॥ દ્વિતીય મુણ્ડકે પ્રથમઃ ખણ્ડઃ ॥
તદેત-થ્સત્યં
યથા સુદીપ્તા-ત્પાવકાદ્વિસ્ફુલિઙ્ગાઃ
સહસ્રશઃ પ્રભવન્તે સરૂપાઃ ।
તથા-ઽક્ષરાદ્વિવિધા-સ્સોમ્ય ભાવાઃ
પ્રજાયન્તે તત્ર ચૈવાપિ યન્તિ ॥ 1॥
તદેત-થ્સત્યં
યથા સુદીપ્તા-ત્પાવકાદ્વિસ્ફુલિઙ્ગાઃ
સહસ્રશઃ પ્રભવન્તે સરૂપાઃ ।
તથા-ઽક્ષરાદ્વિવિધા-સ્સોમ્ય ભાવાઃ
પ્રજાયન્તે તત્ર ચૈવાપિ યન્તિ ॥ 1॥
દિવ્યો હ્યમૂર્તઃ પુરુષ-સ્સ બાહ્યાભ્યન્તરો હ્યજઃ ।
અપ્રાણો હ્યમના-શ્શુભ્રો હ્યક્ષરા-ત્પરતઃ પરઃ ॥ 2॥
અપ્રાણો હ્યમના-શ્શુભ્રો હ્યક્ષરા-ત્પરતઃ પરઃ ॥ 2॥
એતસ્માજ્જાયતે પ્રાણો મન-સ્સર્વેન્દ્રિયાણિ ચ ।
ખં-વાઁયુર્જ્યોતિરાપઃ પૃથિવી વિશ્વસ્ય ધારિણી ॥ 3॥
ખં-વાઁયુર્જ્યોતિરાપઃ પૃથિવી વિશ્વસ્ય ધારિણી ॥ 3॥
અગ્નિર્મૂર્ધા ચક્ષુષી ચન્દ્રસૂર્યૌ
દિશ-શ્શ્રોત્રે વાગ્ વિવૃતાશ્ચ વેદાઃ ।
વાયુઃ પ્રાણો હૃદયં-વિઁશ્વમસ્ય પદ્ભ્યાં
પૃથિવી હ્યેષ સર્વભૂતાન્તરાત્મા ॥ 4॥
દિશ-શ્શ્રોત્રે વાગ્ વિવૃતાશ્ચ વેદાઃ ।
વાયુઃ પ્રાણો હૃદયં-વિઁશ્વમસ્ય પદ્ભ્યાં
પૃથિવી હ્યેષ સર્વભૂતાન્તરાત્મા ॥ 4॥
તસ્માદગ્નિ-સ્સમિધો યસ્ય સૂર્યઃ
સોમા-ત્પર્જન્ય ઓષધયઃ પૃથિવ્યામ્ ।
પુમા-ન્રેત-સ્સિઞ્ચતિ યોષિતાયાં
બહ્વીઃ પ્રજાઃ પુરુષા-થ્સમ્પ્રસૂતાઃ ॥ 5॥
સોમા-ત્પર્જન્ય ઓષધયઃ પૃથિવ્યામ્ ।
પુમા-ન્રેત-સ્સિઞ્ચતિ યોષિતાયાં
બહ્વીઃ પ્રજાઃ પુરુષા-થ્સમ્પ્રસૂતાઃ ॥ 5॥
તસ્માદૃચ-સ્સામ યજૂંષિ દીક્ષા
યજ્ઞાશ્ચ સર્વે ક્રતવો દક્ષિણાશ્ચ ।
સંવઁત્સરશ્ચ યજમાનશ્ચ લોકાઃ
સોમો યત્ર પવતે યત્ર સૂર્યઃ ॥ 6॥
યજ્ઞાશ્ચ સર્વે ક્રતવો દક્ષિણાશ્ચ ।
સંવઁત્સરશ્ચ યજમાનશ્ચ લોકાઃ
સોમો યત્ર પવતે યત્ર સૂર્યઃ ॥ 6॥
તસ્માચ્ચ દેવા બહુધા સમ્પ્રસૂતાઃ
સાધ્યા મનુષ્યાઃ પશવો વયાંસિ ।
પ્રાણાપાનૌ વ્રીહિયવૌ તપશ્ચ
શ્રદ્ધા સત્ય-મ્બ્રહ્મચર્યં-વિઁધિશ્ચ ॥ 7॥
સાધ્યા મનુષ્યાઃ પશવો વયાંસિ ।
પ્રાણાપાનૌ વ્રીહિયવૌ તપશ્ચ
શ્રદ્ધા સત્ય-મ્બ્રહ્મચર્યં-વિઁધિશ્ચ ॥ 7॥
સપ્ત પ્રાણાઃ પ્રભવન્તિ તસ્માત્
સપ્તાર્ચિષ-સ્સમિધ-સ્સપ્ત હોમાઃ ।
સપ્ત ઇમે લોકા યેષુ ચરન્તિ પ્રાણા
ગુહાશયા નિહિતા-સ્સપ્ત સપ્ત ॥ 8॥
સપ્તાર્ચિષ-સ્સમિધ-સ્સપ્ત હોમાઃ ।
સપ્ત ઇમે લોકા યેષુ ચરન્તિ પ્રાણા
ગુહાશયા નિહિતા-સ્સપ્ત સપ્ત ॥ 8॥
અત-સ્સમુદ્રા ગિરયશ્ચ સર્વે-ઽસ્માત્
સ્યન્દન્તે સિન્ધવ-સ્સર્વરૂપાઃ ।
અતશ્ચ સર્વા ઓષધયો રસશ્ચ
યેનૈષ ભૂતૈસ્તિષ્ઠતે હ્યન્તરાત્મા ॥ 9॥
સ્યન્દન્તે સિન્ધવ-સ્સર્વરૂપાઃ ।
અતશ્ચ સર્વા ઓષધયો રસશ્ચ
યેનૈષ ભૂતૈસ્તિષ્ઠતે હ્યન્તરાત્મા ॥ 9॥
પુરુષ એવેદં-વિઁશ્વ-ઙ્કર્મ તપો બ્રહ્મ પરામૃતમ્ ।
એતદ્યો વેદ નિહિત-ઙ્ગુહાયાં
સો-ઽવિદ્યાગ્રન્થિં-વિઁકિરતીહ સોમ્ય ॥ 10॥
એતદ્યો વેદ નિહિત-ઙ્ગુહાયાં
સો-ઽવિદ્યાગ્રન્થિં-વિઁકિરતીહ સોમ્ય ॥ 10॥
॥ ઇતિ મુણ્ડકોપનિષદિ દ્વિતીયમુણ્ડકે પ્રથમઃ ખણ્ડઃ ॥