କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ସଂହିତାଯା-ଞ୍ଚତୁର୍ଥକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ - ପରିଷେଚନ-ସଂସ୍କାରାଭିଧାନଂ
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
ଅଶ୍ମନ୍ନୂର୍ଜ-ମ୍ପର୍ଵତେ ଶିଶ୍ରିଯାଣାଂ-ଵାଁତେ ପର୍ଜନ୍ଯେ ଵରୁଣସ୍ଯ ଶୁଷ୍ମେ । ଅଦ୍ଭ୍ଯ ଓଷଧୀଭ୍ଯୋ ଵନସ୍ପତିଭ୍ଯୋ-ଽଧି ସମ୍ଭୃତା-ନ୍ତା-ନ୍ନ ଇଷମୂର୍ଜ-ନ୍ଧତ୍ତ ମରୁତ-ସ୍ସଗ୍ଂ ରରାଣାଃ ॥ ଅଶ୍ମଗ୍ଗ୍ସ୍ତେ କ୍ଷୁଦମୁ-ନ୍ତେ ଶୁଗୃଚ୍ଛତୁ ଯ-ନ୍ଦ୍ଵିଷ୍ମଃ ॥ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ତ୍ଵା-ଽଵାକଯା-ଽଗ୍ନେ ପରି ଵ୍ଯଯାମସି । ପାଵକୋ ଅସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ଶିଵୋ ଭଵ ॥ ହିମସ୍ଯ ତ୍ଵା ଜରାଯୁଣା-ଽଗ୍ନେ ପରି ଵ୍ଯଯାମସି । ପାଵକୋ ଅସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ଶିଵୋ ଭଵ ॥ ଉପ- [ଉପ, ଜ୍ମନ୍ନୁପ] 1
-ଜ୍ମନ୍ନୁପ ଵେତସେ-ଽଵତ୍ତର-ନ୍ନଦୀଷ୍ଵା । ଅଗ୍ନେ ପିତ୍ତମପାମସି ॥ ମଣ୍ଡୂକି ତାଭିରା ଗହି ସେମ-ନ୍ନୋ ଯଜ୍ଞମ୍ । ପାଵକଵର୍ଣଗ୍ଂ ଶିଵ-ଙ୍କୃଧି ॥ ପାଵକ ଆ ଚିତଯନ୍ତ୍ଯା କୃପା । କ୍ଷାମ-ନ୍ରୁରୁଚ ଉଷସୋ ନ ଭାନୁନା ॥ ତୂର୍ଵ-ନ୍ନ ଯାମନ୍ନେତଶସ୍ଯ ନୂ ରଣ ଆ ଯୋ ଘୃଣେ । ନ ତତୃଷାଣୋ ଅଜରଃ ॥ ଅଗ୍ନେ ପାଵକ ରୋଚିଷା ମନ୍ଦ୍ରଯା ଦେଵ ଜିହ୍ଵଯା । ଆ ଦେଵାନ୍ [ଆ ଦେଵାନ୍, ଵକ୍ଷି ଯକ୍ଷି ଚ ।] 2
ଵକ୍ଷି ଯକ୍ଷି ଚ ॥ ସ ନଃ ପାଵକ ଦୀଦିଵୋ-ଽଗ୍ନେ ଦେଵାଗ୍ଂ ଇହା-ଽଽ ଵହ । ଉପ ଯଜ୍ଞଗ୍ଂ ହଵିଶ୍ଚ ନଃ ॥ ଅପାମିଦ-ନ୍ନ୍ଯଯନଗ୍ଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍ । ଅନ୍ଯ-ନ୍ତେ ଅସ୍ମ-ତ୍ତପନ୍ତୁ ହେତଯଃ ପାଵକୋ ଅସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ଶିଵୋ ଭଵ ॥ ନମସ୍ତେ ହରସେ ଶୋଚିଷେ ନମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ଵର୍ଚିଷେ । ଅନ୍ଯ-ନ୍ତେ ଅସ୍ମ-ତ୍ତପନ୍ତୁ ହେତଯଃ ପାଵକୋ ଅସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ଶିଵୋ ଭଵ ॥ ନୃଷଦେ ଵ- [ନୃଷଦେ ଵଟ୍, ଅଫ୍ସୁଷଦେ ଵ-ଡ୍ଵନସଦେ] 3
-ଡଫ୍ସୁଷଦେ ଵ-ଡ୍ଵନସଦେ ଵ-ଡ୍ବର୍ହିଷଦେ ଵଟ୍-ଥ୍ସୁଵର୍ଵିଦେ ଵଟ୍ ॥ ଯେ ଦେଵା ଦେଵାନାଂ-ଯଁଜ୍ଞିଯା ଯଜ୍ଞିଯାନାଗ୍ଂ ସଂଵଁ-ଥ୍ସରୀଣମୁପ ଭାଗମାସତେ । ଅହୁତାଦୋ ହଵିଷୋ ଯଜ୍ଞେ ଅସ୍ମିନ୍-ଥ୍ସ୍ଵଯ-ଞ୍ଜୁହୁଦ୍ଧ୍ଵ-ମ୍ମଧୁନୋ ଘୃତସ୍ଯ ॥ ଯେ ଦେଵା ଦେଵେଷ୍ଵଧି ଦେଵତ୍ଵମାଯନ୍ ଯେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁର ଏତାରୋ ଅସ୍ଯ । ଯେଭ୍ଯୋ ନର୍ତେ ପଵତେ ଧାମ କି-ଞ୍ଚନ ନ ତେ ଦିଵୋ ନ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅଧି ସ୍ନୁଷୁ ॥ ପ୍ରାଣଦା [ପ୍ରାଣଦାଃ, ଅପାନଦା ଵ୍ଯାନଦା-] 4
ଅପାନଦା ଵ୍ଯାନଦା-ଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଦା ଵର୍ଚୋଦା ଵରିଵୋଦାଃ । ଅନ୍ଯ-ନ୍ତେ ଅସ୍ମ-ତ୍ତପନ୍ତୁ ହେତଯଃ ପାଵକୋ ଅସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ଶିଵୋ ଭଵ ॥ ଅଗ୍ନିସ୍ତିଗ୍ମେନ ଶୋଚିଷା ଯଗ୍ଂସଦ୍ଵିଶ୍ଵ-ନ୍ନ୍ଯତ୍ରିଣମ୍ । ଅଗ୍ନିର୍ନୋ ଵଗ୍ଂସତେ ରଯିମ୍ ॥ ସୈନା-ଽନୀକେନ ସୁଵିଦତ୍ରୋ ଅସ୍ମେ ଯଷ୍ଟା ଦେଵାଗ୍ଂ ଆଯଜିଷ୍ଠ-ସ୍ସ୍ଵସ୍ତି । ଅଦବ୍ଧୋ ଗୋପା ଉତ ନଃ ପରସ୍ପା ଅଗ୍ନେ ଦ୍ଯୁମଦୁତ ରେଵ-ଦ୍ଦିଦୀହି ॥ 5 ॥
ଅଶ୍ମନ୍ନୂର୍ଜ-ମ୍ପର୍ଵତେ ଶିଶ୍ରିଯାଣାଂ-ଵାଁତେ ପର୍ଜନ୍ଯେ ଵରୁଣସ୍ଯ ଶୁଷ୍ମେ । ଅଦ୍ଭ୍ଯ ଓଷଧୀଭ୍ଯୋ ଵନସ୍ପତିଭ୍ଯୋ-ଽଧି ସମ୍ଭୃତା-ନ୍ତା-ନ୍ନ ଇଷମୂର୍ଜ-ନ୍ଧତ୍ତ ମରୁତ-ସ୍ସଗ୍ଂ ରରାଣାଃ ॥ ଅଶ୍ମଗ୍ଗ୍ସ୍ତେ କ୍ଷୁଦମୁ-ନ୍ତେ ଶୁଗୃଚ୍ଛତୁ ଯ-ନ୍ଦ୍ଵିଷ୍ମଃ ॥ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ତ୍ଵା-ଽଵାକଯା-ଽଗ୍ନେ ପରି ଵ୍ଯଯାମସି । ପାଵକୋ ଅସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ଶିଵୋ ଭଵ ॥ ହିମସ୍ଯ ତ୍ଵା ଜରାଯୁଣା-ଽଗ୍ନେ ପରି ଵ୍ଯଯାମସି । ପାଵକୋ ଅସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ଶିଵୋ ଭଵ ॥ ଉପ- [ଉପ, ଜ୍ମନ୍ନୁପ] 1
-ଜ୍ମନ୍ନୁପ ଵେତସେ-ଽଵତ୍ତର-ନ୍ନଦୀଷ୍ଵା । ଅଗ୍ନେ ପିତ୍ତମପାମସି ॥ ମଣ୍ଡୂକି ତାଭିରା ଗହି ସେମ-ନ୍ନୋ ଯଜ୍ଞମ୍ । ପାଵକଵର୍ଣଗ୍ଂ ଶିଵ-ଙ୍କୃଧି ॥ ପାଵକ ଆ ଚିତଯନ୍ତ୍ଯା କୃପା । କ୍ଷାମ-ନ୍ରୁରୁଚ ଉଷସୋ ନ ଭାନୁନା ॥ ତୂର୍ଵ-ନ୍ନ ଯାମନ୍ନେତଶସ୍ଯ ନୂ ରଣ ଆ ଯୋ ଘୃଣେ । ନ ତତୃଷାଣୋ ଅଜରଃ ॥ ଅଗ୍ନେ ପାଵକ ରୋଚିଷା ମନ୍ଦ୍ରଯା ଦେଵ ଜିହ୍ଵଯା । ଆ ଦେଵାନ୍ [ଆ ଦେଵାନ୍, ଵକ୍ଷି ଯକ୍ଷି ଚ ।] 2
ଵକ୍ଷି ଯକ୍ଷି ଚ ॥ ସ ନଃ ପାଵକ ଦୀଦିଵୋ-ଽଗ୍ନେ ଦେଵାଗ୍ଂ ଇହା-ଽଽ ଵହ । ଉପ ଯଜ୍ଞଗ୍ଂ ହଵିଶ୍ଚ ନଃ ॥ ଅପାମିଦ-ନ୍ନ୍ଯଯନଗ୍ଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍ । ଅନ୍ଯ-ନ୍ତେ ଅସ୍ମ-ତ୍ତପନ୍ତୁ ହେତଯଃ ପାଵକୋ ଅସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ଶିଵୋ ଭଵ ॥ ନମସ୍ତେ ହରସେ ଶୋଚିଷେ ନମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ଵର୍ଚିଷେ । ଅନ୍ଯ-ନ୍ତେ ଅସ୍ମ-ତ୍ତପନ୍ତୁ ହେତଯଃ ପାଵକୋ ଅସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ଶିଵୋ ଭଵ ॥ ନୃଷଦେ ଵ- [ନୃଷଦେ ଵଟ୍, ଅଫ୍ସୁଷଦେ ଵ-ଡ୍ଵନସଦେ] 3
-ଡଫ୍ସୁଷଦେ ଵ-ଡ୍ଵନସଦେ ଵ-ଡ୍ବର୍ହିଷଦେ ଵଟ୍-ଥ୍ସୁଵର୍ଵିଦେ ଵଟ୍ ॥ ଯେ ଦେଵା ଦେଵାନାଂ-ଯଁଜ୍ଞିଯା ଯଜ୍ଞିଯାନାଗ୍ଂ ସଂଵଁ-ଥ୍ସରୀଣମୁପ ଭାଗମାସତେ । ଅହୁତାଦୋ ହଵିଷୋ ଯଜ୍ଞେ ଅସ୍ମିନ୍-ଥ୍ସ୍ଵଯ-ଞ୍ଜୁହୁଦ୍ଧ୍ଵ-ମ୍ମଧୁନୋ ଘୃତସ୍ଯ ॥ ଯେ ଦେଵା ଦେଵେଷ୍ଵଧି ଦେଵତ୍ଵମାଯନ୍ ଯେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁର ଏତାରୋ ଅସ୍ଯ । ଯେଭ୍ଯୋ ନର୍ତେ ପଵତେ ଧାମ କି-ଞ୍ଚନ ନ ତେ ଦିଵୋ ନ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅଧି ସ୍ନୁଷୁ ॥ ପ୍ରାଣଦା [ପ୍ରାଣଦାଃ, ଅପାନଦା ଵ୍ଯାନଦା-] 4
ଅପାନଦା ଵ୍ଯାନଦା-ଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଦା ଵର୍ଚୋଦା ଵରିଵୋଦାଃ । ଅନ୍ଯ-ନ୍ତେ ଅସ୍ମ-ତ୍ତପନ୍ତୁ ହେତଯଃ ପାଵକୋ ଅସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ଶିଵୋ ଭଵ ॥ ଅଗ୍ନିସ୍ତିଗ୍ମେନ ଶୋଚିଷା ଯଗ୍ଂସଦ୍ଵିଶ୍ଵ-ନ୍ନ୍ଯତ୍ରିଣମ୍ । ଅଗ୍ନିର୍ନୋ ଵଗ୍ଂସତେ ରଯିମ୍ ॥ ସୈନା-ଽନୀକେନ ସୁଵିଦତ୍ରୋ ଅସ୍ମେ ଯଷ୍ଟା ଦେଵାଗ୍ଂ ଆଯଜିଷ୍ଠ-ସ୍ସ୍ଵସ୍ତି । ଅଦବ୍ଧୋ ଗୋପା ଉତ ନଃ ପରସ୍ପା ଅଗ୍ନେ ଦ୍ଯୁମଦୁତ ରେଵ-ଦ୍ଦିଦୀହି ॥ 5 ॥
(ଉପ-ଦେଵାନ୍-ଵଟ୍-ପ୍ରାଣଦା-ଶ୍ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 1)
ଯ ଇମା ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନାନି ଜୁହ୍ଵଦୃଷିର୍ହୋତା ନିଷସାଦା ପିତା ନଃ । ସ ଆଶିଷା ଦ୍ରଵିଣମିଚ୍ଛମାନଃ ପରମଚ୍ଛଦୋ ଵର ଆ ଵିଵେଶ ॥ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ମନସା ଯଦ୍ଵିହାଯା ଧାତା ଵିଧାତା ପରମୋତ ସନ୍ଦୃକ୍ । ତେଷାମିଷ୍ଟାନି ସମିଷା ମଦନ୍ତି ଯତ୍ର ସପ୍ତର୍ଷୀ-ନ୍ପର ଏକମାହୁଃ ॥ ଯୋ ନଃ ପିତା ଜନିତା ଯୋ ଵିଧାତା ଯୋ ନଃ ସତୋ ଅଭ୍ଯା ସଜ୍ଜଜାନ । 6
ଯୋ ଦେଵାନା-ନ୍ନାମଧା ଏକ ଏଵ ତଗ୍ଂ ସମ୍ପ୍ରଶ୍ଞ-ମ୍ଭୁଵନା ଯନ୍ତ୍ଯନ୍ଯା ॥ ତ ଆ-ଽଯଜନ୍ତ ଦ୍ରଵିଣଗ୍ଂ ସମସ୍ମା ଋଷଯଃ ପୂର୍ଵେ ଜରିତାରୋ ନ ଭୂନା । ଅସୂର୍ତା ସୂର୍ତା ରଜସୋ ଵିମାନେ ଯେ ଭୂତାନି ସମକୃଣ୍ଵନ୍ନିମାନି ॥ ନ ତଂ-ଵିଁଦାଥ ଯ ଇଦ-ଞ୍ଜଜାନାନ୍ଯ-ଦ୍ଯୁଷ୍ମାକମନ୍ତର-ମ୍ଭଵାତି । ନୀହାରେଣ ପ୍ରାଵୃତା ଜଲ୍ପ୍ଯା ଚାସୁତୃପ ଉକ୍ଥ ଶାସଶ୍ଚରନ୍ତି ॥ ପରୋ ଦିଵା ପର ଏନା [ପର ଏନା, ପୃଥିଵ୍ଯା ପରୋ] 7
ପୃଥିଵ୍ଯା ପରୋ ଦେଵେଭିରସୁରୈର୍ଗୁହା ଯତ୍ । କଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦ୍ଗର୍ଭ-ମ୍ପ୍ରଥମ-ନ୍ଦଦ୍ଧ୍ର ଆପୋ ଯତ୍ର ଦେଵା-ସ୍ସମଗଚ୍ଛନ୍ତ ଵିଶ୍ଵେ ॥ ତମିଦ୍ଗର୍ଭ-ମ୍ପ୍ରଥମ-ନ୍ଦଦ୍ଧ୍ର ଆପୋ ଯତ୍ର ଦେଵା-ସ୍ସମଗଚ୍ଛନ୍ତ ଵିଶ୍ଵେ । ଅଜସ୍ଯ ନାଭାଵଦ୍ଧ୍ଯେକ-ମର୍ପିତଂ-ଯଁସ୍ମିନ୍ନିଦଂ-ଵିଁଶ୍ଵ-ମ୍ଭୁଵନମଧି ଶ୍ରିତମ୍ ॥ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ହ୍ଯଜନିଷ୍ଟ ଦେଵ ଆଦି-ଦ୍ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଅଭଵ-ଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯଃ । ତୃତୀଯଃ ପିତା ଜନିତୌଷଧୀନା- [ପିତା ଜନିତୌଷଧୀନାମ୍, ଅପା-ଙ୍ଗର୍ଭଂ-ଵ୍ଯଁଦଧା-ତ୍ପୁରୁତ୍ରା ।] 8
-ମପା-ଙ୍ଗର୍ଭଂ-ଵ୍ଯଁଦଧା-ତ୍ପୁରୁତ୍ରା ॥ ଚକ୍ଷୁଷଃ ପିତା ମନସା ହି ଧୀରୋ ଘୃତମେନେ ଅଜନନ୍ନମାନେ । ଯଦେଦନ୍ତା ଅଦଦୃଗ୍ଂହନ୍ତ ପୂର୍ଵ ଆଦି-ଦ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅପ୍ରଥେତାମ୍ ॥ ଵିଶ୍ଵତ-ଶ୍ଚକ୍ଷୁରୁତ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖୋ ଵିଶ୍ଵତୋହସ୍ତ ଉତ ଵିଶ୍ଵତସ୍ପାତ୍ । ସ-ମ୍ବାହୁଭ୍ଯା-ନ୍ନମତି ସ-ମ୍ପତତ୍ରୈ ର୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଜନଯ-ନ୍ଦେଵ ଏକଃ ॥ କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦାସୀ-ଦଧିଷ୍ଠାନ-ମାରମ୍ଭଣ-ଙ୍କତମ-ଥ୍ସ୍ଵି-ତ୍କିମାସୀତ୍ । ଯଦୀ ଭୂମି-ଞ୍ଜନଯ- [ଯଦୀ ଭୂମି-ଞ୍ଜନଯନ୍ନ୍, ଵିଶ୍ଵକର୍ମା] 9
-ନ୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଵି ଦ୍ଯାମୌର୍ଣୋ-ନ୍ମହିନା ଵିଶ୍ଵଚକ୍ଷାଃ ॥ କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦ୍ଵନ-ଙ୍କ ଉ ସ ଵୃକ୍ଷ ଆସୀଦ୍ଯତୋ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ନିଷ୍ଟତକ୍ଷୁଃ । ମନୀଷିଣୋ ମନସା ପୃଚ୍ଛତେଦୁ ତଦ୍ଯଦଦ୍ଧ୍ଯତିଷ୍ଠ-ଦ୍ଭୁଵନାନି ଧାରଯନ୍ନ୍ ॥ ଯା ତେ ଧାମାନି ପରମାଣି ଯା-ଽଵମା ଯା ମଦ୍ଧ୍ଯମା ଵିଶ୍ଵକର୍ମନ୍ନୁତେମା । ଶିକ୍ଷା ସଖିଭ୍ଯୋ ହଵିଷି ସ୍ଵଧାଵ-ସ୍ସ୍ଵଯଂ-ଯଁଜସ୍ଵ ତନୁଵ-ଞ୍ଜୁଷାଣଃ ॥ ଵାଚସ୍ପତିଂ-ଵିଁଶ୍ଵକର୍ମାଣ-ମୂତଯେ [-ମୂତଯେ, ମନୋଯୁଜଂ-ଵାଁଜେ] 10
ମନୋଯୁଜଂ-ଵାଁଜେ ଅଦ୍ଯା ହୁଵେମ । ସ ନୋ ନେଦିଷ୍ଠା ହଵନାନି ଜୋଷତେ ଵିଶ୍ଵଶଭୂଂରଵସେ ସାଧୁକର୍ମା ॥ ଵିଶ୍ଵକର୍ମନ୍. ହଵିଷା ଵାଵୃଧାନ-ସ୍ସ୍ଵଯଂ-ଯଁଜସ୍ଵ ତନୁଵ-ଞ୍ଜୁଷାଣଃ । ମୁହ୍ଯନ୍ତ୍ଵନ୍ଯେ ଅଭିତଃ ସପତ୍ନା ଇହାସ୍ମାକ-ମ୍ମଘଵା ସୂରିରସ୍ତୁ ॥ ଵିଶ୍ଵକର୍ମନ୍. ହଵିଷା ଵର୍ଧନେନ ତ୍ରାତାରମିନ୍ଦ୍ର-ମକୃଣୋରଵଦ୍ଧ୍ଯମ୍ । ତସ୍ମୈ ଵିଶ-ସ୍ସମନମନ୍ତ ପୂର୍ଵୀରଯମୁଗ୍ରୋ ଵିହଵ୍ଯୋ ଯଥା-ଽସତ୍ ॥ ସମୁଦ୍ରାଯ ଵଯୁନାଯ ସିନ୍ଧୂନା-ମ୍ପତଯେ ନମଃ । ନଦୀନାଗ୍ଂ ସର୍ଵାସା-ମ୍ପିତ୍ରେ ଜୁହୁତା ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣେ ଵିଶ୍ଵା-ଽହାମର୍ତ୍ଯଗ୍ଂ ହଵିଃ ॥ 11 ॥
ଯ ଇମା ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନାନି ଜୁହ୍ଵଦୃଷିର୍ହୋତା ନିଷସାଦା ପିତା ନଃ । ସ ଆଶିଷା ଦ୍ରଵିଣମିଚ୍ଛମାନଃ ପରମଚ୍ଛଦୋ ଵର ଆ ଵିଵେଶ ॥ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ମନସା ଯଦ୍ଵିହାଯା ଧାତା ଵିଧାତା ପରମୋତ ସନ୍ଦୃକ୍ । ତେଷାମିଷ୍ଟାନି ସମିଷା ମଦନ୍ତି ଯତ୍ର ସପ୍ତର୍ଷୀ-ନ୍ପର ଏକମାହୁଃ ॥ ଯୋ ନଃ ପିତା ଜନିତା ଯୋ ଵିଧାତା ଯୋ ନଃ ସତୋ ଅଭ୍ଯା ସଜ୍ଜଜାନ । 6
ଯୋ ଦେଵାନା-ନ୍ନାମଧା ଏକ ଏଵ ତଗ୍ଂ ସମ୍ପ୍ରଶ୍ଞ-ମ୍ଭୁଵନା ଯନ୍ତ୍ଯନ୍ଯା ॥ ତ ଆ-ଽଯଜନ୍ତ ଦ୍ରଵିଣଗ୍ଂ ସମସ୍ମା ଋଷଯଃ ପୂର୍ଵେ ଜରିତାରୋ ନ ଭୂନା । ଅସୂର୍ତା ସୂର୍ତା ରଜସୋ ଵିମାନେ ଯେ ଭୂତାନି ସମକୃଣ୍ଵନ୍ନିମାନି ॥ ନ ତଂ-ଵିଁଦାଥ ଯ ଇଦ-ଞ୍ଜଜାନାନ୍ଯ-ଦ୍ଯୁଷ୍ମାକମନ୍ତର-ମ୍ଭଵାତି । ନୀହାରେଣ ପ୍ରାଵୃତା ଜଲ୍ପ୍ଯା ଚାସୁତୃପ ଉକ୍ଥ ଶାସଶ୍ଚରନ୍ତି ॥ ପରୋ ଦିଵା ପର ଏନା [ପର ଏନା, ପୃଥିଵ୍ଯା ପରୋ] 7
ପୃଥିଵ୍ଯା ପରୋ ଦେଵେଭିରସୁରୈର୍ଗୁହା ଯତ୍ । କଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦ୍ଗର୍ଭ-ମ୍ପ୍ରଥମ-ନ୍ଦଦ୍ଧ୍ର ଆପୋ ଯତ୍ର ଦେଵା-ସ୍ସମଗଚ୍ଛନ୍ତ ଵିଶ୍ଵେ ॥ ତମିଦ୍ଗର୍ଭ-ମ୍ପ୍ରଥମ-ନ୍ଦଦ୍ଧ୍ର ଆପୋ ଯତ୍ର ଦେଵା-ସ୍ସମଗଚ୍ଛନ୍ତ ଵିଶ୍ଵେ । ଅଜସ୍ଯ ନାଭାଵଦ୍ଧ୍ଯେକ-ମର୍ପିତଂ-ଯଁସ୍ମିନ୍ନିଦଂ-ଵିଁଶ୍ଵ-ମ୍ଭୁଵନମଧି ଶ୍ରିତମ୍ ॥ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ହ୍ଯଜନିଷ୍ଟ ଦେଵ ଆଦି-ଦ୍ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଅଭଵ-ଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯଃ । ତୃତୀଯଃ ପିତା ଜନିତୌଷଧୀନା- [ପିତା ଜନିତୌଷଧୀନାମ୍, ଅପା-ଙ୍ଗର୍ଭଂ-ଵ୍ଯଁଦଧା-ତ୍ପୁରୁତ୍ରା ।] 8
-ମପା-ଙ୍ଗର୍ଭଂ-ଵ୍ଯଁଦଧା-ତ୍ପୁରୁତ୍ରା ॥ ଚକ୍ଷୁଷଃ ପିତା ମନସା ହି ଧୀରୋ ଘୃତମେନେ ଅଜନନ୍ନମାନେ । ଯଦେଦନ୍ତା ଅଦଦୃଗ୍ଂହନ୍ତ ପୂର୍ଵ ଆଦି-ଦ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅପ୍ରଥେତାମ୍ ॥ ଵିଶ୍ଵତ-ଶ୍ଚକ୍ଷୁରୁତ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖୋ ଵିଶ୍ଵତୋହସ୍ତ ଉତ ଵିଶ୍ଵତସ୍ପାତ୍ । ସ-ମ୍ବାହୁଭ୍ଯା-ନ୍ନମତି ସ-ମ୍ପତତ୍ରୈ ର୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଜନଯ-ନ୍ଦେଵ ଏକଃ ॥ କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦାସୀ-ଦଧିଷ୍ଠାନ-ମାରମ୍ଭଣ-ଙ୍କତମ-ଥ୍ସ୍ଵି-ତ୍କିମାସୀତ୍ । ଯଦୀ ଭୂମି-ଞ୍ଜନଯ- [ଯଦୀ ଭୂମି-ଞ୍ଜନଯନ୍ନ୍, ଵିଶ୍ଵକର୍ମା] 9
-ନ୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଵି ଦ୍ଯାମୌର୍ଣୋ-ନ୍ମହିନା ଵିଶ୍ଵଚକ୍ଷାଃ ॥ କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦ୍ଵନ-ଙ୍କ ଉ ସ ଵୃକ୍ଷ ଆସୀଦ୍ଯତୋ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ନିଷ୍ଟତକ୍ଷୁଃ । ମନୀଷିଣୋ ମନସା ପୃଚ୍ଛତେଦୁ ତଦ୍ଯଦଦ୍ଧ୍ଯତିଷ୍ଠ-ଦ୍ଭୁଵନାନି ଧାରଯନ୍ନ୍ ॥ ଯା ତେ ଧାମାନି ପରମାଣି ଯା-ଽଵମା ଯା ମଦ୍ଧ୍ଯମା ଵିଶ୍ଵକର୍ମନ୍ନୁତେମା । ଶିକ୍ଷା ସଖିଭ୍ଯୋ ହଵିଷି ସ୍ଵଧାଵ-ସ୍ସ୍ଵଯଂ-ଯଁଜସ୍ଵ ତନୁଵ-ଞ୍ଜୁଷାଣଃ ॥ ଵାଚସ୍ପତିଂ-ଵିଁଶ୍ଵକର୍ମାଣ-ମୂତଯେ [-ମୂତଯେ, ମନୋଯୁଜଂ-ଵାଁଜେ] 10
ମନୋଯୁଜଂ-ଵାଁଜେ ଅଦ୍ଯା ହୁଵେମ । ସ ନୋ ନେଦିଷ୍ଠା ହଵନାନି ଜୋଷତେ ଵିଶ୍ଵଶଭୂଂରଵସେ ସାଧୁକର୍ମା ॥ ଵିଶ୍ଵକର୍ମନ୍. ହଵିଷା ଵାଵୃଧାନ-ସ୍ସ୍ଵଯଂ-ଯଁଜସ୍ଵ ତନୁଵ-ଞ୍ଜୁଷାଣଃ । ମୁହ୍ଯନ୍ତ୍ଵନ୍ଯେ ଅଭିତଃ ସପତ୍ନା ଇହାସ୍ମାକ-ମ୍ମଘଵା ସୂରିରସ୍ତୁ ॥ ଵିଶ୍ଵକର୍ମନ୍. ହଵିଷା ଵର୍ଧନେନ ତ୍ରାତାରମିନ୍ଦ୍ର-ମକୃଣୋରଵଦ୍ଧ୍ଯମ୍ । ତସ୍ମୈ ଵିଶ-ସ୍ସମନମନ୍ତ ପୂର୍ଵୀରଯମୁଗ୍ରୋ ଵିହଵ୍ଯୋ ଯଥା-ଽସତ୍ ॥ ସମୁଦ୍ରାଯ ଵଯୁନାଯ ସିନ୍ଧୂନା-ମ୍ପତଯେ ନମଃ । ନଦୀନାଗ୍ଂ ସର୍ଵାସା-ମ୍ପିତ୍ରେ ଜୁହୁତା ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣେ ଵିଶ୍ଵା-ଽହାମର୍ତ୍ଯଗ୍ଂ ହଵିଃ ॥ 11 ॥
(ଜଜାନୈ - ନୌ - ଷଧୀନାଂ - ଭୂମି-ଞ୍ଜନଯ - ନ୍ନୂତଯେ - ନମୋ - ନଵ ଚ) (ଅ. 2)
ଉଦେନମୁତ୍ତରା-ନ୍ନଯାଗ୍ନେ ଘୃତେନା-ଽଽହୁତ । ରାଯସ୍ପୋଷେଣ ସଗ୍ଂ ସୃଜ ପ୍ରଜଯା ଚ ଧନେନ ଚ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରେମ-ମ୍ପ୍ରତରା-ଙ୍କୃଧି ସଜାତାନା-ମସଦ୍ଵଶୀ । ସମେନଂ-ଵଁର୍ଚସା ସୃଜ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଭାଗଧା ଅସତ୍ ॥ ଯସ୍ଯ କୁର୍ମୋ ହଵିର୍ଗୃହେ ତମଗ୍ନେ ଵର୍ଧଯା ତ୍ଵମ୍ । ତସ୍ମ ଦେଵା ଅଧି ବ୍ରଵନ୍ନଯ-ଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିଃ ॥ ଉଦୁ ତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା [ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵାଃ, ଅଗ୍ନେ ଭରନ୍ତୁ ଚିତ୍ତିଭିଃ ।] 12
ଅଗ୍ନେ ଭରନ୍ତୁ ଚିତ୍ତିଭିଃ । ସ ନୋ ଭଵ ଶିଵତମ-ସ୍ସୁପ୍ରତୀକୋ ଵିଭାଵସୁଃ ॥ ପଞ୍ଚ ଦିଶୋ ଦୈଵୀର୍ଯଜ୍ଞମଵନ୍ତୁ ଦେଵୀରପାମତି-ନ୍ଦୁର୍ମତି-ମ୍ବାଧମାନାଃ । ରାଯସ୍ପୋଷେ ଯଜ୍ଞପତି-ମାଭଜନ୍ତୀଃ ॥ ରାଯସ୍ପୋଷେ ଅଧି ଯଜ୍ଞୋ ଅସ୍ଥା-ଥ୍ସମିଦ୍ଧେ ଅଗ୍ନାଵଧି ମାମହାନଃ । ଉକ୍ଥପତ୍ର ଈଡ୍ଯୋ ଗୃଭୀତସ୍ତପ୍ତ-ଙ୍ଘର୍ମ-ମ୍ପରିଗୃହ୍ଯାଯଜନ୍ତ ॥ ଊର୍ଜା ଯ-ଦ୍ଯଜ୍ଞମଶମନ୍ତ ଦେଵା ଦୈଵ୍ଯାଯ ଧର୍ତ୍ରେ ଜୋଷ୍ଟ୍ରେ । ଦେଵଶ୍ରୀ-ଶ୍ଶ୍ରୀମଣା-ଶ୍ଶତପଯାଃ [ଦେଵଶ୍ରୀ-ଶ୍ଶ୍ରୀମଣା-ଶ୍ଶତପଯାଃ, ପରିଗୃହ୍ଯ] 13
ପରିଗୃହ୍ଯ ଦେଵା ଯଜ୍ଞମାଯନ୍ନ୍ ॥ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିର୍ହରିକେଶଃ ପୁରସ୍ତା-ଥ୍ସଵିତା ଜ୍ଯୋତିରୁଦଯାଗ୍ଂ ଅଜସ୍ରମ୍ । ତସ୍ଯ ପୂଷା ପ୍ରସଵଂ-ଯାଁତି ଦେଵ-ସ୍ସପଂଶ୍ଯନ୍ ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନାନି ଗୋପାଃ ॥ ଦେଵା ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଅଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯନ୍ତୋ ଅସ୍ଥୁର୍ଵୀତଗ୍ଂ ଶମିତ୍ରେ ଶମିତା ଯଜଦ୍ଧ୍ଯୈ । ତୁରୀଯୋ ଯଜ୍ଞୋ ଯତ୍ର ହଵ୍ଯମେତି ତତଃ ପାଵକା ଆଶିଷୋ ନୋ ଜୁଷନ୍ତାମ୍ ॥ ଵିମାନ ଏଷ ଦିଵୋ ମଦ୍ଧ୍ଯ ଆସ୍ତ ଆପପ୍ରିଵା-ନ୍ରୋଦସୀ ଅନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ସ ଵିଶ୍ଵାଚୀରଭି- [ସ ଵିଶ୍ଵାଚୀରଭି, ଚଷ୍ଟେ ଘୃତାଚୀରନ୍ତରା] 14
-ଚଷ୍ଟେ ଘୃତାଚୀରନ୍ତରା ପୂର୍ଵମପର-ଞ୍ଚ କେତୁମ୍ ॥ ଉକ୍ଷା ସମୁଦ୍ରୋ ଅରୁଣ-ସ୍ସୁପର୍ଣଃ ପୂର୍ଵସ୍ଯ ଯୋନି-ମ୍ପିତୁରା ଵିଵେଶ । ମଦ୍ଧ୍ଯେ ଦିଵୋ ନିହିତଃ ପୃଶ୍ଞିରଶ୍ମା ଵି ଚକ୍ରମେ ରଜସଃ ପାତ୍ଯନ୍ତୌ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରଂ-ଵିଁଶ୍ଵା ଅଵୀଵୃଧନ୍-ଥ୍ସମୁଦ୍ରଵ୍ଯଚସ-ଙ୍ଗିରଃ । ରଥୀତମଗ୍ଂ ରଥୀନାଂ-ଵାଁଜାନାଗ୍ଂ ସତ୍ପତି-ମ୍ପତିମ୍ ॥ ସୁମ୍ନହୂର୍ଯଜ୍ଞୋ ଦେଵାଗ୍ଂ ଆ ଚ ଵକ୍ଷଦ୍ଯକ୍ଷଦଗ୍ନିର୍ଦେଵୋ ଦେଵାଗ୍ଂ ଆ ଚ ଵକ୍ଷତ୍ ॥ ଵାଜସ୍ଯ ମା ପ୍ରସଵେନୋ-ଦ୍ଗ୍ରାଭେଣୋ-ଦଗ୍ରଭୀତ୍ । ଅଥା ସପତ୍ନାଗ୍ଂ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମେ ନିଗ୍ରାଭେଣାଧରାଗ୍ଂ ଅକଃ ॥ ଉଦ୍ଗ୍ରାଭ-ଞ୍ଚ ନିଗ୍ରାଭ-ଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଦେଵା ଅଵୀଵୃଧନ୍ନ୍ । ଅଥା ସପତ୍ନାନିନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ମେ ଵିଷୂଚୀନାନ୍ ଵ୍ଯସ୍ଯତାମ୍ ॥ 15 ॥
ଉଦେନମୁତ୍ତରା-ନ୍ନଯାଗ୍ନେ ଘୃତେନା-ଽଽହୁତ । ରାଯସ୍ପୋଷେଣ ସଗ୍ଂ ସୃଜ ପ୍ରଜଯା ଚ ଧନେନ ଚ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରେମ-ମ୍ପ୍ରତରା-ଙ୍କୃଧି ସଜାତାନା-ମସଦ୍ଵଶୀ । ସମେନଂ-ଵଁର୍ଚସା ସୃଜ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଭାଗଧା ଅସତ୍ ॥ ଯସ୍ଯ କୁର୍ମୋ ହଵିର୍ଗୃହେ ତମଗ୍ନେ ଵର୍ଧଯା ତ୍ଵମ୍ । ତସ୍ମ ଦେଵା ଅଧି ବ୍ରଵନ୍ନଯ-ଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିଃ ॥ ଉଦୁ ତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା [ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵାଃ, ଅଗ୍ନେ ଭରନ୍ତୁ ଚିତ୍ତିଭିଃ ।] 12
ଅଗ୍ନେ ଭରନ୍ତୁ ଚିତ୍ତିଭିଃ । ସ ନୋ ଭଵ ଶିଵତମ-ସ୍ସୁପ୍ରତୀକୋ ଵିଭାଵସୁଃ ॥ ପଞ୍ଚ ଦିଶୋ ଦୈଵୀର୍ଯଜ୍ଞମଵନ୍ତୁ ଦେଵୀରପାମତି-ନ୍ଦୁର୍ମତି-ମ୍ବାଧମାନାଃ । ରାଯସ୍ପୋଷେ ଯଜ୍ଞପତି-ମାଭଜନ୍ତୀଃ ॥ ରାଯସ୍ପୋଷେ ଅଧି ଯଜ୍ଞୋ ଅସ୍ଥା-ଥ୍ସମିଦ୍ଧେ ଅଗ୍ନାଵଧି ମାମହାନଃ । ଉକ୍ଥପତ୍ର ଈଡ୍ଯୋ ଗୃଭୀତସ୍ତପ୍ତ-ଙ୍ଘର୍ମ-ମ୍ପରିଗୃହ୍ଯାଯଜନ୍ତ ॥ ଊର୍ଜା ଯ-ଦ୍ଯଜ୍ଞମଶମନ୍ତ ଦେଵା ଦୈଵ୍ଯାଯ ଧର୍ତ୍ରେ ଜୋଷ୍ଟ୍ରେ । ଦେଵଶ୍ରୀ-ଶ୍ଶ୍ରୀମଣା-ଶ୍ଶତପଯାଃ [ଦେଵଶ୍ରୀ-ଶ୍ଶ୍ରୀମଣା-ଶ୍ଶତପଯାଃ, ପରିଗୃହ୍ଯ] 13
ପରିଗୃହ୍ଯ ଦେଵା ଯଜ୍ଞମାଯନ୍ନ୍ ॥ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିର୍ହରିକେଶଃ ପୁରସ୍ତା-ଥ୍ସଵିତା ଜ୍ଯୋତିରୁଦଯାଗ୍ଂ ଅଜସ୍ରମ୍ । ତସ୍ଯ ପୂଷା ପ୍ରସଵଂ-ଯାଁତି ଦେଵ-ସ୍ସପଂଶ୍ଯନ୍ ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନାନି ଗୋପାଃ ॥ ଦେଵା ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଅଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯନ୍ତୋ ଅସ୍ଥୁର୍ଵୀତଗ୍ଂ ଶମିତ୍ରେ ଶମିତା ଯଜଦ୍ଧ୍ଯୈ । ତୁରୀଯୋ ଯଜ୍ଞୋ ଯତ୍ର ହଵ୍ଯମେତି ତତଃ ପାଵକା ଆଶିଷୋ ନୋ ଜୁଷନ୍ତାମ୍ ॥ ଵିମାନ ଏଷ ଦିଵୋ ମଦ୍ଧ୍ଯ ଆସ୍ତ ଆପପ୍ରିଵା-ନ୍ରୋଦସୀ ଅନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ସ ଵିଶ୍ଵାଚୀରଭି- [ସ ଵିଶ୍ଵାଚୀରଭି, ଚଷ୍ଟେ ଘୃତାଚୀରନ୍ତରା] 14
-ଚଷ୍ଟେ ଘୃତାଚୀରନ୍ତରା ପୂର୍ଵମପର-ଞ୍ଚ କେତୁମ୍ ॥ ଉକ୍ଷା ସମୁଦ୍ରୋ ଅରୁଣ-ସ୍ସୁପର୍ଣଃ ପୂର୍ଵସ୍ଯ ଯୋନି-ମ୍ପିତୁରା ଵିଵେଶ । ମଦ୍ଧ୍ଯେ ଦିଵୋ ନିହିତଃ ପୃଶ୍ଞିରଶ୍ମା ଵି ଚକ୍ରମେ ରଜସଃ ପାତ୍ଯନ୍ତୌ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରଂ-ଵିଁଶ୍ଵା ଅଵୀଵୃଧନ୍-ଥ୍ସମୁଦ୍ରଵ୍ଯଚସ-ଙ୍ଗିରଃ । ରଥୀତମଗ୍ଂ ରଥୀନାଂ-ଵାଁଜାନାଗ୍ଂ ସତ୍ପତି-ମ୍ପତିମ୍ ॥ ସୁମ୍ନହୂର୍ଯଜ୍ଞୋ ଦେଵାଗ୍ଂ ଆ ଚ ଵକ୍ଷଦ୍ଯକ୍ଷଦଗ୍ନିର୍ଦେଵୋ ଦେଵାଗ୍ଂ ଆ ଚ ଵକ୍ଷତ୍ ॥ ଵାଜସ୍ଯ ମା ପ୍ରସଵେନୋ-ଦ୍ଗ୍ରାଭେଣୋ-ଦଗ୍ରଭୀତ୍ । ଅଥା ସପତ୍ନାଗ୍ଂ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମେ ନିଗ୍ରାଭେଣାଧରାଗ୍ଂ ଅକଃ ॥ ଉଦ୍ଗ୍ରାଭ-ଞ୍ଚ ନିଗ୍ରାଭ-ଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଦେଵା ଅଵୀଵୃଧନ୍ନ୍ । ଅଥା ସପତ୍ନାନିନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ମେ ଵିଷୂଚୀନାନ୍ ଵ୍ଯସ୍ଯତାମ୍ ॥ 15 ॥
(ଦେଵାଃ - ଶତପଯା - ଅଭି - ଵାଜସ୍ଯ - ଷଡ୍ଵିଗ୍ଂଶତିଶ୍ଚ ) (ଅ. 3)
ଆଶୁ-ଶ୍ଶିଶାନୋ ଵୃଷଭୋ ନ ଯୁଦ୍ଧ୍ମୋ ଘନାଘନଃ, କ୍ଷୋଭଣ-ଶ୍ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ । ସଙ୍କ୍ରନ୍ଦନୋ-ଽନିମିଷ ଏକ ଵୀର-ଶ୍ଶତଗ୍ଂ ସେନା ଅଜଯ-ଥ୍ସାକମିନ୍ଦ୍ରଃ ॥ ସଙ୍କ୍ରନ୍ଦନେନା ନିମିଷେଣ ଜିଷ୍ଣୁନା ଯୁତ୍କାରେଣ ଦୁଶ୍ଚ୍ଯଵନେନ ଧୃଷ୍ଣୁନା । ତଦିନ୍ଦ୍ରେଣ ଜଯତ ତ-ଥ୍ସହଦ୍ଧ୍ଵଂ-ଯୁଁଧୋ ନର ଇଷୁହସ୍ତେନ ଵୃଷ୍ଣା ॥ ସ ଇଷୁହସ୍ତୈ-ସ୍ସ ନିଷଙ୍ଗିଭିର୍ଵଶୀ ସଗ୍ଗ୍ସ୍ରଷ୍ଟା ସ ଯୁଧ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଗଣେନ । ସଗ୍ଂସୃଷ୍ଟଜି-ଥ୍ସୋମପା ବାହୁଶର୍ଧ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵଧନ୍ଵା ପ୍ରତିହିତାଭିରସ୍ତା ॥ ବୃହସ୍ପତେ ପରି ଦୀଯା [ପରି ଦୀଯ, ରଥେନ] 16
ରଥେନ ରକ୍ଷୋହା ଽମିତ୍ରାଗ୍ଂ ଅପ ବାଧମାନଃ । ପ୍ରଭଞ୍ଜନ୍-ଥ୍ସେନାଃ ପ୍ରମୃଣୋ ଯୁଧା ଜଯନ୍ନସ୍ମାକ-ମେଦ୍ଧ୍ଯଵିତା ରଥାନାମ୍ ॥ ଗୋତ୍ରଭିଦ-ଙ୍ଗୋଵିଦଂ-ଵଁଜ୍ରବାହୁ-ଞ୍ଜଯନ୍ତମଜ୍ମ ପ୍ରମୃଣନ୍ତ-ମୋଜସା । ଇମଗ୍ଂ ସଜାତା ଅନୁଵୀର-ଯଦ୍ଧ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରଗ୍ଂ ସଖାଯୋ-ଽନୁ ସଗ୍ଂ ରଭଦ୍ଧ୍ଵମ୍ ॥ ବଲଵିଜ୍ଞାଯଃ-ସ୍ଥଵିରଃ ପ୍ରଵୀର-ସ୍ସହସ୍ଵାନ୍. ଵାଜୀ ସହମାନ ଉଗ୍ରଃ । ଅଭିଵୀରୋ ଅଭିସତ୍ଵା ସହୋଜା ଜୈତ୍ରମିନ୍ଦ୍ର ରଥମାତିଷ୍ଠ ଗୋଵିତ୍ ॥ ଅଭି ଗୋତ୍ରାଣି ସହସା ଗାହମାନୋ-ଽଦାଯୋ [ଗାହମାନୋ-ଽଦାଯଃ, ଵୀର-ଶ୍ଶତମନ୍ଯୁରିନ୍ଦ୍ରଃ ।] 17
ଵୀର-ଶ୍ଶତମନ୍ଯୁରିନ୍ଦ୍ରଃ । ଦୁଶ୍ଚ୍ଯଵନଃ ପୃତନାଷାଡ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯୋ-ସ୍ମାକଗ୍ଂ ସେନା ଅଵତୁ ପ୍ର ଯୁଥ୍ସୁ ॥ ଇନ୍ଦ୍ର ଆସାଂ-ନେତା ବୃହସ୍ପତି ର୍ଦକ୍ଷିଣା ଯଜ୍ଞଃ ପୁର ଏତୁ ସୋମଃ । ଦେଵସେନାନା-ମଭିଭଞ୍ଜତୀନା-ଞ୍ଜଯନ୍ତୀନା-ମ୍ମରୁତୋ ଯନ୍ତ୍ଵଗ୍ରେ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵୃଷ୍ଣୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ରାଜ୍ଞ ଆଦିତ୍ଯାନା-ମ୍ମରୁତାଗ୍ଂ ଶର୍ଧ ଉଗ୍ରମ୍ । ମହାମନସା-ମ୍ଭୁଵନଚ୍ଯଵାନା-ଙ୍ଘୋଷୋ ଦେଵାନା-ଞ୍ଜଯତା ମୁଦସ୍ଥାତ୍ ॥ ଅସ୍ମାକ-ମିନ୍ଦ୍ର-ସ୍ସମୃତେଷୁ ଧ୍ଵଜେଷ୍ଵସ୍ମାକଂ-ଯାଁ ଇଷଵସ୍ତା ଜଯନ୍ତୁ । 18
ଅସ୍ମାକଂ-ଵୀଁରା ଉତ୍ତରେ ଭଵନ୍ତ୍ଵସ୍ମାନୁ ଦେଵା ଅଵତା ହଵେଷୁ ॥ ଉଦ୍ଧର୍ଷଯ ମଘଵନ୍ନା-ଯୁଧା-ନ୍ଯୁଥ୍ସତ୍ଵନା-ମ୍ମାମକାନା-ମ୍ମହାଗ୍ଂସି । ଉଦ୍ଵୃତ୍ରହନ୍ ଵାଜିନାଂ-ଵାଁଜିନାନ୍ଯୁ-ଦ୍ରଥାନା-ଞ୍ଜଯତାମେତୁ ଘୋଷଃ ॥ ଉପ ପ୍ରେତ ଜଯତା ନରସ୍ସ୍ଥିରା ଵଃ ସନ୍ତୁ ବାହଵଃ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵ-ଶ୍ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛ ତ୍ଵନା-ଧୃଷ୍ଯା ଯଥାସଥ ॥ ଅଵସୃଷ୍ଟା ପରା ପତ ଶରଵ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମ ସଗ୍ଂଶିତା । ଗଚ୍ଛା-ଽମିତ୍ରା-ନ୍ପ୍ର- [ଗଚ୍ଛା-ଽମିତ୍ରା-ନ୍ପ୍ର, ଵିଶ ମୈଷା-] 19
-ଵିଶ ମୈଷା-ଙ୍କଞ୍ଚନୋଚ୍ଛିଷଃ ॥ ମର୍ମାଣି ତେ ଵର୍ମଭିଶ୍ଛାଦଯାମି ସୋମସ୍ତ୍ଵା ରାଜା ଽମୃତେନାଭି-ଵସ୍ତାମ୍ । ଉରୋର୍ଵରୀଯୋ ଵରିଵସ୍ତେ ଅସ୍ତୁ ଜଯନ୍ତ-ନ୍ତ୍ଵାମନୁ ମଦନ୍ତୁ ଦେଵାଃ ॥ ଯତ୍ର ବାଣା-ସ୍ସମ୍ପତନ୍ତି କୁମାରା ଵିଶିଖା ଇଵ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ନସ୍ତତ୍ର ଵୃତ୍ରହା ଵିଶ୍ଵାହା ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛତୁ ॥ 20 ॥
ଆଶୁ-ଶ୍ଶିଶାନୋ ଵୃଷଭୋ ନ ଯୁଦ୍ଧ୍ମୋ ଘନାଘନଃ, କ୍ଷୋଭଣ-ଶ୍ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ । ସଙ୍କ୍ରନ୍ଦନୋ-ଽନିମିଷ ଏକ ଵୀର-ଶ୍ଶତଗ୍ଂ ସେନା ଅଜଯ-ଥ୍ସାକମିନ୍ଦ୍ରଃ ॥ ସଙ୍କ୍ରନ୍ଦନେନା ନିମିଷେଣ ଜିଷ୍ଣୁନା ଯୁତ୍କାରେଣ ଦୁଶ୍ଚ୍ଯଵନେନ ଧୃଷ୍ଣୁନା । ତଦିନ୍ଦ୍ରେଣ ଜଯତ ତ-ଥ୍ସହଦ୍ଧ୍ଵଂ-ଯୁଁଧୋ ନର ଇଷୁହସ୍ତେନ ଵୃଷ୍ଣା ॥ ସ ଇଷୁହସ୍ତୈ-ସ୍ସ ନିଷଙ୍ଗିଭିର୍ଵଶୀ ସଗ୍ଗ୍ସ୍ରଷ୍ଟା ସ ଯୁଧ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଗଣେନ । ସଗ୍ଂସୃଷ୍ଟଜି-ଥ୍ସୋମପା ବାହୁଶର୍ଧ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵଧନ୍ଵା ପ୍ରତିହିତାଭିରସ୍ତା ॥ ବୃହସ୍ପତେ ପରି ଦୀଯା [ପରି ଦୀଯ, ରଥେନ] 16
ରଥେନ ରକ୍ଷୋହା ଽମିତ୍ରାଗ୍ଂ ଅପ ବାଧମାନଃ । ପ୍ରଭଞ୍ଜନ୍-ଥ୍ସେନାଃ ପ୍ରମୃଣୋ ଯୁଧା ଜଯନ୍ନସ୍ମାକ-ମେଦ୍ଧ୍ଯଵିତା ରଥାନାମ୍ ॥ ଗୋତ୍ରଭିଦ-ଙ୍ଗୋଵିଦଂ-ଵଁଜ୍ରବାହୁ-ଞ୍ଜଯନ୍ତମଜ୍ମ ପ୍ରମୃଣନ୍ତ-ମୋଜସା । ଇମଗ୍ଂ ସଜାତା ଅନୁଵୀର-ଯଦ୍ଧ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରଗ୍ଂ ସଖାଯୋ-ଽନୁ ସଗ୍ଂ ରଭଦ୍ଧ୍ଵମ୍ ॥ ବଲଵିଜ୍ଞାଯଃ-ସ୍ଥଵିରଃ ପ୍ରଵୀର-ସ୍ସହସ୍ଵାନ୍. ଵାଜୀ ସହମାନ ଉଗ୍ରଃ । ଅଭିଵୀରୋ ଅଭିସତ୍ଵା ସହୋଜା ଜୈତ୍ରମିନ୍ଦ୍ର ରଥମାତିଷ୍ଠ ଗୋଵିତ୍ ॥ ଅଭି ଗୋତ୍ରାଣି ସହସା ଗାହମାନୋ-ଽଦାଯୋ [ଗାହମାନୋ-ଽଦାଯଃ, ଵୀର-ଶ୍ଶତମନ୍ଯୁରିନ୍ଦ୍ରଃ ।] 17
ଵୀର-ଶ୍ଶତମନ୍ଯୁରିନ୍ଦ୍ରଃ । ଦୁଶ୍ଚ୍ଯଵନଃ ପୃତନାଷାଡ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯୋ-ସ୍ମାକଗ୍ଂ ସେନା ଅଵତୁ ପ୍ର ଯୁଥ୍ସୁ ॥ ଇନ୍ଦ୍ର ଆସାଂ-ନେତା ବୃହସ୍ପତି ର୍ଦକ୍ଷିଣା ଯଜ୍ଞଃ ପୁର ଏତୁ ସୋମଃ । ଦେଵସେନାନା-ମଭିଭଞ୍ଜତୀନା-ଞ୍ଜଯନ୍ତୀନା-ମ୍ମରୁତୋ ଯନ୍ତ୍ଵଗ୍ରେ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵୃଷ୍ଣୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ରାଜ୍ଞ ଆଦିତ୍ଯାନା-ମ୍ମରୁତାଗ୍ଂ ଶର୍ଧ ଉଗ୍ରମ୍ । ମହାମନସା-ମ୍ଭୁଵନଚ୍ଯଵାନା-ଙ୍ଘୋଷୋ ଦେଵାନା-ଞ୍ଜଯତା ମୁଦସ୍ଥାତ୍ ॥ ଅସ୍ମାକ-ମିନ୍ଦ୍ର-ସ୍ସମୃତେଷୁ ଧ୍ଵଜେଷ୍ଵସ୍ମାକଂ-ଯାଁ ଇଷଵସ୍ତା ଜଯନ୍ତୁ । 18
ଅସ୍ମାକଂ-ଵୀଁରା ଉତ୍ତରେ ଭଵନ୍ତ୍ଵସ୍ମାନୁ ଦେଵା ଅଵତା ହଵେଷୁ ॥ ଉଦ୍ଧର୍ଷଯ ମଘଵନ୍ନା-ଯୁଧା-ନ୍ଯୁଥ୍ସତ୍ଵନା-ମ୍ମାମକାନା-ମ୍ମହାଗ୍ଂସି । ଉଦ୍ଵୃତ୍ରହନ୍ ଵାଜିନାଂ-ଵାଁଜିନାନ୍ଯୁ-ଦ୍ରଥାନା-ଞ୍ଜଯତାମେତୁ ଘୋଷଃ ॥ ଉପ ପ୍ରେତ ଜଯତା ନରସ୍ସ୍ଥିରା ଵଃ ସନ୍ତୁ ବାହଵଃ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵ-ଶ୍ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛ ତ୍ଵନା-ଧୃଷ୍ଯା ଯଥାସଥ ॥ ଅଵସୃଷ୍ଟା ପରା ପତ ଶରଵ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମ ସଗ୍ଂଶିତା । ଗଚ୍ଛା-ଽମିତ୍ରା-ନ୍ପ୍ର- [ଗଚ୍ଛା-ଽମିତ୍ରା-ନ୍ପ୍ର, ଵିଶ ମୈଷା-] 19
-ଵିଶ ମୈଷା-ଙ୍କଞ୍ଚନୋଚ୍ଛିଷଃ ॥ ମର୍ମାଣି ତେ ଵର୍ମଭିଶ୍ଛାଦଯାମି ସୋମସ୍ତ୍ଵା ରାଜା ଽମୃତେନାଭି-ଵସ୍ତାମ୍ । ଉରୋର୍ଵରୀଯୋ ଵରିଵସ୍ତେ ଅସ୍ତୁ ଜଯନ୍ତ-ନ୍ତ୍ଵାମନୁ ମଦନ୍ତୁ ଦେଵାଃ ॥ ଯତ୍ର ବାଣା-ସ୍ସମ୍ପତନ୍ତି କୁମାରା ଵିଶିଖା ଇଵ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ନସ୍ତତ୍ର ଵୃତ୍ରହା ଵିଶ୍ଵାହା ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛତୁ ॥ 20 ॥
(ଦୀଯା - ଽଦାଯୋ - ଜଯନ୍ତ୍ଵ - ମିତ୍ରା-ନ୍ପ୍ର - ଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 4)
ପ୍ରାଚୀମନୁ ପ୍ରଦିଶ-ମ୍ପ୍ରେହି ଵିଦ୍ଵାନଗ୍ନେରଗ୍ନେ ପୁରୋ ଅଗ୍ନିର୍ଭଵେହ । ଵିଶ୍ଵା ଆଶା ଦୀଦ୍ଯାନୋ ଵି ଭାହ୍ଯୂର୍ଜ-ନ୍ନୋ ଧେହି ଦ୍ଵିପଦେ ଚତୁଷ୍ପଦେ ॥ କ୍ରମଦ୍ଧ୍ଵମଗ୍ନିନା ନାକମୁଖ୍ଯଗ୍ଂ ହସ୍ତେଷୁ ବିଭ୍ରତଃ । ଦିଵଃ ପୃଷ୍ଠଗ୍ଂ ସୁଵର୍ଗତ୍ଵା ମିଶ୍ରା ଦେଵେଭିରାଦ୍ଧ୍ଵମ୍ ॥ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅହମୁଦନ୍ତରିକ୍ଷ-ମା-ଽରୁହ-ମନ୍ତରିକ୍ଷା-ଦ୍ଦିଵମା-ଽରୁହମ୍ । ଦିଵୋ ନାକସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠା-ଥ୍ସୁଵର୍ଜ୍ଯୋତିରଗା- [ପୃଷ୍ଠା-ଥ୍ସୁଵର୍ଜ୍ଯୋତିରଗାମ୍, ଅହମ୍ ।] 21
-ମହମ୍ ॥ ସୁଵର୍ଯନ୍ତୋ ନାପେକ୍ଷନ୍ତ ଆ ଦ୍ଯାଗ୍ଂ ରୋହନ୍ତି ରୋଦସୀ । ଯଜ୍ଞଂ-ଯେଁ ଵିଶ୍ଵତୋଧାରଗ୍ଂ ସୁଵିଦ୍ଵାଗ୍ଂସୋ ଵିତେନିରେ ॥ ଅଗ୍ନେ ପ୍ରେହି ପ୍ରଥମୋ ଦେଵଯତା-ଞ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଦେଵାନାମୁତ ମର୍ତ୍ଯାନାମ୍ । ଇଯକ୍ଷମାଣା ଭୃଗୁଭି-ସ୍ସଜୋଷା-ସ୍ସୁଵର୍ଯନ୍ତୁ ଯଜମାନା-ସ୍ସ୍ଵସ୍ତି ॥ ନକ୍ତୋଷାସା ସମନସା ଵିରୂପେ ଧାପଯେତେ ଶିଶୁମେକଗ୍ଂ ସମୀଚୀ । ଦ୍ଯାଵା କ୍ଷାମା ରୁକ୍ମୋ ଅନ୍ତର୍ଵି ଭାତି ଦେଵା ଅଗ୍ନି-ନ୍ଧାରଯ-ନ୍ଦ୍ରଵିଣୋଦାଃ ॥ ଅଗ୍ନେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ [ଅଗ୍ନେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ଶତମୂର୍ଧଞ୍ଛତ-ନ୍ତେ] 22
ଶତମୂର୍ଧଞ୍ଛତ-ନ୍ତେ ପ୍ରାଣା-ସ୍ସହସ୍ରମପାନାଃ । ତ୍ଵଗ୍ଂ ସାହସ୍ରସ୍ଯ ରାଯ ଈଶିଷେ ତସ୍ମୈ ତେ ଵିଧେମ ଵାଜାଯ ସ୍ଵାହା ॥ ସୁପର୍ଣୋ-ଽସି ଗରୁତ୍ମା-ନ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଗ୍ଂ ସୀଦ ପୃଷ୍ଠେ ପୃଥିଵ୍ଯା-ସ୍ସୀଦ ଭାସା-ଽନ୍ତରିକ୍ଷମା ପୃଣ ଜ୍ଯୋତିଷା ଦିଵମୁତ୍ତଭାନ ତେଜସା ଦିଶ ଉ-ଦ୍ଦୃଗ୍ଂହ ॥ ଆଜୁହ୍ଵାନ-ସ୍ସୁପ୍ରତୀକଃ ପୁରସ୍ତାଦଗ୍ନେ ସ୍ଵାଂ-ଯୋଁନିମା ସୀଦ ସାଦ୍ଧ୍ଯା । ଅସ୍ମିନ୍-ଥ୍ସଧସ୍ଥେ ଅଦ୍ଧ୍ଯୁତ୍ତରସ୍ମିନ୍ ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା [ଅଦ୍ଧ୍ଯୁତ୍ତରସ୍ମିନ୍ ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵାଃ, ଯଜମାନଶ୍ଚ ସୀଦତ ।] 23
ପ୍ରାଚୀମନୁ ପ୍ରଦିଶ-ମ୍ପ୍ରେହି ଵିଦ୍ଵାନଗ୍ନେରଗ୍ନେ ପୁରୋ ଅଗ୍ନିର୍ଭଵେହ । ଵିଶ୍ଵା ଆଶା ଦୀଦ୍ଯାନୋ ଵି ଭାହ୍ଯୂର୍ଜ-ନ୍ନୋ ଧେହି ଦ୍ଵିପଦେ ଚତୁଷ୍ପଦେ ॥ କ୍ରମଦ୍ଧ୍ଵମଗ୍ନିନା ନାକମୁଖ୍ଯଗ୍ଂ ହସ୍ତେଷୁ ବିଭ୍ରତଃ । ଦିଵଃ ପୃଷ୍ଠଗ୍ଂ ସୁଵର୍ଗତ୍ଵା ମିଶ୍ରା ଦେଵେଭିରାଦ୍ଧ୍ଵମ୍ ॥ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅହମୁଦନ୍ତରିକ୍ଷ-ମା-ଽରୁହ-ମନ୍ତରିକ୍ଷା-ଦ୍ଦିଵମା-ଽରୁହମ୍ । ଦିଵୋ ନାକସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠା-ଥ୍ସୁଵର୍ଜ୍ଯୋତିରଗା- [ପୃଷ୍ଠା-ଥ୍ସୁଵର୍ଜ୍ଯୋତିରଗାମ୍, ଅହମ୍ ।] 21
-ମହମ୍ ॥ ସୁଵର୍ଯନ୍ତୋ ନାପେକ୍ଷନ୍ତ ଆ ଦ୍ଯାଗ୍ଂ ରୋହନ୍ତି ରୋଦସୀ । ଯଜ୍ଞଂ-ଯେଁ ଵିଶ୍ଵତୋଧାରଗ୍ଂ ସୁଵିଦ୍ଵାଗ୍ଂସୋ ଵିତେନିରେ ॥ ଅଗ୍ନେ ପ୍ରେହି ପ୍ରଥମୋ ଦେଵଯତା-ଞ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଦେଵାନାମୁତ ମର୍ତ୍ଯାନାମ୍ । ଇଯକ୍ଷମାଣା ଭୃଗୁଭି-ସ୍ସଜୋଷା-ସ୍ସୁଵର୍ଯନ୍ତୁ ଯଜମାନା-ସ୍ସ୍ଵସ୍ତି ॥ ନକ୍ତୋଷାସା ସମନସା ଵିରୂପେ ଧାପଯେତେ ଶିଶୁମେକଗ୍ଂ ସମୀଚୀ । ଦ୍ଯାଵା କ୍ଷାମା ରୁକ୍ମୋ ଅନ୍ତର୍ଵି ଭାତି ଦେଵା ଅଗ୍ନି-ନ୍ଧାରଯ-ନ୍ଦ୍ରଵିଣୋଦାଃ ॥ ଅଗ୍ନେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ [ଅଗ୍ନେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ଶତମୂର୍ଧଞ୍ଛତ-ନ୍ତେ] 22
ଶତମୂର୍ଧଞ୍ଛତ-ନ୍ତେ ପ୍ରାଣା-ସ୍ସହସ୍ରମପାନାଃ । ତ୍ଵଗ୍ଂ ସାହସ୍ରସ୍ଯ ରାଯ ଈଶିଷେ ତସ୍ମୈ ତେ ଵିଧେମ ଵାଜାଯ ସ୍ଵାହା ॥ ସୁପର୍ଣୋ-ଽସି ଗରୁତ୍ମା-ନ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଗ୍ଂ ସୀଦ ପୃଷ୍ଠେ ପୃଥିଵ୍ଯା-ସ୍ସୀଦ ଭାସା-ଽନ୍ତରିକ୍ଷମା ପୃଣ ଜ୍ଯୋତିଷା ଦିଵମୁତ୍ତଭାନ ତେଜସା ଦିଶ ଉ-ଦ୍ଦୃଗ୍ଂହ ॥ ଆଜୁହ୍ଵାନ-ସ୍ସୁପ୍ରତୀକଃ ପୁରସ୍ତାଦଗ୍ନେ ସ୍ଵାଂ-ଯୋଁନିମା ସୀଦ ସାଦ୍ଧ୍ଯା । ଅସ୍ମିନ୍-ଥ୍ସଧସ୍ଥେ ଅଦ୍ଧ୍ଯୁତ୍ତରସ୍ମିନ୍ ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା [ଅଦ୍ଧ୍ଯୁତ୍ତରସ୍ମିନ୍ ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵାଃ, ଯଜମାନଶ୍ଚ ସୀଦତ ।] 23
ଯଜମାନଶ୍ଚ ସୀଦତ ॥ ପ୍ରେଦ୍ଧୋ ଅଗ୍ନେ ଦୀଦିହି ପୁରୋ ନୋ-ଽଜସ୍ରଯା ସୂର୍ମ୍ଯା ଯଵିଷ୍ଠ । ତ୍ଵାଗ୍ଂ ଶଶ୍ଵନ୍ତ ଉପ ଯନ୍ତି ଵାଜାଃ ॥ ଵିଧେମ ତେ ପରମେ ଜନ୍ମନ୍ନଗ୍ନେ ଵିଧେମ ସ୍ତୋମୈରଵରେ ସଧସ୍ଥେ । ଯସ୍ମା-ଦ୍ଯୋନେରୁଦାରିଥା ଯଜେ ତ-ମ୍ପ୍ରତ୍ଵେ ହଵୀଗ୍ଂଷି ଜୁହୁରେ ସମିଦ୍ଧେ ॥ ତାଗ୍ଂ ସଵିତୁର୍ଵରେଣ୍ଯସ୍ଯ ଚିତ୍ରାମା-ଽହଂ-ଵୃଁଣେ ସୁମତିଂ-ଵିଁଶ୍ଵଜନ୍ଯାମ୍ । ଯାମସ୍ଯ କଣ୍ଵୋ ଅଦୁହ-ତ୍ପ୍ରପୀନାଗ୍ଂ ସହସ୍ରଧାରା- [ସହସ୍ରଧାରାମ୍, ପଯସା ମହୀ-ଙ୍ଗାମ୍ ।] 24
-ମ୍ପଯସା ମହୀ-ଙ୍ଗାମ୍ ॥ ସପ୍ତ ତେ ଅଗ୍ନେ ସମିଧଃ ସପ୍ତ ଜିହ୍ଵା-ସ୍ସପ୍ତର୍ଷଯ-ସ୍ସପ୍ତ ଧାମ ପ୍ରିଯାଣି । ସପ୍ତ ହୋତ୍ରା-ସ୍ସପ୍ତଧା ତ୍ଵା ଯଜନ୍ତି ସପ୍ତ ଯୋନୀରା ପୃଣସ୍ଵା ଘୃତେନ ॥ ଈଦୃ-ଞ୍ଚାନ୍ଯାଦୃ-ଞ୍ଚୈତାଦୃଞ୍ଚ ପ୍ରତିଦୃ-ଞ୍ଚ ମିତଶ୍ଚ ସମ୍ମିତଶ୍ଚ ସଭରାଃ ॥ ଶୁକ୍ରଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚ ଚିତ୍ରଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚ ସତ୍ଯଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାଗ୍ଶ୍ଚ ସତ୍ଯଶ୍ଚର୍ତପାଶ୍ଚାତ୍ଯଗ୍ଂହାଃ । 25
ଋତଜିଚ୍ଚ ସତ୍ଯଜିଚ୍ଚ ସେନଜିଚ୍ଚ ସୁଷେଣଶ୍ଚାନ୍ତ୍ଯମିତ୍ରଶ୍ଚ ଦୂରେ ଅମିତ୍ରଶ୍ଚ ଗଣଃ ॥ ଋତଶ୍ଚ ସତ୍ଯଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵଶ୍ଚ ଧରୁଣଶ୍ଚ ଧର୍ତା ଚ ଵିଧର୍ତା ଚ ଵିଧାରଯଃ ॥ ଈଦୃକ୍ଷାସ ଏତାଦୃକ୍ଷାସ ଊ ଷୁଣଃ ସଦୃକ୍ଷାସଃ ପ୍ରତିସଦୃକ୍ଷାସ ଏତନ । ମିତାସଶ୍ଚ ସମ୍ମିତାସଶ୍ଚ ନ ଊତଯେ ସଭରସୋ ମରୁତୋ ଯଜ୍ଞେ ଅସ୍ମିନ୍ନିନ୍ଦ୍ର-ନ୍ଦୈଵୀର୍ଵିଶୋ ମରୁତୋ-ଽନୁଵର୍ତ୍ମାନୋ ଯଥେନ୍ଦ୍ର-ନ୍ଦୈଵୀର୍ଵିଶୋ ମରୁତୋ-ଽନୁଵର୍ତ୍ମାନ ଏଵମିମଂ-ଯଁଜମାନ-ନ୍ଦୈଵୀଶ୍ଚ ଵିଶୋ ମାନୁଷୀଶ୍ଚାନୁଵର୍ତ୍ମାନୋ ଭଵନ୍ତୁ ॥ 26 ॥
-ମ୍ପଯସା ମହୀ-ଙ୍ଗାମ୍ ॥ ସପ୍ତ ତେ ଅଗ୍ନେ ସମିଧଃ ସପ୍ତ ଜିହ୍ଵା-ସ୍ସପ୍ତର୍ଷଯ-ସ୍ସପ୍ତ ଧାମ ପ୍ରିଯାଣି । ସପ୍ତ ହୋତ୍ରା-ସ୍ସପ୍ତଧା ତ୍ଵା ଯଜନ୍ତି ସପ୍ତ ଯୋନୀରା ପୃଣସ୍ଵା ଘୃତେନ ॥ ଈଦୃ-ଞ୍ଚାନ୍ଯାଦୃ-ଞ୍ଚୈତାଦୃଞ୍ଚ ପ୍ରତିଦୃ-ଞ୍ଚ ମିତଶ୍ଚ ସମ୍ମିତଶ୍ଚ ସଭରାଃ ॥ ଶୁକ୍ରଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚ ଚିତ୍ରଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚ ସତ୍ଯଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାଗ୍ଶ୍ଚ ସତ୍ଯଶ୍ଚର୍ତପାଶ୍ଚାତ୍ଯଗ୍ଂହାଃ । 25
ଋତଜିଚ୍ଚ ସତ୍ଯଜିଚ୍ଚ ସେନଜିଚ୍ଚ ସୁଷେଣଶ୍ଚାନ୍ତ୍ଯମିତ୍ରଶ୍ଚ ଦୂରେ ଅମିତ୍ରଶ୍ଚ ଗଣଃ ॥ ଋତଶ୍ଚ ସତ୍ଯଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵଶ୍ଚ ଧରୁଣଶ୍ଚ ଧର୍ତା ଚ ଵିଧର୍ତା ଚ ଵିଧାରଯଃ ॥ ଈଦୃକ୍ଷାସ ଏତାଦୃକ୍ଷାସ ଊ ଷୁଣଃ ସଦୃକ୍ଷାସଃ ପ୍ରତିସଦୃକ୍ଷାସ ଏତନ । ମିତାସଶ୍ଚ ସମ୍ମିତାସଶ୍ଚ ନ ଊତଯେ ସଭରସୋ ମରୁତୋ ଯଜ୍ଞେ ଅସ୍ମିନ୍ନିନ୍ଦ୍ର-ନ୍ଦୈଵୀର୍ଵିଶୋ ମରୁତୋ-ଽନୁଵର୍ତ୍ମାନୋ ଯଥେନ୍ଦ୍ର-ନ୍ଦୈଵୀର୍ଵିଶୋ ମରୁତୋ-ଽନୁଵର୍ତ୍ମାନ ଏଵମିମଂ-ଯଁଜମାନ-ନ୍ଦୈଵୀଶ୍ଚ ଵିଶୋ ମାନୁଷୀଶ୍ଚାନୁଵର୍ତ୍ମାନୋ ଭଵନ୍ତୁ ॥ 26 ॥
(ଅଗାଗ୍ଂ - ସହସ୍ରାକ୍ଷ - ଦେଵାଃ - ସହସ୍ରଧାରା - ମତ୍ଯଗ୍ଂହା - ଅନୁଵର୍ତ୍ମାନଃ - ଷୋଡଶ ଚ) (ଅ. 5)
ଜୀମୂତସ୍ଯେଵ ଭଵତି ପ୍ରତୀକଂ-ଯଁଦ୍ଵର୍ମୀ ଯାତି ସମଦାମୁପସ୍ଥେ । ଅନାଵିଦ୍ଧଯା ତନୁଵା ଜଯ ତ୍ଵଗ୍ଂ ସ ତ୍ଵା ଵର୍ମଣୋ ମହିମା ପିପର୍ତୁ ॥ ଧନ୍ଵନା ଗା ଧନ୍ଵନା-ଽଽଜି-ଞ୍ଜଯେମ ଧନ୍ଵନା ତୀଵ୍ରା-ସ୍ସମଦୋ ଜଯେମ । ଧନୁ-ଶ୍ଶତ୍ରୋରପକାମ-ଙ୍କୃଣୋତି ଧନ୍ଵନା ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଜଯେମ ॥ ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତୀଵେଦା ଗନୀଗନ୍ତି କର୍ଣ-ମ୍ପ୍ରିଯଗ୍ଂ ସଖାଯ-ମ୍ପରିଷସ୍ଵଜାନା । ଯୋଷେଵ ଶିଙ୍କ୍ତେ ଵିତତା-ଽଧି ଧନ୍ଵ- [ଧନ୍ଵନ୍ନ୍, ଜ୍ଯା ଇଯଗ୍ଂ] 27
-ଞ୍ଜ୍ଯା ଇଯଗ୍ଂ ସମନେ ପାରଯନ୍ତୀ ॥ ତେ ଆଚରନ୍ତୀ ସମନେଵ ଯୋଷା ମାତେଵ ପୁତ୍ର-ମ୍ବିଭୃତାମୁପସ୍ଥେ । ଅପ ଶତ୍ରୂନ୍ ଵିଦ୍ଧ୍ଯତାଗ୍ଂ ସଂଵିଁଦାନେ ଆର୍ତ୍ନୀ ଇମେ ଵିଷ୍ଫୁରନ୍ତୀ ଅମିତ୍ରାନ୍ ॥ ବହ୍ଵୀନା-ମ୍ପିତା ବହୁରସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶ୍ଚିଶ୍ଚା କୃଣୋତି ସମନା-ଽଵଗତ୍ଯ । ଇଷୁଧି-ସ୍ସଙ୍କାଃ ପୃତନାଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ ପୃଷ୍ଠେ ନିନଦ୍ଧୋ ଜଯତି ପ୍ରସୂତଃ ॥ ରଥେ ତିଷ୍ଠ-ନ୍ନଯତି ଵାଜିନଃ ପୁରୋ ଯତ୍ରଯତ୍ର କାମଯତେ ସୁଷାରଥିଃ । ଅଭୀଶୂନା-ମ୍ମହିମାନ- [ମହିମାନମ୍, ପନାଯତ ମନଃ] 28
-ମ୍ପନାଯତ ମନଃ ପଶ୍ଚାଦନୁ ଯଚ୍ଛନ୍ତି ରଶ୍ମଯଃ ॥ ତୀଵ୍ରା-ନ୍ଘୋଷାନ୍ କୃଣ୍ଵତେ ଵୃଷପାଣଯୋ-ଽଶ୍ଵା ରଥେଭି-ସ୍ସହ ଵାଜଯନ୍ତଃ । ଅଵକ୍ରାମନ୍ତଃ ପ୍ରପଦୈରମିତ୍ରାନ୍ କ୍ଷିଣନ୍ତି ଶତ୍ରୂଗ୍ଂରନପଵ୍ଯଯନ୍ତଃ ॥ ରଥଵାହନଗ୍ଂ ହଵିରସ୍ଯ ନାମ ଯତ୍ରା-ଽଽଯୁଧ-ନ୍ନିହିତମସ୍ଯ ଵର୍ମ । ତତ୍ରା ରଥମୁପ ଶଗ୍ମଗ୍ଂ ସଦେମ ଵିଶ୍ଵାହା ଵଯଗ୍ଂ ସୁମନସ୍ଯମାନାଃ ॥ ସ୍ଵାଦୁଷଗ୍ଂ ସଦଃ ପିତରୋ ଵଯୋଧାଃ କୃଚ୍ଛ୍ରେଶ୍ରିତ-ଶ୍ଶକ୍ତୀଵନ୍ତୋ ଗଭୀରାଃ । ଚିତ୍ରସେନା ଇଷୁବଲା ଅମୃଦ୍ଧ୍ରା-ସ୍ସତୋଵୀରା ଉରଵୋ ଵ୍ରାତସାହାଃ ॥ ବ୍ରାହ୍ମଣାସଃ [ବ୍ରାହ୍ମଣାସଃ, ପିତର-] 29
ପିତର-ସ୍ସୋମ୍ଯାସ-ଶ୍ଶିଵେ ନୋ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅନେହସା । ପୂଷା ନଃ ପାତୁ ଦୁରିତାଦୃତାଵୃଧୋ ରକ୍ଷା ମାକିର୍ନୋ ଅଘଶଗ୍ଂସ ଈଶତ ॥ ସୁପର୍ଣଂ-ଵଁସ୍ତେ ମୃଗୋ ଅସ୍ଯା ଦନ୍ତୋ ଗୋଭି-ସ୍ସନ୍ନଦ୍ଧା ପତତି ପ୍ରସୂତା । ଯତ୍ରା ନର-ସ୍ସ-ଞ୍ଚ ଵି ଚ ଦ୍ରଵନ୍ତି ତତ୍ରାସ୍ମଭ୍ଯମିଷଵ-ଶ୍ଶର୍ମ ଯଗ୍ଂସନ୍ନ୍ ॥ ଋଜୀତେ ପରି ଵୃଙ୍ଗ୍ଧି ନୋ-ଽଶ୍ମା ଭଵତୁ ନସ୍ତନୂଃ । ସୋମୋ ଅଧି ବ୍ରଵୀତୁ ନୋ-ଽଦିତି- [ନୋ-ଽଦିତିଃ, ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛତୁ ।] 30
-ଶ୍ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛତୁ ॥ ଆ ଜଙ୍ଘନ୍ତି ସାନ୍ଵେଷା-ଞ୍ଜଘନାଗ୍ଂ ଉପ ଜିଘ୍ନତେ । ଅଶ୍ଵାଜନି ପ୍ରଚେତସୋ-ଽଶ୍ଵାନ୍-ଥ୍ସମଥ୍ସୁ ଚୋଦଯ ॥ ଅହିରିଵ ଭୋଗୈଃ ପର୍ଯେତି ବାହୁ-ଞ୍ଜ୍ଯାଯା ହେତି-ମ୍ପରିବାଧମାନଃ । ହସ୍ତଘ୍ନୋ ଵିଶ୍ଵା ଵଯୁନାନି ଵିଦ୍ଵା-ନ୍ପୁମା-ନ୍ପୁମାଗ୍ଂସ-ମ୍ପରି ପାତୁ ଵିଶ୍ଵତଃ ॥ ଵନସ୍ପତେ ଵୀଡ୍ଵଙ୍ଗୋ ହି ଭୂଯା ଅସ୍ମ-ଥ୍ସଖା ପ୍ରତରଣ-ସ୍ସୁଵୀରଃ । ଗୋଭି-ସ୍ସନ୍ନଦ୍ଧୋ ଅସି ଵୀଡଯସ୍ଵା-ଽଽସ୍ଥାତା ତେ ଜଯତୁ ଜେତ୍ଵାନି ॥ ଦିଵଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପ- [ପରି, ଓଜ ଉ-ଦ୍ଭୃତଂ-] 31
-ର୍ଯୋଜ ଉ-ଦ୍ଭୃତଂ-ଵଁନସ୍ପତିଭ୍ଯଃ ପର୍ଯାଭୃତଗ୍ଂ ସହଃ । ଅପାମୋଜ୍ମାନ-ମ୍ପରି ଗୋଭିରାଵୃତମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଜ୍ରଗ୍ଂ ହଵିଷା ରଥଂ-ଯଁଜ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଜ୍ରୋ ମରୁତାମନୀକ-ମ୍ମିତ୍ରସ୍ଯ ଗର୍ଭୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ନାଭିଃ । ସେମା-ନ୍ନୋ ହଵ୍ଯଦାତି-ଞ୍ଜୁଷାଣୋ ଦେଵ ରଥ ପ୍ରତି ହଵ୍ଯା ଗୃଭାଯ ॥ ଉପ ଶ୍ଵାସଯ ପୃଥିଵୀମୁତ ଦ୍ଯା-ମ୍ପୁରୁତ୍ରା ତେ ମନୁତାଂ-ଵିଁଷ୍ଠିତ-ଞ୍ଜଗତ୍ । ସ ଦୁନ୍ଦୁଭେ ସଜୂରିନ୍ଦ୍ରେଣ ଦେଵୈର୍ଦୂରା- [ଦେଵୈର୍ଦୂରାତ୍, ଦଵୀଯୋ] 32
-ଦ୍ଦଵୀଯୋ ଅପସେଧ ଶତ୍ରୂନ୍ ॥ ଆ କ୍ରନ୍ଦଯ ବଲମୋଜୋ ନ ଆ ଧା ନିଷ୍ଟନିହି ଦୁରିତା ବାଧମାନଃ । ଅପ ପ୍ରୋଥ ଦୁନ୍ଦୁଭେ ଦୁଚ୍ଛୁନାଗ୍ଂ ଇତ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମୁଷ୍ଟିରସି ଵୀଡଯସ୍ଵ ॥ ଆ-ଽମୂରଜ ପ୍ରତ୍ଯାଵର୍ତଯେମାଃ କେତୁମ-ଦ୍ଦୁନ୍ଦୁଭି ର୍ଵାଵଦୀତି । ସମଶ୍ଵପର୍ଣାଶ୍ଚରନ୍ତି ନୋ ନରୋ-ଽସ୍ମାକମିନ୍ଦ୍ର ରଥିନୋ ଜଯନ୍ତୁ ॥ 33 ॥
ଜୀମୂତସ୍ଯେଵ ଭଵତି ପ୍ରତୀକଂ-ଯଁଦ୍ଵର୍ମୀ ଯାତି ସମଦାମୁପସ୍ଥେ । ଅନାଵିଦ୍ଧଯା ତନୁଵା ଜଯ ତ୍ଵଗ୍ଂ ସ ତ୍ଵା ଵର୍ମଣୋ ମହିମା ପିପର୍ତୁ ॥ ଧନ୍ଵନା ଗା ଧନ୍ଵନା-ଽଽଜି-ଞ୍ଜଯେମ ଧନ୍ଵନା ତୀଵ୍ରା-ସ୍ସମଦୋ ଜଯେମ । ଧନୁ-ଶ୍ଶତ୍ରୋରପକାମ-ଙ୍କୃଣୋତି ଧନ୍ଵନା ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଜଯେମ ॥ ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତୀଵେଦା ଗନୀଗନ୍ତି କର୍ଣ-ମ୍ପ୍ରିଯଗ୍ଂ ସଖାଯ-ମ୍ପରିଷସ୍ଵଜାନା । ଯୋଷେଵ ଶିଙ୍କ୍ତେ ଵିତତା-ଽଧି ଧନ୍ଵ- [ଧନ୍ଵନ୍ନ୍, ଜ୍ଯା ଇଯଗ୍ଂ] 27
-ଞ୍ଜ୍ଯା ଇଯଗ୍ଂ ସମନେ ପାରଯନ୍ତୀ ॥ ତେ ଆଚରନ୍ତୀ ସମନେଵ ଯୋଷା ମାତେଵ ପୁତ୍ର-ମ୍ବିଭୃତାମୁପସ୍ଥେ । ଅପ ଶତ୍ରୂନ୍ ଵିଦ୍ଧ୍ଯତାଗ୍ଂ ସଂଵିଁଦାନେ ଆର୍ତ୍ନୀ ଇମେ ଵିଷ୍ଫୁରନ୍ତୀ ଅମିତ୍ରାନ୍ ॥ ବହ୍ଵୀନା-ମ୍ପିତା ବହୁରସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶ୍ଚିଶ୍ଚା କୃଣୋତି ସମନା-ଽଵଗତ୍ଯ । ଇଷୁଧି-ସ୍ସଙ୍କାଃ ପୃତନାଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ ପୃଷ୍ଠେ ନିନଦ୍ଧୋ ଜଯତି ପ୍ରସୂତଃ ॥ ରଥେ ତିଷ୍ଠ-ନ୍ନଯତି ଵାଜିନଃ ପୁରୋ ଯତ୍ରଯତ୍ର କାମଯତେ ସୁଷାରଥିଃ । ଅଭୀଶୂନା-ମ୍ମହିମାନ- [ମହିମାନମ୍, ପନାଯତ ମନଃ] 28
-ମ୍ପନାଯତ ମନଃ ପଶ୍ଚାଦନୁ ଯଚ୍ଛନ୍ତି ରଶ୍ମଯଃ ॥ ତୀଵ୍ରା-ନ୍ଘୋଷାନ୍ କୃଣ୍ଵତେ ଵୃଷପାଣଯୋ-ଽଶ୍ଵା ରଥେଭି-ସ୍ସହ ଵାଜଯନ୍ତଃ । ଅଵକ୍ରାମନ୍ତଃ ପ୍ରପଦୈରମିତ୍ରାନ୍ କ୍ଷିଣନ୍ତି ଶତ୍ରୂଗ୍ଂରନପଵ୍ଯଯନ୍ତଃ ॥ ରଥଵାହନଗ୍ଂ ହଵିରସ୍ଯ ନାମ ଯତ୍ରା-ଽଽଯୁଧ-ନ୍ନିହିତମସ୍ଯ ଵର୍ମ । ତତ୍ରା ରଥମୁପ ଶଗ୍ମଗ୍ଂ ସଦେମ ଵିଶ୍ଵାହା ଵଯଗ୍ଂ ସୁମନସ୍ଯମାନାଃ ॥ ସ୍ଵାଦୁଷଗ୍ଂ ସଦଃ ପିତରୋ ଵଯୋଧାଃ କୃଚ୍ଛ୍ରେଶ୍ରିତ-ଶ୍ଶକ୍ତୀଵନ୍ତୋ ଗଭୀରାଃ । ଚିତ୍ରସେନା ଇଷୁବଲା ଅମୃଦ୍ଧ୍ରା-ସ୍ସତୋଵୀରା ଉରଵୋ ଵ୍ରାତସାହାଃ ॥ ବ୍ରାହ୍ମଣାସଃ [ବ୍ରାହ୍ମଣାସଃ, ପିତର-] 29
ପିତର-ସ୍ସୋମ୍ଯାସ-ଶ୍ଶିଵେ ନୋ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅନେହସା । ପୂଷା ନଃ ପାତୁ ଦୁରିତାଦୃତାଵୃଧୋ ରକ୍ଷା ମାକିର୍ନୋ ଅଘଶଗ୍ଂସ ଈଶତ ॥ ସୁପର୍ଣଂ-ଵଁସ୍ତେ ମୃଗୋ ଅସ୍ଯା ଦନ୍ତୋ ଗୋଭି-ସ୍ସନ୍ନଦ୍ଧା ପତତି ପ୍ରସୂତା । ଯତ୍ରା ନର-ସ୍ସ-ଞ୍ଚ ଵି ଚ ଦ୍ରଵନ୍ତି ତତ୍ରାସ୍ମଭ୍ଯମିଷଵ-ଶ୍ଶର୍ମ ଯଗ୍ଂସନ୍ନ୍ ॥ ଋଜୀତେ ପରି ଵୃଙ୍ଗ୍ଧି ନୋ-ଽଶ୍ମା ଭଵତୁ ନସ୍ତନୂଃ । ସୋମୋ ଅଧି ବ୍ରଵୀତୁ ନୋ-ଽଦିତି- [ନୋ-ଽଦିତିଃ, ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛତୁ ।] 30
-ଶ୍ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛତୁ ॥ ଆ ଜଙ୍ଘନ୍ତି ସାନ୍ଵେଷା-ଞ୍ଜଘନାଗ୍ଂ ଉପ ଜିଘ୍ନତେ । ଅଶ୍ଵାଜନି ପ୍ରଚେତସୋ-ଽଶ୍ଵାନ୍-ଥ୍ସମଥ୍ସୁ ଚୋଦଯ ॥ ଅହିରିଵ ଭୋଗୈଃ ପର୍ଯେତି ବାହୁ-ଞ୍ଜ୍ଯାଯା ହେତି-ମ୍ପରିବାଧମାନଃ । ହସ୍ତଘ୍ନୋ ଵିଶ୍ଵା ଵଯୁନାନି ଵିଦ୍ଵା-ନ୍ପୁମା-ନ୍ପୁମାଗ୍ଂସ-ମ୍ପରି ପାତୁ ଵିଶ୍ଵତଃ ॥ ଵନସ୍ପତେ ଵୀଡ୍ଵଙ୍ଗୋ ହି ଭୂଯା ଅସ୍ମ-ଥ୍ସଖା ପ୍ରତରଣ-ସ୍ସୁଵୀରଃ । ଗୋଭି-ସ୍ସନ୍ନଦ୍ଧୋ ଅସି ଵୀଡଯସ୍ଵା-ଽଽସ୍ଥାତା ତେ ଜଯତୁ ଜେତ୍ଵାନି ॥ ଦିଵଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପ- [ପରି, ଓଜ ଉ-ଦ୍ଭୃତଂ-] 31
-ର୍ଯୋଜ ଉ-ଦ୍ଭୃତଂ-ଵଁନସ୍ପତିଭ୍ଯଃ ପର୍ଯାଭୃତଗ୍ଂ ସହଃ । ଅପାମୋଜ୍ମାନ-ମ୍ପରି ଗୋଭିରାଵୃତମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଜ୍ରଗ୍ଂ ହଵିଷା ରଥଂ-ଯଁଜ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଜ୍ରୋ ମରୁତାମନୀକ-ମ୍ମିତ୍ରସ୍ଯ ଗର୍ଭୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ନାଭିଃ । ସେମା-ନ୍ନୋ ହଵ୍ଯଦାତି-ଞ୍ଜୁଷାଣୋ ଦେଵ ରଥ ପ୍ରତି ହଵ୍ଯା ଗୃଭାଯ ॥ ଉପ ଶ୍ଵାସଯ ପୃଥିଵୀମୁତ ଦ୍ଯା-ମ୍ପୁରୁତ୍ରା ତେ ମନୁତାଂ-ଵିଁଷ୍ଠିତ-ଞ୍ଜଗତ୍ । ସ ଦୁନ୍ଦୁଭେ ସଜୂରିନ୍ଦ୍ରେଣ ଦେଵୈର୍ଦୂରା- [ଦେଵୈର୍ଦୂରାତ୍, ଦଵୀଯୋ] 32
-ଦ୍ଦଵୀଯୋ ଅପସେଧ ଶତ୍ରୂନ୍ ॥ ଆ କ୍ରନ୍ଦଯ ବଲମୋଜୋ ନ ଆ ଧା ନିଷ୍ଟନିହି ଦୁରିତା ବାଧମାନଃ । ଅପ ପ୍ରୋଥ ଦୁନ୍ଦୁଭେ ଦୁଚ୍ଛୁନାଗ୍ଂ ଇତ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମୁଷ୍ଟିରସି ଵୀଡଯସ୍ଵ ॥ ଆ-ଽମୂରଜ ପ୍ରତ୍ଯାଵର୍ତଯେମାଃ କେତୁମ-ଦ୍ଦୁନ୍ଦୁଭି ର୍ଵାଵଦୀତି । ସମଶ୍ଵପର୍ଣାଶ୍ଚରନ୍ତି ନୋ ନରୋ-ଽସ୍ମାକମିନ୍ଦ୍ର ରଥିନୋ ଜଯନ୍ତୁ ॥ 33 ॥
(ଧନ୍ଵନ୍ - ମହିମାନଂ - ବ୍ରାହ୍ମଣାସୋ - ଽଦିତିଃ - ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପରି - ଦୂରା - ଦେକଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 6)
ଯଦକ୍ରନ୍ଦଃ ପ୍ରଥମ-ଞ୍ଜାଯମାନ ଉଦ୍ଯନ୍-ଥ୍ସମୁଦ୍ରାଦୁତ ଵା ପୁରୀଷାତ୍ । ଶ୍ଯେନସ୍ଯ ପକ୍ଷା ହରିଣସ୍ଯ ବାହୂ ଉପସ୍ତୁତ୍ଯ-ମ୍ମହି ଜାତ-ନ୍ତେ ଅର୍ଵନ୍ନ୍ ॥ ଯମେନ ଦତ୍ତ-ନ୍ତ୍ରିତ ଏନମାଯୁନଗିନ୍ଦ୍ର ଏଣ-ମ୍ପ୍ରଥମୋ ଅଦ୍ଧ୍ଯତିଷ୍ଠତ୍ । ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଅସ୍ଯ ରଶନାମ-ଗୃଭ୍ଣା-ଥ୍ସୂରାଦଶ୍ଵଂ-ଵଁସଵୋ ନିରତଷ୍ଟ ॥ ଅସି ଯମୋ ଅସ୍ଯାଦିତ୍ଯୋ ଅର୍ଵନ୍ନସି ତ୍ରିତୋ ଗୁହ୍ଯେନ ଵ୍ରତେନ । ଅସି ସୋମେନ ସମଯା ଵିପୃକ୍ତ [ଵିପୃକ୍ତଃ, ଆହୁସ୍ତେ ତ୍ରୀଣି ଦିଵି ବନ୍ଧନାନି ।] 34
ଆହୁସ୍ତେ ତ୍ରୀଣି ଦିଵି ବନ୍ଧନାନି ॥ ତ୍ରୀଣି ତ ଆହୁର୍ଦିଵି ବନ୍ଧନାନି ତ୍ରୀଣ୍ଯଫ୍ସୁ ତ୍ରୀଣ୍ଯନ୍ତ-ସ୍ସମୁଦ୍ରେ । ଉତେଵ ମେ ଵରୁଣଶ୍ଛନ୍-ଥ୍ସ୍ଯର୍ଵନ୍. ଯତ୍ରା ତ ଆହୁଃ ପରମ-ଞ୍ଜନିତ୍ରମ୍ ॥ ଇମା ତେ ଵାଜିନ୍ନଵମାର୍ଜନାନୀମା ଶଫାନାଗ୍ଂ ସନିତୁର୍ନିଧାନା । ଅତ୍ରା ତେ ଭଦ୍ରା ରଶନା ଅପଶ୍ଯମୃତସ୍ଯ ଯା ଅଭିରକ୍ଷନ୍ତି ଗୋପାଃ ॥ ଆତ୍ମାନ-ନ୍ତେ ମନସା-ଽଽରାଦଜାନାମଵୋ ଦିଵା [ ] 35
ପତଯନ୍ତ-ମ୍ପତଙ୍ଗମ୍ । ଶିରୋ ଅପଶ୍ଯ-ମ୍ପଥିଭିଃ ସୁଗେଭିରରେଣୁଭିର୍ଜେହମାନ-ମ୍ପତତ୍ରି ॥ ଅତ୍ରା ତେ ରୂପମୁତ୍ତମମପଶ୍ଯ-ଞ୍ଜିଗୀଷମାଣମିଷ ଆ ପଦେ ଗୋଃ । ଯଦା ତେ ମର୍ତୋ ଅନୁ ଭୋଗମାନଡାଦି-ଦ୍ଗ୍ରସିଷ୍ଠ ଓଷଧୀରଜୀଗଃ ॥ ଅନୁ ତ୍ଵା ରଥୋ ଅନୁ ମର୍ଯୋ ଅର୍ଵନ୍ନନୁ ଗାଵୋ-ଽନୁ ଭଗଃ କନୀନାମ୍ । ଅନୁ ଵ୍ରାତାସସ୍ତଵ ସଖ୍ଯମୀଯୁରନୁ ଦେଵା ମମିରେ ଵୀର୍ଯ- [ଵୀର୍ଯମ୍, ତେ ।] 36
-ନ୍ତେ ॥ ହିରଣ୍ଯଶୃଙ୍ଗୋ-ଽଯୋ ଅସ୍ଯ ପାଦା ମନୋଜଵା ଅଵର ଇନ୍ଦ୍ର ଆସୀତ୍ । ଦେଵା ଇଦସ୍ଯ ହଵିରଦ୍ଯମାଯନ୍. ଯୋ ଅର୍ଵନ୍ତ-ମ୍ପ୍ରଥମୋ ଅଦ୍ଧ୍ଯତିଷ୍ଠତ୍ ॥ ଈର୍ମାନ୍ତାସ-ସ୍ସିଲିକମଦ୍ଧ୍ଯମାସ-ସ୍ସଗ୍ଂ ଶୂରଣାସୋ ଦିଵ୍ଯାସୋ ଅତ୍ଯାଃ । ହଗ୍ଂସା ଇଵ ଶ୍ରେଣିଶୋ ଯତନ୍ତେ ଯଦାକ୍ଷିଷୁର୍ଦିଵ୍ଯ-ମଜ୍ମମଶ୍ଵାଃ ॥ ତଵ ଶରୀର-ମ୍ପତଯିଷ୍ଣ୍ଵର୍ଵ-ନ୍ତଵ ଚିତ୍ତଂ-ଵାଁତ ଇଵ ଧ୍ରଜୀମାନ୍ । ତଵ ଶୃଙ୍ଗାଣି ଵିଷ୍ଠିତା ପୁରୁତ୍ରା-ଽରଣ୍ଯେଷୁ ଜର୍ଭୁରାଣା ଚରନ୍ତି ॥ ଉପ [ଉପ, ପ୍ରାଗାଚ୍ଛସନଂ-] 37
ପ୍ରାଗାଚ୍ଛସନଂ-ଵାଁଜ୍ଯର୍ଵା ଦେଵଦ୍ରୀଚା ମନସା ଦୀଦ୍ଧ୍ଯାନଃ । ଅଜଃ ପୁରୋ ନୀଯତେ ନାଭିରସ୍ଯାନୁ ପଶ୍ଚା-ତ୍କଵଯୋ ଯନ୍ତି ରେଭାଃ ॥ ଉପ ପ୍ରାଗା-ତ୍ପରମଂ-ଯଁ-ଥ୍ସଧସ୍ଥମର୍ଵାଗ୍ଂ ଅଚ୍ଛା ପିତର-ମ୍ମାତର-ଞ୍ଚ । ଅଦ୍ଯା ଦେଵାନ୍ ଜୁଷ୍ଟତମୋ ହି ଗମ୍ଯା ଅଥା-ଽଽଶାସ୍ତେ ଦାଶୁଷେ ଵାର୍ଯାଣି ॥ 38 ॥
ଯଦକ୍ରନ୍ଦଃ ପ୍ରଥମ-ଞ୍ଜାଯମାନ ଉଦ୍ଯନ୍-ଥ୍ସମୁଦ୍ରାଦୁତ ଵା ପୁରୀଷାତ୍ । ଶ୍ଯେନସ୍ଯ ପକ୍ଷା ହରିଣସ୍ଯ ବାହୂ ଉପସ୍ତୁତ୍ଯ-ମ୍ମହି ଜାତ-ନ୍ତେ ଅର୍ଵନ୍ନ୍ ॥ ଯମେନ ଦତ୍ତ-ନ୍ତ୍ରିତ ଏନମାଯୁନଗିନ୍ଦ୍ର ଏଣ-ମ୍ପ୍ରଥମୋ ଅଦ୍ଧ୍ଯତିଷ୍ଠତ୍ । ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଅସ୍ଯ ରଶନାମ-ଗୃଭ୍ଣା-ଥ୍ସୂରାଦଶ୍ଵଂ-ଵଁସଵୋ ନିରତଷ୍ଟ ॥ ଅସି ଯମୋ ଅସ୍ଯାଦିତ୍ଯୋ ଅର୍ଵନ୍ନସି ତ୍ରିତୋ ଗୁହ୍ଯେନ ଵ୍ରତେନ । ଅସି ସୋମେନ ସମଯା ଵିପୃକ୍ତ [ଵିପୃକ୍ତଃ, ଆହୁସ୍ତେ ତ୍ରୀଣି ଦିଵି ବନ୍ଧନାନି ।] 34
ଆହୁସ୍ତେ ତ୍ରୀଣି ଦିଵି ବନ୍ଧନାନି ॥ ତ୍ରୀଣି ତ ଆହୁର୍ଦିଵି ବନ୍ଧନାନି ତ୍ରୀଣ୍ଯଫ୍ସୁ ତ୍ରୀଣ୍ଯନ୍ତ-ସ୍ସମୁଦ୍ରେ । ଉତେଵ ମେ ଵରୁଣଶ୍ଛନ୍-ଥ୍ସ୍ଯର୍ଵନ୍. ଯତ୍ରା ତ ଆହୁଃ ପରମ-ଞ୍ଜନିତ୍ରମ୍ ॥ ଇମା ତେ ଵାଜିନ୍ନଵମାର୍ଜନାନୀମା ଶଫାନାଗ୍ଂ ସନିତୁର୍ନିଧାନା । ଅତ୍ରା ତେ ଭଦ୍ରା ରଶନା ଅପଶ୍ଯମୃତସ୍ଯ ଯା ଅଭିରକ୍ଷନ୍ତି ଗୋପାଃ ॥ ଆତ୍ମାନ-ନ୍ତେ ମନସା-ଽଽରାଦଜାନାମଵୋ ଦିଵା [ ] 35
ପତଯନ୍ତ-ମ୍ପତଙ୍ଗମ୍ । ଶିରୋ ଅପଶ୍ଯ-ମ୍ପଥିଭିଃ ସୁଗେଭିରରେଣୁଭିର୍ଜେହମାନ-ମ୍ପତତ୍ରି ॥ ଅତ୍ରା ତେ ରୂପମୁତ୍ତମମପଶ୍ଯ-ଞ୍ଜିଗୀଷମାଣମିଷ ଆ ପଦେ ଗୋଃ । ଯଦା ତେ ମର୍ତୋ ଅନୁ ଭୋଗମାନଡାଦି-ଦ୍ଗ୍ରସିଷ୍ଠ ଓଷଧୀରଜୀଗଃ ॥ ଅନୁ ତ୍ଵା ରଥୋ ଅନୁ ମର୍ଯୋ ଅର୍ଵନ୍ନନୁ ଗାଵୋ-ଽନୁ ଭଗଃ କନୀନାମ୍ । ଅନୁ ଵ୍ରାତାସସ୍ତଵ ସଖ୍ଯମୀଯୁରନୁ ଦେଵା ମମିରେ ଵୀର୍ଯ- [ଵୀର୍ଯମ୍, ତେ ।] 36
-ନ୍ତେ ॥ ହିରଣ୍ଯଶୃଙ୍ଗୋ-ଽଯୋ ଅସ୍ଯ ପାଦା ମନୋଜଵା ଅଵର ଇନ୍ଦ୍ର ଆସୀତ୍ । ଦେଵା ଇଦସ୍ଯ ହଵିରଦ୍ଯମାଯନ୍. ଯୋ ଅର୍ଵନ୍ତ-ମ୍ପ୍ରଥମୋ ଅଦ୍ଧ୍ଯତିଷ୍ଠତ୍ ॥ ଈର୍ମାନ୍ତାସ-ସ୍ସିଲିକମଦ୍ଧ୍ଯମାସ-ସ୍ସଗ୍ଂ ଶୂରଣାସୋ ଦିଵ୍ଯାସୋ ଅତ୍ଯାଃ । ହଗ୍ଂସା ଇଵ ଶ୍ରେଣିଶୋ ଯତନ୍ତେ ଯଦାକ୍ଷିଷୁର୍ଦିଵ୍ଯ-ମଜ୍ମମଶ୍ଵାଃ ॥ ତଵ ଶରୀର-ମ୍ପତଯିଷ୍ଣ୍ଵର୍ଵ-ନ୍ତଵ ଚିତ୍ତଂ-ଵାଁତ ଇଵ ଧ୍ରଜୀମାନ୍ । ତଵ ଶୃଙ୍ଗାଣି ଵିଷ୍ଠିତା ପୁରୁତ୍ରା-ଽରଣ୍ଯେଷୁ ଜର୍ଭୁରାଣା ଚରନ୍ତି ॥ ଉପ [ଉପ, ପ୍ରାଗାଚ୍ଛସନଂ-] 37
ପ୍ରାଗାଚ୍ଛସନଂ-ଵାଁଜ୍ଯର୍ଵା ଦେଵଦ୍ରୀଚା ମନସା ଦୀଦ୍ଧ୍ଯାନଃ । ଅଜଃ ପୁରୋ ନୀଯତେ ନାଭିରସ୍ଯାନୁ ପଶ୍ଚା-ତ୍କଵଯୋ ଯନ୍ତି ରେଭାଃ ॥ ଉପ ପ୍ରାଗା-ତ୍ପରମଂ-ଯଁ-ଥ୍ସଧସ୍ଥମର୍ଵାଗ୍ଂ ଅଚ୍ଛା ପିତର-ମ୍ମାତର-ଞ୍ଚ । ଅଦ୍ଯା ଦେଵାନ୍ ଜୁଷ୍ଟତମୋ ହି ଗମ୍ଯା ଅଥା-ଽଽଶାସ୍ତେ ଦାଶୁଷେ ଵାର୍ଯାଣି ॥ 38 ॥
(ଵିପୃକ୍ତୋ - ଦିଵା - ଵୀର୍ଯ - ମୁପୈ - କାନ୍ନଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 7)
ମା ନୋ ମିତ୍ରୋ ଵରୁଣୋ ଅର୍ଯମା-ଽଽଯୁରିନ୍ଦ୍ର ଋଭୁକ୍ଷା ମରୁତଃ ପରି ଖ୍ଯନ୍ନ୍ । ଯ-ଦ୍ଵାଜିନୋ ଦେଵଜାତସ୍ଯ ସପ୍ତେଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମୋ ଵିଦଥେ ଵୀର୍ଯାଣି ॥ ଯନ୍ନିର୍ଣିଜା ରେକ୍ଣସା ପ୍ରାଵୃତସ୍ଯ ରାତି-ଙ୍ଗୃଭୀତା-ମ୍ମୁଖତୋ ନଯନ୍ତି । ସୁପ୍ରାଙଜୋ ମେମ୍ଯ-ଦ୍ଵିଶ୍ଵରୂପ ଇନ୍ଦ୍ରାପୂଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରିଯମପ୍ଯେତି ପାଥଃ ॥ ଏଷ ଚ୍ଛାଗଃ ପୁରୋ ଅଶ୍ଵେନ ଵାଜିନା ପୂଷ୍ଣୋ ଭାଗୋ ନୀଯତେ ଵିଶ୍ଵଦେଵ୍ଯଃ । ଅଭିପ୍ରିଯଂ-ଯଁ-ତ୍ପୁରୋଡାଶମର୍ଵତା ତ୍ଵଷ୍ଟେ- [ତ୍ଵଷ୍ଟେତ୍, ଏନଗ୍ଂ ସୌଶ୍ରଵସାଯ ଜିନ୍ଵତି ।] 39
-ଦେନଗ୍ଂ ସୌଶ୍ରଵସାଯ ଜିନ୍ଵତି ॥ ଯଦ୍ଧଵିଷ୍ଯମୃତୁଶୋ ଦେଵଯାନ-ନ୍ତ୍ରିର୍ମାନୁଷାଃ ପର୍ଯଶ୍ଵ-ନ୍ନଯନ୍ତି । ଅତ୍ରା ପୂଷ୍ଣଃ ପ୍ରଥମୋ ଭାଗ ଏତି ଯଜ୍ଞ-ନ୍ଦେଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରତିଵେଦଯନ୍ନଜଃ ॥ ହୋତା-ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁରାଵଯା ଅଗ୍ନିମିନ୍ଧୋ ଗ୍ରାଵଗ୍ରାଭ ଉତ ଶଗ୍ଗ୍ସ୍ତା ସୁଵିପ୍ରଃ । ତେନ ଯଜ୍ଞେନ ସ୍ଵରଙ୍କୃତେନ ସ୍ଵିଷ୍ଟେନ ଵକ୍ଷଣା ଆ ପୃଣଦ୍ଧ୍ଵମ୍ ॥ ଯୂପଵ୍ରସ୍କା ଉତ ଯେ ଯୂପଵାହାଶ୍ଚଷାଲଂ-ଯେଁ ଅଶ୍ଵଯୂପାଯ ତକ୍ଷତି । ଯେ ଚାର୍ଵତେ ପଚନଗ୍ଂ ସଭଂରନ୍ତ୍ଯୁତୋ [ ] 40
ତେଷା-ମଭିଗୂର୍ତିର୍ନ ଇନ୍ଵତୁ ॥ ଉପ ପ୍ରାଗା-ଥ୍ସୁମନ୍ମେ-ଽଧାଯି ମନ୍ମ ଦେଵାନାମାଶା ଉପ ଵୀତପୃଷ୍ଠଃ । ଅନ୍ଵେନଂ-ଵିଁପ୍ରା ଋଷଯୋ ମଦନ୍ତି ଦେଵାନା-ମ୍ପୁଷ୍ଟେ ଚକୃମା ସୁବନ୍ଧୁମ୍ ॥ ଯ-ଦ୍ଵାଜିନୋ ଦାମ ସଦାନ୍ନମର୍ଵତୋ ଯା ଶୀର୍ଷଣ୍ଯା ରଶନା ରଜ୍ଜୁରସ୍ଯ । ଯଦ୍ଵା ଘାସ୍ଯ ପ୍ରଭୃତମାସ୍ଯେ ତୃଣଗ୍ଂ ସର୍ଵା ତା ତେ ଅପି ଦେଵେଷ୍ଵସ୍ତୁ ॥ ଯଦଶ୍ଵସ୍ଯ କ୍ରଵିଷୋ [ଯଦଶ୍ଵସ୍ଯ କ୍ରଵିଷଃ, ମକ୍ଷିକା-ଽଽଶ] 41
ମକ୍ଷିକା-ଽଽଶ ଯଦ୍ଵା ସ୍ଵରୌ ସ୍ଵଧିତୌ ରିପ୍ତମସ୍ତି । ଯଦ୍ଧସ୍ତଯୋ-ଶ୍ଶମିତୁର୍ଯନ୍ନଖେଷୁ ସର୍ଵା ତା ତେ ଅପି ଦେଵେଷ୍ଵସ୍ତୁ ॥ ଯଦୂଵଦ୍ଧ୍ଯମୁଦରସ୍ଯାପଵାତି ଯ ଆମସ୍ଯ କ୍ରଵିଷୋ ଗନ୍ଧୋ ଅସ୍ତି । ସୁକୃତା ତଚ୍ଛମିତାରଃ କୃଣ୍ଵନ୍ତୂତ ମେଧଗ୍ଂ ଶୃତପାକ-ମ୍ପଚନ୍ତୁ ॥ ଯ-ତ୍ତେ ଗାତ୍ରାଦଗ୍ନିନା ପଚ୍ଯମାନାଦଭି ଶୂଲ-ନ୍ନିହତସ୍ଯାଵଧାଵତି । ମା ତ-ଦ୍ଭୂମ୍ଯାମା ଶ୍ରିଷ ( )-ନ୍ମା ତୃଣେଷୁ ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତଦୁଶଦ୍ଭ୍ଯୋ ରାତମସ୍ତୁ ॥ 42 ॥
ମା ନୋ ମିତ୍ରୋ ଵରୁଣୋ ଅର୍ଯମା-ଽଽଯୁରିନ୍ଦ୍ର ଋଭୁକ୍ଷା ମରୁତଃ ପରି ଖ୍ଯନ୍ନ୍ । ଯ-ଦ୍ଵାଜିନୋ ଦେଵଜାତସ୍ଯ ସପ୍ତେଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମୋ ଵିଦଥେ ଵୀର୍ଯାଣି ॥ ଯନ୍ନିର୍ଣିଜା ରେକ୍ଣସା ପ୍ରାଵୃତସ୍ଯ ରାତି-ଙ୍ଗୃଭୀତା-ମ୍ମୁଖତୋ ନଯନ୍ତି । ସୁପ୍ରାଙଜୋ ମେମ୍ଯ-ଦ୍ଵିଶ୍ଵରୂପ ଇନ୍ଦ୍ରାପୂଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରିଯମପ୍ଯେତି ପାଥଃ ॥ ଏଷ ଚ୍ଛାଗଃ ପୁରୋ ଅଶ୍ଵେନ ଵାଜିନା ପୂଷ୍ଣୋ ଭାଗୋ ନୀଯତେ ଵିଶ୍ଵଦେଵ୍ଯଃ । ଅଭିପ୍ରିଯଂ-ଯଁ-ତ୍ପୁରୋଡାଶମର୍ଵତା ତ୍ଵଷ୍ଟେ- [ତ୍ଵଷ୍ଟେତ୍, ଏନଗ୍ଂ ସୌଶ୍ରଵସାଯ ଜିନ୍ଵତି ।] 39
-ଦେନଗ୍ଂ ସୌଶ୍ରଵସାଯ ଜିନ୍ଵତି ॥ ଯଦ୍ଧଵିଷ୍ଯମୃତୁଶୋ ଦେଵଯାନ-ନ୍ତ୍ରିର୍ମାନୁଷାଃ ପର୍ଯଶ୍ଵ-ନ୍ନଯନ୍ତି । ଅତ୍ରା ପୂଷ୍ଣଃ ପ୍ରଥମୋ ଭାଗ ଏତି ଯଜ୍ଞ-ନ୍ଦେଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରତିଵେଦଯନ୍ନଜଃ ॥ ହୋତା-ଽଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁରାଵଯା ଅଗ୍ନିମିନ୍ଧୋ ଗ୍ରାଵଗ୍ରାଭ ଉତ ଶଗ୍ଗ୍ସ୍ତା ସୁଵିପ୍ରଃ । ତେନ ଯଜ୍ଞେନ ସ୍ଵରଙ୍କୃତେନ ସ୍ଵିଷ୍ଟେନ ଵକ୍ଷଣା ଆ ପୃଣଦ୍ଧ୍ଵମ୍ ॥ ଯୂପଵ୍ରସ୍କା ଉତ ଯେ ଯୂପଵାହାଶ୍ଚଷାଲଂ-ଯେଁ ଅଶ୍ଵଯୂପାଯ ତକ୍ଷତି । ଯେ ଚାର୍ଵତେ ପଚନଗ୍ଂ ସଭଂରନ୍ତ୍ଯୁତୋ [ ] 40
ତେଷା-ମଭିଗୂର୍ତିର୍ନ ଇନ୍ଵତୁ ॥ ଉପ ପ୍ରାଗା-ଥ୍ସୁମନ୍ମେ-ଽଧାଯି ମନ୍ମ ଦେଵାନାମାଶା ଉପ ଵୀତପୃଷ୍ଠଃ । ଅନ୍ଵେନଂ-ଵିଁପ୍ରା ଋଷଯୋ ମଦନ୍ତି ଦେଵାନା-ମ୍ପୁଷ୍ଟେ ଚକୃମା ସୁବନ୍ଧୁମ୍ ॥ ଯ-ଦ୍ଵାଜିନୋ ଦାମ ସଦାନ୍ନମର୍ଵତୋ ଯା ଶୀର୍ଷଣ୍ଯା ରଶନା ରଜ୍ଜୁରସ୍ଯ । ଯଦ୍ଵା ଘାସ୍ଯ ପ୍ରଭୃତମାସ୍ଯେ ତୃଣଗ୍ଂ ସର୍ଵା ତା ତେ ଅପି ଦେଵେଷ୍ଵସ୍ତୁ ॥ ଯଦଶ୍ଵସ୍ଯ କ୍ରଵିଷୋ [ଯଦଶ୍ଵସ୍ଯ କ୍ରଵିଷଃ, ମକ୍ଷିକା-ଽଽଶ] 41
ମକ୍ଷିକା-ଽଽଶ ଯଦ୍ଵା ସ୍ଵରୌ ସ୍ଵଧିତୌ ରିପ୍ତମସ୍ତି । ଯଦ୍ଧସ୍ତଯୋ-ଶ୍ଶମିତୁର୍ଯନ୍ନଖେଷୁ ସର୍ଵା ତା ତେ ଅପି ଦେଵେଷ୍ଵସ୍ତୁ ॥ ଯଦୂଵଦ୍ଧ୍ଯମୁଦରସ୍ଯାପଵାତି ଯ ଆମସ୍ଯ କ୍ରଵିଷୋ ଗନ୍ଧୋ ଅସ୍ତି । ସୁକୃତା ତଚ୍ଛମିତାରଃ କୃଣ୍ଵନ୍ତୂତ ମେଧଗ୍ଂ ଶୃତପାକ-ମ୍ପଚନ୍ତୁ ॥ ଯ-ତ୍ତେ ଗାତ୍ରାଦଗ୍ନିନା ପଚ୍ଯମାନାଦଭି ଶୂଲ-ନ୍ନିହତସ୍ଯାଵଧାଵତି । ମା ତ-ଦ୍ଭୂମ୍ଯାମା ଶ୍ରିଷ ( )-ନ୍ମା ତୃଣେଷୁ ଦେଵେଭ୍ଯସ୍ତଦୁଶଦ୍ଭ୍ଯୋ ରାତମସ୍ତୁ ॥ 42 ॥
(ଇ - ଦୁତୋ - କ୍ରଵିଷଃ - ଶ୍ରିଷଥ୍ - ସପ୍ତ ଚ) (ଅ. 8)
ଯେ ଵାଜିନ-ମ୍ପରିପଶ୍ଯନ୍ତି ପକ୍ଵଂ-ଯଁ ଈମାହୁ-ସ୍ସୁରଭିର୍ନିର୍ହରେତି । ଯେ ଚାର୍ଵତୋ ମାଗ୍ଂସଭିକ୍ଷାମୁପାସତ ଉତୋ ତେଷାମଭିଗୂର୍ତିର୍ନ ଇନ୍ଵତୁ ॥ ଯନ୍ନୀକ୍ଷଣ-ମ୍ମାଗ୍ସ୍ପଚନ୍ଯା ଉଖାଯା ଯା ପାତ୍ରାଣି ଯୂଷ୍ଣ ଆସେଚନାନି । ଊଷ୍ମଣ୍ଯା-ଽପିଧାନା ଚରୂଣାମଙ୍କା-ସ୍ସୂନାଃ ପରି ଭୂଷନ୍ତ୍ଯଶ୍ଵମ୍ ॥ ନିକ୍ରମଣ-ନ୍ନିଷଦନଂ-ଵିଁଵର୍ତନଂ-ଯଁଚ୍ଚ ପଡ୍ବୀଶମର୍ଵତଃ । ଯଚ୍ଚ ପପୌ ଯଚ୍ଚ ଘାସି- [ଘାସିମ୍, ଜଘାସ ସର୍ଵା ତା] 43
-ଞ୍ଜଘାସ ସର୍ଵା ତା ତେ ଅପି ଦେଵେଷ୍ଵସ୍ତୁ ॥ ମା ତ୍ଵା-ଽଗ୍ନି-ର୍ଧ୍ଵନଯି-ଦ୍ଧୂମଗନ୍ଧିର୍ମୋଖା ଭ୍ରାଜନ୍ତ୍ଯଭି ଵିକ୍ତ ଜଘ୍ରିଃ । ଇଷ୍ଟଂ-ଵୀଁତମଭିଗୂର୍ତଂ-ଵଁଷଟ୍କୃତ-ନ୍ତ-ନ୍ଦେଵାସଃ ପ୍ରତି ଗୃଭ୍ଣନ୍ତ୍ଯଶ୍ଵମ୍ ॥ ଯଦଶ୍ଵାଯ ଵାସ ଉପସ୍ତୃଣନ୍ତ୍ଯଧୀଵାସଂ-ଯାଁ ହିରଣ୍ଯାନ୍ଯସ୍ମୈ । ସନ୍ଦାନମର୍ଵନ୍ତ-ମ୍ପଡ୍ବୀଶ-ମ୍ପ୍ରିଯା ଦେଵେଷ୍ଵା ଯାମଯନ୍ତି ॥ ଯ-ତ୍ତେ ସାଦେ ମହସା ଶୂକୃତସ୍ଯ ପାର୍ଷ୍ଣିଯା ଵା କଶଯା [ଵା କଶଯା, ଵା ତୁତୋଦ ।] 44
ଵା ତୁତୋଦ । ସ୍ରୁଚେଵ ତା ହଵିଷୋ ଅଦ୍ଧ୍ଵରେଷୁ ସର୍ଵା ତା ତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ସୂଦଯାମି ॥ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶ-ଦ୍ଵାଜିନୋ ଦେଵବନ୍ଧୋ-ର୍ଵଙ୍କ୍ରୀ-ରଶ୍ଵସ୍ଯ ସ୍ଵଧିତି-ସ୍ସମେତି । ଅଚ୍ଛିଦ୍ରା ଗାତ୍ରା ଵଯୁନା କୃଣୋତ ପରୁଷ୍ପରୁରନୁଘୁଷ୍ଯା ଵି ଶସ୍ତ ॥ ଏକସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟୁରଶ୍ଵସ୍ଯା ଵିଶସ୍ତା ଦ୍ଵା ଯନ୍ତାରା ଭଵତସ୍ତଥର୍ତୁଃ । ଯା ତେ ଗାତ୍ରାଣାମୃତୁଥା କୃଣୋମି ତାତା ପିଣ୍ଡାନା-ମ୍ପ୍ର ଜୁହୋମ୍ଯଗ୍ନୌ ॥ ମା ତ୍ଵା ତପ- [ତପତ୍, ପ୍ରିଯ ଆତ୍ମା-] 45
-ତ୍ପ୍ରିଯ ଆତ୍ମା-ଽପିଯନ୍ତ-ମ୍ମା ସ୍ଵଧିତିସ୍ତନୁଵ ଆ ତିଷ୍ଠିପ-ତ୍ତେ । ମା ତେ ଗୃଦ୍ଧ୍ନୁ-ରଵିଶସ୍ତା-ଽତିହାଯ ଛିଦ୍ରା ଗାତ୍ରାଣ୍ଯସିନା ମିଥୂ କଃ ॥ ନ ଵା ଉଵେତନ୍ମ୍ରିଯସେ ନ ରିଷ୍ଯସି ଦେଵାଗ୍ଂ ଇଦେଷି ପଥିଭିଃ ସୁଗେଭିଃ । ହରୀ ତେ ଯୁଞ୍ଜା ପୃଷତୀ ଅଭୂତାମୁପାସ୍ଥା-ଦ୍ଵାଜୀ ଧୁରି ରାସଭସ୍ଯ ॥ ସୁଗଵ୍ଯ-ନ୍ନୋ ଵାଜୀ ସ୍ଵଶ୍ଵିଯ-ମ୍ପୁଗ୍ଂସଃ ପୁତ୍ରାଗ୍ଂ ଉତ ଵିଶ୍ଵାପୁଷଗ୍ଂ ରଯିମ୍ । ଅନାଗାସ୍ତ୍ଵ-ନ୍ନୋ ଅଦିତିଃ କୃଣୋତୁ କ୍ଷତ୍ର-ନ୍ନୋ ଅଶ୍ଵୋ ଵନତାଗ୍ଂ ହଵିଷ୍ମାନ୍ ॥ 46 ॥
ଯେ ଵାଜିନ-ମ୍ପରିପଶ୍ଯନ୍ତି ପକ୍ଵଂ-ଯଁ ଈମାହୁ-ସ୍ସୁରଭିର୍ନିର୍ହରେତି । ଯେ ଚାର୍ଵତୋ ମାଗ୍ଂସଭିକ୍ଷାମୁପାସତ ଉତୋ ତେଷାମଭିଗୂର୍ତିର୍ନ ଇନ୍ଵତୁ ॥ ଯନ୍ନୀକ୍ଷଣ-ମ୍ମାଗ୍ସ୍ପଚନ୍ଯା ଉଖାଯା ଯା ପାତ୍ରାଣି ଯୂଷ୍ଣ ଆସେଚନାନି । ଊଷ୍ମଣ୍ଯା-ଽପିଧାନା ଚରୂଣାମଙ୍କା-ସ୍ସୂନାଃ ପରି ଭୂଷନ୍ତ୍ଯଶ୍ଵମ୍ ॥ ନିକ୍ରମଣ-ନ୍ନିଷଦନଂ-ଵିଁଵର୍ତନଂ-ଯଁଚ୍ଚ ପଡ୍ବୀଶମର୍ଵତଃ । ଯଚ୍ଚ ପପୌ ଯଚ୍ଚ ଘାସି- [ଘାସିମ୍, ଜଘାସ ସର୍ଵା ତା] 43
-ଞ୍ଜଘାସ ସର୍ଵା ତା ତେ ଅପି ଦେଵେଷ୍ଵସ୍ତୁ ॥ ମା ତ୍ଵା-ଽଗ୍ନି-ର୍ଧ୍ଵନଯି-ଦ୍ଧୂମଗନ୍ଧିର୍ମୋଖା ଭ୍ରାଜନ୍ତ୍ଯଭି ଵିକ୍ତ ଜଘ୍ରିଃ । ଇଷ୍ଟଂ-ଵୀଁତମଭିଗୂର୍ତଂ-ଵଁଷଟ୍କୃତ-ନ୍ତ-ନ୍ଦେଵାସଃ ପ୍ରତି ଗୃଭ୍ଣନ୍ତ୍ଯଶ୍ଵମ୍ ॥ ଯଦଶ୍ଵାଯ ଵାସ ଉପସ୍ତୃଣନ୍ତ୍ଯଧୀଵାସଂ-ଯାଁ ହିରଣ୍ଯାନ୍ଯସ୍ମୈ । ସନ୍ଦାନମର୍ଵନ୍ତ-ମ୍ପଡ୍ବୀଶ-ମ୍ପ୍ରିଯା ଦେଵେଷ୍ଵା ଯାମଯନ୍ତି ॥ ଯ-ତ୍ତେ ସାଦେ ମହସା ଶୂକୃତସ୍ଯ ପାର୍ଷ୍ଣିଯା ଵା କଶଯା [ଵା କଶଯା, ଵା ତୁତୋଦ ।] 44
ଵା ତୁତୋଦ । ସ୍ରୁଚେଵ ତା ହଵିଷୋ ଅଦ୍ଧ୍ଵରେଷୁ ସର୍ଵା ତା ତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ସୂଦଯାମି ॥ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶ-ଦ୍ଵାଜିନୋ ଦେଵବନ୍ଧୋ-ର୍ଵଙ୍କ୍ରୀ-ରଶ୍ଵସ୍ଯ ସ୍ଵଧିତି-ସ୍ସମେତି । ଅଚ୍ଛିଦ୍ରା ଗାତ୍ରା ଵଯୁନା କୃଣୋତ ପରୁଷ୍ପରୁରନୁଘୁଷ୍ଯା ଵି ଶସ୍ତ ॥ ଏକସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟୁରଶ୍ଵସ୍ଯା ଵିଶସ୍ତା ଦ୍ଵା ଯନ୍ତାରା ଭଵତସ୍ତଥର୍ତୁଃ । ଯା ତେ ଗାତ୍ରାଣାମୃତୁଥା କୃଣୋମି ତାତା ପିଣ୍ଡାନା-ମ୍ପ୍ର ଜୁହୋମ୍ଯଗ୍ନୌ ॥ ମା ତ୍ଵା ତପ- [ତପତ୍, ପ୍ରିଯ ଆତ୍ମା-] 45
-ତ୍ପ୍ରିଯ ଆତ୍ମା-ଽପିଯନ୍ତ-ମ୍ମା ସ୍ଵଧିତିସ୍ତନୁଵ ଆ ତିଷ୍ଠିପ-ତ୍ତେ । ମା ତେ ଗୃଦ୍ଧ୍ନୁ-ରଵିଶସ୍ତା-ଽତିହାଯ ଛିଦ୍ରା ଗାତ୍ରାଣ୍ଯସିନା ମିଥୂ କଃ ॥ ନ ଵା ଉଵେତନ୍ମ୍ରିଯସେ ନ ରିଷ୍ଯସି ଦେଵାଗ୍ଂ ଇଦେଷି ପଥିଭିଃ ସୁଗେଭିଃ । ହରୀ ତେ ଯୁଞ୍ଜା ପୃଷତୀ ଅଭୂତାମୁପାସ୍ଥା-ଦ୍ଵାଜୀ ଧୁରି ରାସଭସ୍ଯ ॥ ସୁଗଵ୍ଯ-ନ୍ନୋ ଵାଜୀ ସ୍ଵଶ୍ଵିଯ-ମ୍ପୁଗ୍ଂସଃ ପୁତ୍ରାଗ୍ଂ ଉତ ଵିଶ୍ଵାପୁଷଗ୍ଂ ରଯିମ୍ । ଅନାଗାସ୍ତ୍ଵ-ନ୍ନୋ ଅଦିତିଃ କୃଣୋତୁ କ୍ଷତ୍ର-ନ୍ନୋ ଅଶ୍ଵୋ ଵନତାଗ୍ଂ ହଵିଷ୍ମାନ୍ ॥ 46 ॥
(ଘାସିଂ-କଶଯା - ତପ-ଦ୍- ରଯିଂ - ନଵ ଚ ) (ଅ. 9)
(ଅଶ୍ମନ୍ - ଯ ଇମୋ - ଦେନ - ମାଶୁଃ - ପ୍ରାଚୀଂ - ଜୀମୂତସ୍ଯ - ଯଦକ୍ରନ୍ଦୋ - ମା ନୋ ମିତ୍ରୋ - ଯେ ଵାଜିନଂ - ନଵ)
(ଅଶ୍ମନ୍ - ମନୋଯୁଜଂ - ପ୍ରାଚୀମନୁ - ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛତୁ - ତେଷାମଭିଗୂର୍ତିଃ - ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶତ୍)
(ଅଶ୍ମନ୍, ହଵିଷ୍ମାନ୍)
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ସଂହିତାଯା-ଞ୍ଚତୁର୍ଥ କାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠଃ ପ୍ରଶ୍ନ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥
(ଅଶ୍ମନ୍ - ଯ ଇମୋ - ଦେନ - ମାଶୁଃ - ପ୍ରାଚୀଂ - ଜୀମୂତସ୍ଯ - ଯଦକ୍ରନ୍ଦୋ - ମା ନୋ ମିତ୍ରୋ - ଯେ ଵାଜିନଂ - ନଵ)
(ଅଶ୍ମନ୍ - ମନୋଯୁଜଂ - ପ୍ରାଚୀମନୁ - ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛତୁ - ତେଷାମଭିଗୂର୍ତିଃ - ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶତ୍)
(ଅଶ୍ମନ୍, ହଵିଷ୍ମାନ୍)
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ସଂହିତାଯା-ଞ୍ଚତୁର୍ଥ କାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠଃ ପ୍ରଶ୍ନ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ , ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ , ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ , ହରିଃ ଓଁ