श्री शिवलीलामृत अध्याय 4

(Shri Shiv Leelamrut Adhyay 4)

Shridhar Swami Nazarekar

Also known as Shiv Leelamrut · Shiv Leelamrut adhyay 4 · Shri Shiv Leelamruta

Language:Marathi

Shri Shiv Leelamrut Adhyay 4. Shri Shiv Leelamrut, Shridhar Swami Nazarekar's Marathi retelling of the leelas of Shiva drawn from the Skanda and Shiva Puranas. The eleventh adhyay, with the story of the Brahmin boy and the Shiva linga, is read on its own through the month of Shravan in Maharashtrian households.

Read moreShow less

Read In:

Devanagari Gujarati Bengali Assamese Odia Telugu Tamil Kannada Malayalam English (IAST)

Script: Devanagari (देवनागरी) — also the script of Hindi, Marathi, Nepali and Konkani.

श्रीगणेशाय नमः ॥

धराधरेंद्रनंदिनीमानससरोवर । मराळ उदार कर्पूरगौर ।
अगम्य गुण अपार । तुझे वर्णिती सर्वदा ॥ 1 ॥

न कळे जयाचे मूळ मध्य अवसान । आपणचि सर्व कर्ता कारण ।
कोठे प्रगटेल ज्याचे आगमन । ठायीं न पडे ब्रह्मादिका ॥ 2 ॥

जाणोनि भक्तांचे मानस । तेथेच प्रगटे जगन्निवास ।
येचविषयी सूते इतिहास । शौनकादिकांप्रती सांगितला ॥ 3 ॥

किरातदेशीचा राजा विमर्शन । परम प्रतापी शत्रुभंजन ।
मृगया करीत हिंसक दारुण । मद्यमांसी रत सदा ॥ 4 ॥

चतुर्वर्णांच्या स्त्रिया भोगीत । निर्दय अधर्मेचि वर्तत ।
परी शिवभजनी असे रत । विधीने पूजित नित्य शिवासी ॥ 5 ॥

त्याचे स्त्रियेचे नाम कुमुद्वती । परम चतुर गुणवती ।
पतीप्रति पुसे एकांती । कापट्यरीति टाकोनिया ॥ 6 ॥

म्हणे शिवव्रत आचरता बहुवस । शिवरात्रि सोमवार प्रदोष ।
गीतनृत्य स्वये करिता विशेष । शिवलीलामृत वर्णिता ॥ 7 ॥

दोषही घडती तुम्हांपासून । इकडे शिवभजनी सावधान ।
मग तो राजा विमर्शन । वर्तमान सांगे पुरातन पै ॥ 8 ॥

मी पूर्वी पंपा नाम नगरी । सारमेय होतो सुंदरी ।
तो माघ वद्य चतुर्दशी शिवरात्री । शिवमंदिरासमोर आलो ॥ 9 ॥

शिवपूजा पाहिली समस्त । द्वारी उभे होते राजदूत ।
तिही दंड मारिता त्वरित । सव्य पळत प्रदक्षिणा करी ॥ 10 ॥

आणीक आलो परतोनी । बलिपिंड प्राप्त होईल म्हणोनी ।
मागुती दटाविता त्यांनी । प्रदक्षिणा केल्या शिवसदना ॥ 11 ॥

मागुती बैसलो येऊन । तव तिही क्रोधे मारिला बाण ।
म्या शिवलिंग पुढे लक्षून । तेथेच प्राण सोडिला ॥ 12 ॥

त्या पुण्यकर्मेकरून । आता राजदेह पावलो जाण ।
परी श्वानाचे दुष्ट गुण । नाना दोष आचरे ॥ 13 ॥

कुमुद्वती म्हणे तुम्हांसी पूर्वज्ञान । तरी मी कोण होते सांगा मजलागून ।
मग तो बोले विमर्शन । कपोती होतीस पूर्वी तू ॥ 14 ॥

मांसपिंड नेता मुखी धरून । पाठी लागला पक्षी श्येन ।
शिवालयास प्रदक्षिणा तीन । करूनि बैसलीस शिखरी ॥ 15 ॥

तू श्रमलीस अत्यंत । तुज श्येन पक्षी मारीत ।
शिवसदनासमोर शरीर पडत । ती राणी सत्य झालीस तू ॥ 16 ॥

मग कुमुद्वती म्हणे रायास । तुम्ही त्रिकाळज्ञानी पुण्यपुरुष ।
तुम्हीआम्ही आऊ जाऊ कोण्या जन्मास । सांगा समस्त वृत्तांत हा ॥ 17 ॥

यावरी तो राव म्हणे । ऐके मृगनेत्रे इभगमने ।
सिंधुदेशीचा नृप इंदुवदने । होईन पुढिलिये जन्मी मी ॥ 18 ॥

तू जयानामे राजकन्या होसी । मजलागी राजसे वरिसी ।
तिसरे जन्मी सौराष्ट्रराव नेमेसी । होईन सत्य गुणसरिते ॥ 19 ॥

तू कलिंगकन्या होऊन । मज वरिसी सत्य जाण ।
चौथे जन्मी गांधारराव होऊन । तू मागधकन्या होऊन वरिसी मज ॥ 20 ॥

पाचवे जन्मी अवंतीराज । दाशार्ह कन्या तू पावसी मज ।
सहावे जन्मी आनर्तपति सहज । तू ययातिकन्या गुणवती ॥ 21 ॥

सातवे जन्मी पांड्यराजा होऊन । तू पद्मराजकन्या वसुमती पूर्ण ।
तेथे मी बहुत ख्याति करून । शत्रु दंडीन शिवप्रतापे ॥ 22 ॥

महाधर्म वाढवीन । जन्मोजन्मी शिवभजन करीन ।
मग त्या जन्मी पुत्रास राज्य देऊन । तपास जाईन महावना ॥ 23 ॥

शरण रिघेन अगस्तीस । शैवदीक्षा घेऊन निर्दोष ।
शुभवदने तुजसमवेत कैलास- । पद पावेन निर्धारे ॥ 24 ॥

सूत म्हणे शौनकादिकांप्रती । तितुकेही जन्म घेवोनि तो भूपती ।
ब्रह्मवेत्ता होऊनि अंती । अक्षय शिवपद पावला ॥ 25 ॥

ऐसा शिवभजनाचा महिमा । वर्णू न शके द्रुहिण सुत्रामा ।
वेदशास्त्रांसी सीमा । न कळे ज्याची वर्णावया ॥ 26 ॥

ऐकून शिवगुणकीर्तन । सद्‍गद न होय जयाचे मन ।
अश्रुधारा नयन । जयाचे कदा न वाहती ॥ 27 ॥

धिक् त्याचे जिणे धिक् कर्म । धिक् विद्या धिक् धर्म ।
तो वाचोनि काय अधम । दुरात्मा व्यर्थ संसारी ॥ 28 ॥

ऐक शिवभजनाची थोरी । उज्जयिनी नामे महानगरी ।
राव चंद्रसेन राज्य करी । न्यायनीतीकरूनिया ॥ 29 ॥

ज्योतिर्लिंग महाकाळेश्वर । त्याचे भजनी रत नृपवर ।
मित्र एक नाम मणिभद्र । प्राणसखा रायाचा ॥ 30 ॥

मित्र चतुर आणि पवित्र । देशिक सर्वज्ञ दयासागर ।
शिष्य भाविक आणि उदार । पूर्वसुकृते प्राप्त होय ॥ 31 ॥

गृहिणी सुंदर आणि पतिव्रता । पुत्र भक्त आणि सभाग्यता ।
व्युत्पन्न आणि सुरस वक्ता । होय विशेष सुकृते ॥ 32 ॥

दिव्य हिरा आणि परीस । मुक्ताफळ सुढाळ सुरस ।
पिता ज्ञानी गुरू तोचि विशेष । हे अपूर्व त्रिभुवनी ॥ 33 ॥

ऐसा तो राव चंद्रसेन । मित्र मणिभद्र अति सुजाण ।
तेणे एक मणि दिधला आणोन । चंडकिरण दूसरा ॥ 34 ॥

अष्टधातूंचा होता स्पर्श । होय चामीकर बावनकस ।
सर्पव्याघ्रतस्करवास । राष्ट्रात नसे त्याकरिता ॥ 35 ॥

त्या मण्याचे होता दर्शन । सर्व रोग जाती भस्म होऊन ।
दुर्भिक्ष शोक अवर्षण । दारिद्रय नाही नगरात ॥ 36 ॥

तो कंठी बांधिता प्रकाशवंत । राव दिसे जैसा पुरुहूत ।
समरांगणी जय अद्भुत । न ये अपयश कालत्रयी ॥ 37 ॥

जे करावया येती वैर । ते आपणचि होती प्राणमित्र ।
आयुरारोग्य ऐश्वर्य अपार । चढत चालिले नृपाचे ॥ 38 ॥

भूप तो सर्वगुणी वरिष्ठ । की शिवभजनी गंगेचा लोट ।
की विवेकभावरत्नांचा मुकुट । समुद्र सुभट चातुर्याचा ॥ 39 ॥

की वैराग्यसरोवरीचा मराळ । की शांतिउद्यानीचा तपस्वी निर्मळ ।
की ज्ञानामृताचा विशाळ । कूपचि काय उचंबळला ॥ 40 ॥

ऐश्वर्य वाढता प्रबळ । द्वेष करिती पृथ्वीचे भूपाळ ।
मणि मागो पाठविती सकळ । स्पर्धा बळे वाढविती ॥ 41 ॥

बहुतांसी असह्य झाले । अवनीचे भूभुज एकवटले ।
अपार दळ घेवोनि आले । वेढिले नगर रायाचे ॥ 42 ॥

इंदिरावर कमलदलनयन । त्याचे कंठी कौस्तुभ जाण ।
की मृडानीवरमौळी रोहिणीरमण । प्रकाशधन मणि तैसा ॥ 43 ॥

तो मणि आम्हासी दे त्वरित । म्हणोनि नृपांनी पाठविले दूत ।
मग राव विचारी मनात । कैसा अनर्थ ओढवला ॥ 44 ॥

थोर वस्तूंचे संग्रहण । तेचि अनर्थासी कारण ।
ज्याकारणे जे भूषण । तेचि विदूषणरूप होय ॥ 45 ॥

अतिरूप अतिधन । अतिविद्या अतिप्रीति पूर्ण ।
अतिभोग अतिभूषण । विघ्नासी कारण तेचि होय ॥ 46 ॥

बोले राव चंद्रसेन । मणि जरी द्यावा यालागून ।
तरी जाईल क्षात्रपण । युद्ध दारुण न करवे ॥ 47 ॥

आता स्वामी महाकाळेश्वर । करुणासिंधु कर्पूरगौर ।
जो दीनरक्षण जगदुद्धार । बज्रपंजर भक्तांसी ॥ 48 ॥

त्यासी शरण जाऊ ये अवसरी । जो भक्तकाजकैवारी ।
जो त्रिपुरांतक हिमनग-कुमारी – । प्राणवल्लभ जगदात्मा ॥ 49 ॥

पूजासामग्री सिद्ध करून । शिवमंदिरी बैसला जाऊन ।
सकळ चिंता सोडून । विधियुक्त पूजन आरंभिले ॥ 50 ॥

बाहेर सेना घेऊन प्रधान । युद्ध करीत शिव स्मरून ।
महायंत्रांचे नगरावरून । मार होती अनिवार ॥ 51 ॥

सर्व चिंता सोडूनि चंद्रसेन । चंद्रचूड आराधी प्रीतीकरून ।
करी श्रौतमिश्रित त्र्यंबकपूजन । मानसध्यान यथाविधी ॥ 52 ॥

बाहेर झुंजती पृथ्वीचे भूपाळ । परी चिंतारहित भूपति प्रेमळ ।
देवद्वारी वाद्यांचा कल्लोळ । चतुर्विध वाद्ये वाजताती ॥ 53 ॥

राव करीत महापूजन । पौरजन विलोकिती मिळोन ।
त्यात एक गोपगृहिणी पतिहीन । कुमार कडिये घेऊन पातली ॥ 54 ॥

सहा वर्षांचा बाळ । राजा पूजा करिता पाहे सकळ ।
निरखोनिया वाढवेळ । गोपगृहिणी आली घरा ॥ 55 ॥

कुमार कडेखालता उतरोन । आपण करी गृहीचे कारण ।
शेजारी उद्वस तृणसदन । बाळ जाऊनि बैसला तेथे ॥ 56 ॥

लिंगाकृति पाषाण पाहून । मृत्तिकेची वेदिका करून ।
दिव्य शिवप्रतिमा मांडून । करी स्थापन प्रीतीने ॥ 57 ॥

कोणी दुजे नाही तेथ । लघुपाषाण आणोनि त्वरित ।
पद्मासनी पूजा यथार्थ । पाषाणचि वाहे प्रीतीने ॥ 58 ॥

राजपूजा मनात आठवून । पदार्थमात्राविषयी वाहे पाषाण ।
धूप दीप नैवेद्य पूर्ण । तेणेचिकरून करीतसे ॥ 59 ॥

आर्द्र तृण पुष्पध्या सुवासहीन । तेचि वाहे आवडीकरून ।
नाही ठाऊके मंत्र ध्यान आसन । प्रेमभावे पूजीतसे ॥ 60 ॥

परीमळद्रव्ये कैचि जवळी । शिवावरी मृत्तिका उधळी ।
मृत्तिकाच घेवोनि करकमळी । पुष्पांजुळी समर्पित ॥ 61 ॥

एवं रायाऐसे केले पूजन । मग मानसपूजा कर जोडून ।
ध्यान करी नेत्र झाकून । शंकरी मन दृढ जडले ॥ 62 ॥

मातेने स्वयंपाक करून । ये बा पुत्रा करी भोजन ।
बहु वेळा हाक फोडोन । पाचारिता नेदी प्रत्युत्तर ॥ 63 ॥

म्हणोनि बाहेर येवोनि पाहे । तव शून्यगृही बैसला आहे ।
म्हणे अर्भका मांडिले काये । चाल भोजना झडकरी ॥ 64 ॥

परी नेदी प्रत्युत्तर । मातेने क्रोधेकरूनि सत्वर ।
त्याचे लिंग आणि पूजा समग्र । निरखूनिया झुगारिली ॥ 65 ॥

चाल भोजना त्वरित । म्हणोनि हस्तकी धरूनि ओढीत ।
बाळ नेत्र उघडोनि पाहत । तव शिवपूजा विदारिली ॥ 66 ॥

अहा शिव शिव म्हणोन । घेत वक्षःस्थळ बडवून ।
दुःखे पडला मूर्च्छा येऊन । म्हणे प्राण देईन मी आता ॥ 67 ॥

गालिप्रदाने देऊन । माता जाऊनि करी भोजन ।
जीर्ण वस्त्र पांघरून । तृणसेजे पहुडली ॥ 68 ॥

इकडे पूजा भंगली म्हणून । बाळ रडे शिवनाम घेऊन ।
तंव तो दयाळ उमारमण । अद्भुत नवल पै केले ॥ 69 ॥

तृणगृह होते जे जर्जर । झाले रत्नखचित शिवमंदिर ।
हिर्‍यांचे स्तंभ वरी शिखर । नाना रत्नांचे कळस झळकती ॥ 70 ॥

चारी द्वारे रत्नखचित । मध्ये मणिमय दिव्य लिंग विराजित ।
चंद्रप्रभेहूनि अमित । प्रभा ज्योतिर्लिंगाची ॥ 71 ॥

नेत्र उघडोनि बाळ पहात । तव राजोपचारे पूजा दिसत ।
सिद्ध करोनि ठेविली समस्त । बाळ नाचत ब्रह्मानंदे ॥ 72 ॥

यथासांग महापूजन । बाळें केले प्रीतीकरून ।
षोडशोपचारे पूजा समर्पून । पुष्पांजुळी वाहतसे ॥ 73 ॥

शिवनामावळी उच्चारीत । बाळ कीर्तनरंगी नाचत ।
शिव म्हणे माग त्वरित । प्रसन्न झालो बाळका रे ॥ 74 ॥

बाळक म्हणे ते वेळी । मम मातेने तुझी पूजा भंगिली ।
तो अन्याय पोटात घाली । चंद्रमौळी अवश्य म्हणे ॥ 75 ॥

मातेसी दर्शना आणितो येथ । म्हणोनि गेला आपुले गृहात ।
तव ते देखिले रत्नखचित । माता निद्रिस्त दिव्यमंचकी ॥ 76 ॥

पहिले स्वरूप पालटून । झाली ते नारी पद्मीण ।
सर्वालंकारेकरोन । शोभायमान पहुडली ॥ 77 ॥

तीस बाळके जागे करून । म्हणे चाल घेई शिवदर्शन ।
तव ती पाहे चहूकडे विलोकून । अद्भुत करणी शिवाची ॥ 78 ॥

हृदयी धरूनि दृढ बाळ । शिवालया आली तात्काळ ।
म्हणे धन्य तू शिव दयाळ । धन्य बाळ भक्त हा ॥ 79 ॥

गोपदारा गेली राजगृहा धावून । चंद्रसेना सांगे वर्तमान ।
राव वेगे आला प्रीतीकरून । धरी चरण बाळकाचे ॥ 80 ॥

शंकराची अद्भुत करणी । राव आश्चर्य करून पाहे नयनी ।
नागरिक जनांच्या श्रेणी । धावती बाळ पहावया ॥ 81 ॥

दिगंतरी गांजली हाक बहुत । बाळकासी पावला उमानाथ ।
अवंतीनगरा येती धावत । जन अपार पहावया ॥ 82 ॥

चंद्रसेन रायाप्रती । नृप अवनीचे सांगोनि पाठविती ।
धन्य धन्य तुझी भक्ती । गिरिजावर प्रसन्न तूते ॥ 83 ॥

आम्ही टाकूनि द्वेष दुर्वासना । तुझ्या भेटीस येऊ चंद्रसेना ।
तो बाळ पाहू नयना । कैलासराणा प्रसन्न ज्यासी ॥ 84 ॥

ऐसे ऐकता चंद्रसेन । प्रधानासमेत बाहेर येऊन ।
सकळ रायांस भेटून । आला मिरवत घेऊनी ॥ 85 ॥

अवंतीनगरीची रचना । पाहता आश्चर्य वाटे मना ।
सप्तपुरींत श्रेष्ठ जाणा । उज्जयिनी नाम तियेचे ॥ 86 ॥

राजे सकळ कर जोडून । शिवमंदिरापुढे घालिती लोटांगण ।
त्या बाळकासी वंदून । आश्चर्य करिती सर्वही ॥ 87 ॥

म्हणती जै शिव प्रसन्न । तै तृणकुटी होय सुवर्णसदन ।
शत्रू ते पूर्ण मित्र होऊन । वोळंगती सर्वस्वे ॥ 88 ॥

गृहीच्या दासी सिद्धि होऊन । न मागता पुरविती इच्छिले पूर्ण ।
आंगणीचे वृक्ष कल्पतरू होऊन । कल्पिले फळ देती ते ॥ 89 ॥

मुका होईल पंडित । पांगुळ पवनापुढे धावत ।
जन्मांध रत्ने पारखीत । मूढ अत्यंत होय वक्ता ॥ 90 ॥

रंक-भणंगा भाग्य परम । तोचि होईल सार्वभौम ।
न करिता सायास दुर्गम । चिंतामणि येत हाता ॥ 91 ॥

त्रिभुवनभरी कीर्ति होय । राजे समग्र वंदिती पाय ।
जेथे जेथे खणू जाय । तेथे तेथे निधाने सापडती ॥ 92 ॥

अभ्यास न करिता बहवस । सापडे वेदांचा सारांश ।
सकळ कळा येती हातास । उमाविलास भेटे जेव्हा ॥ 93 ॥

गोपति म्हणे गोरक्षबाळा । तुजसी गोवाहन प्रसन्न झाला ।
गो विप्र प्रतिपाळी स्नेहाळा । धन्य नृपराज चंद्रसेन ॥ 94 ॥

यात्रा दाटली बहुत । सर्व राजे आश्चर्य करीत ।
तो तेथे प्रकटला हनुमंत । वायुसुत अंजनीप्रिय जो ॥ 95 ॥

जो राघवचरणारविंदभ्रमर । भूगर्भरत्नमानससंतापहर ।
वृत्रारिशत्रुजनकनगर । दहन मदनदमन जो ॥ 96 ॥

द्रोणाचळउत्पाटण । उर्मिलाजीवनप्राणरक्षण ।
ध्वजस्तंभी बैसोन । पाळी तृतीयनंदन पृथेचा ॥ 97 ॥

ऐसा प्रगटता मारुती । समस्त क्षोणीपाळ चरणी लागती ।
राघवप्रियकर बाळाप्रती । हृदयी धरोनि उपदेशी ॥ 98 ॥

शिवपंचाक्षरी मंत्र । उपदेशीत साक्षात् रुद्र ।
न्यास मातृका ध्यानप्रकार । प्रदोष सोमवार व्रत सांगे ॥ 99 ॥

हनुमंते मस्तकी ठेविला हात । झाला चतुर्दशविद्यावंत ।
चतुःषष्टि कळा आकळीत । जैसा आमलक हस्तकी ॥ 100 ॥

त्याचे नाम श्रीकर । ठेविता झाला वायुकुमर ।
सकळ राव करिती जयजयकार । पुष्पे सुरवर वर्षती ॥ 101 ॥

यावरी अंजनीहृदयाब्ज़मिलिंद । श्रीकरास म्हणे तुज हो आनंद ।
तुझे आठवे पिढीस नंद । जन्मेल गोपराज गोकुळी ॥ 102 ॥

त्याचा पुत्र पीतवसन । होईल श्रीकृष्ण कंसदमन ।
शिशुपालांतक कौरवमर्दन । पांडवपाळक गोविंद ॥ 103 ॥

श्रीहरीच्या अनंत अवतारपंक्ती । मागे झाल्या पुढेही होती ।
जेवी जपमाळेचे मणी परतोन येती । अवतार स्थिति तैसीच ॥ 104 ॥

की संवत्सर मास तिथि वार । तेचि परतती वारंवार ।
तैसा अवतार धरी श्रीधर । श्रीकरा सत्य जाण पा ॥ 105 ॥

ऐसे हरिकुळभूषण बोलून । पावला तेथेचि अंतर्धान ।
सर्व भूभुज म्हणती धन्य धन्य । सभाग्यपण श्रीकराचे ॥ 106 ॥

ज्याचा श्रीगुरु हनुमंत । त्यासी काय न्यून पदार्थ ।
श्रीकर चंद्रसेन नृपनाथ । बोळवीत सर्व भूपांते ॥ 107 ॥

वस्त्रे भूषणे देऊनी । बोळविले पावले स्वस्थानी ।
मग सोमवार प्रदोष प्रीतीकरूनी । श्रीकर चंद्रसेन आचरती ॥ 108 ॥

शिवरात्रि उत्साह करिती । याचकांचे आर्त पुरविती ।
शिवलीलामृत श्रवण करिती । अंती शिवपदाप्रती पावले ॥ 109 ॥

हा अध्याय करिता पठण । संततिसंपत्तिआयुष्यवर्धन ।
शिवार्चनी रत ज्याचे मन । विघ्ने भीति तयासी ॥ 110 ॥

शिवलीलामृत ग्रंथ वासरमणी । देखोनि विकासती सज्जनकमळिणी ।
जीव शिव चक्रवाके दोनी । ऐक्या येती प्रीतीने ॥ 111 ॥

निंदक दुर्जन अभक्त । ते अंधारी लपती दिवाभीत ।
शिवनिंदकासी वैकुंठनाथ । महानरकात नेऊनि घाली ॥ 112 ॥

विष्णुनिंदक जे अपवित्र । त्यासी कुंभीपाकी घाली त्रिनेत्र ।
एवं हरिहरनिंदकासी सूर्यपुत्र । नानाप्रकारे जाच करी ॥ 113 ॥

ब्रह्मानंदा यतिवर्या । श्रीभक्तकैलासाचळनिवासिया ।
श्रीधरवरदा मृडानीप्रिया । तुझी लीला वदवी तू ॥ 114 ॥

शिवलीलामृत ग्रंथ प्रचंड । स्कंदपुराण ब्रह्मोत्तरखंड ।
परिसोत सज्जन अखंड । चतुर्थाध्याय गोड हा ॥ 115 ॥

॥ श्रीसांबसदाशिवार्पणमस्तु ॥ शुभं भवतु ॥

Explore More

Shri Shiv Leelamrut Collection Wealth Obstacles Health Protection Wisdom Home