શ્રી ગણેશાય નમઃ ॥
શ્રીસરસ્વત્યૈ નમઃ ॥ ગુરવે નમઃ ॥
જયજયાજી રુક્મિણીરમણા ॥ કૃપાસાગરા દયાઘના ॥
તવ સ્મરણેં અઘ નાશના ॥ જાયં નિરસૂન તાત્કાળ ॥ ૧ ॥
તુઝિયે નામીં ઉપજો પ્રેમા ॥ હેચી દેઈ સર્વોત્તમા ॥
નિશિદિની આત્મયારામા ॥ ભજન ઘડો અક્ષયી ॥ ૨ ॥
આતાં શક્તિ નસે શરીરીં ॥ ભજનહી નવ્હે ક્ષણભરી ॥
ઉસંત નાહીં યા સંસારીં ॥ આઠવૂન અંતરીં પાય તુઝે ॥ ૩ ॥
પરી ન કંઠેચી કાળ ॥ ચિત્તીં વાહેં તળમળ ॥
કેધવા યેઈલ વોખટી વેળ ॥ નેણોં કપાળ મહારાજા ॥ ૪ ॥
ઐકા શ્રોતેહો ચતુર ॥ મલમાસ કથાનક સાર ॥
જેં ઐકતાં પાપેં અપાર ॥ ભસ્મ હોતી ક્ષણમાત્રેં ॥ ૫ ॥
લક્ષ્મીનારાયણ સંવાદ ॥ પરિસા હોઊનિ સાવધ ॥
સંસ્કૃત ભાષેચે પ્રબંધ ॥ પ્રાકૃતાવબોધ પરિસાવા ॥ ૬ ॥
લક્ષ્મી રુવાચય ॥ ભગવન્ બ્રૂહિ મે સર્વ મલમાસસ્ય યત્ફલં ॥
ઉપવાસસ્ય સાયર્થ્યં યેષાં નાસ્તિ મલિમ્લુચે ॥ ૧ ॥
કિંકર્તવ્યં નરૈસ્તૈસ્તુ કથં પાપ ક્ષયોભવેત્ ॥
તદ્વદસ્વ સુરશ્રેષ્ઠ કૃપાં કૃત્વા મમોપરિ ॥ ૨ ॥
લક્ષ્મી મ્હણે કૃપાવંતા ॥ માગેં નિવેદિલી ઉપોષણ કથા ॥
પરી જયા આંગીં નસે સામર્થ્યતા ॥ ઉપાય કેઉતા તયાતેં ॥ ૭ ॥
તયાને વ્રત કેવી કીજે ॥ પરલોકીં કૈસેંનિ પાવિજે ॥
યેવિષયી નિવેદીજે ॥ કવણ કીજે સાર્થક ॥ ૮ ॥
પરિસોનિયા ઐસેં ઉત્તર ॥ વદતા ઝાલા શાઙ્ગધર ॥
યેવિષયીંચા તો પ્રકાર ॥ શ્રવણ કીજે શુભાનને ॥ ૯ ॥
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ॥ શ્રૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ વ્રતં પાપપ્રણાશનં ॥
યેષામુપોષણે શક્તિર્નાસ્તિ કિંચિચ્ચભક્ષણે ॥ ૩ ॥
તૈરેકભુક્તં કર્તવ્યં હવિષ્યાન્નેન નિત્યશઃ ॥
તથા મૌનંચ કર્તવ્યં અનંતફલમીપ્સુભિઃ ॥ ૪ ॥
વિષ્ણુ વદે તે અવસરીં ॥ શક્તિ નાહી જયાતે શરીરીં ॥
તયાચે વ્રત શ્રવણ કરીં ॥ કવણે પરી આચરાવે ॥ ૧૦ ॥
તયાને કરાવે હવિષ્યાન્ન ॥ વરી એક ભુક્ત કરૂન ભોજન ॥
કરાવેં મૌન્ય ધરૂન ॥ નસે અન્ય સાધન પૈં ॥ ૧૧ ॥
મૌન્ય ભોજના ઐસેં પાહીં ॥ સાધન દુસરેં નાહીં નાહીં ॥
તેણેં માતે જિંકિલેં પાહીં ॥ ઐકે નવાઈ આણીક ॥ ૧૨ ॥
મૌન્યેં પાપાચા ક્ષય ॥ મૌન્યેં સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત હોય ॥
મૌન્યેં સર્વ શાંત હોય ॥ નિરસુનિ જાય સર્વ અરિષ્ટેં ॥ ૧૩ ॥
મૌન્યેં કલહાચી હાની ॥ મૌન્યેં આયુષ્ય વર્ધની ॥
મૌન્યેં સૌખ્યાતેં પાવની ॥ મૌન્યેં ભોજનીં સાદર ॥ ૧૪ ॥
ત્રિકાર્યાતેં અસાવેં મૌન્ય ॥ સ્નાન હોમ આણિ ભોજન ॥
યાચેં ફળ કરીં શ્રવણ ॥ અતિ આદરેં કરૂનિયાં ॥ ૧૫ ॥
મૌન્ય કેલિયા સ્નાન ॥ કાંતીં સુંદર તેજસ્વી પૂર્ણ ॥
આણીક હોય શ્રીમાન્ ॥ કરી સ્નાન મૌન્યેસી ॥ ૧૬ ॥
હોમ કરિતાં મૌન્યે કરૂન ॥ આયુષ્ય વૃદ્ધિ હોય જાણ ॥
આણીકહી સાધન ॥ કરિતા ભોજન મૌન્યેસીં ॥ ૧૭ ॥
સ્નાનેં સંતુષ્ટ હોય જાણ ॥ અગ્નિ સંતુષ્ટ હોમેં કરૂન ॥
મૌન્યેં કરિતાં ભોજન ॥ સ્વયેં નારાયણ સંતુષ્ટે ॥ ૧૮ ॥
પ્રસન્ન હોતાં વરુણ ॥ દિવ્ય કાંતી હોય તેણેં ॥
હોમ કરિતાં મૌન્યે કરૂન ॥ શ્રીવર્ધમાન અગ્નિ કરિતાં ॥ ૧૯ ॥
નિત્ય ભોજન કરિતાં મૌન્યે ॥ સાયુજ્યતા પાવે તેણે ॥
ઐસે મૌન્યે ભોજનાચે કારણ ॥ કેલે કથન સકળિકાં ॥ ૨૦ ॥
પંચ પ્રાણાહુતિ કરિતાં ॥ બોલો નયે સર્વથા ॥
સંપૂર્ણ ભોજન કરિતાં પાપે નાસતી સમૂળ ॥ ૨૧ ॥
ઐસે ભોજન કરિતાં પાહીં ॥ તયાતે પ્રાયશ્ચિત્ત આણીક નાહીં ॥
પ્રાયશ્ચિતે પાપે દહન હોઈ ॥ હા નિર્ણય શાસ્ત્રીં અસે ॥ ૨૨ ॥
મૌન્ય ભોજન કરિતાં ॥ આણીક પ્રાયશ્ચિત્ત નલગે તત્વતા ॥
પાપે ભસ્મ હોતી જાણત જાણતા ॥ નસે અસત્યતા હે વાણી ॥ ૨૩ ॥
ઐસે પ્રતિદિની જયાતે ઘડત ॥ ત્યા યેવઢા નાહીં પુણ્યવંત ॥
તયાવરી મલમાસ જાલા પ્રાપ્ત ॥ તરી અધિકાધિક પૈં ॥ ૨૪ ॥
આદૌ સંપૂર્ણ એકમાસ ॥ તો તંવ અવઘાચી પુણ્યદિવસ ॥
તયામાજી વિશેષ ॥ તેંહી નિઃશેષ અવધારા ॥ ૨૫ ॥
દશમી દ્વાદશી તિથી પાહીં ॥ પૌર્ણિમા અમાવાસ્યા તેહી ॥
સર્વાં વરિષ્ટ તિથી હ્યાહી ॥ શાસ્ત્રીં નવાઈ બોલિલી અસે ॥ ૨૬ ॥
ઇતુકિયા તિથી વરુની ॥ પર્વકાળ ટાકિજે ઓવાળુની ॥
વ્યતીપાત વૈધૃતી કલ્યાણી ॥ ઇતુકિયા વરુનિ વોવાળીજે ॥ ૨૭ ॥
પ્રત્યહી જરી ન ઘડે સ્નાન ॥ અથવા બ્રાહ્મણપૂજન ॥
નક્ત અથવા મૌનીભોજન ॥ દીપદાન યથાવિધી ॥ ૨૮ ॥
ન ઘડે અપૂપાદી દાન ॥ ન ઘડે બ્રાહ્મણ ભોજન ॥
સત્પાત્રીં ન ઘડે ગોદાન ॥ તેચી લક્ષણ ઐકેં પાં ॥ ૨૯ ॥
ઇતુકેંહી ન ઘડે જરી ॥ ત્રિરાત્ર વ્રતાતેં સ્વીકારી ॥
સ્નાનદાન બરવિયા પરી ॥ નક્ત કરી મૌન્યભોજન ॥ ૩૦ ॥
યાસીં તો વેંચાવેં ન લાગે કાંહીં ॥ કષ્ટ કરાવેં સ્વદેહીં ॥
તેણેં તુષ્ટમાન શેષશાયી ॥ પર્વ સર્વહી કુલકલ્યાણ પુઢેં ॥ ૩૧ ॥
હેંચી વ્રત નારદેં કેલેં ॥ તયાતેં જ્ઞાન પ્રાપ્ત ઝાલેં ॥
સત્યવતીનાથેં સેવિલેં ॥ વિશ્વામિત્રાદિ ભલે મુનીંદ્ર ॥ ૩૨ ॥
યાંનીં કેલેં મૌન્ય વ્રત ॥ તરીચ પાવલેં બ્રહ્મત્વ ॥
ઋષીમંડળીમાજી મહત્વ ॥ પ્રાપ્ત ઝાલેં તયાતેં ॥ ૩૩ ॥
આધીંચ મલમાસ ઉત્તમ ॥ ત્યાંવરી દ્વાદશી પર્વ નેમ ॥
વરી પૂર્ણિમા ઉત્તમોતમ ॥ કૈચા રાહે પાપલેશા ॥ ૩૪ ॥
સકળ દાન કેલિયાચેં ફળ ॥ અથવા તીર્થ કેલિયાચેં ફળ ॥
કિંવા પુરશ્ચરણ મંત્રમંડલ ॥ કિંવા દિધલેં પૃથ્વીદાન ॥ ૩૫ ॥
ઇતુકેહી ઘડતાં એકીકડે ॥ મૌન્યભોજન જયાતેં ઘડે ॥
તરી ના તુળે તયાતેં ન ઘડે ॥ સાંગતોં રોકડે શ્લોકાધારેં ॥ ૩૬ ॥
સર્વ ફલંચ મૌનેન તિથિ નક્ષત્રયોસ્તતં ॥
ઇષ્ટાપૂર્તફલં તસ્ય મલમાસેતુ મૌનતઃ ॥ ૫ ॥
મૌનવ્રતીતતો ધન્યઃ સ્નાને વૈ ભોજનાર્ચને ॥
આજન્મતઃ કૃતાત્પાપાન્મુચ્યતે નાત્રસંશયઃ ॥ ૬ ॥
ઉપવાસેન યત્પુણ્યં જાયતે શતવત્સરાત્ ॥
તત્પુણ્યં લભ્યતે દેવિ મૌનેનૈકેનમાનવૈઃ ॥ ૭ ॥
માસવરી ઉપોષણ કરિતાં પાહેં ॥ શતસંવત્સરાચેં પાપ જાયે ॥
એકપર્વણી મૌન્ય ભૌજન હોયે ॥ તરી લાભ પાહે તિતુકાચી ॥ ૩૭ ॥
તયાવરી પૂર્ણિમા તિથી ॥ સ્નાન દાન ઘડે અતિથી ॥
વરી મૌન્ય ભોજનાચી રીતી ॥ નાહીં ગણતી પુણ્યાતેં ॥ ૩૮ ॥
યેવિષયીં પુરાતન ઇતિહાસ ॥ શ્રવણ કીજે સાવકાશ ॥
બોલતા જાલા જગદીશ ॥ ત્યાચ્યા ભાવાર્થાસ પરીસ તૂં ॥ ૩૯ ॥
પૂર્વી અવંતી નગરીં જાણ ॥ વેદશર્મા નામેં બ્રાહ્મણ ॥
તપોતેજેં દેદિપ્યમાન ॥ સૂર્યનારાયણ દુસરા તો ॥ ૪૦ ॥
સ્વાધ્યાયીં નિત્યરત અસેં ॥ દુષ્ટ પ્રતિગ્રહ કોણાચા નસે ॥
સ્વધર્માચારેં કાળ ક્રમિત અસે ॥ લોલંગતા નસે નિજાંગીં ॥ ૪૧ ॥
નિર અસતાં નિરહંકારી ॥ મત્સર કવણાતેંહી ન કરી ॥
પ્રાણીમાત્રાતેં કૃપા કરી અપત્યાપરી જીવમાત્રીં ॥ ૪૨ ॥
તંવ પ્રવર્તલા મલમાસ ॥ બ્રાહ્મણ ચિંતા કરી રાત્રંદિવસ ॥
મ્હણે પદરીં સંચય નસે ધનાસ ॥ વાટે હવ્યાસ ધનાચા ॥ ૪૩ ॥
તયાસીં ઉપાય કીજે કવણ ॥ ભિક્ષા માગત ન મિળે કણ ॥
કોણી ન દેતી વસ્ત્ર જીર્ણ ॥ મગ દ્રવ્ય કોઠૂન પ્રાપ્ત હોય ॥ ૪૪ ॥
ફુકાચેં ન મિળે તક્રપાણી ॥ હે તંવ સોલીવ દુઃખાચી કરણી ॥
પૂર્ણ દરિદ્ર કૃપે કરૂની ॥ દિધલેં મજલાગુની ભગવંતેં ॥ ૪૫ ॥
જરી કષ્ટવાવેં શરીર ॥ તરી શક્તી નાહીં અપાર ॥
ઉપોષણ કરાવે નિર્ધાર ॥ તરી અન્નગત પ્રાણ ॥ ૪૬ ॥
ક્ષણભરી નસતાં અન્ન ॥ તાત્કાળ જાઊં પાહે પ્રાણ ॥
પિત્તક્ષોભ હોય તત્ક્ષણ ॥ યાલાગીં ઉપોષણ ઘડેના ॥ ૪૭ ॥
ઐશી ચિંતા કરિતાં હ્રદયીં ॥ નિજધ્યાસ બૈસલા જીવીં ॥
મ્હણે પુણ્યલેશ આમુચે દૈવીં ॥ પ્રાપ્ત કેવીં હોઊં શકે ॥ ૪૮ ॥
મુમુક્ષુ દશા દૃઢોત્તર ॥ આંગીં બાણતાં સાચાર ॥
કૃપાળૂ તો સર્વેશ્વર ॥ દ્રવલે અંતર તયાચે ॥ ૪૯ ॥
સ્વપ્નીં યેઊનિયાં શ્રીઅચ્યુત ॥ તયા બ્રાહ્મણાતે સંબોધિત ॥
મ્હણે મી સાંગતો નિશ્ચિત ॥ કરી વ્રત મૌન્ય તેવ્હાં ॥ ૫૦ ॥
મૌન્યાચી કરાવે સ્નાન ॥ મૌન્યચી કીજે હવન ॥
મૌન્યચી સાધાવે ભોજન ॥ નલગે આન સાધનાતે ॥ ૫૧ ॥
પરાન્નાચા કરીં ત્યાગ ॥ માસમાત્ર નેમ પ્રસંગ ॥
ઉપરી ઉદ્યાપન યથાસાંગ ॥ તેણે શ્રીરંગ સંતોષે ॥ ૫૨ ॥
ઐસે સ્વપ્ન હોતાંચિ નિશીતે ॥ યેરૂ ચાકાટલા સભોવતે ॥
મ્હણે દૃષ્ટાંત દિધલા ભગવંતે ॥ મ્હણોન હર્ષાતે નિજમનીં ॥ ૫૩ ॥
મગ પ્રતિદિની વ્રતારંભ ॥ કરિતાં જાલા સ્વયંભ ॥
મૌન્યવ્રતીં અલભ્ય લાભ ॥ લાભલા ભલા તયાતે ॥ ૫૪ ॥
પ્રાતઃકાળીં નર્મદા તીરીં ॥ સ્નાનાતે જાતસે નિર્ધારી ॥
મૌન્યેચિ યેતસે માઘારી ॥ યાચના ન કરી કવણાતે ॥ ૫૫ ॥
કરુનિ દેવદેવતાર્ચન ॥ વિધિયુક્ત જપ અનુષ્ઠાન ॥
સારૂનિયાં હોમહવન ॥ નક્ત ઉપોષણ કરિતસે ॥ ૫૬ ॥
અસ્તમાનીં કરી ભોજન ॥ સ્વપંક્તી અતિથી જાણ ॥
પરી સ્વપ્ન વચનીં ભાવાર્થ ધરૂન ॥ કરી આચરણ મૌન્યેસી ॥ ૫૭ ॥
ધન્ય તે સાંસારિક જન ॥ જયાતેં ઘડે અતિથી જાણ ॥
નકો દેવા ઐશીયાચેં જિણે ॥ અસાક્ષી ભોજન જયાતેં ॥ ૫૮ ॥
ઐસા નવ્હે વેદશર્મા ॥ કર્મ કરી અકર્મા ॥
સદાં સર્વકાળ સર્વોત્તમા ॥ ભજન પ્રેમા અગમ્ય ॥ ૫૯ ॥
સંપૂર્ણ ભરતાં એકમાસ ॥ ઉદ્યાપન કરી સાયાસ ॥
ચિત્તીં ધરૂનિ અતિ હવ્યાસ ॥ મૌન્યવ્રતાસ સંપવિલે ॥ ૬૦ ॥
તયા વ્રતપ્રભાવે કરૂન ॥ આરોગ્ય કાંતિવર્ધમાન ॥
જરામૃત્યુ દૂર હોઊન ॥ પાવે નિર્વાણ પદાતેં ॥ ૬૧ ॥
એવં નાનાવિધા ભોગાવરમત્તોહિચાર્થિતઃ ॥
દત્તામયા સુમનસાવ્રતેન પરિતોષિણા ॥ ૮ ॥
મગ તયા વિપ્રાલાગીં પાહીં ॥ સંતોષૂન શેષશાયી ॥
વિમાન આણવિલે લવલાહીં ॥ ઉદ્ધરૂન નેલા વૈકુંઠા ॥ ૬૨ ॥
ઇંદ્ર કરીતસે સન્માન ॥ આપણા નિકટ બૈસવૂન ॥
સ્વર્ગસુખાચે ભોગ સંપૂર્ણ ॥ ભોગિતા ઝાલા સ્વયેં પૈં ॥ ૬૩ ॥
તો બ્રાહ્મણ અદ્યાપ વરી ॥ સ્વર્ગલોકીં વાસ કરી ॥
સાક્ષ ઘેઈજે શ્લોકાંતરીં ॥ નસે વૈખરી અપ્રમાણ ॥ ૬૪ ॥
ધન્યસ્ત્વં કૃતકૃત્યશ્ચ યેનેદંવ્રતમુત્તમં ॥
મૌનાદિકં કૃતં વિપ્રતસ્યેદં ફલમીદૃશં ॥ ૯ ॥
ઇંદ્રસ્તમાહસંપૂજ્ય દેહિમે કિંચિદીપ્સિતં ॥
મૌનવ્રતૈકદિનજં ફલં કૃત્વા કૃપાંમયિ ॥ ૧૦ ॥
સવિપ્રોઽદ્યાપિ વૈકુંઠે વસતે બહુસૌખ્યભાક્ ॥
એવં કૃત્વાધિકે મૌનંવ્રતી કિં લભતેનવૈ ॥ ૧૧ ॥
ઐસા તરલા વેદશર્મા ॥ મ્હણોન શ્રવણ કેલેં તુમ્હાં ॥
યાલાગીં ભાવિકહો ધરૂનિ પ્રેમા ॥ હ્રદયીં પુરુષોત્તમા ધ્યાઈજે ॥ ૬૫ ॥
સંકલ્પ વિકલ્પ કરૂન દૂર ॥ મિથ્યા જાણૂન સંસાર ॥
હ્રદયીં ચિંતા રઘુવીર ॥ નેતસે પૈલતીર દાસાતેં ॥ ૬૬ ॥
જયાચેં નામ ઘેતાં જાણ ॥ જળીં તરલે હો પાષાણ ॥
તે તંવ નિર્જીવ કીં હો જાણ ॥ પરી મહિમાન નામાચેં ॥ ૬૭ ॥
મગ માનવ દેહ તો સજીહો ॥ કેવી ન તરે પાહાહો ॥
પરી એકનિષ્ઠેવિણ દેવો ॥ કેવી પાવેં દાસાતેં ॥ ૬૮ ॥
પૂર્ણ ભાવાર્થાવિણ સર્વથા ॥ કૃપા નયેચી અનંતા ॥
યાલાગીં શ્રોતેહો તત્વતાં ॥ આચરાવેં વ્રતા નિજનિષ્ઠેં ॥ ૬૯ ॥
પરમ સાધારણ હેં વ્રત ॥ ઐશ્વર્ય આયુરારોગ્ય પ્રાપ્ત ॥
કૃપા કરૂનિ શ્રીભગવંત ॥ નિવેદિલેં આદરેં ॥ ૭૦ ॥
તરી ભગવદ્ભજનાસીં અવ્હેર ॥ કેવી કરાવા સાચાર ॥
અવ્હેરિતાં તયાચેં ઉત્તર ॥ મગ હોય નિષ્ઠુર દાસાતેં ॥ ૭૧ ॥
પાહા ઉદરાલાગીં નીચસેવન ॥ કરાવેં લાગે જીવિત્વ અર્પણ ॥
યેથેં કેંચિત પડતાં ન્યૂન ॥ ક્ષોભે દારુણ સેવકાતેં ॥ ૭૨ ॥
આણિ આપુલી જે કાંતા ॥ પતિવચનાતેં આવ્હેરિતાં ॥
મગ તો કોપે તિયેવરુતા ॥ કરી લત્તા પ્રહારાતેં પૈ ॥ ૭૩ ॥
ઐસેં વિચારૂન માનસીં ॥ હા તો સ્વામી ત્રૈલોક્યવાસી ॥
અમાન્ય હોતાં ત્યાચિયા વચનાસી ॥ તરણોપાવ કેસેનિ પાવલા ॥ ૭૪ ॥
મ્હણોન પ્રાર્થિતો બદ્ધહસ્તીં ॥ વિન્મુખ ન વ્હાવેં ભગવંતી ॥
હેંચી સાંગણેં પુઢતો પુઢતી ॥ શ્રોત્યાંપ્રતી આદરેં ॥ ૭૫ ॥
સ્વસ્તિ શ્રી અધિકમાસ માહાત્મ ગ્રંથ ॥ પદ્મ પુરાણીંચે સંમત ॥
મનોહરસુત વિરચિત ॥ દશમોધ્યાય ગોડ હા ॥ ૧૦ ॥
ઓંવ્યા ॥ ૭૫ ॥ શ્લોક ॥ ૧૧ ॥
॥ ઇતિ દશમોઽધ્યાયઃ ॥