ్మో ఘనాఘనః, క్షోభణ-శ్చర్షణీనామ్ । సఙ్క్రన్దనో-ఽనిమిష ఏక వీర-శ్శతగ్ం సేనా అజయ-థ్సాకమిన్ద్రః ॥ సఙ్క్రన్దనేనా నిమిషేణ జిష్ణునా యుత్కారేణ దుశ్చ్యవనేన ధృష్ణునా । తదిన్ద్రేణ జయత త-థ్సహద్ధ్వం-యుఁధో నర ఇషుహస్తేన వృష్ణా ॥ స ఇషుహస్తై-స్స నిషఙ్గిభిర్వశీ సగ్గ్స్రష్టా స యుధ ఇన్ద్రో గణేన । సగ్ంసృష్టజి-థ్సోమపా బాహుశర్ధ్యూర్ధ్వధన్వా ప్రతిహితాభిరస్తా ॥ బృహస్పతే పరి దీయా [పరి దీయ, రథేన] 16
రథేన రక్షోహా ఽమిత్రాగ్ం అప బాధమానః । ప్రభఞ్జన్-థ్సేనాః ప్రమృణో యుధా జయన్నస్మాక-మేద్ధ్యవితా రథానామ్ ॥ గోత్రభిద-ఙ్గోవిదం-వఁజ్రబాహు-ఞ్జయన్తమజ్మ ప్రమృణన్త-మోజసా । ఇమగ్ం సజాతా అనువీర-యద్ధ్వమిన్ద్రగ్ం సఖాయో-ఽను సగ్ం రభద్ధ్వమ్ ॥ బలవిజ్ఞాయః-స్థవిరః ప్రవీర-స్సహస్వాన్. వాజీ సహమాన ఉగ్రః । అభివీరో అభిసత్వా సహోజా జైత్రమిన్ద్ర రథమాతిష్ఠ గోవిత్ ॥ అభి గోత్రాణి సహసా గాహమానో-ఽదాయో [గాహమానో-ఽదాయః, వీర-శ్శతమన్యురిన్ద్రః ।] 17
వీర-శ్శతమన్యురిన్ద్రః । దుశ్చ్యవనః పృతనాషాడ యుద్ధ్యో-స్మాకగ్ం సేనా అవతు ప్ర యుథ్సు ॥ ఇన్ద్ర ఆసాం-నేతా బృహస్పతి ర్దక్షిణా యజ్ఞః పుర ఏతు సోమః । దేవసేనానా-మభిభఞ్జతీనా-ఞ్జయన్తీనా-మ్మరుతో యన్త్వగ్రే ॥ ఇన్ద్రస్య వృష్ణో వరుణస్య రాజ్ఞ ఆదిత్యానా-మ్మరుతాగ్ం శర్ధ ఉగ్రమ్ । మహామనసా-మ్భువనచ్యవానా-ఙ్ఘోషో దేవానా-ఞ్జయతా ముదస్థాత్ ॥ అస్మాక-మిన్ద్ర-స్సమృతేషు ధ్వజేష్వస్మాకం-యాఁ ఇషవస్తా జయన్తు । 18
అస్మాకం-వీఁరా ఉత్తరే భవన్త్వస్మాను దేవా అవతా హవేషు ॥ ఉద్ధర్షయ మఘవన్నా-యుధా-న్యుథ్సత్వనా-మ్మామకానా-మ్మహాగ్ంసి । ఉద్వృత్రహన్ వాజినాం-వాఁజినాన్యు-ద్రథానా-ఞ్జయతామేతు ఘోషః ॥ ఉప ప్రేత జయతా నరస్స్థిరా వః సన్తు బాహవః । ఇన్ద్రో వ-శ్శర్మ యచ్ఛ త్వనా-ధృష్యా యథాసథ ॥ అవసృష్టా పరా పత శరవ్యే బ్రహ్మ సగ్ంశితా । గచ్ఛా-ఽమిత్రా-న్ప్ర- [గచ్ఛా-ఽమిత్రా-న్ప్ర, విశ మైషా-] 19
-విశ మైషా-ఙ్కఞ్చనోచ్ఛిషః ॥ మర్మాణి తే వర్మభిశ్ఛాదయామి సోమస్త్వా రాజా ఽమృతేనాభి-వస్తామ్ । ఉరోర్వరీయో వరివస్తే అస్తు జయన్త-న్త్వామను మదన్తు దేవాః ॥ యత్ర బాణా-స్సమ్పతన్తి కుమారా విశిఖా ఇవ । ఇన్ద్రో నస్తత్ర వృత్రహా విశ్వాహా శర్మ యచ్ఛతు ॥ 20 ॥
ఆశు-శ్శిశానో వృషభో న యుద్ధ్మో ఘనాఘనః, క్షోభణ-శ్చర్షణీనామ్ । సఙ్క్రన్దనో-ఽనిమిష ఏక వీర-శ్శతగ్ం సేనా అజయ-థ్సాకమిన్ద్రః ॥ సఙ్క్రన్దనేనా నిమిషేణ జిష్ణునా యుత్కారేణ దుశ్చ్యవనేన ధృష్ణునా । తదిన్ద్రేణ జయత త-థ్సహద్ధ్వం-యుఁధో నర ఇషుహస్తేన వృష్ణా ॥ స ఇషుహస్తై-స్స నిషఙ్గిభిర్వశీ సగ్గ్స్రష్టా స యుధ ఇన్ద్రో గణేన । సగ్ంసృష్టజి-థ్సోమపా బాహుశర్ధ్యూర్ధ్వధన్వా ప్రతిహితాభిరస్తా ॥ బృహస్పతే పరి దీయా [పరి దీయ, రథేన] 16
రథేన రక్షోహా ఽమిత్రాగ్ం అప బాధమానః । ప్రభఞ్జన్-థ్సేనాః ప్రమృణో యుధా జయన్నస్మాక-మేద్ధ్యవితా రథానామ్ ॥ గోత్రభిద-ఙ్గోవిదం-వఁజ్రబాహు-ఞ్జయన్తమజ్మ ప్రమృణన్త-మోజసా । ఇమగ్ం సజాతా అనువీర-యద్ధ్వమిన్ద్రగ్ం సఖాయో-ఽను సగ్ం రభద్ధ్వమ్ ॥ బలవిజ్ఞాయః-స్థవిరః ప్రవీర-స్సహస్వాన్. వాజీ సహమాన ఉగ్రః । అభివీరో అభిసత్వా సహోజా జైత్రమిన్ద్ర రథమాతిష్ఠ గోవిత్ ॥ అభి గోత్రాణి సహసా గాహమానో-ఽదాయో [గాహమానో-ఽదాయః, వీర-శ్శతమన్యురిన్ద్రః ।] 17
వీర-శ్శతమన్యురిన్ద్రః । దుశ్చ్యవనః పృతనాషాడ యుద్ధ్యో-స్మాకగ్ం సేనా అవతు ప్ర యుథ్సు ॥ ఇన్ద్ర ఆసాం-నేతా బృహస్పతి ర్దక్షిణా యజ్ఞః పుర ఏతు సోమః । దేవసేనానా-మభిభఞ్జతీనా-ఞ్జయన్తీనా-మ్మరుతో యన్త్వగ్రే ॥ ఇన్ద్రస్య వృష్ణో వరుణస్య రాజ్ఞ ఆదిత్యానా-మ్మరుతాగ్ం శర్ధ ఉగ్రమ్ । మహామనసా-మ్భువనచ్యవానా-ఙ్ఘోషో దేవానా-ఞ్జయతా ముదస్థాత్ ॥ అస్మాక-మిన్ద్ర-స్సమృతేషు ధ్వజేష్వస్మాకం-యాఁ ఇషవస్తా జయన్తు । 18
అస్మాకం-వీఁరా ఉత్తరే భవన్త్వస్మాను దేవా అవతా హవేషు ॥ ఉద్ధర్షయ మఘవన్నా-యుధా-న్యుథ్సత్వనా-మ్మామకానా-మ్మహాగ్ంసి । ఉద్వృత్రహన్ వాజినాం-వాఁజినాన్యు-ద్రథానా-ఞ్జయతామేతు ఘోషః ॥ ఉప ప్రేత జయతా నరస్స్థిరా వః సన్తు బాహవః । ఇన్ద్రో వ-శ్శర్మ యచ్ఛ త్వనా-ధృష్యా యథాసథ ॥ అవసృష్టా పరా పత శరవ్యే బ్రహ్మ సగ్ంశితా । గచ్ఛా-ఽమిత్రా-న్ప్ర- [గచ్ఛా-ఽమిత్రా-న్ప్ర, విశ మైషా-] 19
-విశ మైషా-ఙ్కఞ్చనోచ్ఛిషః ॥ మర్మాణి తే వర్మభిశ్ఛాదయామి సోమస్త్వా రాజా ఽమృతేనాభి-వస్తామ్ । ఉరోర్వరీయో వరివస్తే అస్తు జయన్త-న్త్వామను మదన్తు దేవాః ॥ యత్ర బాణా-స్సమ్పతన్తి కుమారా విశిఖా ఇవ । ఇన్ద్రో నస్తత్ర వృత్రహా విశ్వాహా శర్మ యచ్ఛతు ॥ 20 ॥
(దీయా - ఽదాయో - జయన్త్వ - మిత్రా-న్ప్ర - చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 4)
ప్రాచీమను ప్రదిశ-మ్ప్రేహి విద్వానగ్నేరగ్నే పురో అగ్నిర్భవేహ । విశ్వా ఆశా దీద్యానో వి భాహ్యూర్జ-న్నో ధేహి ద్విపదే చతుష్పదే ॥ క్రమద్ధ్వమగ్నినా నాకముఖ్యగ్ం హస్తేషు బిభ్రతః । దివః పృష్ఠగ్ం సువర్గత్వా మిశ్రా దేవేభిరాద్ధ్వమ్ ॥ పృథివ్యా అహముదన్తరిక్ష-మా-ఽరుహ-మన్తరిక్షా-ద్దివమా-ఽరుహమ్ । దివో నాకస్య పృష్ఠా-థ్సువర్జ్యోతిరగా- [పృష్ఠా-థ్సువర్జ్యోతిరగామ్, అహమ్ ।] 21
-మహమ్ ॥ సువర్యన్తో నాపేక్షన్త ఆ ద్యాగ్ం రోహన్తి రోదసీ । యజ్ఞం-యేఁ విశ్వతోధారగ్ం సువిద్వాగ్ంసో వితేనిరే ॥ అగ్నే ప్రేహి ప్రథమో దేవయతా-ఞ్చక్షుర్దేవానాముత మర్త్యానామ్ । ఇయక్షమాణా భృగుభి-స్సజోషా-స్సువర్యన్తు యజమానా-స్స్వస్తి ॥ నక్తోషాసా సమనసా విరూపే ధాపయేతే శిశుమేకగ్ం సమీచీ । ద్యావా క్షామా రుక్మో అన్తర్వి భాతి దేవా అగ్ని-న్ధారయ-న్ద్రవిణోదాః ॥ అగ్నే సహస్రాక్ష [అగ్నే సహస్రాక్ష, శతమూర్ధఞ్ఛత-న్తే] 22
శతమూర్ధఞ్ఛత-న్తే ప్రాణా-స్సహస్రమపానాః । త్వగ్ం సాహస్రస్య రాయ ఈశిషే తస్మై తే విధేమ వాజాయ స్వాహా ॥ సుపర్ణో-ఽసి గరుత్మా-న్పృథివ్యాగ్ం సీద పృష్ఠే పృథివ్యా-స్సీద భాసా-ఽన్తరిక్షమా పృణ జ్యోతిషా దివముత్తభాన తేజసా దిశ ఉ-ద్దృగ్ంహ ॥ ఆజుహ్వాన-స్సుప్రతీకః పురస్తాదగ్నే స్వాం-యోఁనిమా సీద సాద్ధ్యా । అస్మిన్-థ్సధస్థే అద్ధ్యుత్తరస్మిన్ విశ్వే దేవా [అద్ధ్యుత్తరస్మిన్ విశ్వే దేవాః, యజమానశ్చ సీదత ।] 23
ప్రాచీమను ప్రదిశ-మ్ప్రేహి విద్వానగ్నేరగ్నే పురో అగ్నిర్భవేహ । విశ్వా ఆశా దీద్యానో వి భాహ్యూర్జ-న్నో ధేహి ద్విపదే చతుష్పదే ॥ క్రమద్ధ్వమగ్నినా నాకముఖ్యగ్ం హస్తేషు బిభ్రతః । దివః పృష్ఠగ్ం సువర్గత్వా మిశ్రా దేవేభిరాద్ధ్వమ్ ॥ పృథివ్యా అహముదన్తరిక్ష-మా-ఽరుహ-మన్తరిక్షా-ద్దివమా-ఽరుహమ్ । దివో నాకస్య పృష్ఠా-థ్సువర్జ్యోతిరగా- [పృష్ఠా-థ్సువర్జ్యోతిరగామ్, అహమ్ ।] 21
-మహమ్ ॥ సువర్యన్తో నాపేక్షన్త ఆ ద్యాగ్ం రోహన్తి రోదసీ । యజ్ఞం-యేఁ విశ్వతోధారగ్ం సువిద్వాగ్ంసో వితేనిరే ॥ అగ్నే ప్రేహి ప్రథమో దేవయతా-ఞ్చక్షుర్దేవానాముత మర్త్యానామ్ । ఇయక్షమాణా భృగుభి-స్సజోషా-స్సువర్యన్తు యజమానా-స్స్వస్తి ॥ నక్తోషాసా సమనసా విరూపే ధాపయేతే శిశుమేకగ్ం సమీచీ । ద్యావా క్షామా రుక్మో అన్తర్వి భాతి దేవా అగ్ని-న్ధారయ-న్ద్రవిణోదాః ॥ అగ్నే సహస్రాక్ష [అగ్నే సహస్రాక్ష, శతమూర్ధఞ్ఛత-న్తే] 22
శతమూర్ధఞ్ఛత-న్తే ప్రాణా-స్సహస్రమపానాః । త్వగ్ం సాహస్రస్య రాయ ఈశిషే తస్మై తే విధేమ వాజాయ స్వాహా ॥ సుపర్ణో-ఽసి గరుత్మా-న్పృథివ్యాగ్ం సీద పృష్ఠే పృథివ్యా-స్సీద భాసా-ఽన్తరిక్షమా పృణ జ్యోతిషా దివముత్తభాన తేజసా దిశ ఉ-ద్దృగ్ంహ ॥ ఆజుహ్వాన-స్సుప్రతీకః పురస్తాదగ్నే స్వాం-యోఁనిమా సీద సాద్ధ్యా । అస్మిన్-థ్సధస్థే అద్ధ్యుత్తరస్మిన్ విశ్వే దేవా [అద్ధ్యుత్తరస్మిన్ విశ్వే దేవాః, యజమానశ్చ సీదత ।] 23
యజమానశ్చ సీదత ॥ ప్రేద్ధో అగ్నే దీదిహి పురో నో-ఽజస్రయా సూర్మ్యా యవిష్ఠ । త్వాగ్ం శశ్వన్త ఉప యన్తి వాజాః ॥ విధేమ తే పరమే జన్మన్నగ్నే విధేమ స్తోమైరవరే సధస్థే । యస్మా-ద్యోనేరుదారిథా యజే త-మ్ప్రత్వే హవీగ్ంషి జుహురే సమిద్ధే ॥ తాగ్ం సవితుర్వరేణ్యస్య చిత్రామా-ఽహం-వృఁణే సుమతిం-విఁశ్వజన్యామ్ । యామస్య కణ్వో అదుహ-త్ప్రపీనాగ్ం సహస్రధారా- [సహస్రధారామ్, పయసా మహీ-ఙ్గామ్ ।] 24
-మ్పయసా మహీ-ఙ్గామ్ ॥ సప్త తే అగ్నే సమిధః సప్త జిహ్వా-స్సప్తర్షయ-స్సప్త ధామ ప్రియాణి । సప్త హోత్రా-స్సప్తధా త్వా యజన్తి సప్త యోనీరా పృణస్వా ఘృతేన ॥ ఈదృ-ఞ్చాన్యాదృ-ఞ్చైతాదృఞ్చ ప్రతిదృ-ఞ్చ మితశ్చ సమ్మితశ్చ సభరాః ॥ శుక్రజ్యోతిశ్చ చిత్రజ్యోతిశ్చ సత్యజ్యోతిశ్చ జ్యోతిష్మాగ్శ్చ సత్యశ్చర్తపాశ్చాత్యగ్ంహాః । 25
ఋతజిచ్చ సత్యజిచ్చ సేనజిచ్చ సుషేణశ్చాన్త్యమిత్రశ్చ దూరే అమిత్రశ్చ గణః ॥ ఋతశ్చ సత్యశ్చ ధ్రువశ్చ ధరుణశ్చ ధర్తా చ విధర్తా చ విధారయః ॥ ఈదృక్షాస ఏతాదృక్షాస ఊ షుణః సదృక్షాసః ప్రతిసదృక్షాస ఏతన । మితాసశ్చ సమ్మితాసశ్చ న ఊతయే సభరసో మరుతో యజ్ఞే అస్మిన్నిన్ద్ర-న్దైవీర్విశో మరుతో-ఽనువర్త్మానో యథేన్ద్ర-న్దైవీర్విశో మరుతో-ఽనువర్త్మాన ఏవమిమం-యఁజమాన-న్దైవీశ్చ విశో మానుషీశ్చానువర్త్మానో భవన్తు ॥ 26 ॥
-మ్పయసా మహీ-ఙ్గామ్ ॥ సప్త తే అగ్నే సమిధః సప్త జిహ్వా-స్సప్తర్షయ-స్సప్త ధామ ప్రియాణి । సప్త హోత్రా-స్సప్తధా త్వా యజన్తి సప్త యోనీరా పృణస్వా ఘృతేన ॥ ఈదృ-ఞ్చాన్యాదృ-ఞ్చైతాదృఞ్చ ప్రతిదృ-ఞ్చ మితశ్చ సమ్మితశ్చ సభరాః ॥ శుక్రజ్యోతిశ్చ చిత్రజ్యోతిశ్చ సత్యజ్యోతిశ్చ జ్యోతిష్మాగ్శ్చ సత్యశ్చర్తపాశ్చాత్యగ్ంహాః । 25
ఋతజిచ్చ సత్యజిచ్చ సేనజిచ్చ సుషేణశ్చాన్త్యమిత్రశ్చ దూరే అమిత్రశ్చ గణః ॥ ఋతశ్చ సత్యశ్చ ధ్రువశ్చ ధరుణశ్చ ధర్తా చ విధర్తా చ విధారయః ॥ ఈదృక్షాస ఏతాదృక్షాస ఊ షుణః సదృక్షాసః ప్రతిసదృక్షాస ఏతన । మితాసశ్చ సమ్మితాసశ్చ న ఊతయే సభరసో మరుతో యజ్ఞే అస్మిన్నిన్ద్ర-న్దైవీర్విశో మరుతో-ఽనువర్త్మానో యథేన్ద్ర-న్దైవీర్విశో మరుతో-ఽనువర్త్మాన ఏవమిమం-యఁజమాన-న్దైవీశ్చ విశో మానుషీశ్చానువర్త్మానో భవన్తు ॥ 26 ॥
(అగాగ్ం - సహస్రాక్ష - దేవాః - సహస్రధారా - మత్యగ్ంహా - అనువర్త్మానః - షోడశ చ) (అ. 5)
జీమూతస్యేవ భవతి ప్రతీకం-యఁద్వర్మీ యాతి సమదాముపస్థే । అనావిద్ధయా తనువా జయ త్వగ్ం స త్వా వర్మణో మహిమా పిపర్తు ॥ ధన్వనా గా ధన్వనా-ఽఽజి-ఞ్జయేమ ధన్వనా తీవ్రా-స్సమదో జయేమ । ధను-శ్శత్రోరపకామ-ఙ్కృణోతి ధన్వనా సర్వాః ప్రదిశో జయేమ ॥ వక్ష్యన్తీవేదా గనీగన్తి కర్ణ-మ్ప్రియగ్ం సఖాయ-మ్పరిషస్వజానా । యోషేవ శిఙ్క్తే వితతా-ఽధి ధన్వ- [ధన్వన్న్, జ్యా ఇయగ్ం] 27
-ఞ్జ్యా ఇయగ్ం సమనే పారయన్తీ ॥ తే ఆచరన్తీ సమనేవ యోషా మాతేవ పుత్ర-మ్బిభృతాముపస్థే । అప శత్రూన్ విద్ధ్యతాగ్ం సంవిఁదానే ఆర్త్నీ ఇమే విష్ఫురన్తీ అమిత్రాన్ ॥ బహ్వీనా-మ్పితా బహురస్య పుత్రశ్చిశ్చా కృణోతి సమనా-ఽవగత్య । ఇషుధి-స్సఙ్కాః పృతనాశ్చ సర్వాః పృష్ఠే నినద్ధో జయతి ప్రసూతః ॥ రథే తిష్ఠ-న్నయతి వాజినః పురో యత్రయత్ర కామయతే సుషారథిః । అభీశూనా-మ్మహిమాన- [మహిమానమ్, పనాయత మనః] 28
-మ్పనాయత మనః పశ్చాదను యచ్ఛన్తి రశ్మయః ॥ తీవ్రా-న్ఘోషాన్ కృణ్వతే వృషపాణయో-ఽశ్వా రథేభి-స్సహ వాజయన్తః । అవక్రామన్తః ప్రపదైరమిత్రాన్ క్షిణన్తి శత్రూగ్ంరనపవ్యయన్తః ॥ రథవాహనగ్ం హవిరస్య నామ యత్రా-ఽఽయుధ-న్నిహితమస్య వర్మ । తత్రా రథముప శగ్మగ్ం సదేమ విశ్వాహా వయగ్ం సుమనస్యమానాః ॥ స్వాదుషగ్ం సదః పితరో వయోధాః కృచ్ఛ్రేశ్రిత-శ్శక్తీవన్తో గభీరాః । చిత్రసేనా ఇషుబలా అమృద్ధ్రా-స్సతోవీరా ఉరవో వ్రాతసాహాః ॥ బ్రాహ్మణాసః [బ్రాహ్మణాసః, పితర-] 29
పితర-స్సోమ్యాస-శ్శివే నో ద్యావాపృథివీ అనేహసా । పూషా నః పాతు దురితాదృతావృధో రక్షా మాకిర్నో అఘశగ్ంస ఈశత ॥ సుపర్ణం-వఁస్తే మృగో అస్యా దన్తో గోభి-స్సన్నద్ధా పతతి ప్రసూతా । యత్రా నర-స్స-ఞ్చ వి చ ద్రవన్తి తత్రాస్మభ్యమిషవ-శ్శర్మ యగ్ంసన్న్ ॥ ఋజీతే పరి వృఙ్గ్ధి నో-ఽశ్మా భవతు నస్తనూః । సోమో అధి బ్రవీతు నో-ఽదితి- [నో-ఽదితిః, శర్మ యచ్ఛతు ।] 30
-శ్శర్మ యచ్ఛతు ॥ ఆ జఙ్ఘన్తి సాన్వేషా-ఞ్జఘనాగ్ం ఉప జిఘ్నతే । అశ్వాజని ప్రచేతసో-ఽశ్వాన్-థ్సమథ్సు చోదయ ॥ అహిరివ భోగైః పర్యేతి బాహు-ఞ్జ్యాయా హేతి-మ్పరిబాధమానః । హస్తఘ్నో విశ్వా వయునాని విద్వా-న్పుమా-న్పుమాగ్ంస-మ్పరి పాతు విశ్వతః ॥ వనస్పతే వీడ్వఙ్గో హి భూయా అస్మ-థ్సఖా ప్రతరణ-స్సువీరః । గోభి-స్సన్నద్ధో అసి వీడయస్వా-ఽఽస్థాతా తే జయతు జేత్వాని ॥ దివః పృథివ్యాః ప- [పరి, ఓజ ఉ-ద్భృతం-] 31
-ర్యోజ ఉ-ద్భృతం-వఁనస్పతిభ్యః పర్యాభృతగ్ం సహః । అపామోజ్మాన-మ్పరి గోభిరావృతమిన్ద్రస్య వజ్రగ్ం హవిషా రథం-యఁజ ॥ ఇన్ద్రస్య వజ్రో మరుతామనీక-మ్మిత్రస్య గర్భో వరుణస్య నాభిః । సేమా-న్నో హవ్యదాతి-ఞ్జుషాణో దేవ రథ ప్రతి హవ్యా గృభాయ ॥ ఉప శ్వాసయ పృథివీముత ద్యా-మ్పురుత్రా తే మనుతాం-విఁష్ఠిత-ఞ్జగత్ । స దున్దుభే సజూరిన్ద్రేణ దేవైర్దూరా- [దేవైర్దూరాత్, దవీయో] 32
-ద్దవీయో అపసేధ శత్రూన్ ॥ ఆ క్రన్దయ బలమోజో న ఆ ధా నిష్టనిహి దురితా బాధమానః । అప ప్రోథ దున్దుభే దుచ్ఛునాగ్ం ఇత ఇన్ద్రస్య ముష్టిరసి వీడయస్వ ॥ ఆ-ఽమూరజ ప్రత్యావర్తయేమాః కేతుమ-ద్దున్దుభి ర్వావదీతి । సమశ్వపర్ణాశ్చరన్తి నో నరో-ఽస్మాకమిన్ద్ర రథినో జయన్తు ॥ 33 ॥
జీమూతస్యేవ భవతి ప్రతీకం-యఁద్వర్మీ యాతి సమదాముపస్థే । అనావిద్ధయా తనువా జయ త్వగ్ం స త్వా వర్మణో మహిమా పిపర్తు ॥ ధన్వనా గా ధన్వనా-ఽఽజి-ఞ్జయేమ ధన్వనా తీవ్రా-స్సమదో జయేమ । ధను-శ్శత్రోరపకామ-ఙ్కృణోతి ధన్వనా సర్వాః ప్రదిశో జయేమ ॥ వక్ష్యన్తీవేదా గనీగన్తి కర్ణ-మ్ప్రియగ్ం సఖాయ-మ్పరిషస్వజానా । యోషేవ శిఙ్క్తే వితతా-ఽధి ధన్వ- [ధన్వన్న్, జ్యా ఇయగ్ం] 27
-ఞ్జ్యా ఇయగ్ం సమనే పారయన్తీ ॥ తే ఆచరన్తీ సమనేవ యోషా మాతేవ పుత్ర-మ్బిభృతాముపస్థే । అప శత్రూన్ విద్ధ్యతాగ్ం సంవిఁదానే ఆర్త్నీ ఇమే విష్ఫురన్తీ అమిత్రాన్ ॥ బహ్వీనా-మ్పితా బహురస్య పుత్రశ్చిశ్చా కృణోతి సమనా-ఽవగత్య । ఇషుధి-స్సఙ్కాః పృతనాశ్చ సర్వాః పృష్ఠే నినద్ధో జయతి ప్రసూతః ॥ రథే తిష్ఠ-న్నయతి వాజినః పురో యత్రయత్ర కామయతే సుషారథిః । అభీశూనా-మ్మహిమాన- [మహిమానమ్, పనాయత మనః] 28
-మ్పనాయత మనః పశ్చాదను యచ్ఛన్తి రశ్మయః ॥ తీవ్రా-న్ఘోషాన్ కృణ్వతే వృషపాణయో-ఽశ్వా రథేభి-స్సహ వాజయన్తః । అవక్రామన్తః ప్రపదైరమిత్రాన్ క్షిణన్తి శత్రూగ్ంరనపవ్యయన్తః ॥ రథవాహనగ్ం హవిరస్య నామ యత్రా-ఽఽయుధ-న్నిహితమస్య వర్మ । తత్రా రథముప శగ్మగ్ం సదేమ విశ్వాహా వయగ్ం సుమనస్యమానాః ॥ స్వాదుషగ్ం సదః పితరో వయోధాః కృచ్ఛ్రేశ్రిత-శ్శక్తీవన్తో గభీరాః । చిత్రసేనా ఇషుబలా అమృద్ధ్రా-స్సతోవీరా ఉరవో వ్రాతసాహాః ॥ బ్రాహ్మణాసః [బ్రాహ్మణాసః, పితర-] 29
పితర-స్సోమ్యాస-శ్శివే నో ద్యావాపృథివీ అనేహసా । పూషా నః పాతు దురితాదృతావృధో రక్షా మాకిర్నో అఘశగ్ంస ఈశత ॥ సుపర్ణం-వఁస్తే మృగో అస్యా దన్తో గోభి-స్సన్నద్ధా పతతి ప్రసూతా । యత్రా నర-స్స-ఞ్చ వి చ ద్రవన్తి తత్రాస్మభ్యమిషవ-శ్శర్మ యగ్ంసన్న్ ॥ ఋజీతే పరి వృఙ్గ్ధి నో-ఽశ్మా భవతు నస్తనూః । సోమో అధి బ్రవీతు నో-ఽదితి- [నో-ఽదితిః, శర్మ యచ్ఛతు ।] 30
-శ్శర్మ యచ్ఛతు ॥ ఆ జఙ్ఘన్తి సాన్వేషా-ఞ్జఘనాగ్ం ఉప జిఘ్నతే । అశ్వాజని ప్రచేతసో-ఽశ్వాన్-థ్సమథ్సు చోదయ ॥ అహిరివ భోగైః పర్యేతి బాహు-ఞ్జ్యాయా హేతి-మ్పరిబాధమానః । హస్తఘ్నో విశ్వా వయునాని విద్వా-న్పుమా-న్పుమాగ్ంస-మ్పరి పాతు విశ్వతః ॥ వనస్పతే వీడ్వఙ్గో హి భూయా అస్మ-థ్సఖా ప్రతరణ-స్సువీరః । గోభి-స్సన్నద్ధో అసి వీడయస్వా-ఽఽస్థాతా తే జయతు జేత్వాని ॥ దివః పృథివ్యాః ప- [పరి, ఓజ ఉ-ద్భృతం-] 31
-ర్యోజ ఉ-ద్భృతం-వఁనస్పతిభ్యః పర్యాభృతగ్ం సహః । అపామోజ్మాన-మ్పరి గోభిరావృతమిన్ద్రస్య వజ్రగ్ం హవిషా రథం-యఁజ ॥ ఇన్ద్రస్య వజ్రో మరుతామనీక-మ్మిత్రస్య గర్భో వరుణస్య నాభిః । సేమా-న్నో హవ్యదాతి-ఞ్జుషాణో దేవ రథ ప్రతి హవ్యా గృభాయ ॥ ఉప శ్వాసయ పృథివీముత ద్యా-మ్పురుత్రా తే మనుతాం-విఁష్ఠిత-ఞ్జగత్ । స దున్దుభే సజూరిన్ద్రేణ దేవైర్దూరా- [దేవైర్దూరాత్, దవీయో] 32
-ద్దవీయో అపసేధ శత్రూన్ ॥ ఆ క్రన్దయ బలమోజో న ఆ ధా నిష్టనిహి దురితా బాధమానః । అప ప్రోథ దున్దుభే దుచ్ఛునాగ్ం ఇత ఇన్ద్రస్య ముష్టిరసి వీడయస్వ ॥ ఆ-ఽమూరజ ప్రత్యావర్తయేమాః కేతుమ-ద్దున్దుభి ర్వావదీతి । సమశ్వపర్ణాశ్చరన్తి నో నరో-ఽస్మాకమిన్ద్ర రథినో జయన్తు ॥ 33 ॥
(ధన్వన్ - మహిమానం - బ్రాహ్మణాసో - ఽదితిః - పృథివ్యాః పరి - దూరా - దేకచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 6)
యదక్రన్దః ప్రథమ-ఞ్జాయమాన ఉద్యన్-థ్సముద్రాదుత వా పురీషాత్ । శ్యేనస్య పక్షా హరిణస్య బాహూ ఉపస్తుత్య-మ్మహి జాత-న్తే అర్వన్న్ ॥ యమేన దత్త-న్త్రిత ఏనమాయునగిన్ద్ర ఏణ-మ్ప్రథమో అద్ధ్యతిష్ఠత్ । గన్ధర్వో అస్య రశనామ-గృభ్ణా-థ్సూరాదశ్వం-వఁసవో నిరతష్ట ॥ అసి యమో అస్యాదిత్యో అర్వన్నసి త్రితో గుహ్యేన వ్రతేన । అసి సోమేన సమయా విపృక్త [విపృక్తః, ఆహుస్తే త్రీణి దివి బన్ధనాని ।] 34
ఆహుస్తే త్రీణి దివి బన్ధనాని ॥ త్రీణి త ఆహుర్దివి బన్ధనాని త్రీణ్యఫ్సు త్రీణ్యన్త-స్సముద్రే । ఉతేవ మే వరుణశ్ఛన్-థ్స్యర్వన్. యత్రా త ఆహుః పరమ-ఞ్జనిత్రమ్ ॥ ఇమా తే వాజిన్నవమార్జనానీమా శఫానాగ్ం సనితుర్నిధానా । అత్రా తే భద్రా రశనా అపశ్యమృతస్య యా అభిరక్షన్తి గోపాః ॥ ఆత్మాన-న్తే మనసా-ఽఽరాదజానామవో దివా [ ] 35
పతయన్త-మ్పతఙ్గమ్ । శిరో అపశ్య-మ్పథిభిః సుగేభిరరేణుభిర్జేహమాన-మ్పతత్రి ॥ అత్రా తే రూపముత్తమమపశ్య-ఞ్జిగీషమాణమిష ఆ పదే గోః । యదా తే మర్తో అను భోగమానడాది-ద్గ్రసిష్ఠ ఓషధీరజీగః ॥ అను త్వా రథో అను మర్యో అర్వన్నను గావో-ఽను భగః కనీనామ్ । అను వ్రాతాసస్తవ సఖ్యమీయురను దేవా మమిరే వీర్య- [వీర్యమ్, తే ।] 36
-న్తే ॥ హిరణ్యశృఙ్గో-ఽయో అస్య పాదా మనోజవా అవర ఇన్ద్ర ఆసీత్ । దేవా ఇదస్య హవిరద్యమాయన్. యో అర్వన్త-మ్ప్రథమో అద్ధ్యతిష్ఠత్ ॥ ఈర్మాన్తాస-స్సిలికమద్ధ్యమాస-స్సగ్ం శూరణాసో దివ్యాసో అత్యాః । హగ్ంసా ఇవ శ్రేణిశో యతన్తే యదాక్షిషుర్దివ్య-మజ్మమశ్వాః ॥ తవ శరీర-మ్పతయిష్ణ్వర్వ-న్తవ చిత్తం-వాఁత ఇవ ధ్రజీమాన్ । తవ శృఙ్గాణి విష్ఠితా పురుత్రా-ఽరణ్యేషు జర్భురాణా చరన్తి ॥ ఉప [ఉప, ప్రాగాచ్ఛసనం-] 37
ప్రాగాచ్ఛసనం-వాఁజ్యర్వా దేవద్రీచా మనసా దీద్ధ్యానః । అజః పురో నీయతే నాభిరస్యాను పశ్చా-త్కవయో యన్తి రేభాః ॥ ఉప ప్రాగా-త్పరమం-యఁ-థ్సధస్థమర్వాగ్ం అచ్ఛా పితర-మ్మాతర-ఞ్చ । అద్యా దేవాన్ జుష్టతమో హి గమ్యా అథా-ఽఽశాస్తే దాశుషే వార్యాణి ॥ 38 ॥
యదక్రన్దః ప్రథమ-ఞ్జాయమాన ఉద్యన్-థ్సముద్రాదుత వా పురీషాత్ । శ్యేనస్య పక్షా హరిణస్య బాహూ ఉపస్తుత్య-మ్మహి జాత-న్తే అర్వన్న్ ॥ యమేన దత్త-న్త్రిత ఏనమాయునగిన్ద్ర ఏణ-మ్ప్రథమో అద్ధ్యతిష్ఠత్ । గన్ధర్వో అస్య రశనామ-గృభ్ణా-థ్సూరాదశ్వం-వఁసవో నిరతష్ట ॥ అసి యమో అస్యాదిత్యో అర్వన్నసి త్రితో గుహ్యేన వ్రతేన । అసి సోమేన సమయా విపృక్త [విపృక్తః, ఆహుస్తే త్రీణి దివి బన్ధనాని ।] 34
ఆహుస్తే త్రీణి దివి బన్ధనాని ॥ త్రీణి త ఆహుర్దివి బన్ధనాని త్రీణ్యఫ్సు త్రీణ్యన్త-స్సముద్రే । ఉతేవ మే వరుణశ్ఛన్-థ్స్యర్వన్. యత్రా త ఆహుః పరమ-ఞ్జనిత్రమ్ ॥ ఇమా తే వాజిన్నవమార్జనానీమా శఫానాగ్ం సనితుర్నిధానా । అత్రా తే భద్రా రశనా అపశ్యమృతస్య యా అభిరక్షన్తి గోపాః ॥ ఆత్మాన-న్తే మనసా-ఽఽరాదజానామవో దివా [ ] 35
పతయన్త-మ్పతఙ్గమ్ । శిరో అపశ్య-మ్పథిభిః సుగేభిరరేణుభిర్జేహమాన-మ్పతత్రి ॥ అత్రా తే రూపముత్తమమపశ్య-ఞ్జిగీషమాణమిష ఆ పదే గోః । యదా తే మర్తో అను భోగమానడాది-ద్గ్రసిష్ఠ ఓషధీరజీగః ॥ అను త్వా రథో అను మర్యో అర్వన్నను గావో-ఽను భగః కనీనామ్ । అను వ్రాతాసస్తవ సఖ్యమీయురను దేవా మమిరే వీర్య- [వీర్యమ్, తే ।] 36
-న్తే ॥ హిరణ్యశృఙ్గో-ఽయో అస్య పాదా మనోజవా అవర ఇన్ద్ర ఆసీత్ । దేవా ఇదస్య హవిరద్యమాయన్. యో అర్వన్త-మ్ప్రథమో అద్ధ్యతిష్ఠత్ ॥ ఈర్మాన్తాస-స్సిలికమద్ధ్యమాస-స్సగ్ం శూరణాసో దివ్యాసో అత్యాః । హగ్ంసా ఇవ శ్రేణిశో యతన్తే యదాక్షిషుర్దివ్య-మజ్మమశ్వాః ॥ తవ శరీర-మ్పతయిష్ణ్వర్వ-న్తవ చిత్తం-వాఁత ఇవ ధ్రజీమాన్ । తవ శృఙ్గాణి విష్ఠితా పురుత్రా-ఽరణ్యేషు జర్భురాణా చరన్తి ॥ ఉప [ఉప, ప్రాగాచ్ఛసనం-] 37
ప్రాగాచ్ఛసనం-వాఁజ్యర్వా దేవద్రీచా మనసా దీద్ధ్యానః । అజః పురో నీయతే నాభిరస్యాను పశ్చా-త్కవయో యన్తి రేభాః ॥ ఉప ప్రాగా-త్పరమం-యఁ-థ్సధస్థమర్వాగ్ం అచ్ఛా పితర-మ్మాతర-ఞ్చ । అద్యా దేవాన్ జుష్టతమో హి గమ్యా అథా-ఽఽశాస్తే దాశుషే వార్యాణి ॥ 38 ॥
(విపృక్తో - దివా - వీర్య - ముపై - కాన్నచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 7)
మా నో మిత్రో వరుణో అర్యమా-ఽఽయురిన్ద్ర ఋభుక్షా మరుతః పరి ఖ్యన్న్ । య-ద్వాజినో దేవజాతస్య సప్తేః ప్రవక్ష్యామో విదథే వీర్యాణి ॥ యన్నిర్ణిజా రేక్ణసా ప్రావృతస్య రాతి-ఙ్గృభీతా-మ్ముఖతో నయన్తి । సుప్రాఙజో మేమ్య-ద్విశ్వరూప ఇన్ద్రాపూష్ణోః ప్రియమప్యేతి పాథః ॥ ఏష చ్ఛాగః పురో అశ్వేన వాజినా పూష్ణో భాగో నీయతే విశ్వదేవ్యః । అభిప్రియం-యఁ-త్పురోడాశమర్వతా త్వష్టే- [త్వష్టేత్, ఏనగ్ం సౌశ్రవసాయ జిన్వతి ।] 39
-దేనగ్ం సౌశ్రవసాయ జిన్వతి ॥ యద్ధవిష్యమృతుశో దేవయాన-న్త్రిర్మానుషాః పర్యశ్వ-న్నయన్తి । అత్రా పూష్ణః ప్రథమో భాగ ఏతి యజ్ఞ-న్దేవేభ్యః ప్రతివేదయన్నజః ॥ హోతా-ఽద్ధ్వర్యురావయా అగ్నిమిన్ధో గ్రావగ్రాభ ఉత శగ్గ్స్తా సువిప్రః । తేన యజ్ఞేన స్వరఙ్కృతేన స్విష్టేన వక్షణా ఆ పృణద్ధ్వమ్ ॥ యూపవ్రస్కా ఉత యే యూపవాహాశ్చషాలం-యేఁ అశ్వయూపాయ తక్షతి । యే చార్వతే పచనగ్ం సభంరన్త్యుతో [ ] 40
తేషా-మభిగూర్తిర్న ఇన్వతు ॥ ఉప ప్రాగా-థ్సుమన్మే-ఽధాయి మన్మ దేవానామాశా ఉప వీతపృష్ఠః । అన్వేనం-విఁప్రా ఋషయో మదన్తి దేవానా-మ్పుష్టే చకృమా సుబన్ధుమ్ ॥ య-ద్వాజినో దామ సదాన్నమర్వతో యా శీర్షణ్యా రశనా రజ్జురస్య । యద్వా ఘాస్య ప్రభృతమాస్యే తృణగ్ం సర్వా తా తే అపి దేవేష్వస్తు ॥ యదశ్వస్య క్రవిషో [యదశ్వస్య క్రవిషః, మక్షికా-ఽఽశ] 41
మక్షికా-ఽఽశ యద్వా స్వరౌ స్వధితౌ రిప్తమస్తి । యద్ధస్తయో-శ్శమితుర్యన్నఖేషు సర్వా తా తే అపి దేవేష్వస్తు ॥ యదూవద్ధ్యముదరస్యాపవాతి య ఆమస్య క్రవిషో గన్ధో అస్తి । సుకృతా తచ్ఛమితారః కృణ్వన్తూత మేధగ్ం శృతపాక-మ్పచన్తు ॥ య-త్తే గాత్రాదగ్నినా పచ్యమానాదభి శూల-న్నిహతస్యావధావతి । మా త-ద్భూమ్యామా శ్రిష ( )-న్మా తృణేషు దేవేభ్యస్తదుశద్భ్యో రాతమస్తు ॥ 42 ॥
మా నో మిత్రో వరుణో అర్యమా-ఽఽయురిన్ద్ర ఋభుక్షా మరుతః పరి ఖ్యన్న్ । య-ద్వాజినో దేవజాతస్య సప్తేః ప్రవక్ష్యామో విదథే వీర్యాణి ॥ యన్నిర్ణిజా రేక్ణసా ప్రావృతస్య రాతి-ఙ్గృభీతా-మ్ముఖతో నయన్తి । సుప్రాఙజో మేమ్య-ద్విశ్వరూప ఇన్ద్రాపూష్ణోః ప్రియమప్యేతి పాథః ॥ ఏష చ్ఛాగః పురో అశ్వేన వాజినా పూష్ణో భాగో నీయతే విశ్వదేవ్యః । అభిప్రియం-యఁ-త్పురోడాశమర్వతా త్వష్టే- [త్వష్టేత్, ఏనగ్ం సౌశ్రవసాయ జిన్వతి ।] 39
-దేనగ్ం సౌశ్రవసాయ జిన్వతి ॥ యద్ధవిష్యమృతుశో దేవయాన-న్త్రిర్మానుషాః పర్యశ్వ-న్నయన్తి । అత్రా పూష్ణః ప్రథమో భాగ ఏతి యజ్ఞ-న్దేవేభ్యః ప్రతివేదయన్నజః ॥ హోతా-ఽద్ధ్వర్యురావయా అగ్నిమిన్ధో గ్రావగ్రాభ ఉత శగ్గ్స్తా సువిప్రః । తేన యజ్ఞేన స్వరఙ్కృతేన స్విష్టేన వక్షణా ఆ పృణద్ధ్వమ్ ॥ యూపవ్రస్కా ఉత యే యూపవాహాశ్చషాలం-యేఁ అశ్వయూపాయ తక్షతి । యే చార్వతే పచనగ్ం సభంరన్త్యుతో [ ] 40
తేషా-మభిగూర్తిర్న ఇన్వతు ॥ ఉప ప్రాగా-థ్సుమన్మే-ఽధాయి మన్మ దేవానామాశా ఉప వీతపృష్ఠః । అన్వేనం-విఁప్రా ఋషయో మదన్తి దేవానా-మ్పుష్టే చకృమా సుబన్ధుమ్ ॥ య-ద్వాజినో దామ సదాన్నమర్వతో యా శీర్షణ్యా రశనా రజ్జురస్య । యద్వా ఘాస్య ప్రభృతమాస్యే తృణగ్ం సర్వా తా తే అపి దేవేష్వస్తు ॥ యదశ్వస్య క్రవిషో [యదశ్వస్య క్రవిషః, మక్షికా-ఽఽశ] 41
మక్షికా-ఽఽశ యద్వా స్వరౌ స్వధితౌ రిప్తమస్తి । యద్ధస్తయో-శ్శమితుర్యన్నఖేషు సర్వా తా తే అపి దేవేష్వస్తు ॥ యదూవద్ధ్యముదరస్యాపవాతి య ఆమస్య క్రవిషో గన్ధో అస్తి । సుకృతా తచ్ఛమితారః కృణ్వన్తూత మేధగ్ం శృతపాక-మ్పచన్తు ॥ య-త్తే గాత్రాదగ్నినా పచ్యమానాదభి శూల-న్నిహతస్యావధావతి । మా త-ద్భూమ్యామా శ్రిష ( )-న్మా తృణేషు దేవేభ్యస్తదుశద్భ్యో రాతమస్తు ॥ 42 ॥
(ఇ - దుతో - క్రవిషః - శ్రిషథ్ - సప్త చ) (అ. 8)
యే వాజిన-మ్పరిపశ్యన్తి పక్వం-యఁ ఈమాహు-స్సురభిర్నిర్హరేతి । యే చార్వతో మాగ్ంసభిక్షాముపాసత ఉతో తేషామభిగూర్తిర్న ఇన్వతు ॥ యన్నీక్షణ-మ్మాగ్స్పచన్యా ఉఖాయా యా పాత్రాణి యూష్ణ ఆసేచనాని । ఊష్మణ్యా-ఽపిధానా చరూణామఙ్కా-స్సూనాః పరి భూషన్త్యశ్వమ్ ॥ నిక్రమణ-న్నిషదనం-విఁవర్తనం-యఁచ్చ పడ్బీశమర్వతః । యచ్చ పపౌ యచ్చ ఘాసి- [ఘాసిమ్, జఘాస సర్వా తా] 43
-ఞ్జఘాస సర్వా తా తే అపి దేవేష్వస్తు ॥ మా త్వా-ఽగ్ని-ర్ధ్వనయి-ద్ధూమగన్ధిర్మోఖా భ్రాజన్త్యభి విక్త జఘ్రిః । ఇష్టం-వీఁతమభిగూర్తం-వఁషట్కృత-న్త-న్దేవాసః ప్రతి గృభ్ణన్త్యశ్వమ్ ॥ యదశ్వాయ వాస ఉపస్తృణన్త్యధీవాసం-యాఁ హిరణ్యాన్యస్మై । సన్దానమర్వన్త-మ్పడ్బీశ-మ్ప్రియా దేవేష్వా యామయన్తి ॥ య-త్తే సాదే మహసా శూకృతస్య పార్ష్ణియా వా కశయా [వా కశయా, వా తుతోద ।] 44
వా తుతోద । స్రుచేవ తా హవిషో అద్ధ్వరేషు సర్వా తా తే బ్రహ్మణా సూదయామి ॥ చతుస్త్రిగ్ంశ-ద్వాజినో దేవబన్ధో-ర్వఙ్క్రీ-రశ్వస్య స్వధితి-స్సమేతి । అచ్ఛిద్రా గాత్రా వయునా కృణోత పరుష్పరురనుఘుష్యా వి శస్త ॥ ఏకస్త్వష్టురశ్వస్యా విశస్తా ద్వా యన్తారా భవతస్తథర్తుః । యా తే గాత్రాణామృతుథా కృణోమి తాతా పిణ్డానా-మ్ప్ర జుహోమ్యగ్నౌ ॥ మా త్వా తప- [తపత్, ప్రియ ఆత్మా-] 45
-త్ప్రియ ఆత్మా-ఽపియన్త-మ్మా స్వధితిస్తనువ ఆ తిష్ఠిప-త్తే । మా తే గృద్ధ్ను-రవిశస్తా-ఽతిహాయ ఛిద్రా గాత్రాణ్యసినా మిథూ కః ॥ న వా ఉవేతన్మ్రియసే న రిష్యసి దేవాగ్ం ఇదేషి పథిభిః సుగేభిః । హరీ తే యుఞ్జా పృషతీ అభూతాముపాస్థా-ద్వాజీ ధురి రాసభస్య ॥ సుగవ్య-న్నో వాజీ స్వశ్వియ-మ్పుగ్ంసః పుత్రాగ్ం ఉత విశ్వాపుషగ్ం రయిమ్ । అనాగాస్త్వ-న్నో అదితిః కృణోతు క్షత్ర-న్నో అశ్వో వనతాగ్ం హవిష్మాన్ ॥ 46 ॥
యే వాజిన-మ్పరిపశ్యన్తి పక్వం-యఁ ఈమాహు-స్సురభిర్నిర్హరేతి । యే చార్వతో మాగ్ంసభిక్షాముపాసత ఉతో తేషామభిగూర్తిర్న ఇన్వతు ॥ యన్నీక్షణ-మ్మాగ్స్పచన్యా ఉఖాయా యా పాత్రాణి యూష్ణ ఆసేచనాని । ఊష్మణ్యా-ఽపిధానా చరూణామఙ్కా-స్సూనాః పరి భూషన్త్యశ్వమ్ ॥ నిక్రమణ-న్నిషదనం-విఁవర్తనం-యఁచ్చ పడ్బీశమర్వతః । యచ్చ పపౌ యచ్చ ఘాసి- [ఘాసిమ్, జఘాస సర్వా తా] 43
-ఞ్జఘాస సర్వా తా తే అపి దేవేష్వస్తు ॥ మా త్వా-ఽగ్ని-ర్ధ్వనయి-ద్ధూమగన్ధిర్మోఖా భ్రాజన్త్యభి విక్త జఘ్రిః । ఇష్టం-వీఁతమభిగూర్తం-వఁషట్కృత-న్త-న్దేవాసః ప్రతి గృభ్ణన్త్యశ్వమ్ ॥ యదశ్వాయ వాస ఉపస్తృణన్త్యధీవాసం-యాఁ హిరణ్యాన్యస్మై । సన్దానమర్వన్త-మ్పడ్బీశ-మ్ప్రియా దేవేష్వా యామయన్తి ॥ య-త్తే సాదే మహసా శూకృతస్య పార్ష్ణియా వా కశయా [వా కశయా, వా తుతోద ।] 44
వా తుతోద । స్రుచేవ తా హవిషో అద్ధ్వరేషు సర్వా తా తే బ్రహ్మణా సూదయామి ॥ చతుస్త్రిగ్ంశ-ద్వాజినో దేవబన్ధో-ర్వఙ్క్రీ-రశ్వస్య స్వధితి-స్సమేతి । అచ్ఛిద్రా గాత్రా వయునా కృణోత పరుష్పరురనుఘుష్యా వి శస్త ॥ ఏకస్త్వష్టురశ్వస్యా విశస్తా ద్వా యన్తారా భవతస్తథర్తుః । యా తే గాత్రాణామృతుథా కృణోమి తాతా పిణ్డానా-మ్ప్ర జుహోమ్యగ్నౌ ॥ మా త్వా తప- [తపత్, ప్రియ ఆత్మా-] 45
-త్ప్రియ ఆత్మా-ఽపియన్త-మ్మా స్వధితిస్తనువ ఆ తిష్ఠిప-త్తే । మా తే గృద్ధ్ను-రవిశస్తా-ఽతిహాయ ఛిద్రా గాత్రాణ్యసినా మిథూ కః ॥ న వా ఉవేతన్మ్రియసే న రిష్యసి దేవాగ్ం ఇదేషి పథిభిః సుగేభిః । హరీ తే యుఞ్జా పృషతీ అభూతాముపాస్థా-ద్వాజీ ధురి రాసభస్య ॥ సుగవ్య-న్నో వాజీ స్వశ్వియ-మ్పుగ్ంసః పుత్రాగ్ం ఉత విశ్వాపుషగ్ం రయిమ్ । అనాగాస్త్వ-న్నో అదితిః కృణోతు క్షత్ర-న్నో అశ్వో వనతాగ్ం హవిష్మాన్ ॥ 46 ॥
(ఘాసిం-కశయా - తప-ద్- రయిం - నవ చ ) (అ. 9)
(అశ్మన్ - య ఇమో - దేన - మాశుః - ప్రాచీం - జీమూతస్య - యదక్రన్దో - మా నో మిత్రో - యే వాజినం - నవ)
(అశ్మన్ - మనోయుజం - ప్రాచీమను - శర్మ యచ్ఛతు - తేషామభిగూర్తిః - షట్చత్వారిగ్ంశత్)
(అశ్మన్, హవిష్మాన్)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-ఞ్చతుర్థ కాణ్డే షష్ఠః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥
(అశ్మన్ - య ఇమో - దేన - మాశుః - ప్రాచీం - జీమూతస్య - యదక్రన్దో - మా నో మిత్రో - యే వాజినం - నవ)
(అశ్మన్ - మనోయుజం - ప్రాచీమను - శర్మ యచ్ఛతు - తేషామభిగూర్తిః - షట్చత్వారిగ్ంశత్)
(అశ్మన్, హవిష్మాన్)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-ఞ్చతుర్థ కాణ్డే షష్ఠః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే , శ్రీ మహాగణపతయే నమః , శ్రీ గురుభ్యో నమః , హరిః ఓం