॥ ദ്വിതീയ മുണ്ഡകേ പ്രഥമഃ ഖണ്ഡഃ ॥
തദേത-ഥ്സത്യം
യഥാ സുദീപ്താ-ത്പാവകാദ്വിസ്ഫുലിങ്ഗാഃ
സഹസ്രശഃ പ്രഭവന്തേ സരൂപാഃ ।
തഥാ-ഽക്ഷരാദ്വിവിധാ-സ്സോമ്യ ഭാവാഃ
പ്രജായന്തേ തത്ര ചൈവാപി യന്തി ॥ 1॥
തദേത-ഥ്സത്യം
യഥാ സുദീപ്താ-ത്പാവകാദ്വിസ്ഫുലിങ്ഗാഃ
സഹസ്രശഃ പ്രഭവന്തേ സരൂപാഃ ।
തഥാ-ഽക്ഷരാദ്വിവിധാ-സ്സോമ്യ ഭാവാഃ
പ്രജായന്തേ തത്ര ചൈവാപി യന്തി ॥ 1॥
ദിവ്യോ ഹ്യമൂര്തഃ പുരുഷ-സ്സ ബാഹ്യാഭ്യന്തരോ ഹ്യജഃ ।
അപ്രാണോ ഹ്യമനാ-ശ്ശുഭ്രോ ഹ്യക്ഷരാ-ത്പരതഃ പരഃ ॥ 2॥
അപ്രാണോ ഹ്യമനാ-ശ്ശുഭ്രോ ഹ്യക്ഷരാ-ത്പരതഃ പരഃ ॥ 2॥
ഏതസ്മാജ്ജായതേ പ്രാണോ മന-സ്സര്വേന്ദ്രിയാണി ച ।
ഖം-വാഁയുര്ജ്യോതിരാപഃ പൃഥിവീ വിശ്വസ്യ ധാരിണീ ॥ 3॥
ഖം-വാഁയുര്ജ്യോതിരാപഃ പൃഥിവീ വിശ്വസ്യ ധാരിണീ ॥ 3॥
അഗ്നിര്മൂര്ധാ ചക്ഷുഷീ ചന്ദ്രസൂര്യൌ
ദിശ-ശ്ശ്രോത്രേ വാഗ് വിവൃതാശ്ച വേദാഃ ।
വായുഃ പ്രാണോ ഹൃദയം-വിഁശ്വമസ്യ പദ്ഭ്യാം
പൃഥിവീ ഹ്യേഷ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ ॥ 4॥
ദിശ-ശ്ശ്രോത്രേ വാഗ് വിവൃതാശ്ച വേദാഃ ।
വായുഃ പ്രാണോ ഹൃദയം-വിഁശ്വമസ്യ പദ്ഭ്യാം
പൃഥിവീ ഹ്യേഷ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ ॥ 4॥
തസ്മാദഗ്നി-സ്സമിധോ യസ്യ സൂര്യഃ
സോമാ-ത്പര്ജന്യ ഓഷധയഃ പൃഥിവ്യാമ് ।
പുമാ-ന്രേത-സ്സിഞ്ചതി യോഷിതായാം
ബഹ്വീഃ പ്രജാഃ പുരുഷാ-ഥ്സമ്പ്രസൂതാഃ ॥ 5॥
സോമാ-ത്പര്ജന്യ ഓഷധയഃ പൃഥിവ്യാമ് ।
പുമാ-ന്രേത-സ്സിഞ്ചതി യോഷിതായാം
ബഹ്വീഃ പ്രജാഃ പുരുഷാ-ഥ്സമ്പ്രസൂതാഃ ॥ 5॥
തസ്മാദൃച-സ്സാമ യജൂംഷി ദീക്ഷാ
യജ്ഞാശ്ച സര്വേ ക്രതവോ ദക്ഷിണാശ്ച ।
സംവഁത്സരശ്ച യജമാനശ്ച ലോകാഃ
സോമോ യത്ര പവതേ യത്ര സൂര്യഃ ॥ 6॥
യജ്ഞാശ്ച സര്വേ ക്രതവോ ദക്ഷിണാശ്ച ।
സംവഁത്സരശ്ച യജമാനശ്ച ലോകാഃ
സോമോ യത്ര പവതേ യത്ര സൂര്യഃ ॥ 6॥
തസ്മാച്ച ദേവാ ബഹുധാ സമ്പ്രസൂതാഃ
സാധ്യാ മനുഷ്യാഃ പശവോ വയാംസി ।
പ്രാണാപാനൌ വ്രീഹിയവൌ തപശ്ച
ശ്രദ്ധാ സത്യ-മ്ബ്രഹ്മചര്യം-വിഁധിശ്ച ॥ 7॥
സാധ്യാ മനുഷ്യാഃ പശവോ വയാംസി ।
പ്രാണാപാനൌ വ്രീഹിയവൌ തപശ്ച
ശ്രദ്ധാ സത്യ-മ്ബ്രഹ്മചര്യം-വിഁധിശ്ച ॥ 7॥
സപ്ത പ്രാണാഃ പ്രഭവന്തി തസ്മാത്
സപ്താര്ചിഷ-സ്സമിധ-സ്സപ്ത ഹോമാഃ ।
സപ്ത ഇമേ ലോകാ യേഷു ചരന്തി പ്രാണാ
ഗുഹാശയാ നിഹിതാ-സ്സപ്ത സപ്ത ॥ 8॥
സപ്താര്ചിഷ-സ്സമിധ-സ്സപ്ത ഹോമാഃ ।
സപ്ത ഇമേ ലോകാ യേഷു ചരന്തി പ്രാണാ
ഗുഹാശയാ നിഹിതാ-സ്സപ്ത സപ്ത ॥ 8॥
അത-സ്സമുദ്രാ ഗിരയശ്ച സര്വേ-ഽസ്മാത്
സ്യന്ദന്തേ സിന്ധവ-സ്സര്വരൂപാഃ ।
അതശ്ച സര്വാ ഓഷധയോ രസശ്ച
യേനൈഷ ഭൂതൈസ്തിഷ്ഠതേ ഹ്യന്തരാത്മാ ॥ 9॥
സ്യന്ദന്തേ സിന്ധവ-സ്സര്വരൂപാഃ ।
അതശ്ച സര്വാ ഓഷധയോ രസശ്ച
യേനൈഷ ഭൂതൈസ്തിഷ്ഠതേ ഹ്യന്തരാത്മാ ॥ 9॥
പുരുഷ ഏവേദം-വിഁശ്വ-ങ്കര്മ തപോ ബ്രഹ്മ പരാമൃതമ് ।
ഏതദ്യോ വേദ നിഹിത-ങ്ഗുഹായാം
സോ-ഽവിദ്യാഗ്രന്ഥിം-വിഁകിരതീഹ സോമ്യ ॥ 10॥
ഏതദ്യോ വേദ നിഹിത-ങ്ഗുഹായാം
സോ-ഽവിദ്യാഗ്രന്ഥിം-വിഁകിരതീഹ സോമ്യ ॥ 10॥
॥ ഇതി മുണ്ഡകോപനിഷദി ദ്വിതീയമുണ്ഡകേ പ്രഥമഃ ഖണ്ഡഃ ॥

