અથ નખસ્તુતિઃ
પાન્ત્વસ્માન્ પુરુહૂતવૈરિબલવન્માતઙ્ગમાદ્યદ્ઘટા-
-કુમ્ભોચ્ચાદ્રિવિપાટનાધિકપટુ પ્રત્યેક વજ્રાયિતાઃ ।
શ્રીમત્કણ્ઠીરવાસ્યપ્રતતસુનખરા દારિતારાતિદૂર-
-પ્રધ્વસ્તધ્વાન્તશાન્તપ્રવિતતમનસા ભાવિતા ભૂરિભાગૈઃ ॥ 1 ॥
-કુમ્ભોચ્ચાદ્રિવિપાટનાધિકપટુ પ્રત્યેક વજ્રાયિતાઃ ।
શ્રીમત્કણ્ઠીરવાસ્યપ્રતતસુનખરા દારિતારાતિદૂર-
-પ્રધ્વસ્તધ્વાન્તશાન્તપ્રવિતતમનસા ભાવિતા ભૂરિભાગૈઃ ॥ 1 ॥
લક્ષ્મીકાન્ત સમન્તતોઽપિ કલયન્ નૈવેશિતુસ્તે સમં
પશ્યામ્યુત્તમવસ્તુ દૂરતરતોપાસ્તં રસો યોઽષ્ટમઃ ।
યદ્રોષોત્કર દક્ષ નેત્ર કુટિલ પ્રાન્તોત્થિતાગ્નિ સ્ફુરત્
ખદ્યોતોપમ વિસ્ફુલિઙ્ગભસિતા બ્રહ્મેશશક્રોત્કરાઃ ॥ 2 ॥
પશ્યામ્યુત્તમવસ્તુ દૂરતરતોપાસ્તં રસો યોઽષ્ટમઃ ।
યદ્રોષોત્કર દક્ષ નેત્ર કુટિલ પ્રાન્તોત્થિતાગ્નિ સ્ફુરત્
ખદ્યોતોપમ વિસ્ફુલિઙ્ગભસિતા બ્રહ્મેશશક્રોત્કરાઃ ॥ 2 ॥
અથ વાયુસ્તુતિઃ
શ્રીમદ્વિષ્ણ્વઙ્ઘ્રિનિષ્ઠાતિગુણગુરુતમશ્રીમદાનન્દતીર્થ-
-ત્રૈલોક્યાચાર્યપાદોજ્જ્વલજલજલસત્પાંસવોઽસ્માન્ પુનન્તુ ।
વાચાં યત્ર પ્રણેત્રી ત્રિભુવનમહિતા શારદા શારદેન્દુ-
-જ્યોત્સ્નાભદ્રસ્મિતશ્રીધવલિતકકુભા પ્રેમભારં બભાર ॥ 1 ॥
-ત્રૈલોક્યાચાર્યપાદોજ્જ્વલજલજલસત્પાંસવોઽસ્માન્ પુનન્તુ ।
વાચાં યત્ર પ્રણેત્રી ત્રિભુવનમહિતા શારદા શારદેન્દુ-
-જ્યોત્સ્નાભદ્રસ્મિતશ્રીધવલિતકકુભા પ્રેમભારં બભાર ॥ 1 ॥
ઉત્કણ્ઠાકુણ્ઠકોલાહલજવવિજિતાજસ્રસેવાનુવૃદ્ધ-
-પ્રાજ્ઞાત્મજ્ઞાનધૂતાન્ધતમસસુમનોમૌલિરત્નાવલીનામ્ ।
ભક્ત્યુદ્રેકાવગાઢપ્રઘટનસધટાત્કારસઙ્ઘૃષ્યમાણ-
પ્રાન્તપ્રાગ્ર્યાઙ્ઘ્રિપીઠોત્થિતકનકરજઃપિઞ્જરારઞ્જિતાશાઃ ॥ 2 ॥
-પ્રાજ્ઞાત્મજ્ઞાનધૂતાન્ધતમસસુમનોમૌલિરત્નાવલીનામ્ ।
ભક્ત્યુદ્રેકાવગાઢપ્રઘટનસધટાત્કારસઙ્ઘૃષ્યમાણ-
પ્રાન્તપ્રાગ્ર્યાઙ્ઘ્રિપીઠોત્થિતકનકરજઃપિઞ્જરારઞ્જિતાશાઃ ॥ 2 ॥
જન્માધિવ્યાધ્યુપાધિપ્રતિહતિવિરહપ્રાપકાણાં ગુણાનાં
અગ્ર્યાણામર્પકાણાં ચિરમુદિતચિદાનન્દસન્દોહદાનામ્ ।
એતેષામેષ દોષપ્રમુષિતમનસાં દ્વેષિણાં દૂષકાણાં
દૈત્યાનામાર્તિમન્ધે તમસિ વિદધતાં સંસ્તવે નાસ્મિ શક્તઃ ॥ 3 ॥
અગ્ર્યાણામર્પકાણાં ચિરમુદિતચિદાનન્દસન્દોહદાનામ્ ।
એતેષામેષ દોષપ્રમુષિતમનસાં દ્વેષિણાં દૂષકાણાં
દૈત્યાનામાર્તિમન્ધે તમસિ વિદધતાં સંસ્તવે નાસ્મિ શક્તઃ ॥ 3 ॥
અસ્યાવિષ્કર્તુકામં કલિમલકલુષેઽસ્મિન્ જને જ્ઞાનમાર્ગં
વન્દ્યં ચન્દ્રેન્દ્રરુદ્રદ્યુમણિફણિવયોનાયકાદ્યૈરિહાદ્ય ।
મધ્વાખ્યં મન્ત્રસિદ્ધં કિમુત કૃતવતો મારુતસ્યાવતારં
પાતારં પારમેષ્ટ્યં પદમપવિપદઃ પ્રાપ્તુરાપન્નપુંસામ્ ॥ 4 ॥
વન્દ્યં ચન્દ્રેન્દ્રરુદ્રદ્યુમણિફણિવયોનાયકાદ્યૈરિહાદ્ય ।
મધ્વાખ્યં મન્ત્રસિદ્ધં કિમુત કૃતવતો મારુતસ્યાવતારં
પાતારં પારમેષ્ટ્યં પદમપવિપદઃ પ્રાપ્તુરાપન્નપુંસામ્ ॥ 4 ॥
ઉદ્યદ્વિદ્યુત્પ્રચણ્ડાં નિજરુચિનિકરવ્યાપ્તલોકાવકાશો
બિભ્રદ્ભીમો ભુજે યોઽભ્યુદિતદિનકરાભાઙ્ગદાઢ્ય પ્રકાણ્ડે ।
વીર્યોદ્ધાર્યાં ગદાગ્ર્યામયમિહ સુમતિં વાયુદેવો વિદધ્યાત્
અધ્યાત્મજ્ઞાનનેતા યતિવરમહિતો ભૂમિભૂષામણિર્મે ॥ 5 ॥
બિભ્રદ્ભીમો ભુજે યોઽભ્યુદિતદિનકરાભાઙ્ગદાઢ્ય પ્રકાણ્ડે ।
વીર્યોદ્ધાર્યાં ગદાગ્ર્યામયમિહ સુમતિં વાયુદેવો વિદધ્યાત્
અધ્યાત્મજ્ઞાનનેતા યતિવરમહિતો ભૂમિભૂષામણિર્મે ॥ 5 ॥
સંસારોત્તાપનિત્યોપશમદસદયસ્નેહહાસામ્બુપૂર-
-પ્રોદ્યદ્વિદ્યાનવદ્યદ્યુતિમણિકિરણશ્રેણિસમ્પૂરિતાશઃ ।
શ્રીવત્સાઙ્કાધિવાસોચિતતરસરલશ્રીમદાનન્દતીર્થ-
-ક્ષીરામ્ભોધિર્વિભિન્દ્યાદ્ભવદનભિમતં ભૂરિ મે ભૂતિહેતુઃ ॥ 6 ॥
-પ્રોદ્યદ્વિદ્યાનવદ્યદ્યુતિમણિકિરણશ્રેણિસમ્પૂરિતાશઃ ।
શ્રીવત્સાઙ્કાધિવાસોચિતતરસરલશ્રીમદાનન્દતીર્થ-
-ક્ષીરામ્ભોધિર્વિભિન્દ્યાદ્ભવદનભિમતં ભૂરિ મે ભૂતિહેતુઃ ॥ 6 ॥
મૂર્ધન્યેષોઽઞ્જલિર્મે દૃઢતરમિહ તે બધ્યતે બન્ધપાશ-
-ચ્છેત્રે દાત્રે સુખાનાં ભજતિ ભુવિ ભવિષ્યદ્વિધાત્રે દ્યુભર્ત્રે ।
અત્યન્તં સન્તતં ત્વં પ્રદિશ પદયુગે હન્ત સન્તાપભાજા-
-મસ્માકં ભક્તિમેકાં ભગવત ઉત તે માધવસ્યાથ વાયોઃ ॥ 7 ॥
-ચ્છેત્રે દાત્રે સુખાનાં ભજતિ ભુવિ ભવિષ્યદ્વિધાત્રે દ્યુભર્ત્રે ।
અત્યન્તં સન્તતં ત્વં પ્રદિશ પદયુગે હન્ત સન્તાપભાજા-
-મસ્માકં ભક્તિમેકાં ભગવત ઉત તે માધવસ્યાથ વાયોઃ ॥ 7 ॥
સાભ્રોષ્ણાભીશુશુભ્રપ્રભમભય નભો ભૂરિભૂભૃદ્વિભૂતિ-
-ભ્રાજિષ્ણુર્ભૂરૃભૂણાં ભવનમપિ વિભોઽભેદિ બભ્રે બભૂવે ।
યેન ભ્રૂવિભ્રમસ્તે ભ્રમયતુ સુભૃશં બભ્રુવદ્દુર્ભૃતાશાન્
ભ્રાન્તિર્ભેદાવભાસસ્ત્વિતિ ભયમભિભૂર્ભોક્ષ્યતો માયિભિક્ષૂન્ ॥ 8 ॥
-ભ્રાજિષ્ણુર્ભૂરૃભૂણાં ભવનમપિ વિભોઽભેદિ બભ્રે બભૂવે ।
યેન ભ્રૂવિભ્રમસ્તે ભ્રમયતુ સુભૃશં બભ્રુવદ્દુર્ભૃતાશાન્
ભ્રાન્તિર્ભેદાવભાસસ્ત્વિતિ ભયમભિભૂર્ભોક્ષ્યતો માયિભિક્ષૂન્ ॥ 8 ॥
યેઽમું ભાવં ભજન્તે સુરમુખસુજનારાધિતં તે તૃતીયં
ભાસન્તે ભાસુરૈસ્તે સહચરચલિતૈશ્ચામરૈશ્ચારુવેષાઃ ।
વૈકુણ્ઠે કણ્ઠલગ્નસ્થિરશુચિવિલસત્કાન્તિતારુણ્યલીલા-
લાવણ્યાપૂર્ણકાન્તાકુચભરસુલભાશ્લેષસમ્મોદસાન્દ્રાઃ ॥ 9 ॥
ભાસન્તે ભાસુરૈસ્તે સહચરચલિતૈશ્ચામરૈશ્ચારુવેષાઃ ।
વૈકુણ્ઠે કણ્ઠલગ્નસ્થિરશુચિવિલસત્કાન્તિતારુણ્યલીલા-
લાવણ્યાપૂર્ણકાન્તાકુચભરસુલભાશ્લેષસમ્મોદસાન્દ્રાઃ ॥ 9 ॥
આનન્દાન્મન્દમન્દા દદતિ હિ મરુતઃ કુન્દમન્દારનન્દ્યા-
-વર્તામોદાન્ દધાના મૃદુપદમુદિતોદ્ગીતકૈઃ સુન્દરીણામ્ ।
વૃન્દૈરાવન્દ્યમુક્તેન્દ્વહિમગુમદનાહીન્દ્રદેવેન્દ્રસેવ્યે
મૌકુન્દે મન્દિરેઽસ્મિન્નવિરતમુદયન્મોદિનાં દેવદેવ ॥ 10 ॥
-વર્તામોદાન્ દધાના મૃદુપદમુદિતોદ્ગીતકૈઃ સુન્દરીણામ્ ।
વૃન્દૈરાવન્દ્યમુક્તેન્દ્વહિમગુમદનાહીન્દ્રદેવેન્દ્રસેવ્યે
મૌકુન્દે મન્દિરેઽસ્મિન્નવિરતમુદયન્મોદિનાં દેવદેવ ॥ 10 ॥
ઉત્તપ્તાઽત્યુત્કટત્વિટ્ પ્રકટકટકટધ્વાનસઙ્ઘટ્ટનોદ્ય-
-દ્વિદ્યુદ્વ્યૂઢસ્ફુલિઙ્ગપ્રકરવિકિરણોત્ક્વાથિતે બાધિતાઙ્ગાન્ ।
ઉદ્ગાઢં પાત્યમાના તમસિ તત ઇતઃ કિઙ્કરૈઃ પઙ્કિલે તે
પઙ્ક્તિર્ગ્રાવ્ણાં ગરિમ્ણા ગ્લપયતિ હિ ભવદ્વેષિણો વિદ્વદાદ્ય ॥ 11 ॥
-દ્વિદ્યુદ્વ્યૂઢસ્ફુલિઙ્ગપ્રકરવિકિરણોત્ક્વાથિતે બાધિતાઙ્ગાન્ ।
ઉદ્ગાઢં પાત્યમાના તમસિ તત ઇતઃ કિઙ્કરૈઃ પઙ્કિલે તે
પઙ્ક્તિર્ગ્રાવ્ણાં ગરિમ્ણા ગ્લપયતિ હિ ભવદ્વેષિણો વિદ્વદાદ્ય ॥ 11 ॥
અસ્મિન્નસ્મદ્ગુરૂણાં હરિચરણચિરધ્યાનસન્મઙ્ગલાનાં
યુષ્માકં પાર્શ્વભૂમિં ધૃતરણરણિકસ્વર્ગિસેવ્યાં પ્રપન્નઃ ।
યસ્તૂદાસ્તે સ આસ્તેઽધિભવમસુલભક્લેશનિર્મૂકમસ્ત-
-પ્રાયાનન્દં કથઞ્ચિન્ન વસતિ સતતં પઞ્ચકષ્ટેઽતિકષ્ટે ॥ 12 ॥
યુષ્માકં પાર્શ્વભૂમિં ધૃતરણરણિકસ્વર્ગિસેવ્યાં પ્રપન્નઃ ।
યસ્તૂદાસ્તે સ આસ્તેઽધિભવમસુલભક્લેશનિર્મૂકમસ્ત-
-પ્રાયાનન્દં કથઞ્ચિન્ન વસતિ સતતં પઞ્ચકષ્ટેઽતિકષ્ટે ॥ 12 ॥
ક્ષુત્ ક્ષામાન્ રૂક્ષરક્ષોરદખરનખરક્ષુણ્ણવિક્ષોભિતાક્ષા-
-નામગ્નાનાન્ધકૂપે ક્ષુરમુખમુખરૈઃ પક્ષિભિર્વિક્ષતાઙ્ગાન્ ।
પૂયાસૃઙ્મૂત્રવિષ્ઠાકૃમિકુલકલિલે તત્ક્ષણક્ષિપ્તશક્ત્યા-
-દ્યસ્ત્રવ્રાતાર્દિતાંસ્ત્વદ્દ્વિષ ઉપજિહતે વજ્રકલ્પા જલૂકાઃ ॥ 13 ॥
-નામગ્નાનાન્ધકૂપે ક્ષુરમુખમુખરૈઃ પક્ષિભિર્વિક્ષતાઙ્ગાન્ ।
પૂયાસૃઙ્મૂત્રવિષ્ઠાકૃમિકુલકલિલે તત્ક્ષણક્ષિપ્તશક્ત્યા-
-દ્યસ્ત્રવ્રાતાર્દિતાંસ્ત્વદ્દ્વિષ ઉપજિહતે વજ્રકલ્પા જલૂકાઃ ॥ 13 ॥
માતર્મે માતરિશ્વન્ પિતરતુલગુરો ભ્રાતરિષ્ટાપ્તબન્ધો
સ્વામિન્ સર્વાન્તરાત્મન્નજર જરયિતર્જન્મમૃત્યામયાનામ્ ।
ગોવિન્દે દેહિ ભક્તિં ભવતિ ચ ભગવન્નૂર્જિતાં નિર્નિમિત્તાં
નિર્વ્યાજાં નિશ્ચલાં સદ્ગુણગણબૃહતીં શાશ્વતીમાશુ દેવ ॥ 14 ॥
સ્વામિન્ સર્વાન્તરાત્મન્નજર જરયિતર્જન્મમૃત્યામયાનામ્ ।
ગોવિન્દે દેહિ ભક્તિં ભવતિ ચ ભગવન્નૂર્જિતાં નિર્નિમિત્તાં
નિર્વ્યાજાં નિશ્ચલાં સદ્ગુણગણબૃહતીં શાશ્વતીમાશુ દેવ ॥ 14 ॥
વિષ્ણોરત્ત્યુત્તમત્વાદખિલગુણગણૈસ્તત્ર ભક્તિં ગરિષ્ઠાં
આશ્લિષ્ટે શ્રીધરાભ્યામમુમથ પરિવારાત્મના સેવકેષુ ।
યઃ સન્ધત્તે વિરિઞ્ચશ્વસનવિહગપાનન્તરુદ્રેન્દ્રપૂર્વે-
-ષ્વાધ્યાયંસ્તારતમ્યં સ્ફુટમવતિ સદા વાયુરસ્મદ્ગુરુસ્તમ્ ॥ 15 ॥
આશ્લિષ્ટે શ્રીધરાભ્યામમુમથ પરિવારાત્મના સેવકેષુ ।
યઃ સન્ધત્તે વિરિઞ્ચશ્વસનવિહગપાનન્તરુદ્રેન્દ્રપૂર્વે-
-ષ્વાધ્યાયંસ્તારતમ્યં સ્ફુટમવતિ સદા વાયુરસ્મદ્ગુરુસ્તમ્ ॥ 15 ॥
તત્ત્વજ્ઞાન્ મુક્તિભાજઃ સુખયિસિ હિ ગુરો યોગ્યતાતારતમ્યા-
-દાધત્સે મિશ્રબુદ્ધિંસ્ત્રિદિવનિરયભૂગોચરાન્ નિત્યબદ્ધાન્ ।
તામિસ્રાન્ધાદિકાખ્યે તમસિ સુબહુલં દુઃખયસ્યન્યથાજ્ઞાન્
વિષ્ણોરાજ્ઞાભિરિત્થં શૃતિશતમિતિહાસાદિ ચાકર્ણયામઃ ॥ 16 ॥
-દાધત્સે મિશ્રબુદ્ધિંસ્ત્રિદિવનિરયભૂગોચરાન્ નિત્યબદ્ધાન્ ।
તામિસ્રાન્ધાદિકાખ્યે તમસિ સુબહુલં દુઃખયસ્યન્યથાજ્ઞાન્
વિષ્ણોરાજ્ઞાભિરિત્થં શૃતિશતમિતિહાસાદિ ચાકર્ણયામઃ ॥ 16 ॥
વન્દેઽહં તં હનૂમાનિતિ મહિતમહાપૌરુષો બાહુશાલી
ખ્યાતસ્તેઽગ્ર્યોઽવતારઃ સહિત ઇહ બહુબ્રહ્મચર્યાદિધર્મૈઃ ।
સસ્નેહાનાં સહસ્વાનહરહરહિતં નિર્દહન્ દેહભાજાં
અંહોમોહાપહો યઃ સ્પૃહયતિ મહતીં ભક્તિમદ્યાપિ રામે ॥ 17 ॥
ખ્યાતસ્તેઽગ્ર્યોઽવતારઃ સહિત ઇહ બહુબ્રહ્મચર્યાદિધર્મૈઃ ।
સસ્નેહાનાં સહસ્વાનહરહરહિતં નિર્દહન્ દેહભાજાં
અંહોમોહાપહો યઃ સ્પૃહયતિ મહતીં ભક્તિમદ્યાપિ રામે ॥ 17 ॥
પ્રાક્પઞ્ચાશત્સહસ્રૈર્વ્યવહિતમહિતં યોજનૈઃ પર્વતં ત્વં
યાવત્સઞ્જીવનાદ્યૌષધનિધિમધિકપ્રાણ લઙ્કામનૈષિઃ ।
અદ્રાક્ષીદુત્પતન્તં તત ઉત ગિરિમુત્પાટયન્તં ગૃહીત્વા
યાન્તં ખે રાઘવાઙ્ઘ્રૌ પ્રણતમપિ તદૈકક્ષણે ત્વાં હિ લોકઃ ॥ 18 ॥
યાવત્સઞ્જીવનાદ્યૌષધનિધિમધિકપ્રાણ લઙ્કામનૈષિઃ ।
અદ્રાક્ષીદુત્પતન્તં તત ઉત ગિરિમુત્પાટયન્તં ગૃહીત્વા
યાન્તં ખે રાઘવાઙ્ઘ્રૌ પ્રણતમપિ તદૈકક્ષણે ત્વાં હિ લોકઃ ॥ 18 ॥
ક્ષિપ્તઃ પશ્ચાત્સત્સલીલં શતમતુલમતે યોજનાનાં સ ઉચ્ચ-
-સ્તાવદ્વિસ્તારવંશ્ચાપ્યુપલલવ ઇવ વ્યગ્રબુદ્ધ્યા ત્વયાઽતઃ ।
સ્વસ્વસ્થાનસ્થિતાતિસ્થિરશકલશિલાજાલસંશ્લેષનષ્ટ-
-છ્છેદાઙ્કઃ પ્રાગિવાભૂત્ કપિવરવપુષસ્તે નમઃ કૌશલાય ॥ 19 ॥
-સ્તાવદ્વિસ્તારવંશ્ચાપ્યુપલલવ ઇવ વ્યગ્રબુદ્ધ્યા ત્વયાઽતઃ ।
સ્વસ્વસ્થાનસ્થિતાતિસ્થિરશકલશિલાજાલસંશ્લેષનષ્ટ-
-છ્છેદાઙ્કઃ પ્રાગિવાભૂત્ કપિવરવપુષસ્તે નમઃ કૌશલાય ॥ 19 ॥
દૃષ્ટ્વા દુષ્ટાધિપોરઃ સ્ફુટિતકનકસદ્વર્મ ઘૃષ્ટાસ્થિકૂટં
નિષ્પિષ્ટં હાટકાદ્રિપ્રકટતટતટાકાતિશઙ્કો જનોઽભૂત્ ।
યેનાઽજૌ રાવણારિપ્રિયનટનપટુર્મુષ્ટિરિષ્ટં પ્રદેષ્ટું
કિં નેષ્ટે મે સ તેઽષ્ટાપદકટકતટિત્કોટિભામૃષ્ટકાષ્ઠઃ ॥ 20 ॥
નિષ્પિષ્ટં હાટકાદ્રિપ્રકટતટતટાકાતિશઙ્કો જનોઽભૂત્ ।
યેનાઽજૌ રાવણારિપ્રિયનટનપટુર્મુષ્ટિરિષ્ટં પ્રદેષ્ટું
કિં નેષ્ટે મે સ તેઽષ્ટાપદકટકતટિત્કોટિભામૃષ્ટકાષ્ઠઃ ॥ 20 ॥
દેવ્યાદેશપ્રણીતિદૃહિણહરવરાવધ્યરક્ષોવિઘાતા-
-દ્યાસેવોદ્યદ્દયાર્દ્રઃ સહભુજમકરોદ્રામનામા મુકુન્દઃ ।
દુષ્પ્રાપે પારમેષ્ઠ્યે કરતલમતુલં મૂર્ધિવિન્યસ્ય ધન્યં
તન્વન્ભૂયઃ પ્રભૂતપ્રણયવિકસિતાબ્જેક્ષણસ્ત્વેક્ષમાણઃ ॥ 21 ॥
-દ્યાસેવોદ્યદ્દયાર્દ્રઃ સહભુજમકરોદ્રામનામા મુકુન્દઃ ।
દુષ્પ્રાપે પારમેષ્ઠ્યે કરતલમતુલં મૂર્ધિવિન્યસ્ય ધન્યં
તન્વન્ભૂયઃ પ્રભૂતપ્રણયવિકસિતાબ્જેક્ષણસ્ત્વેક્ષમાણઃ ॥ 21 ॥
જઘ્ને નિઘ્નેન વિઘ્નો બહુલબલબકધ્વંસનાદ્યેન શોચ-
-દ્વિપ્રાનુક્રોશપાશૈરસુવિધૃતિસુખસ્યૈકચક્રાજનાનામ્ ।
તસ્મૈ તે દેવ કુર્મઃ કુરુકુલપતયે કર્મણા ચ પ્રણામાન્
કિર્મીરં દુર્મતીનાં પ્રથમમથ ચ યો નર્મણા નિર્મમાથ ॥ 22 ॥
-દ્વિપ્રાનુક્રોશપાશૈરસુવિધૃતિસુખસ્યૈકચક્રાજનાનામ્ ।
તસ્મૈ તે દેવ કુર્મઃ કુરુકુલપતયે કર્મણા ચ પ્રણામાન્
કિર્મીરં દુર્મતીનાં પ્રથમમથ ચ યો નર્મણા નિર્મમાથ ॥ 22 ॥
નિર્મૃદ્નન્નત્યયત્નં વિજરવર જરાસન્ધકાયાસ્થિસન્ધીન્
યુદ્ધે ત્વં સ્વધ્વરે વા પશુમિવ દમયન્ વિષ્ણુપક્ષદ્વિડીશમ્ ।
યાવત્પ્રત્યક્ષભૂતં નિખિલમખભુજં તર્પયામાસિથાસૌ
તાવત્યાઽયોજિ તૃપ્ત્યા કિમુ વદ ભગવન્ રાજસૂયાશ્વમેધે ॥ 23 ॥
યુદ્ધે ત્વં સ્વધ્વરે વા પશુમિવ દમયન્ વિષ્ણુપક્ષદ્વિડીશમ્ ।
યાવત્પ્રત્યક્ષભૂતં નિખિલમખભુજં તર્પયામાસિથાસૌ
તાવત્યાઽયોજિ તૃપ્ત્યા કિમુ વદ ભગવન્ રાજસૂયાશ્વમેધે ॥ 23 ॥
ક્ષ્વેલાક્ષીણાટ્ટહાસં તવ રણમરિહન્નુદ્ગદોદ્દામબાહોઃ
બહ્વક્ષૌહિણ્યનીકક્ષપણસુનિપુણં યસ્ય સર્વોત્તમસ્ય ।
શુશ્રૂષાર્થં ચકર્થ સ્વયમયમથ સંવક્તુમાનન્દતીર્થ-
-શ્રીમન્નામન્સમર્થસ્ત્વમપિ હિ યુવયોઃ પાદપદ્મં પ્રપદ્યે ॥ 24 ॥
બહ્વક્ષૌહિણ્યનીકક્ષપણસુનિપુણં યસ્ય સર્વોત્તમસ્ય ।
શુશ્રૂષાર્થં ચકર્થ સ્વયમયમથ સંવક્તુમાનન્દતીર્થ-
-શ્રીમન્નામન્સમર્થસ્ત્વમપિ હિ યુવયોઃ પાદપદ્મં પ્રપદ્યે ॥ 24 ॥
દૃહ્યન્તીં હૃદૃહં માં દૃતમનિલ બલાદ્દ્રાવયન્તીમવિદ્યા-
-નિદ્રાં વિદ્રાવ્ય સદ્યોરચનપટુમથાઽપાદ્ય વિદ્યાસમુદ્ર ।
વાગ્દેવી સા સુવિદ્યાદ્રવિણદ વિદિતા દ્રૌપદી રુદ્રપત્ન્યા-
-દુદ્રિક્તા દ્રાગભદ્રાદ્રહયતુ દયિતા પૂર્વભીમાઽજ્ઞયા તે ॥ 25 ॥
-નિદ્રાં વિદ્રાવ્ય સદ્યોરચનપટુમથાઽપાદ્ય વિદ્યાસમુદ્ર ।
વાગ્દેવી સા સુવિદ્યાદ્રવિણદ વિદિતા દ્રૌપદી રુદ્રપત્ન્યા-
-દુદ્રિક્તા દ્રાગભદ્રાદ્રહયતુ દયિતા પૂર્વભીમાઽજ્ઞયા તે ॥ 25 ॥
યાભ્યાં શુશ્રૂષુરાસીઃ કુરુકુલજનને ક્ષત્રવિપ્રોદિતાભ્યાં
બ્રહ્મભ્યાં બૃંહિતાભ્યાં ચિતસુખવપુષા કૃષ્ણનામાસ્પદાભ્યામ્ ।
નિર્ભેદાભ્યાં વિશેષાદ્વિવચનવિષયાભ્યામમૂભ્યામુભાભ્યાં
તુભ્યં ચ ક્ષેમદેભ્યઃ સરિસિજવિલસલ્લોચનેભ્યો નમોઽસ્તુ ॥ 26 ॥
બ્રહ્મભ્યાં બૃંહિતાભ્યાં ચિતસુખવપુષા કૃષ્ણનામાસ્પદાભ્યામ્ ।
નિર્ભેદાભ્યાં વિશેષાદ્વિવચનવિષયાભ્યામમૂભ્યામુભાભ્યાં
તુભ્યં ચ ક્ષેમદેભ્યઃ સરિસિજવિલસલ્લોચનેભ્યો નમોઽસ્તુ ॥ 26 ॥
ગચ્છન્ સૌગન્ધિકાર્થં પથિ સ હનુમતઃ પુચ્છમચ્છસ્ય ભીમઃ
પ્રોદ્ધર્તું નાશકત્સ ત્વમુમુરુવપુષા ભીષયામાસ ચેતિ ।
પૂર્ણજ્ઞાનૌજસોસ્તે ગુરુતમ વપુષોઃ શ્રીમદાનન્દતીર્થ
ક્રીડામાત્રં તદેતત્ પ્રમદદ સુધિયાં મોહક દ્વેષભાજામ્ ॥ 27 ॥
પ્રોદ્ધર્તું નાશકત્સ ત્વમુમુરુવપુષા ભીષયામાસ ચેતિ ।
પૂર્ણજ્ઞાનૌજસોસ્તે ગુરુતમ વપુષોઃ શ્રીમદાનન્દતીર્થ
ક્રીડામાત્રં તદેતત્ પ્રમદદ સુધિયાં મોહક દ્વેષભાજામ્ ॥ 27 ॥
બહ્વીઃ કોટીરટીકઃ કુટલકટુમતીનુત્કટાટોપકોપાન્
દ્રાક્ચ ત્વં સત્વરત્વાચ્ચરણદ ગદયા પોથયામાસિથારીન્ ।
ઉન્મથ્યાતથ્યમિથ્યાત્વવચનવચનાનુત્પથસ્થાંસ્તથાઽન્યાન્
પ્રાયચ્છઃ સ્વપ્રિયાયૈ પ્રિયતમકુસુમં પ્રાણ તસ્મૈ નમસ્તે ॥ 28 ॥
દ્રાક્ચ ત્વં સત્વરત્વાચ્ચરણદ ગદયા પોથયામાસિથારીન્ ।
ઉન્મથ્યાતથ્યમિથ્યાત્વવચનવચનાનુત્પથસ્થાંસ્તથાઽન્યાન્
પ્રાયચ્છઃ સ્વપ્રિયાયૈ પ્રિયતમકુસુમં પ્રાણ તસ્મૈ નમસ્તે ॥ 28 ॥
દેહાદુત્ક્રામિતાનામધિપતિરસતામક્રમાદ્વક્રબુદ્ધિઃ
ક્રુદ્ધઃ ક્રોધૈકવશ્યઃ ક્રિમિરિવ મણિમાન્ દુષ્કૃતી નિષ્ક્રિયાર્થમ્ ।
ચક્રે ભૂચક્રમેત્ય ક્રકચમિવ સતાં ચેતસઃ કષ્ટશાસ્ત્રં
દુસ્તર્કં ચક્રપાણેર્ગુણગણવિરહં જીવતાં ચાધિકૃત્ય ॥ 29 ॥
ક્રુદ્ધઃ ક્રોધૈકવશ્યઃ ક્રિમિરિવ મણિમાન્ દુષ્કૃતી નિષ્ક્રિયાર્થમ્ ।
ચક્રે ભૂચક્રમેત્ય ક્રકચમિવ સતાં ચેતસઃ કષ્ટશાસ્ત્રં
દુસ્તર્કં ચક્રપાણેર્ગુણગણવિરહં જીવતાં ચાધિકૃત્ય ॥ 29 ॥
તદ્દુષ્પ્રેક્ષાનુસારાત્કતિપયકુનરૈરાદૃતોઽન્યૈર્વિસૃષ્ટો
બ્રહ્માઽહં નિર્ગુણોઽહં વિતથમિદમિતિ હ્યેષ પાષણ્ડવાદઃ ।
તદ્યુક્ત્યાભાસજાલપ્રસરવિષતરૂદ્દાહદક્ષપ્રમાણ-
-જ્વાલામાલાધરાગ્નિઃ પવન વિજયતે તેઽવતારસ્તૃતીયઃ ॥ 30 ॥
બ્રહ્માઽહં નિર્ગુણોઽહં વિતથમિદમિતિ હ્યેષ પાષણ્ડવાદઃ ।
તદ્યુક્ત્યાભાસજાલપ્રસરવિષતરૂદ્દાહદક્ષપ્રમાણ-
-જ્વાલામાલાધરાગ્નિઃ પવન વિજયતે તેઽવતારસ્તૃતીયઃ ॥ 30 ॥
આક્રોશન્તો નિરાશા ભયભરવિવશસ્વાશયાશ્છિન્નદર્પા
વાશન્તો દેશનાશસ્વિતિ બત કુધિયાં નાશમાશાદશાઽશુ ।
ધાવન્તોઽશ્લીલશીલા વિતથશપથશાપાશિવાઃ શાન્તશૌર્યા-
-સ્ત્વદ્વ્યાખ્યાસિંહનાદે સપદિ દદૃશિરે માયિગોમાયવસ્તે ॥ 31 ॥
વાશન્તો દેશનાશસ્વિતિ બત કુધિયાં નાશમાશાદશાઽશુ ।
ધાવન્તોઽશ્લીલશીલા વિતથશપથશાપાશિવાઃ શાન્તશૌર્યા-
-સ્ત્વદ્વ્યાખ્યાસિંહનાદે સપદિ દદૃશિરે માયિગોમાયવસ્તે ॥ 31 ॥
ત્રિષ્વપ્યેવાવતારેષ્વરિભિરપઘૃણં હિંસિતો નિર્વિકારઃ
સર્વજ્ઞઃ સર્વશક્તિઃ સકલગુણગણાપૂર્ણરૂપપ્રગલ્ભઃ ।
સ્વચ્છઃ સ્વચ્છન્દમૃત્યુઃ સુખયસિ સુજનં દેવ કિં ચિત્રમત્ર
ત્રાતા યસ્ય ત્રિધામા જગદુત વશગં કિઙ્કરાઃ શઙ્કરાદ્યાઃ ॥ 32 ॥
સર્વજ્ઞઃ સર્વશક્તિઃ સકલગુણગણાપૂર્ણરૂપપ્રગલ્ભઃ ।
સ્વચ્છઃ સ્વચ્છન્દમૃત્યુઃ સુખયસિ સુજનં દેવ કિં ચિત્રમત્ર
ત્રાતા યસ્ય ત્રિધામા જગદુત વશગં કિઙ્કરાઃ શઙ્કરાદ્યાઃ ॥ 32 ॥
ઉદ્યન્મન્દસ્મિતશ્રીમૃદુ મધુમધુરાલાપપીયૂષધારા-
-પૂરાસેકોપશાન્તાસુખસુજનમનોલોચનાપીયમાનમ્ ।
સન્દ્રક્ષ્યે સુન્દરં સન્દુહદિહ મહદાનન્દમાનન્દતીર્થ
શ્રીમદ્વક્ત્રેન્દુબિમ્બં દુરતનુદુદિતં નિત્યદાઽહં કદા નુ ॥ 33 ॥
-પૂરાસેકોપશાન્તાસુખસુજનમનોલોચનાપીયમાનમ્ ।
સન્દ્રક્ષ્યે સુન્દરં સન્દુહદિહ મહદાનન્દમાનન્દતીર્થ
શ્રીમદ્વક્ત્રેન્દુબિમ્બં દુરતનુદુદિતં નિત્યદાઽહં કદા નુ ॥ 33 ॥
પ્રાચીનાચીર્ણપુણ્યોચ્ચયચતુરતરાચારતશ્ચારુચિત્તા-
-નત્યુચ્ચાં રોચયન્તીં શ્રુતિચિતવચનાં શ્રાવકાંશ્ચોદ્યચુઞ્ચૂન્ ।
વ્યાખ્યામુત્ખાતદુઃખાં ચિરમુચિતમહાચાર્ય ચિન્તારતાંસ્તે
ચિત્રાં સચ્છાસ્ત્રકર્તાશ્ચરણપરિચરાઞ્છ્રાવયાસ્માંશ્ચ કિઞ્ચિત્ ॥ 34 ॥
-નત્યુચ્ચાં રોચયન્તીં શ્રુતિચિતવચનાં શ્રાવકાંશ્ચોદ્યચુઞ્ચૂન્ ।
વ્યાખ્યામુત્ખાતદુઃખાં ચિરમુચિતમહાચાર્ય ચિન્તારતાંસ્તે
ચિત્રાં સચ્છાસ્ત્રકર્તાશ્ચરણપરિચરાઞ્છ્રાવયાસ્માંશ્ચ કિઞ્ચિત્ ॥ 34 ॥
પીઠે રત્નોકપક્લૃપ્તે રુચિરરુચિમણિજ્યોતિષા સન્નિષણ્ણં
બ્રહ્માણં ભાવિનં ત્વાં જ્વલતિ નિજપદે વૈદિકાદ્યા હિ વિદ્યાઃ ।
સેવન્તે મૂર્તિમત્યઃ સુચરિત ચરિતં ભાતિ ગન્ધર્વ ગીતં
પ્રત્યેકં દેવસંસત્સ્વપિ તવ ભગવન્નર્તિતદ્યોવધૂષુ ॥ 35 ॥
બ્રહ્માણં ભાવિનં ત્વાં જ્વલતિ નિજપદે વૈદિકાદ્યા હિ વિદ્યાઃ ।
સેવન્તે મૂર્તિમત્યઃ સુચરિત ચરિતં ભાતિ ગન્ધર્વ ગીતં
પ્રત્યેકં દેવસંસત્સ્વપિ તવ ભગવન્નર્તિતદ્યોવધૂષુ ॥ 35 ॥
સાનુક્રોશૈરજસ્રં જનિમૃતિનિરયાદ્યૂર્મિમાલાવિલેઽસ્મિન્
સંસારાબ્ધૌ નિમગ્નાન્ શરણમશરણાનિચ્છતો વીક્ષ્ય જન્તૂન્ ।
યુષ્માભિઃ પ્રાર્થિતઃ સન્ જલનિધિશયનઃ સત્યવત્યાં મહર્ષે-
-ર્વ્યક્તશ્ચિન્માત્રમૂર્તિર્ન ખલુ ભગવતઃ પ્રાકૃતો જાતુ દેહઃ ॥ 36 ॥
સંસારાબ્ધૌ નિમગ્નાન્ શરણમશરણાનિચ્છતો વીક્ષ્ય જન્તૂન્ ।
યુષ્માભિઃ પ્રાર્થિતઃ સન્ જલનિધિશયનઃ સત્યવત્યાં મહર્ષે-
-ર્વ્યક્તશ્ચિન્માત્રમૂર્તિર્ન ખલુ ભગવતઃ પ્રાકૃતો જાતુ દેહઃ ॥ 36 ॥
અસ્તવ્યસ્તં સમસ્તશ્રુતિગતમધમૈ રત્નપૂગં યથાઽન્ધૈ-
-રર્થં લોકોપકૃત્યૈ ગુણગણનિલયઃ સૂત્રયામાસ કૃત્સ્નમ્ ।
યોઽસૌ વ્યાસાભિધાનસ્તમહમહરહર્ભક્તિતસ્ત્વત્પ્રસાદાત્
સદ્યો વિદ્યોપલબ્ધ્યૈ ગુરુતમમગુરું દેવદેવં નમામિ ॥ 37 ॥
-રર્થં લોકોપકૃત્યૈ ગુણગણનિલયઃ સૂત્રયામાસ કૃત્સ્નમ્ ।
યોઽસૌ વ્યાસાભિધાનસ્તમહમહરહર્ભક્તિતસ્ત્વત્પ્રસાદાત્
સદ્યો વિદ્યોપલબ્ધ્યૈ ગુરુતમમગુરું દેવદેવં નમામિ ॥ 37 ॥
આજ્ઞામન્યૈરધાર્યાં શિરસિ પરિસરદ્રશ્મિકોટીરકોટૌ
કૃષ્ણસ્યાક્લિષ્ટકર્મા દધદનુસરાણાદર્થિતો દેવસઙ્ઘૈઃ ।
ભૂમાવાગત્ય ભૂમન્નસુકરમકરોર્બ્રહ્મસૂત્રસ્ય ભાષ્યં
દુર્ભાષ્યં વ્યસ્ય દસ્યોર્મણિમત ઉદિતં વેદસદ્યુક્તિભિસ્ત્વમ્ ॥ 38 ॥
કૃષ્ણસ્યાક્લિષ્ટકર્મા દધદનુસરાણાદર્થિતો દેવસઙ્ઘૈઃ ।
ભૂમાવાગત્ય ભૂમન્નસુકરમકરોર્બ્રહ્મસૂત્રસ્ય ભાષ્યં
દુર્ભાષ્યં વ્યસ્ય દસ્યોર્મણિમત ઉદિતં વેદસદ્યુક્તિભિસ્ત્વમ્ ॥ 38 ॥
ભૂત્વા ક્ષેત્રે વિશુદ્ધે દ્વિજગણનિલયે રૌપ્યપીઠાભિધાને
તત્રાપિ બ્રહ્મજાતિસ્ત્રિભુવનવિશદે મધ્યગેહાખ્યગેહે ।
પારિવ્રાજ્યાધિરાજઃ પુનરપિ બદરીં પ્રાપ્ય કૃષ્ણં ચ નત્વા
કૃત્વા ભાષ્યાણિ સમ્યગ્ વ્યતનુત ચ ભવાન્ ભારતાર્થપ્રકાશમ્ ॥ 39 ॥
તત્રાપિ બ્રહ્મજાતિસ્ત્રિભુવનવિશદે મધ્યગેહાખ્યગેહે ।
પારિવ્રાજ્યાધિરાજઃ પુનરપિ બદરીં પ્રાપ્ય કૃષ્ણં ચ નત્વા
કૃત્વા ભાષ્યાણિ સમ્યગ્ વ્યતનુત ચ ભવાન્ ભારતાર્થપ્રકાશમ્ ॥ 39 ॥
વન્દે તં ત્વાં સુપૂર્ણપ્રમતિમનુદિનાસેવિતં દેવવૃન્દૈઃ
વન્દે વન્દારુમીશે શ્રિય ઉત નિયતં શ્રીમદાનન્દતીર્થમ્ ।
વન્દે મન્દાકિનીસત્સરિદમલજલાસેકસાધિક્યસઙ્ગં
વન્દેઽહં દેવ ભક્ત્યા ભવભયદહનં સજ્જનાન્મોદયન્તમ્ ॥ 40 ॥
વન્દે વન્દારુમીશે શ્રિય ઉત નિયતં શ્રીમદાનન્દતીર્થમ્ ।
વન્દે મન્દાકિનીસત્સરિદમલજલાસેકસાધિક્યસઙ્ગં
વન્દેઽહં દેવ ભક્ત્યા ભવભયદહનં સજ્જનાન્મોદયન્તમ્ ॥ 40 ॥
સુબ્રહ્મણ્યાખ્યસૂરેઃ સુત
ઇતિ સુભૃશં કેશવાનન્દતીર્થ-
શ્રીમત્પાદાબ્જભક્તઃ સ્તુતિમકૃત હરેર્વાયુદેવસ્ય ચાસ્ય ।
તત્પાદાર્ચાદરેણ ગ્રથિતપદલસન્માલયા ત્વેતયા યે
સંરાધ્યામૂ નમન્તિ પ્રતતમતિગુણા મુક્તિમેતે વ્રજન્તિ ॥ 41 ॥
ઇતિ સુભૃશં કેશવાનન્દતીર્થ-
શ્રીમત્પાદાબ્જભક્તઃ સ્તુતિમકૃત હરેર્વાયુદેવસ્ય ચાસ્ય ।
તત્પાદાર્ચાદરેણ ગ્રથિતપદલસન્માલયા ત્વેતયા યે
સંરાધ્યામૂ નમન્તિ પ્રતતમતિગુણા મુક્તિમેતે વ્રજન્તિ ॥ 41 ॥
અથ શ્રીનખસ્તુતિઃ
પાન્ત્વસ્માન્ પુરુહૂતવૈરિબલવન્માતઙ્ગમાદ્યદ્ઘટા
કુમ્ભોચ્ચાદ્રિવિપાટનાધિકપટુપ્રત્યેકવજ્રાયિતાઃ ।
શ્રીમત્કણ્ઠીરવાસ્ય પ્રતત સુનખરા દારિતારાતિદૂર-
પ્રધ્વસ્તધ્વાન્તશાન્તપ્રવિતતમનસા ભાવિતા નાકિવૃન્દૈઃ ॥ 1 ॥
કુમ્ભોચ્ચાદ્રિવિપાટનાધિકપટુપ્રત્યેકવજ્રાયિતાઃ ।
શ્રીમત્કણ્ઠીરવાસ્ય પ્રતત સુનખરા દારિતારાતિદૂર-
પ્રધ્વસ્તધ્વાન્તશાન્તપ્રવિતતમનસા ભાવિતા નાકિવૃન્દૈઃ ॥ 1 ॥
લક્ષ્મીકાન્ત સમન્તતોઽવિકલયન્ નૈવેશિતુસ્તે સમં
પશ્યામ્યુત્તમવસ્તુ દૂરતરતોઽપાસ્તં રસો યોઽષ્ટમઃ ।
યદ્રોષોત્કરદક્ષનેત્રકુટિલપ્રાન્તોત્થિતાગ્નિસ્ફુરત્
ખદ્યોતોપમવિસ્ફુલિઙ્ગભસિતા બ્રહ્મેશશક્રોત્કરાઃ ॥ 2 ॥
પશ્યામ્યુત્તમવસ્તુ દૂરતરતોઽપાસ્તં રસો યોઽષ્ટમઃ ।
યદ્રોષોત્કરદક્ષનેત્રકુટિલપ્રાન્તોત્થિતાગ્નિસ્ફુરત્
ખદ્યોતોપમવિસ્ફુલિઙ્ગભસિતા બ્રહ્મેશશક્રોત્કરાઃ ॥ 2 ॥
ઇતિ શ્રીત્રિવિક્રમપણ્ડિતાચાર્ય વિરચિતા વાયુસ્તુતિઃ સમાપ્તા ॥