Lord Ganesha

గణేశతాపిన్యుపనిషత్

(Ganesatapinyupanisat in Telugu)

Also known as sri ganesha tapini upanishad · ganesam pramathadhisam nirgunam sagunam vibhum

Not a stotra but an Upanishad, of the Atharvan, in three sections and largely in prose — which sets it apart from everything else in this cluster, and from the better known Ganapati Atharvashirsha as well. It opens with the making of the world rather than with praise. Prajapati sent out creatures, and the creatures asked how they were to become eaters of food; he divided himself threefold as bhur, bhuvah and svah, performed austerity, and became Brahma and Vishnu and Shiva, Prajapati and Indra and Agni. Then, silent and thinking with the mind, he asked the same question over again. What follows is a long chain of salutation — to brahman, to the brahmins, to the Vedas, to the seers, to the impeller and the begetter, to the food and to the lord of food.

Reading depth
Lyrics
॥ అథ గణేశపూర్వతాపిన్యుపనిషత్ ॥
గణేశం ప్రమథాధీశం నిర్గుణం సగుణం విభుమ్ ।
యోగినో యత్పదం యాన్తి తం గౌరీనన్దనం భజే ॥
ఓం నమో వరదాయ విఘ్నహర్త్రే ॥ అథాతో బ్రహ్మోపనిషదం వ్యాఖ్యాస్యామః । బ్రహ్మా దేవానాం సవితుః కవీనామృషిర్విప్రాణాం మహిషో మృగాణామ్ । ధాతా వసూనాం సురభిః సృజానాం నమో బ్రహ్మణేఽథర్వపుత్రాయ మీఢుషే ॥ ధాతా దేవానాం ప్రథమం హి చేతో మనో వనానీవ మనసాఽకల్పయద్యః । నమో బ్రహ్మణే బ్రహ్మపుత్రాయ తుభ్యం జ్యేష్ఠాయాథర్వపుత్రాయ ధన్వినే ॥ ౧ ॥
ఓం ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత । తాః సృష్టా అబ్రువన్ కథమన్నాద్యా అభవన్నితి । స త్రేధా వ్యభజద్భూర్భువఃస్వరితి । స తపోఽతప్యత । స బ్రహ్మా స విష్ణుః స శివః స ప్రజాపతిః సేన్ద్రః సోఽగ్నిః సమభవత్ । స తూష్ణీం మనసా ధ్యాయన్ కథమిమేఽన్నాద్యాః స్యురితి । సోఽపశ్యదాత్మనాఽఽత్మానం గజరూపధరం దేవం శశివర్ణం చతుర్భుజం యతో వా ఇమాని భూతాని జాయన్తే యతో వాయన్తి యత్రైవ యన్తి చ । తదేతదక్షరం పరం బ్రహ్మ । ఏతస్మాజ్జాయతే ప్రాణో మనః సర్వేన్ద్రియాణి చ । ఖం వాయురాపో జ్యోతిః పృథివీ విశ్వస్య ధారిణీ । పురుష ఏవేదం విశ్వం తపో బ్రహ్మ పరామృతమితి ॥ ౨ ॥
సోఽస్తువత నమో బ్రహ్మణే నమో బ్రాహ్మణేభ్యో నమో వేదేభ్యో నమ ఋషిభ్యో నమః కుల్యేభ్యః ప్రకుల్యేభ్యో నమః సవిత్రే ప్రసవిత్రే నమో భోజ్యాయ ప్రకృష్టాయ కపర్దినే చక్రాయ చక్రధరాయాన్నాయాన్నపతయే శివాయ సదాశివాయ తుర్యాయ తురీయాయ భూర్భువఃస్వఃపతే రాయస్పతే వాజిపతే గోపతే ఋగ్యజుఃసామాథర్వాఙ్గిరఃపతే నమో బ్రహ్మపుత్రాయేతి ॥ ౩ ॥
సోఽబ్రవీద్వరదోఽస్మ్యహమితి । స ప్రజాపతిరబ్రవీత్కథమిమేఽన్నాద్యాః స్యురితి । స హోవాచ బ్రహ్మపుత్రస్తపస్తేపే సిద్ధక్షేత్రే మహాయశాః । స సర్వస్య వక్తా సర్వస్య జ్ఞాతాసీతి । స హోవాచ తపస్యన్తం సిద్ధారణ్యే భృగుపుత్రం పృచ్ఛధ్వమితి । తే ప్రత్యాయయుః । స హోవాచ కిమేతదితి । తే హోచుః కథం వయమన్నాద్యా భవామ ఇతి । స తూష్ణీం మనసా ధ్యాయన్ కథమిమేఽన్నాద్యాః స్యురితి । స ఏతమానుష్టుభం మన్త్రరాజమపశ్యత్ । యదిదం కిఞ్చ సర్వమసృజత । తస్మాత్సర్వానుష్టుభమిత్యాచక్షతే యదిదం కిఞ్చ । అనుష్టుభా వా ఇమాని భూతాని జాయన్తే । అనుష్టుభా జాతాని జీవన్త్యనుష్టుభం ప్రయన్త్యభిసంవిశన్తి । తస్యైషా భవతి అనుష్టుప్ప్రథమా భవత్యనుష్టుబుత్తమా భవతి । వాగ్వా అనుష్టుబ్వాచైవ ప్రయన్తి వాచైవోద్యన్తి । పరమా వా ఏషా ఛన్దసాం యదనుష్టుప్ । సర్వమనుష్టుప్ । ఏతం మన్త్రరాజం యః పశ్యతి స పశ్యతి । స భుక్తిం ముక్తిం చ విన్దతి । తేన సర్వజ్ఞానం భవతి । తదేతన్నిదర్శనం భవతి ; ఏకో దేవః ప్రాపకో యో వసూనాం శ్రియా జుష్టః సర్వతోభద్ర ఏషః । మాయాదేవో బలగహనో బ్రహ్మారాతీస్తం దేవమీడే దక్షిణాస్యమ్ ॥ ఆ తూ న ఇన్ద్ర క్షుమన్తం చిత్రం గ్రాభం సఙ్గృభాయ । మహాహస్తీ దక్షిణేన ॥ ఇతి సహస్రకృత్వస్తుష్టావ ॥ ౪ ॥
అథాపశ్యన్మహాదేవం శ్రియా జుష్టం మదోత్కటమ్ । సనకాదిమహాయోగివేదవిద్భిరుపాసితమ్ ॥ ద్రుహిణాదిమదేవేశషట్పదాలివిరాజితమ్ । లసత్కర్ణం మహాదేవం గజరూపధరం శివమ్ ॥ స హోవాచ వరదోఽస్మీతి । స తూష్ణీం మనసా వవ్రే । స తథేతి హోవాచ । తదేష శ్లోకః ; స సంస్తుతో దైవతదేవసూనుః సుతం భృగోర్వాక్యమువాచ తుష్టః । అవేహి మాం భార్గవ వక్రతుణ్డమనాథనాథం త్రిగుణాత్మకం శివమ్ ॥
అథ తస్య షడఙ్గాని ప్రాదుర్బభూవుః । స హోవాచ జపధ్వమానుష్టుభం మన్త్రరాజ షట్పదం సషడక్షరమ్ । ఇతి యో జపతి స భూతిమాన్ భవతీతి యూయమన్నాద్యా భవేయురితి । తదేతన్నిదర్శనమ్ ; గణానాం త్వా గణనాథం సురేన్ద్రం కవిం కవీనామతిమేధవిగ్రహమ్ । జ్యేష్ఠరాజం వృషభం కేతుమేకం సా నః శృణ్వన్నూతిభిః సీద శాశ్వత్ ॥ ౫ ॥
తే హోచుః కథమానుష్టుభం మన్త్రరాజమభిజానీమ ఇతి । స ఏతమానుష్టుభం షట్పదం మన్త్రరాజ కథయాఞ్చక్రే । స సామ భవతి । ఋగ్వై గాయత్రీ యజురుష్ణిగనుష్టుప్ సామ । స ఆదిత్యో భవతి । ఋగ్వై వసుర్యజూ రుద్రాః సామాదిత్యా ఇతి । స షట్పదో భవతి । సామ వై షట్పదః । ససాగరాం సప్తద్వీపాం సపర్వతాం వసున్ధరాం తత్సామ్నః ప్రథమం పాదం జానీయాద్రాయస్పోషస్య దాతేతి । తేన సప్తద్వీపాధిపో భవతి భూఃపతిత్వం చ గచ్ఛతి । యక్షగన్ధర్వాప్సరోగణసేవితమన్తరిక్షం ద్వితీయం పాదం జానీయాన్నిధిదాతేతి । తేన ధనదాదికాష్ఠాపతిర్భవతి భువఃపతిత్వం చ గచ్ఛతి । వసురుద్రాదిత్యైః సర్వైర్దేవైః సేవితం దివం తత్సామ్నస్తృతీయం పాదం జానీయాదన్నదో మత ఇతి । తేన దేవాధిపత్యం స్వఃపతిత్వం చ గచ్ఛతి । ఋగ్యజుఃసామాథర్వాఙ్గిరోగణసేవితం బ్రహ్మలోకం తుర్యం పాదం జానీయాద్రక్షోహణ ఇతి । తేన దేవాధిపత్యం బ్రహ్మాధిపత్యం చ గచ్ఛతి । వాసుదేవాదిచతుర్వ్యూహసేవితం విష్ణులోకం తత్సామ్నః పఞ్చమం పాదం జానీయాద్బలగహన ఇతి । తేన సర్వదేవాధిపత్యం విష్ణులోకాధిపత్యం చ గచ్ఛతి । బ్రహ్మస్వరూపం నిరఞ్జనం పరమవ్యోమ్నికం తత్సామ్నః షష్ఠం పాదం జానీయాత్ । తేన వక్రతుణ్డాయ హుమితి యో జానీయాత్సోఽమృతత్వం చ గచ్ఛతి । సత్యలోకాధిపత్యం చ గచ్ఛతి ॥ ౬ ॥
ఋగ్యజుఃసామాథర్వాశ్చత్వారః పాదా భవన్తి । రాయస్పోషస్య దాతా చేతి ప్రథమః పాదో భవతి ఋగ్వై ప్రథమః పాదః । నిధిదాతాఽన్నదో మత ఇతి ద్వితీయః పాదః యజుర్వై ద్వితీయః పాదః । రక్షోహణో వో బలగహన ఇతి తృతీయః పాదః సామ వై తృతీయః పాదః । వక్రతుణ్డాయ హుమితి చతుర్థః పాదః అథర్వశ్చతుర్థః పాదోఽథర్వశ్చతుర్థః పాద ఇతి ॥ ౭ ॥
ఇతి గణేశపూర్వతాపిన్యుపనిషత్సు ప్రథమోపనిషత్ ॥ ౧ ॥
॥ ద్వితీయోపనిషత్ ॥
స హోవాచ ప్రజాపతిరగ్నిర్వై వేదా ఇదం సర్వం విశ్వాని భూతాని విరాట్ స్వరాట్ సమ్రాట్ తత్సామ్నః ప్రథమం పాదం జానీయాత్ । ఋగ్యజుఃసామాథర్వరూపః సూర్యోఽన్తరాదిత్యే హిరణ్మయః పురుషస్తత్సామ్నో ద్వితీయం పాదం జానీయాత్ । య ఓషధీనాం ప్రభవితా తారాపతిః సోమస్తత్సామ్నస్తృతీయం పాదం జానీయాత్ । యో బ్రహ్మా తత్సామ్నశ్చతుర్థం పాదం జానీయాత్ । యో హరిస్తత్సామ్నః పఞ్చమం పాదం జానీయాత్ । యః శివః స పరం బ్రహ్మ తత్సామ్నోఽన్త్యం పాదం జానీయాత్ । యో జానీతే సోఽమృతత్వం చ గచ్ఛతి పరం బ్రహ్మైవ భవతి । తస్మాదిదమానుష్టుభం సామ యత్ర క్వచిన్నాచష్టే । యది దాతుమపేక్షతే పుత్రాయ శుశ్రూషవే దాస్యత్యన్యస్మై శిష్యాయ వేతి ॥ ౧ ॥
తస్య హి షడఙ్గాని భవన్తి ; ఓం హృదయాయ నమః, శిరసే స్వాహా, శిఖాయై వషట్, కవచాయ హుమ్ । నేత్రత్రయాయ వౌషట్, అస్త్రాయ ఫడితి ప్రథమం ప్రథమేన ద్వితీయం ద్వితీయేన తృతీయం తృతీయేన చతుర్థం చతుర్థేన పఞ్చమం పఞ్చమేన షష్ఠం షష్ఠేన ప్రత్యక్షరముభయతో మాయా లక్ష్మీశ్చ భవతి । మాయా వా ఏషా వైనాయకీ సర్వమిదం సృజతి సర్వమిదం రక్షతి సర్వమిదం సంహరతి తస్మాన్మాయామేతాం శక్తిం వేద । స మృత్యుం జయతి । స పాప్మానం తరతి । స మహతీం శ్రియమశ్నుతే । సోఽభివాదీ షట్కర్మసంసిద్ధో భవత్యమృతత్వం చ గచ్ఛతి । మీమాంసన్తే బ్రహ్మవాదినో హ్రస్వా వా దీర్ఘా వా ప్లుతా వేతి । యది హ్రస్వా భవతి సర్వపాప్మానం తరత్యమృతత్వం చ గచ్ఛతి । యది దీర్ఘా భవతి మహతీం శ్రియమాప్నుయాదమృతత్వం చ గచ్ఛతి । యది ప్లుతా భవతి జ్ఞానవాన్ భవత్యమృతత్వం చ గచ్ఛతి । తదేతదృషిణోక్తం నిదర్శనమ్ ; స ఈం పాహి య ఋజీషీ తరుద్రః స శ్రియం లక్ష్మీమౌపలాంబికాం గామ్ । షష్ఠీం చ యామిన్ద్రసేనేత్యుత ఆహుస్తాం విద్యాం బ్రహ్మయోనిస్వరూపామ్ ॥ తామిహాయుషే శరణం ప్రపద్యే । క్షీరోదార్ణవశాయినం కల్పద్రుమాధఃస్థితం వరదం వ్యోమరూపిణం ప్రచణ్డదణ్డదోర్దణ్డం వక్రతుణ్డస్వరూపిణం పార్శ్వాధఃస్థితకామధేనుం శివోమాతనయం విభుమ్ । రుక్మాంబరనిభాకాశం రక్తవర్ణం చతుర్భుజమ్ । కపర్దినం శివం శాన్తం భక్తానామభయప్రదమ్ ॥
ఉన్నతప్రపదాఙ్గుష్ఠం గూఢగుల్ఫం సపార్ష్ణికమ్ । పీనజఙ్ఘం గూఢజానుం స్థూలోరుం ప్రోన్నమత్కటిమ్ ॥
నిమ్ననాభిం కంబుకణ్ఠం లంబోష్ఠం లంబనాసికమ్ । సిద్ధిబుద్ధ్యుభయాశ్లిష్టం ప్రసన్నవదనాంబుజమ్ ॥
ఇతి సంసర్గః ॥ ౨ ॥
అథ ఛన్దోదైవతమ్ । అనుష్టుప్ఛన్దో భవతి ద్వాత్రింశదక్షరానుష్టుబ భవతి । అనుష్టుభా సర్వమిదం సృష్టమనుష్టుభా సర్వముపసంహృతమ్ । శివోమాయుతః పరమాత్మా వరదో దేవతా । తే హోచుః కథం శివోమాయుత ఇతి । స హోవాచ భృగుపుత్రః ప్రకృతిపురుషమయో హి స ధనద ఇతి ప్రకృతిర్మాయా పురుషః శివ ఇతి । సోఽయం విశ్వాత్మా దేవతేతి । తదేతన్నిదర్శనమ్ ; ఇన్ద్రో మాయాభిః పురుహూత ఈడే శర్వో విశ్వం మాయయా స్విద్దధార । సోఽజః శేతే మాయయా స్విద్గుహాయాం విశ్వం న్యస్తం విష్ణురేకో విజజ్ఞే ॥ తదేతన్మాయా హంసమయీ దేవానామ్ ॥
సర్వేషాం వా ఏతద్భూతానామాకాశః పరాయణమ్ । సర్వాణి హ వా ఇమాని భూతాన్యాకాశాదేవ జాయన్తే జాతాని జీవన్త్యాకాశం ప్రయన్త్యభిసంవిశన్తి । తస్మాదాకాశబీజం శివో విద్యాత్ । తదేతన్నిదర్శనమ్ ; హంసః శుచిషద్వసురన్తరిక్షసద్ధోతా వేదిషదతిథిర్దురోణసత్ । నృషద్వరసదృతసద్వ్యోమసదబ్జా గోజా ఋతజా అద్రిజా ఋతం బృహదితి ॥ ౩ ॥
అథాధిష్ఠానమ్ ; మధ్యే బిన్దుం త్రికోణం తదను ఋతుగణం వసుదలం ద్వాదశారం షోడశకర్ణికేతి । మధ్యే బీజాత్మకం దేవం యజేత్ । వామదక్షిణే సిద్ధిర్బుద్ధిః । అగ్రే కామదుఘా షట్కోణే సుముఖాదయః షడ్వినాయకాః । వసుదలే వక్రతుణ్డాద్యష్టవినాయకాః । ద్వాదశారే బటుకో వామనో మహాదశకమహోదరౌ సుభద్రో మాలీ వరో రామ ఉమా శివః స్కన్దో నన్దీ । తద్బాహ్యేఽణిమాదిసిద్ధయః । షోడశారే దిక్పాలాః సాయుధా ఇతి ॥ ౪ ॥
అథ ప్రసారః ; య ఏతేన చతుర్థీషు పక్షయోరుభయోరపి । లక్షం జుహుయాదపూపానాం తత్క్షణాద్ధనదో భవేత్ ॥ సిద్ధౌదనం త్రిమాసం తు జుహ్వదగ్నావనన్యధీః । తావజ్జుహ్వత్పృథుకాన్హి సాక్షాద్వైశ్రవణో భవేత్ ॥ ఉచ్చాటయేద్విభీతైశ్చ మారయేద్విషవృక్షజైః । వశ్యాయ పఙ్కజైర్విద్వాన్ధనార్థీ మోదకైర్హునేత్ ॥ ఏవం జ్ఞాత్వా కృతకర్మా భవతి కృతకర్మా భవతీతి ॥ ౫ ॥
ఇతి గణేశపూర్వతాపిన్యుపనిషత్సు ద్వితీయోపనిషత్ ॥ ౨ ॥
॥ తృతీయోపనిషత్ ॥
అథ హోవాచ భృగుపుత్రస్తన్త్రం విజిజ్ఞాసితవ్యమితి । మూలే శూన్యం విజానీయాత్ । శూన్యం వై పరం బ్రహ్మ । తత్ర సతారం సమాయం సామ న్యసేత్త్రిరేఖం భవతి త్రయో హీమే లోకాస్త్రయో హీమే వేదాః । ఋగ్వై భూః సా మాయా భవతి । యజుర్వై భువః స శివో భవతి । సామ వై స్వః స హిరణ్యగర్భో భవతి । షట్కోణం భవతి షడ్ హీమే లోకాః షడ్ఢా ఋతవో భవన్తి । తత్ర తారమాయారమామారవిశ్వేశధరణీక్రమాన్న్యసేత్ । అష్టపత్రం భవత్యష్టాక్షరా గాయత్రీ భవతి బ్రహ్మగాయత్రీం న్యసేత్ । ద్వాదశపత్ర భవతి ద్వాదశాదిత్యా భవన్తి తే స్వరా భవన్తి । స్వరాన్ జ్ఞాత్వాదిత్యలోకమశ్నుతే । షోడశపత్రం భవతి షోడశకలో వై పురుషో వర్ణో హ వై పురుషః స లోకాధిష్ఠితో భవత్యనుష్టుబ్ వై పురుషః ॥ ౧ ॥
స హోవాచ భృగుపుత్ర ఏతమానుష్టుభం మన్త్రరాజం సాఙ్గం సప్రసృతికం సమాయం సాధిష్ఠానం సతన్త్రం యో జానాతి స భూతిమాన్ భవతి సోఽమృతత్వం చ గచ్ఛతి సోఽమృతత్వం చ గచ్ఛతీతి ॥ ౨ ॥
ఇతి గణేశపూర్వతాపిన్యుపనిషత్సు తృతీయోపనిషత్ ॥ ౩ ॥
ఇత్యాథర్వణీయా గణేశపూర్వతాపిన్యుపనిషత్సమాప్తా ॥

Explore More