Lord Vishnu

અધિક (પુરુષોત્તમ) માસ કથા અધ્યાય 18

(Purushottam Maas Katha Adhyay 18 in Gujarati)

Also known as Purushottam Maas Katha · Adhik Maas Katha · Adhik Maas Katha adhyay 18

Purushottam Maas Katha Adhyay 18. The Adhik Maas Katha, also called the Purushottam Maas Mahatmya — the mahatmya of the intercalary month that the lunar calendar adds roughly every third year. The month was scorned as malmas, the impure month, until Vishnu took it as his own and gave it his name; the katha is read through, one adhyay a day, for the length of the month.

#of 175
શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
શ્રીસરસ્વત્યૈ નમઃ ॥
જયજયાજી મંગલધામા ॥ મંગલનામ તુઝેં આત્મયારામા ॥
ચરાચર ફલાંકિતદ્રુમા ॥ નામાઅનામાતીત તૂં ॥ ૧ ॥
અમંગળ હે માઝી કાયા ॥ મંગલનામ તુઝેં હે રઘુરાયા ॥
મંગલ જનની દુહિતા પ્રિયા ॥ કરી છાયા કૃપેચી ॥ ૨ ॥
તંવ કૃપાબળેં સમસ્ત ॥ વદેન મ્હણતોં સમગ્ર ગ્રંથ ॥
તો સિદ્ધિ પાવવીં સમસ્ત ॥ ઠેવીં વરદહસ્ત શિરીં માઝ્યા ॥ ૩ ॥
ઐકા શ્રોતે જન સાદર ॥ મલમહાત્મ પરિકર ॥
લક્ષ્મીનારાયણ સંવાદ થોર ॥ ભાવેં સાચાર પરિસીજે ॥ ૪ ॥
પૂર્વી મેરુગિરીચે દક્ષિણપારીં ॥ વિંધ્યાદ્રી પર્વત નિર્ધારી ॥
નર્મદા વાહે અમૃતમય નીરીં ॥ વૃક્ષતીરીં શોભતી ॥ ૫ ॥
નાનાવૃક્ષ સુશોભિત ॥ નારીકેળીં ફળભારેં લવત ॥
તાડમાડ ખર્જુરી શોભત ॥ વૃક્ષ શોભતી નાનાપરી ॥ ૬ ॥
તેથેં હંસ કારંડવ ચક્રવાકેં ॥ મયોર ચાતક બદકેં ॥
મૂષક નકુળ બિડાળકેં ॥ આનંદેં દેખેં ખેળતી ॥ ૭ ॥
તેથેં ઋષિસમુદાવો બરવા ॥ સ્નાનસંધ્યેં આરાધિતી ઉમાધવા ॥
યક્ષગણ ગંધર્વાતેં તેધવા ॥ આરામ રમવી સર્વાતેં ॥ ૮ ॥
તેથેં ભવાની સહિત શૂળપાણી ॥ ક્રીડાર્થ યેતાતી તયે વનીં ॥
ઐસી તે પરમ શોભીત સ્થાનીં ॥ અનુપમ્ય ન વદવે ॥ ૯ ॥
તેથેં ભૃગુનામે એકનગરી ॥ પરમ રમણીય પરી ॥
સદાં વાસ્તવ્ય અમરપુરીં ॥ તપ આદરેં કરિતાતી ॥ ૧૦ ॥
તંવ તયા નગરીં એક બ્રાહ્મણ ॥ ભૃગુવંશજ સકુલીન ॥
વેદાધ્યાયી પરમ નિપુણ ॥ જ્યોતિષી પૂર્ણસિદ્ધાંતીં ॥ ૧૧ ॥
નામતયા કુળશર્મા ॥ જાણે સર્વ ધર્મ અધર્મા ॥
તયાચી ભાર્યા ઉપરમા ॥ કુશાવતી નામ તિયેચેં ॥ ૧૨ ॥
તિચ્યા ઉદરીં કન્યારત્ન ॥ પ્રસવલી તે ગુણનિધાન ॥
રૂપેં પરમ લાવણ્ય ॥ નામ જાણ મેધાવતી ॥ ૧૩ ॥
એકુલતી એક વંશસ્થળીં ॥ અતિસુંદર રૂપાગળી ॥
ઉણી તિજપુઢે નૈષધબાળી ॥ બહુ આગળી ચતુરપણેં ॥ ૧૪ ॥
ઓઠ જિચેં અતિ આરક્ત ॥ ગૌરાંગીં શોભિવંત ॥
સિંહાકૃતિ કટિ શોભત ॥ મૃગનેત્રી ગજગામિની ॥ ૧૫ ॥
પ્રાપ્ત હોતાં ષૌડશવર્ષે ॥ કુચ ચમકતી જંબીરા ઐસેં ॥
પીતવર્ણ સાજિરે સરસે ॥ દેખતાં માનસ સંતોષે ॥ ૧૬ ॥
તપીયે વિસરલે તપા ॥ જપીયે વિસરલે જપા ॥
પાહતાં જિયેચે સ્વરૂપા ॥ વીર્ય ઢળે ક્ષણાર્ધે ॥ ૧૭ ॥
ઐસી તે લાવણ્યાચી જ્યોતી ॥ પહાતાં નેત્ર તટસ્થ હોતી ॥
પિતા અવલોકિતાં તયે પ્રતી ॥ જાલી ઉપરતી મૃગાંક ॥ ૧૮ ॥
મગ પિતયાનેં વર વિચાર ॥ કરિતાં જાલા સાચાર ॥
પદ્મનાભ એક દ્વિજકુમર ॥ અતિસુંદર સુલક્ષણી ॥ ૧૯ ॥
વેદ્શાસ્ત્રસંપન્ન હોતી ॥ માન્યતા વિશેષ સર્વાઠાયીં ॥
ઘટિતાર્થ પાહૂન તે સમયીં ॥ તિથિનિશ્ચયો પૈં કેલા ॥ ૨૦ ॥
સાલંકૃત કન્યાદાન ॥ કરૂન અર્પિલેં કન્યારત્ન ॥
ચારી દિવસ સોહળા સંપૂર્ણ ॥ બ્રાહ્મણ ભોજન યથાવિધી ॥ ૨૧ ॥
કાંહીં એક દિવસ શ્વશુરમંદિરી ॥ રાહિલીસે તે સુંદરી ॥
ઉભયતાં પ્રીતિ પડિભારી ॥ ન સોડિતી એકમેકાં ॥ ૨૨ ॥
ક્ષણ એક વિયોગે વ્યથા ॥ સહન હોઈના ઉભયતાં ॥
તંવ દૈવયોગ વિચિત્રતા ॥ ન સોડી સર્વથા કવણાતેં ॥ ૨૩ ॥
એકદાં નર્મદા તીરીં વિપ્રકુમર ॥ જલક્રીડા કરિતાં નિર્ભર ॥
સન્નિધ પાતલા એક મગર ॥ નેલા ઓઢૂની પાતાળા ॥ ૨૪ ॥
તીરીં હોતા જો સમુદાવ ॥ હાહાઃકાર કરિતી જોં સર્વ ॥
ગ્રામવાસિયાંની ઘેતલી ધાંવ ॥ માત જાણવિલી પિતયાતેં ॥ ૨૫ ॥
વક્ષસ્થળ તાડિતી માતાપિતા ॥ શ્વશુરાસહીત ધાંવલી કાંતા ॥
શોક કરિતી માતાપિતા ॥ હા હા જગન્નાથા કેલેં કાય ॥ ૨૬ ॥
મૃત્તિકા ઘેઊન વદનીં ॥ ઘાલીતસે તે કામિની ॥
શોકવર્ણિતાં ઉલોં પાહે ધરણી ॥ કવીચી વાણી કુંઠિત ॥ ૨૭ ॥
મ્હણેં આહા દેવા જગન્નાથા ॥ કોઠવરી ભોગૂં વૈધવ્યવ્યથા ॥
જન મ્હણતી હે લલના આતાં ॥ કરિલ કાઈ નેણવે ॥ ૨૮ ॥
મ્હણે બુડાલેં માઝેં જહાજ ॥ વોસ પડલી માઝી સેજ ॥
સૌભાગ્ય દગ્ધ ઝાલેં આજ ॥ બોલૂં ગુજ કવણાતેં ॥ ૨૯ ॥
ઐસા વિલાપ કરિતાં તે કાંતા ॥ પિતા સાંવરી તિયેતેં તત્વતાં ॥
પરિ ન સોસવે દુઃખ અવસ્થા ॥ સાંવરૂન પિતા ધરી બળેં ॥ ૩૦ ॥
પાહા નાહીં કોણી કોણાચી ॥ અવઘીં સાંગાતી સુખાચી ॥
વેળ યેતાં મૃત્યુકાળીંચીં ॥ અંતી એકલાચી જાતસે ॥ ૩૧ ॥
યાલાગીં સજ્ઞાન જનીં ॥ પ્રવર્તાવેં આત્મસાધનીં ॥
સુટે કાળ ભયાપાસૂની ॥ ઐસેં જનીં વર્તાવેં ॥ ૩૨ ॥
કવણાચી માતા કવણાચા પિતા ॥ કવણાચી કાંતા કવણ દુહિતા ॥
બંધુ ભગિની હે તત્વતા ॥ આપ્ત સોયરે સમગ્ર ॥ ૩૩ ॥
કવણ નાહીં કોણાચે ॥ અંતીં જાણેં લાગેં નેમાચેં ॥
યાલાગીં સાર્થક જન્માચેં ॥ કરા સાચેં બાપાનો ॥ ૩૪ ॥
પહા પ્રવાહીં બુડાલા વિપ્રકુમર ॥ તયા તેં ટાકૂન પરિવાર ॥
પરત તે જાલે યેરાયેર ॥ લહાન થોર સર્વહી ॥ ૩૫ ॥
ઐસે લોટતાં બહુત દિવસ ॥ વૈધવ્ય દશા સતીસ ॥
જિતાચિ મૃત્યુ સ્ત્રિયેસ ॥ ભોગિતાં વૈધવ્યાસ જાણ પાં ॥ ૩૬ ॥
દિવસ ન લોટેચી સર્વથા ॥ ન સરે વૈધવ્યાચી વ્યથા ॥
આયુષ્યહી ન સરેચિ તત્વતા ॥ મરણાવસ્થા સતીતેં ॥ ૩૭ ॥
તંવ એકે કાળીં તે સુંદરી ॥ સ્નાનાર્થ પાતલી નર્મદાતીરીં ॥
તેથેં પુરાણશ્રવણીં ક્ષણભરી ॥ અવકાશેં બૈસલી અસે ॥ ૩૮ ॥
તેથેં નિરોપણ નિઘાલેં ॥ મળમાહાત્મ પુણ્યાગળે ॥
સ્નાન દાન કરિતાં એક વેળેં ॥ પ્રાપ્ત સોહળે વૈકુંઠીં ॥ ૩૯ ॥
ઐસા વિશ્વાસ ધરૂન અંતરીં ॥ ગૃહી પાતલી તે સુંદરી ॥
મગ મૃદુવચને પ્રાર્થના કરી ॥ તે અવસરીં પિતયાચી ॥ ૪૦ ॥
મ્હણે તાતા ઐક વચન ॥ વૈધવ્ય વ્યથા ન લોટે જાણ ॥
તરી ઉપાવ કરૂં કવણ ॥ સાંગા મજ લાગૂન સ્વામિયાં ॥ ૪૧ ॥
તિયે તેં પાહૂન દુઃખભરિત ॥ પિતાનેત્રી અશ્રુ સ્રવત ॥
મ્હણે બાઈ એક માત ॥ કરી વ્રત મલમાહાત્મ ॥ ૪૨ ॥
પરી સંપૂર્ણ ભરત આલા માસ ॥ ઉર્વરિત રાહિલા એક દિવસ ॥
તરી તૂં આચરેં સ્નાનદાનાસ ॥ મૌન નક્તાસ આચરાવે ॥ ૪૩ ॥
ઉપરી કરૂં ઉદ્યાપન ॥ યથાવિધિ બ્રાહ્મણ સંતર્પણ ॥
કેલિયા ઘડે મહાપુણ્ય ॥ સત્ય જાણ શુભાનને ॥ ૪૪ ॥
જૈસા સંપૂર્ણ ગ્રંથ ન ઐકતાં ॥ શેવટીલ અધ્યાય ઐકતાં ॥
ફળ લાધે હો તત્વતા ॥ સંપૂર્ણતા પ્રાપ્ત હોય ॥ ૪૫ ॥
તૈસેંચિ હેંહી વ્રત જાણ ॥ કરીં તૂં એકચી દિન ॥
મનોરથ પુરવિતા ભગવાન્ ॥ શ્રીજનાર્દન દયાળુ ॥ ૪૬ ॥
ઐસી ઐકતા પિતયાચી વાર્તા ॥ બહુત હર્ષભરિત તે દુહિતા ॥
પ્રાતઃકાળીં સ્નાનાર્થ તત્વતા ॥ નર્મદા તીરીં પાતલી ॥ ૪૭ ॥
સંકલ્પયુક્ત સ્નાન સારુની ॥ પરતલી સ્વગૃહા કામિની ॥
મગ સત્પાત્ર વિપ્ર બોલાવૂની ॥ બૈસે ભામિની પૂજેતેં ॥ ૪૮ ॥
ત્રયત્રીણિદશક દેખ ॥ અપૂપ કેલે સુરેખ ॥
ઘૃતસહીત શર્કરામિશ્રિત ॥ કાંસ્યપાત્રીં સંપાદી ॥ ૪૯ ॥
કુંભઘટ સ્થાપૂનિયાં ॥ પૂજન કરીં લવલાહ્યા ॥
ચિત્તી ભાવાર્થ ધરૂનિયાં ॥ વિપ્રવર્યા અર્પિતસે ॥ ૫૦ ॥
દક્ષિણેસહીત વસ્ત્ર અલંકાર ॥ દ્વિજા પૂજીતે સુંદરા ॥
મગ મૌન્ય કરૂનિ નક્ત વિચારા ॥ સર્વેશ્વરા ભજતસે ॥ ૫૧ ॥
સ્વપંક્તી વિપ્ર ભોજના ॥ સારિતી જાલી તે લલના ॥
પ્રાતઃકાળી ઉદ્યાપના ॥ પિતા જાણ કરવીતસે ॥ ૫૨ ॥
ષડ્રસ અન્નેં નિપજવૂનીં ॥ ઘૃતપાચિત પાયસાન્નીં ॥
દ્વિજા બૈસવૂન ભોજનીં ॥ દક્ષિણાદાનીં વિધિયુક્ત ॥ ૫૩ ॥
યથાકાળેં ફળેં આણુની ॥ બ્રાહ્મણાતેં અર્પી દક્ષિણાદાનીં ॥
ઓંટી ભરૂન સુવાસિની ॥ નમસ્કારૂનિ બોળવીત ॥ ૫૪ ॥
ઐસેં ઉદ્યાપન કરૂની ॥ ભાવાર્થબળેં પ્રસન્ન શૂળપાણી ॥
વિમાન આલે સ્વર્ગીહૂની ॥ શિવગણીં મંડિત પૈં ॥ ૫૫ ॥
ઘંટારવ હોતા અપાર ॥ માજી શિવગણ આણિ કિન્નર ॥
વાદ્યેં વાજતી અપાર ॥ સુરવર તટસ્થ ઠેલે ॥ ૫૬ ॥
ઐસેં વિમાન ઉતરતાં ભૂતળીં ॥ દિવ્યરૂપ કેલી તે બાળી ॥
સર્વાં દેખતા ઉદ્ધરોન ગેલી ॥ આશ્ચર્ય સકળીં પૈ કેલેં ॥ ૫૭ ॥
મ્હણતી એક દિનીચા વ્રત પ્રભાવો ॥ તાત્કાળ ઉદ્ધરલી પહાહો ॥
ઐસા કૃપાળૂ લક્ષ્મીનાહો ॥ લીલા લાઘવો દાખવીતસે ॥ ૫૮ ॥
અસો તે વિપ્રસુતા ॥ શિવાજવળી નેલી તત્વતાં ॥
યેરી ચરણી ઠેવૂન માથા ॥ વિશ્વનાથા નમિયેલેં ॥ ૫૯ ॥
નમસ્કારૂન પાર્વતીતેં ॥ સ્તુતિવાદેં પ્રવર્તે સ્તવનાતેં ॥
જોડૂનિયાં બદ્ધહસ્તેં ॥ મુખીં ગર્જે નામઘોષ ॥ ૬૦ ॥
જય શંકર સદાશિવા ॥ કર્પૂરગૌરા ઉમાધવા ॥
ભક્તવરદાયક પ્રિયમાધવા ॥ સોડવિલે ભવાપાસુની ॥ ૬૧ ॥
મ્હણે ઉદારા ત્રિનયના ॥ ખટ્વાંગધરા વ્યાળભૂષણા ॥
વૃષભધ્વજા ભક્તપાળણા ॥ દાનવનિક્રંદના દયાનિધે ॥ ૬૨ ॥
મી તંવ મતિમંદ અપરાધી ॥ કૃપાસાગર તૂં દયાનિધી ॥
દેઊન પૂર્ણ કૃપા ઔષધી ॥ ભવભયવ્યાધી નિવારિલી ॥ ૬૩ ॥
ઐસા સ્તુતિવાદ કરૂની ॥ મસ્તક ઠેવિલા શિવચરણીં ॥
સંતોષયુક્ત ઝાલી ભવાની ॥ દેખૂન નયનીં તિયેતેં ॥ ૬૪ ॥
નિરખૂન પાહે ભવાની ॥ તંવ કુંકુમહી ન વદનીં ॥
મ્હણે ધવરહિત હે કામિની ॥ જાણવલેં મનીં જગન્માતેં ॥ ૬૫ ॥
મગ આશ્વાસુની તિયેતેં ॥ સન્નિધ બૈસવિલી નિરુતેં ॥
નાના ઉપભોગ સયોચિતેં ॥ પુરવી તિયેતેં ભવાની ॥ ૬૬ ॥
ઐસે લોટલે કિત્યેક દિવસ ॥ તંવ એકે દિવશીં શ્રીનિવાસ ॥
શિવભેટીસ અનયાસ ॥ કૈલાસા પૈં આલે ॥ ૬૭ ॥
નમૂનિયાં કૈલાસરાણા ॥ યેરાયેર કરૂનિ હાસ્યવદના ॥
દેઊનિયાં અભ્યુત્થાના ॥ રમારમણા બૈસવિલેં ॥ ૬૮ ॥
સ્વાગત પુસોનિ સકળ ॥ વારાણશી ચાલલે તાત્કાળ ॥
વિમાનરૂઢ તે વેળે ॥ ભવાનીસહિત નિઘાલે ॥ ૬૯ ॥
સવેં ઘેતલી મેધાવતી ॥ કાશીપુરા પાવલી ત્વરિત ગતી ॥
અનુપમ્ય રચના તયે સ્થિતી ॥ દેખૂન મનીં આનંદ ॥ ૭૦ ॥
મ્હણોન આનંદવન મ્હણતી ॥ અમૃતવાહિની ભાગીરથી ॥
જે ત્રિપથગામિની વિખ્યાતી ॥ જન તરતી બિંદુમાત્રેં ॥ ૭૧ ॥
તેથેં વાસ્તવ્ય નીલકંઠ ॥ કરિતા જાલા વરિષ્ઠ ॥
કેશવરાજ દૈવત શ્રેષ્ઠ ॥ સ્થાપી નીલકંઠ આદરેં ॥ ૭૨ ॥
તંવ તેથેં અકસ્માત મેધાવતી ॥ દેખતી જાલી પાર્વતી ॥
ખેદ ખિન્ન વૈધવ્ય સતી ॥ મ્લાન વદનેં દેખિલી ॥ ૭૩ ॥
મગ પ્રાર્થૂનિ વિશ્વનાથા ॥ મ્હણે હે સતી વૈધવ્યવ્યથા ॥
ન સાહેચી સર્વથા ॥ નિવારીં કૃપાવંતા હે ॥ ૭૪ ॥
ભોળા ઉદાર કર્પૂરગૌર ॥ દેતા ઝાલા અક્ષઈ વર ॥
અક્ષઈ સૌભાગ્ય અપાર ॥ હોઊં શંકર બોલિલા ॥ ૭૫ ॥
તૈં પાસુની નામ જાણ ॥ મંગળાગૌરી ઠેવી ત્રિનયન ॥
દિધલેં અક્ષઈ ભુવન ॥ સ્થાપિલી જાણ વારણશીયે ॥ ૭૬ ॥
તૈં પાસૂની નામ વિખ્યાત ॥ મ્હણતી મંગળાગૌરી સત્ય ॥
જનયાત્રેસી જાતી નિત્ય ॥ ઘેતી દર્શન આદરેં ॥ ૭૭ ॥
ઇતર દેશીંચે યાત્રેકરી ॥ જાતી તે નમિતી મંગળાગૌરી ॥
હે પ્રચીતી અદ્યાપ વરી ॥ સર્વત્ર નેત્રીં દેખતી ॥ ૭૮ ॥
ઐસીતે મેધાવતી વિપ્રદુહિતા ॥ એક દિની વ્રત આચરતાં ॥
વૈધવ્યાચી નિવારૂનિ વ્યથા ॥ અક્ષયી સૌભાગ્યતા તે જાલી ॥ ૭૯ ॥
ઐસેં હેં મલમાહાત્મ જાણ ॥ લક્ષ્મીતેં સાંગે જનાર્દન ॥
તેચી પ્રાકૃત ભાષા શ્રોતે સજ્જન ॥ કરોત શ્રવણ આદરેં ॥ ૮૦ ॥
શાસ્ત્ર પ્રચીતી સાક્ષીભૂત ॥ મનીં ધરૂનિ શુદ્ધ ભાવાર્થ ॥
ભાવેં આચરાવે હે વ્રત ॥ સર્વ આઘાત ન સોહે ॥ ૮૧ ॥
શિવ પુરાણીંચી હે કથા ॥ પદ્યપુરાણીં અસે તત્વતા ॥
તેચી પ્રાકૃત ભાષે તુમ્હાં આતાં ॥ શ્રવણ પંથા નિવેદિલી ॥ ૮૨ ॥
તયા મંગળાગૌરીચે દર્શન ॥ મંગળ હોતી સર્વહી જન ॥
શંકરગૌરી તુષ્ટમાન ॥ હોય કલ્યાણ સર્વાં ઠાયીં ॥ ૮૩ ॥
તરી નર અથવા નારી ॥ બાળ અથવા વૃદ્ધ સુંદરી ॥
લાભ સારિખા સર્વાં પરી ॥ વ્રત નિર્ધારીં આચરતાં ॥ ૮૪ ॥
ઇતિ શ્રીમલમહાત્મ ગ્રંથ ॥ પદ્મપુરાણીંચે સંમત ॥
મનોહરસુત વિરચિત ॥ અષ્ટાદશોઽધ્યાય ગોડ હા ॥ ૧૮ ॥
શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
ઓવ્યા ॥ ૮૪ ॥
॥ ઇતિ અષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ ॥

Explore More