॥ ଦ୍ଵିତୀଯ ମୁଣ୍ଡକେ ପ୍ରଥମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତଦେତ-ଥ୍ସତ୍ଯଂ
ଯଥା ସୁଦୀପ୍ତା-ତ୍ପାଵକାଦ୍ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ
ସହସ୍ରଶଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତେ ସରୂପାଃ ।
ତଥା-ଽକ୍ଷରାଦ୍ଵିଵିଧା-ସ୍ସୋମ୍ଯ ଭାଵାଃ
ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ର ଚୈଵାପି ଯନ୍ତି ॥ 1॥
ତଦେତ-ଥ୍ସତ୍ଯଂ
ଯଥା ସୁଦୀପ୍ତା-ତ୍ପାଵକାଦ୍ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ
ସହସ୍ରଶଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତେ ସରୂପାଃ ।
ତଥା-ଽକ୍ଷରାଦ୍ଵିଵିଧା-ସ୍ସୋମ୍ଯ ଭାଵାଃ
ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ର ଚୈଵାପି ଯନ୍ତି ॥ 1॥
ଦିଵ୍ଯୋ ହ୍ଯମୂର୍ତଃ ପୁରୁଷ-ସ୍ସ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରୋ ହ୍ଯଜଃ ।
ଅପ୍ରାଣୋ ହ୍ଯମନା-ଶ୍ଶୁଭ୍ରୋ ହ୍ଯକ୍ଷରା-ତ୍ପରତଃ ପରଃ ॥ 2॥
ଅପ୍ରାଣୋ ହ୍ଯମନା-ଶ୍ଶୁଭ୍ରୋ ହ୍ଯକ୍ଷରା-ତ୍ପରତଃ ପରଃ ॥ 2॥
ଏତସ୍ମାଜ୍ଜାଯତେ ପ୍ରାଣୋ ମନ-ସ୍ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ।
ଖଂ-ଵାଁଯୁର୍ଜ୍ଯୋତିରାପଃ ପୃଥିଵୀ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଧାରିଣୀ ॥ 3॥
ଖଂ-ଵାଁଯୁର୍ଜ୍ଯୋତିରାପଃ ପୃଥିଵୀ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଧାରିଣୀ ॥ 3॥
ଅଗ୍ନିର୍ମୂର୍ଧା ଚକ୍ଷୁଷୀ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ
ଦିଶ-ଶ୍ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଵାଗ୍ ଵିଵୃତାଶ୍ଚ ଵେଦାଃ ।
ଵାଯୁଃ ପ୍ରାଣୋ ହୃଦଯଂ-ଵିଁଶ୍ଵମସ୍ଯ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ
ପୃଥିଵୀ ହ୍ଯେଷ ସର୍ଵଭୂତାନ୍ତରାତ୍ମା ॥ 4॥
ଦିଶ-ଶ୍ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଵାଗ୍ ଵିଵୃତାଶ୍ଚ ଵେଦାଃ ।
ଵାଯୁଃ ପ୍ରାଣୋ ହୃଦଯଂ-ଵିଁଶ୍ଵମସ୍ଯ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ
ପୃଥିଵୀ ହ୍ଯେଷ ସର୍ଵଭୂତାନ୍ତରାତ୍ମା ॥ 4॥
ତସ୍ମାଦଗ୍ନି-ସ୍ସମିଧୋ ଯସ୍ଯ ସୂର୍ଯଃ
ସୋମା-ତ୍ପର୍ଜନ୍ଯ ଓଷଧଯଃ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ ।
ପୁମା-ନ୍ରେତ-ସ୍ସିଞ୍ଚତି ଯୋଷିତାଯାଂ
ବହ୍ଵୀଃ ପ୍ରଜାଃ ପୁରୁଷା-ଥ୍ସମ୍ପ୍ରସୂତାଃ ॥ 5॥
ସୋମା-ତ୍ପର୍ଜନ୍ଯ ଓଷଧଯଃ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ ।
ପୁମା-ନ୍ରେତ-ସ୍ସିଞ୍ଚତି ଯୋଷିତାଯାଂ
ବହ୍ଵୀଃ ପ୍ରଜାଃ ପୁରୁଷା-ଥ୍ସମ୍ପ୍ରସୂତାଃ ॥ 5॥
ତସ୍ମାଦୃଚ-ସ୍ସାମ ଯଜୂଂଷି ଦୀକ୍ଷା
ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ କ୍ରତଵୋ ଦକ୍ଷିଣାଶ୍ଚ ।
ସଂଵଁତ୍ସରଶ୍ଚ ଯଜମାନଶ୍ଚ ଲୋକାଃ
ସୋମୋ ଯତ୍ର ପଵତେ ଯତ୍ର ସୂର୍ଯଃ ॥ 6॥
ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ କ୍ରତଵୋ ଦକ୍ଷିଣାଶ୍ଚ ।
ସଂଵଁତ୍ସରଶ୍ଚ ଯଜମାନଶ୍ଚ ଲୋକାଃ
ସୋମୋ ଯତ୍ର ପଵତେ ଯତ୍ର ସୂର୍ଯଃ ॥ 6॥
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଦେଵା ବହୁଧା ସମ୍ପ୍ରସୂତାଃ
ସାଧ୍ଯା ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵୋ ଵଯାଂସି ।
ପ୍ରାଣାପାନୌ ଵ୍ରୀହିଯଵୌ ତପଶ୍ଚ
ଶ୍ରଦ୍ଧା ସତ୍ଯ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ-ଵିଁଧିଶ୍ଚ ॥ 7॥
ସାଧ୍ଯା ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵୋ ଵଯାଂସି ।
ପ୍ରାଣାପାନୌ ଵ୍ରୀହିଯଵୌ ତପଶ୍ଚ
ଶ୍ରଦ୍ଧା ସତ୍ଯ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ-ଵିଁଧିଶ୍ଚ ॥ 7॥
ସପ୍ତ ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ତସ୍ମାତ୍
ସପ୍ତାର୍ଚିଷ-ସ୍ସମିଧ-ସ୍ସପ୍ତ ହୋମାଃ ।
ସପ୍ତ ଇମେ ଲୋକା ଯେଷୁ ଚରନ୍ତି ପ୍ରାଣା
ଗୁହାଶଯା ନିହିତା-ସ୍ସପ୍ତ ସପ୍ତ ॥ 8॥
ସପ୍ତାର୍ଚିଷ-ସ୍ସମିଧ-ସ୍ସପ୍ତ ହୋମାଃ ।
ସପ୍ତ ଇମେ ଲୋକା ଯେଷୁ ଚରନ୍ତି ପ୍ରାଣା
ଗୁହାଶଯା ନିହିତା-ସ୍ସପ୍ତ ସପ୍ତ ॥ 8॥
ଅତ-ସ୍ସମୁଦ୍ରା ଗିରଯଶ୍ଚ ସର୍ଵେ-ଽସ୍ମାତ୍
ସ୍ଯନ୍ଦନ୍ତେ ସିନ୍ଧଵ-ସ୍ସର୍ଵରୂପାଃ ।
ଅତଶ୍ଚ ସର୍ଵା ଓଷଧଯୋ ରସଶ୍ଚ
ଯେନୈଷ ଭୂତୈସ୍ତିଷ୍ଠତେ ହ୍ଯନ୍ତରାତ୍ମା ॥ 9॥
ସ୍ଯନ୍ଦନ୍ତେ ସିନ୍ଧଵ-ସ୍ସର୍ଵରୂପାଃ ।
ଅତଶ୍ଚ ସର୍ଵା ଓଷଧଯୋ ରସଶ୍ଚ
ଯେନୈଷ ଭୂତୈସ୍ତିଷ୍ଠତେ ହ୍ଯନ୍ତରାତ୍ମା ॥ 9॥
ପୁରୁଷ ଏଵେଦଂ-ଵିଁଶ୍ଵ-ଙ୍କର୍ମ ତପୋ ବ୍ରହ୍ମ ପରାମୃତମ୍ ।
ଏତଦ୍ଯୋ ଵେଦ ନିହିତ-ଙ୍ଗୁହାଯାଂ
ସୋ-ଽଵିଦ୍ଯାଗ୍ରନ୍ଥିଂ-ଵିଁକିରତୀହ ସୋମ୍ଯ ॥ 10॥
ଏତଦ୍ଯୋ ଵେଦ ନିହିତ-ଙ୍ଗୁହାଯାଂ
ସୋ-ଽଵିଦ୍ଯାଗ୍ରନ୍ଥିଂ-ଵିଁକିରତୀହ ସୋମ୍ଯ ॥ 10॥
॥ ଇତି ମୁଣ୍ଡକୋପନିଷଦି ଦ୍ଵିତୀଯମୁଣ୍ଡକେ ପ୍ରଥମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥

