Lord Ganesha

ഗണേശതാപിന്യുപനിഷത്

(Ganesatapinyupanisat in Malayalam)

Also known as sri ganesha tapini upanishad · ganesam pramathadhisam nirgunam sagunam vibhum

Not a stotra but an Upanishad, of the Atharvan, in three sections and largely in prose — which sets it apart from everything else in this cluster, and from the better known Ganapati Atharvashirsha as well. It opens with the making of the world rather than with praise. Prajapati sent out creatures, and the creatures asked how they were to become eaters of food; he divided himself threefold as bhur, bhuvah and svah, performed austerity, and became Brahma and Vishnu and Shiva, Prajapati and Indra and Agni. Then, silent and thinking with the mind, he asked the same question over again. What follows is a long chain of salutation — to brahman, to the brahmins, to the Vedas, to the seers, to the impeller and the begetter, to the food and to the lord of food.

Reading depth
Lyrics
॥ അഥ ഗണേശപൂര്വതാപിന്യുപനിഷത് ॥
ഗണേശം പ്രമഥാധീശം നിര്ഗുണം സഗുണം വിഭുമ് ।
യോഗിനോ യത്പദം യാന്തി തം ഗൌരീനന്ദനം ഭജേ ॥
ഓം നമോ വരദായ വിഘ്നഹര്ത്രേ ॥ അഥാതോ ബ്രഹ്മോപനിഷദം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ । ബ്രഹ്മാ ദേവാനാം സവിതുഃ കവീനാമൃഷിര്വിപ്രാണാം മഹിഷോ മൃഗാണാമ് । ധാതാ വസൂനാം സുരഭിഃ സൃജാനാം നമോ ബ്രഹ്മണേഽഥര്വപുത്രായ മീഢുഷേ ॥ ധാതാ ദേവാനാം പ്രഥമം ഹി ചേതോ മനോ വനാനീവ മനസാഽകല്പയദ്യഃ । നമോ ബ്രഹ്മണേ ബ്രഹ്മപുത്രായ തുഭ്യം ജ്യേഷ്ഠായാഥര്വപുത്രായ ധന്വിനേ ॥ ൧ ॥
ഓം പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത । താഃ സൃഷ്ടാ അബ്രുവന് കഥമന്നാദ്യാ അഭവന്നിതി । സ ത്രേധാ വ്യഭജദ്ഭൂര്ഭുവഃസ്വരിതി । സ തപോഽതപ്യത । സ ബ്രഹ്മാ സ വിഷ്ണുഃ സ ശിവഃ സ പ്രജാപതിഃ സേന്ദ്രഃ സോഽഗ്നിഃ സമഭവത് । സ തൂഷ്ണീം മനസാ ധ്യായന് കഥമിമേഽന്നാദ്യാഃ സ്യുരിതി । സോഽപശ്യദാത്മനാഽഽത്മാനം ഗജരൂപധരം ദേവം ശശിവര്ണം ചതുര്ഭുജം യതോ വാ ഇമാനി ഭൂതാനി ജായന്തേ യതോ വായന്തി യത്രൈവ യന്തി ച । തദേതദക്ഷരം പരം ബ്രഹ്മ । ഏതസ്മാജ്ജായതേ പ്രാണോ മനഃ സര്വേന്ദ്രിയാണി ച । ഖം വായുരാപോ ജ്യോതിഃ പൃഥിവീ വിശ്വസ്യ ധാരിണീ । പുരുഷ ഏവേദം വിശ്വം തപോ ബ്രഹ്മ പരാമൃതമിതി ॥ ൨ ॥
സോഽസ്തുവത നമോ ബ്രഹ്മണേ നമോ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ നമോ വേദേഭ്യോ നമ ഋഷിഭ്യോ നമഃ കുല്യേഭ്യഃ പ്രകുല്യേഭ്യോ നമഃ സവിത്രേ പ്രസവിത്രേ നമോ ഭോജ്യായ പ്രകൃഷ്ടായ കപര്ദിനേ ചക്രായ ചക്രധരായാന്നായാന്നപതയേ ശിവായ സദാശിവായ തുര്യായ തുരീയായ ഭൂര്ഭുവഃസ്വഃപതേ രായസ്പതേ വാജിപതേ ഗോപതേ ഋഗ്യജുഃസാമാഥര്വാങ്ഗിരഃപതേ നമോ ബ്രഹ്മപുത്രായേതി ॥ ൩ ॥
സോഽബ്രവീദ്വരദോഽസ്മ്യഹമിതി । സ പ്രജാപതിരബ്രവീത്കഥമിമേഽന്നാദ്യാഃ സ്യുരിതി । സ ഹോവാച ബ്രഹ്മപുത്രസ്തപസ്തേപേ സിദ്ധക്ഷേത്രേ മഹായശാഃ । സ സര്വസ്യ വക്താ സര്വസ്യ ജ്ഞാതാസീതി । സ ഹോവാച തപസ്യന്തം സിദ്ധാരണ്യേ ഭൃഗുപുത്രം പൃച്ഛധ്വമിതി । തേ പ്രത്യായയുഃ । സ ഹോവാച കിമേതദിതി । തേ ഹോചുഃ കഥം വയമന്നാദ്യാ ഭവാമ ഇതി । സ തൂഷ്ണീം മനസാ ധ്യായന് കഥമിമേഽന്നാദ്യാഃ സ്യുരിതി । സ ഏതമാനുഷ്ടുഭം മന്ത്രരാജമപശ്യത് । യദിദം കിഞ്ച സര്വമസൃജത । തസ്മാത്സര്വാനുഷ്ടുഭമിത്യാചക്ഷതേ യദിദം കിഞ്ച । അനുഷ്ടുഭാ വാ ഇമാനി ഭൂതാനി ജായന്തേ । അനുഷ്ടുഭാ ജാതാനി ജീവന്ത്യനുഷ്ടുഭം പ്രയന്ത്യഭിസംവിശന്തി । തസ്യൈഷാ ഭവതി അനുഷ്ടുപ്പ്രഥമാ ഭവത്യനുഷ്ടുബുത്തമാ ഭവതി । വാഗ്വാ അനുഷ്ടുബ്വാചൈവ പ്രയന്തി വാചൈവോദ്യന്തി । പരമാ വാ ഏഷാ ഛന്ദസാം യദനുഷ്ടുപ് । സര്വമനുഷ്ടുപ് । ഏതം മന്ത്രരാജം യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി । സ ഭുക്തിം മുക്തിം ച വിന്ദതി । തേന സര്വജ്ഞാനം ഭവതി । തദേതന്നിദര്ശനം ഭവതി ; ഏകോ ദേവഃ പ്രാപകോ യോ വസൂനാം ശ്രിയാ ജുഷ്ടഃ സര്വതോഭദ്ര ഏഷഃ । മായാദേവോ ബലഗഹനോ ബ്രഹ്മാരാതീസ്തം ദേവമീഡേ ദക്ഷിണാസ്യമ് ॥ ആ തൂ ന ഇന്ദ്ര ക്ഷുമന്തം ചിത്രം ഗ്രാഭം സങ്ഗൃഭായ । മഹാഹസ്തീ ദക്ഷിണേന ॥ ഇതി സഹസ്രകൃത്വസ്തുഷ്ടാവ ॥ ൪ ॥
അഥാപശ്യന്മഹാദേവം ശ്രിയാ ജുഷ്ടം മദോത്കടമ് । സനകാദിമഹായോഗിവേദവിദ്ഭിരുപാസിതമ് ॥ ദ്രുഹിണാദിമദേവേശഷട്പദാലിവിരാജിതമ് । ലസത്കര്ണം മഹാദേവം ഗജരൂപധരം ശിവമ് ॥ സ ഹോവാച വരദോഽസ്മീതി । സ തൂഷ്ണീം മനസാ വവ്രേ । സ തഥേതി ഹോവാച । തദേഷ ശ്ലോകഃ ; സ സംസ്തുതോ ദൈവതദേവസൂനുഃ സുതം ഭൃഗോര്വാക്യമുവാച തുഷ്ടഃ । അവേഹി മാം ഭാര്ഗവ വക്രതുണ്ഡമനാഥനാഥം ത്രിഗുണാത്മകം ശിവമ് ॥
അഥ തസ്യ ഷഡങ്ഗാനി പ്രാദുര്ബഭൂവുഃ । സ ഹോവാച ജപധ്വമാനുഷ്ടുഭം മന്ത്രരാജ ഷട്പദം സഷഡക്ഷരമ് । ഇതി യോ ജപതി സ ഭൂതിമാന് ഭവതീതി യൂയമന്നാദ്യാ ഭവേയുരിതി । തദേതന്നിദര്ശനമ് ; ഗണാനാം ത്വാ ഗണനാഥം സുരേന്ദ്രം കവിം കവീനാമതിമേധവിഗ്രഹമ് । ജ്യേഷ്ഠരാജം വൃഷഭം കേതുമേകം സാ നഃ ശൃണ്വന്നൂതിഭിഃ സീദ ശാശ്വത് ॥ ൫ ॥
തേ ഹോചുഃ കഥമാനുഷ്ടുഭം മന്ത്രരാജമഭിജാനീമ ഇതി । സ ഏതമാനുഷ്ടുഭം ഷട്പദം മന്ത്രരാജ കഥയാഞ്ചക്രേ । സ സാമ ഭവതി । ഋഗ്വൈ ഗായത്രീ യജുരുഷ്ണിഗനുഷ്ടുപ് സാമ । സ ആദിത്യോ ഭവതി । ഋഗ്വൈ വസുര്യജൂ രുദ്രാഃ സാമാദിത്യാ ഇതി । സ ഷട്പദോ ഭവതി । സാമ വൈ ഷട്പദഃ । സസാഗരാം സപ്തദ്വീപാം സപര്വതാം വസുന്ധരാം തത്സാമ്നഃ പ്രഥമം പാദം ജാനീയാദ്രായസ്പോഷസ്യ ദാതേതി । തേന സപ്തദ്വീപാധിപോ ഭവതി ഭൂഃപതിത്വം ച ഗച്ഛതി । യക്ഷഗന്ധര്വാപ്സരോഗണസേവിതമന്തരിക്ഷം ദ്വിതീയം പാദം ജാനീയാന്നിധിദാതേതി । തേന ധനദാദികാഷ്ഠാപതിര്ഭവതി ഭുവഃപതിത്വം ച ഗച്ഛതി । വസുരുദ്രാദിത്യൈഃ സര്വൈര്ദേവൈഃ സേവിതം ദിവം തത്സാമ്നസ്തൃതീയം പാദം ജാനീയാദന്നദോ മത ഇതി । തേന ദേവാധിപത്യം സ്വഃപതിത്വം ച ഗച്ഛതി । ഋഗ്യജുഃസാമാഥര്വാങ്ഗിരോഗണസേവിതം ബ്രഹ്മലോകം തുര്യം പാദം ജാനീയാദ്രക്ഷോഹണ ഇതി । തേന ദേവാധിപത്യം ബ്രഹ്മാധിപത്യം ച ഗച്ഛതി । വാസുദേവാദിചതുര്വ്യൂഹസേവിതം വിഷ്ണുലോകം തത്സാമ്നഃ പഞ്ചമം പാദം ജാനീയാദ്ബലഗഹന ഇതി । തേന സര്വദേവാധിപത്യം വിഷ്ണുലോകാധിപത്യം ച ഗച്ഛതി । ബ്രഹ്മസ്വരൂപം നിരഞ്ജനം പരമവ്യോമ്നികം തത്സാമ്നഃ ഷഷ്ഠം പാദം ജാനീയാത് । തേന വക്രതുണ്ഡായ ഹുമിതി യോ ജാനീയാത്സോഽമൃതത്വം ച ഗച്ഛതി । സത്യലോകാധിപത്യം ച ഗച്ഛതി ॥ ൬ ॥
ഋഗ്യജുഃസാമാഥര്വാശ്ചത്വാരഃ പാദാ ഭവന്തി । രായസ്പോഷസ്യ ദാതാ ചേതി പ്രഥമഃ പാദോ ഭവതി ഋഗ്വൈ പ്രഥമഃ പാദഃ । നിധിദാതാഽന്നദോ മത ഇതി ദ്വിതീയഃ പാദഃ യജുര്വൈ ദ്വിതീയഃ പാദഃ । രക്ഷോഹണോ വോ ബലഗഹന ഇതി തൃതീയഃ പാദഃ സാമ വൈ തൃതീയഃ പാദഃ । വക്രതുണ്ഡായ ഹുമിതി ചതുര്ഥഃ പാദഃ അഥര്വശ്ചതുര്ഥഃ പാദോഽഥര്വശ്ചതുര്ഥഃ പാദ ഇതി ॥ ൭ ॥
ഇതി ഗണേശപൂര്വതാപിന്യുപനിഷത്സു പ്രഥമോപനിഷത് ॥ ൧ ॥
॥ ദ്വിതീയോപനിഷത് ॥
സ ഹോവാച പ്രജാപതിരഗ്നിര്വൈ വേദാ ഇദം സര്വം വിശ്വാനി ഭൂതാനി വിരാട് സ്വരാട് സമ്രാട് തത്സാമ്നഃ പ്രഥമം പാദം ജാനീയാത് । ഋഗ്യജുഃസാമാഥര്വരൂപഃ സൂര്യോഽന്തരാദിത്യേ ഹിരണ്മയഃ പുരുഷസ്തത്സാമ്നോ ദ്വിതീയം പാദം ജാനീയാത് । യ ഓഷധീനാം പ്രഭവിതാ താരാപതിഃ സോമസ്തത്സാമ്നസ്തൃതീയം പാദം ജാനീയാത് । യോ ബ്രഹ്മാ തത്സാമ്നശ്ചതുര്ഥം പാദം ജാനീയാത് । യോ ഹരിസ്തത്സാമ്നഃ പഞ്ചമം പാദം ജാനീയാത് । യഃ ശിവഃ സ പരം ബ്രഹ്മ തത്സാമ്നോഽന്ത്യം പാദം ജാനീയാത് । യോ ജാനീതേ സോഽമൃതത്വം ച ഗച്ഛതി പരം ബ്രഹ്മൈവ ഭവതി । തസ്മാദിദമാനുഷ്ടുഭം സാമ യത്ര ക്വചിന്നാചഷ്ടേ । യദി ദാതുമപേക്ഷതേ പുത്രായ ശുശ്രൂഷവേ ദാസ്യത്യന്യസ്മൈ ശിഷ്യായ വേതി ॥ ൧ ॥
തസ്യ ഹി ഷഡങ്ഗാനി ഭവന്തി ; ഓം ഹൃദയായ നമഃ, ശിരസേ സ്വാഹാ, ശിഖായൈ വഷട്, കവചായ ഹുമ് । നേത്രത്രയായ വൌഷട്, അസ്ത്രായ ഫഡിതി പ്രഥമം പ്രഥമേന ദ്വിതീയം ദ്വിതീയേന തൃതീയം തൃതീയേന ചതുര്ഥം ചതുര്ഥേന പഞ്ചമം പഞ്ചമേന ഷഷ്ഠം ഷഷ്ഠേന പ്രത്യക്ഷരമുഭയതോ മായാ ലക്ഷ്മീശ്ച ഭവതി । മായാ വാ ഏഷാ വൈനായകീ സര്വമിദം സൃജതി സര്വമിദം രക്ഷതി സര്വമിദം സംഹരതി തസ്മാന്മായാമേതാം ശക്തിം വേദ । സ മൃത്യും ജയതി । സ പാപ്മാനം തരതി । സ മഹതീം ശ്രിയമശ്നുതേ । സോഽഭിവാദീ ഷട്കര്മസംസിദ്ധോ ഭവത്യമൃതത്വം ച ഗച്ഛതി । മീമാംസന്തേ ബ്രഹ്മവാദിനോ ഹ്രസ്വാ വാ ദീര്ഘാ വാ പ്ലുതാ വേതി । യദി ഹ്രസ്വാ ഭവതി സര്വപാപ്മാനം തരത്യമൃതത്വം ച ഗച്ഛതി । യദി ദീര്ഘാ ഭവതി മഹതീം ശ്രിയമാപ്നുയാദമൃതത്വം ച ഗച്ഛതി । യദി പ്ലുതാ ഭവതി ജ്ഞാനവാന് ഭവത്യമൃതത്വം ച ഗച്ഛതി । തദേതദൃഷിണോക്തം നിദര്ശനമ് ; സ ഈം പാഹി യ ഋജീഷീ തരുദ്രഃ സ ശ്രിയം ലക്ഷ്മീമൌപലാംബികാം ഗാമ് । ഷഷ്ഠീം ച യാമിന്ദ്രസേനേത്യുത ആഹുസ്താം വിദ്യാം ബ്രഹ്മയോനിസ്വരൂപാമ് ॥ താമിഹായുഷേ ശരണം പ്രപദ്യേ । ക്ഷീരോദാര്ണവശായിനം കല്പദ്രുമാധഃസ്ഥിതം വരദം വ്യോമരൂപിണം പ്രചണ്ഡദണ്ഡദോര്ദണ്ഡം വക്രതുണ്ഡസ്വരൂപിണം പാര്ശ്വാധഃസ്ഥിതകാമധേനും ശിവോമാതനയം വിഭുമ് । രുക്മാംബരനിഭാകാശം രക്തവര്ണം ചതുര്ഭുജമ് । കപര്ദിനം ശിവം ശാന്തം ഭക്താനാമഭയപ്രദമ് ॥
ഉന്നതപ്രപദാങ്ഗുഷ്ഠം ഗൂഢഗുല്ഫം സപാര്ഷ്ണികമ് । പീനജങ്ഘം ഗൂഢജാനും സ്ഥൂലോരും പ്രോന്നമത്കടിമ് ॥
നിമ്നനാഭിം കംബുകണ്ഠം ലംബോഷ്ഠം ലംബനാസികമ് । സിദ്ധിബുദ്ധ്യുഭയാശ്ലിഷ്ടം പ്രസന്നവദനാംബുജമ് ॥
ഇതി സംസര്ഗഃ ॥ ൨ ॥
അഥ ഛന്ദോദൈവതമ് । അനുഷ്ടുപ്ഛന്ദോ ഭവതി ദ്വാത്രിംശദക്ഷരാനുഷ്ടുബ ഭവതി । അനുഷ്ടുഭാ സര്വമിദം സൃഷ്ടമനുഷ്ടുഭാ സര്വമുപസംഹൃതമ് । ശിവോമായുതഃ പരമാത്മാ വരദോ ദേവതാ । തേ ഹോചുഃ കഥം ശിവോമായുത ഇതി । സ ഹോവാച ഭൃഗുപുത്രഃ പ്രകൃതിപുരുഷമയോ ഹി സ ധനദ ഇതി പ്രകൃതിര്മായാ പുരുഷഃ ശിവ ഇതി । സോഽയം വിശ്വാത്മാ ദേവതേതി । തദേതന്നിദര്ശനമ് ; ഇന്ദ്രോ മായാഭിഃ പുരുഹൂത ഈഡേ ശര്വോ വിശ്വം മായയാ സ്വിദ്ദധാര । സോഽജഃ ശേതേ മായയാ സ്വിദ്ഗുഹായാം വിശ്വം ന്യസ്തം വിഷ്ണുരേകോ വിജജ്ഞേ ॥ തദേതന്മായാ ഹംസമയീ ദേവാനാമ് ॥
സര്വേഷാം വാ ഏതദ്ഭൂതാനാമാകാശഃ പരായണമ് । സര്വാണി ഹ വാ ഇമാനി ഭൂതാന്യാകാശാദേവ ജായന്തേ ജാതാനി ജീവന്ത്യാകാശം പ്രയന്ത്യഭിസംവിശന്തി । തസ്മാദാകാശബീജം ശിവോ വിദ്യാത് । തദേതന്നിദര്ശനമ് ; ഹംസഃ ശുചിഷദ്വസുരന്തരിക്ഷസദ്ധോതാ വേദിഷദതിഥിര്ദുരോണസത് । നൃഷദ്വരസദൃതസദ്വ്യോമസദബ്ജാ ഗോജാ ഋതജാ അദ്രിജാ ഋതം ബൃഹദിതി ॥ ൩ ॥
അഥാധിഷ്ഠാനമ് ; മധ്യേ ബിന്ദും ത്രികോണം തദനു ഋതുഗണം വസുദലം ദ്വാദശാരം ഷോഡശകര്ണികേതി । മധ്യേ ബീജാത്മകം ദേവം യജേത് । വാമദക്ഷിണേ സിദ്ധിര്ബുദ്ധിഃ । അഗ്രേ കാമദുഘാ ഷട്കോണേ സുമുഖാദയഃ ഷഡ്വിനായകാഃ । വസുദലേ വക്രതുണ്ഡാദ്യഷ്ടവിനായകാഃ । ദ്വാദശാരേ ബടുകോ വാമനോ മഹാദശകമഹോദരൌ സുഭദ്രോ മാലീ വരോ രാമ ഉമാ ശിവഃ സ്കന്ദോ നന്ദീ । തദ്ബാഹ്യേഽണിമാദിസിദ്ധയഃ । ഷോഡശാരേ ദിക്പാലാഃ സായുധാ ഇതി ॥ ൪ ॥
അഥ പ്രസാരഃ ; യ ഏതേന ചതുര്ഥീഷു പക്ഷയോരുഭയോരപി । ലക്ഷം ജുഹുയാദപൂപാനാം തത്ക്ഷണാദ്ധനദോ ഭവേത് ॥ സിദ്ധൌദനം ത്രിമാസം തു ജുഹ്വദഗ്നാവനന്യധീഃ । താവജ്ജുഹ്വത്പൃഥുകാന്ഹി സാക്ഷാദ്വൈശ്രവണോ ഭവേത് ॥ ഉച്ചാടയേദ്വിഭീതൈശ്ച മാരയേദ്വിഷവൃക്ഷജൈഃ । വശ്യായ പങ്കജൈര്വിദ്വാന്ധനാര്ഥീ മോദകൈര്ഹുനേത് ॥ ഏവം ജ്ഞാത്വാ കൃതകര്മാ ഭവതി കൃതകര്മാ ഭവതീതി ॥ ൫ ॥
ഇതി ഗണേശപൂര്വതാപിന്യുപനിഷത്സു ദ്വിതീയോപനിഷത് ॥ ൨ ॥
॥ തൃതീയോപനിഷത് ॥
അഥ ഹോവാച ഭൃഗുപുത്രസ്തന്ത്രം വിജിജ്ഞാസിതവ്യമിതി । മൂലേ ശൂന്യം വിജാനീയാത് । ശൂന്യം വൈ പരം ബ്രഹ്മ । തത്ര സതാരം സമായം സാമ ന്യസേത്ത്രിരേഖം ഭവതി ത്രയോ ഹീമേ ലോകാസ്ത്രയോ ഹീമേ വേദാഃ । ഋഗ്വൈ ഭൂഃ സാ മായാ ഭവതി । യജുര്വൈ ഭുവഃ സ ശിവോ ഭവതി । സാമ വൈ സ്വഃ സ ഹിരണ്യഗര്ഭോ ഭവതി । ഷട്കോണം ഭവതി ഷഡ് ഹീമേ ലോകാഃ ഷഡ്ഢാ ഋതവോ ഭവന്തി । തത്ര താരമായാരമാമാരവിശ്വേശധരണീക്രമാന്ന്യസേത് । അഷ്ടപത്രം ഭവത്യഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ ഭവതി ബ്രഹ്മഗായത്രീം ന്യസേത് । ദ്വാദശപത്ര ഭവതി ദ്വാദശാദിത്യാ ഭവന്തി തേ സ്വരാ ഭവന്തി । സ്വരാന് ജ്ഞാത്വാദിത്യലോകമശ്നുതേ । ഷോഡശപത്രം ഭവതി ഷോഡശകലോ വൈ പുരുഷോ വര്ണോ ഹ വൈ പുരുഷഃ സ ലോകാധിഷ്ഠിതോ ഭവത്യനുഷ്ടുബ് വൈ പുരുഷഃ ॥ ൧ ॥
സ ഹോവാച ഭൃഗുപുത്ര ഏതമാനുഷ്ടുഭം മന്ത്രരാജം സാങ്ഗം സപ്രസൃതികം സമായം സാധിഷ്ഠാനം സതന്ത്രം യോ ജാനാതി സ ഭൂതിമാന് ഭവതി സോഽമൃതത്വം ച ഗച്ഛതി സോഽമൃതത്വം ച ഗച്ഛതീതി ॥ ൨ ॥
ഇതി ഗണേശപൂര്വതാപിന്യുപനിഷത്സു തൃതീയോപനിഷത് ॥ ൩ ॥
ഇത്യാഥര്വണീയാ ഗണേശപൂര്വതാപിന്യുപനിഷത്സമാപ്താ ॥

Explore More