॥ શ્રી પ્રત્યઙ્ગિરા સૂક્તમ્ (ઋગ્વેદીય પાઠાન્તરમ્ - ૧) ॥
(ઋ.વે.ખિ.૪.૫)
યાં કલ્પયન્તિ નોઽરયઃ ક્રૂરાં કૃત્યાં વધૂમિવ ।
તાં બ્રહ્મણા પરિ નિઙ્મઃ પ્રત્યક્કર્તારમૃચ્છતુ ॥ ૧ ॥
તાં બ્રહ્મણા પરિ નિઙ્મઃ પ્રત્યક્કર્તારમૃચ્છતુ ॥ ૧ ॥
શીર્ષણ્વતીં કર્ણવતીં વિશ્વરૂપાં ભયંકરીમ્ ।
યઃ પ્રાહિણોમિ હાદ્ય ત્વા વિ તત્ત્વં યોજયાશુભિ ॥ ૨ ॥
યઃ પ્રાહિણોમિ હાદ્ય ત્વા વિ તત્ત્વં યોજયાશુભિ ॥ ૨ ॥
યેન ચિત્તેન વદસિ પ્રતિકૂલમઘાયૂનિ ।
તમેવં તે નિ કૃત્યે માસ્માન્ ઋષ્યો અનાગસઃ ॥ ૩ ॥
તમેવં તે નિ કૃત્યે માસ્માન્ ઋષ્યો અનાગસઃ ॥ ૩ ॥
અભિ વર્તસ્વ કર્તારં નિરસ્તાસ્માભિરોજસા ।
આયુરસ્ય નિ વર્તસ્વ પ્રજાં ચ પુરુષાદિનિ ॥ ૪ ॥
આયુરસ્ય નિ વર્તસ્વ પ્રજાં ચ પુરુષાદિનિ ॥ ૪ ॥
યસ્ત્વા કૃત્યે ચકારેહ તં ત્વં ગચ્છ પુનર્નવે ।
અરાતીઃ કૃત્યાં નાશય સર્વાશ્ચ યાતુધાન્યઃ ॥ ૫ ॥
અરાતીઃ કૃત્યાં નાશય સર્વાશ્ચ યાતુધાન્યઃ ॥ ૫ ॥
ક્ષિપ્રં કૃત્યે નિ વર્તસ્વ કર્તુરેવ ગૃહાન્ પ્રતિ ।
પશૂંશ્ચાવાસ્ય નાશય વીરાંશ્ચાસ્ય નિ બર્હય ॥ ૬ ॥
પશૂંશ્ચાવાસ્ય નાશય વીરાંશ્ચાસ્ય નિ બર્હય ॥ ૬ ॥
યસ્ત્વા કૃત્યે પ્ર જિગાતિ વિદ્વાન્ અવિદુષો ગૃહાન્ ।
તસ્ત્યૈવેતઃ પરેત્યાશુ તનું કૃધિ પરુષ્યસઃ ॥ ૭ ॥
તસ્ત્યૈવેતઃ પરેત્યાશુ તનું કૃધિ પરુષ્યસઃ ॥ ૭ ॥
પ્રતીચીં ત્વાપસેધતુ બ્રહ્મ રોચિષ્ણ્વમિત્રહા ।
અગ્નિશ્ચ કૃત્યે રક્ષોહા રિપ્રહા ચાજ એકપાત્ ॥ ૮ ॥
અગ્નિશ્ચ કૃત્યે રક્ષોહા રિપ્રહા ચાજ એકપાત્ ॥ ૮ ॥
યથા ત્વાઙ્ગિરસઃ પૂર્વે ભૃગવશ્ચાપ સેધિરે ।
અત્રયશ્ચ વસિષ્ઠાશ્ચ તથૈવ ત્વાપસેધિમ ॥ ૯ ॥
અત્રયશ્ચ વસિષ્ઠાશ્ચ તથૈવ ત્વાપસેધિમ ॥ ૯ ॥
યસ્તે પરૂંષિ સંદધૌ રથસ્યેવ ઋભુર્ધિયા ।
તં ગચ્છ તત્ર તે જનમજ્ઞાતસ્તેઽયં જનઃ ॥ ૧૦ ॥
તં ગચ્છ તત્ર તે જનમજ્ઞાતસ્તેઽયં જનઃ ॥ ૧૦ ॥
યો નઃ કશ્ચિદ્રણસ્થો વા કશ્ચિદ્વાન્યોઽભિ હિંસતિ ।
તસ્ય ત્વં દ્રોરિવેદ્ધોઽગ્નિસ્તનુઃ પૃચ્છસ્વ હેળિતઃ ॥ ૧૧ ॥
તસ્ય ત્વં દ્રોરિવેદ્ધોઽગ્નિસ્તનુઃ પૃચ્છસ્વ હેળિતઃ ॥ ૧૧ ॥
ભવા શર્વા દેવહેળિમસ્ય તે પાપકૃત્વને ।
હરસ્વતીસ્ત્વં ચ કૃત્યે નોચ્છિષસ્તસ્ય કિઞ્ચન ॥ ૧૨ ॥
હરસ્વતીસ્ત્વં ચ કૃત્યે નોચ્છિષસ્તસ્ય કિઞ્ચન ॥ ૧૨ ॥
યે નો શિવાસઃ પન્થાનઃ પરાયાન્તિ પરાવતમ્ ।
તૈર્દેવ્યરાતીઃ કૃત્યા નો ગમયસ્વા નિ વર્તય ॥ ૧૩ ॥
તૈર્દેવ્યરાતીઃ કૃત્યા નો ગમયસ્વા નિ વર્તય ॥ ૧૩ ॥
યો નઃ કશ્ચિદ્દ્રુહોઽરાતિર્મનસાપ્યભિ દાસતિ ।
દૂરસ્થો વાન્તિકસ્થો વા તસ્ય હૃદ્યમસૃક્ પિબ ॥ ૧૪ ॥
દૂરસ્થો વાન્તિકસ્થો વા તસ્ય હૃદ્યમસૃક્ પિબ ॥ ૧૪ ॥
યેનાસિ કૃત્યે પ્રહિતા દૂઢ્યેનાસ્મજ્જિઘાંસયા ।
તસ્ય વ્યનચ્ચાવ્યનચ્ચ હિનસ્તુ શરદાશનિઃ ॥ ૧૫ ॥
તસ્ય વ્યનચ્ચાવ્યનચ્ચ હિનસ્તુ શરદાશનિઃ ॥ ૧૫ ॥
યદ્યુ વૈષિ દ્વિપદ્યસ્માન્ યદિ વૈષિ ચતુષ્પદી ।
નિરસ્તાતોઽવ્રતાસ્માભિઃ કર્તુરષ્ટાપદી ગૃહમ્ ॥ ૧૬ ॥
નિરસ્તાતોઽવ્રતાસ્માભિઃ કર્તુરષ્ટાપદી ગૃહમ્ ॥ ૧૬ ॥
યો નઃ શપાદશપતો યશ્ચ નઃ શપતઃ શપાત્ ।
વૃક્ષ ઇવ વિદ્યુતા હત આમૂલાદનુશુષ્યતુ ॥ ૧૭ ॥
વૃક્ષ ઇવ વિદ્યુતા હત આમૂલાદનુશુષ્યતુ ॥ ૧૭ ॥
યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટ્યઘાયુર્યશ્ચ નઃ શપાત્ ।
શુને પેષ્ટ્રમિવાવક્ષામં તં પ્રત્યસ્યામિ મૃત્યવે ॥ ૧૮ ॥
શુને પેષ્ટ્રમિવાવક્ષામં તં પ્રત્યસ્યામિ મૃત્યવે ॥ ૧૮ ॥
યશ્ચ સાપત્નઃ શપથો યશ્ચ જામ્યાઃ શપથઃ ।
બ્રહ્મા ચ યત્ ક્રુદ્ધઃ શપાત્ સર્વં તત્ કૃધ્યધસ્પદમ્ ॥ ૧૯ ॥
બ્રહ્મા ચ યત્ ક્રુદ્ધઃ શપાત્ સર્વં તત્ કૃધ્યધસ્પદમ્ ॥ ૧૯ ॥
સબન્ધુશ્ચાસબન્ધુશ્ચ યો અસ્માન્ અભિ દાસતિ ।
તસ્ય ત્વં ભિન્ધ્યધિષ્ઠાય પદા વિષ્પૂર્યતે શિરઃ ॥ ૨૦ ॥
તસ્ય ત્વં ભિન્ધ્યધિષ્ઠાય પદા વિષ્પૂર્યતે શિરઃ ॥ ૨૦ ॥
અભિ પ્રેહિ સહસ્રાક્ષં યુક્ત્વાશું શપથ રથમ્ ।
શત્રૂઁરન્વિચ્છતી કૃત્યે વૃકીવાવિવૃતો ગૃહાન્ ॥ ૨૧ ॥
શત્રૂઁરન્વિચ્છતી કૃત્યે વૃકીવાવિવૃતો ગૃહાન્ ॥ ૨૧ ॥
પરિ ણો વૃઙ્ધિ શપથાન્ દહન્નગ્નિરિવ વ્રજમ્ ।
શત્રૂઁરેવા વિ નો જહિ દિવ્યા વૃક્ષમિવાશનિઃ ॥ ૨૨ ॥
શત્રૂઁરેવા વિ નો જહિ દિવ્યા વૃક્ષમિવાશનિઃ ॥ ૨૨ ॥
શત્રૂન્મે પ્રોષ્ટ શપથાન્ કૃત્યાશ્ચ સુહૃદો હૃદ્યાઃ ।
જિહ્માઃ શ્લક્ષ્ણાશ્ચ દુર્હૃદઃ સમિદ્ધં જાતવેદસમ્ ॥ ૨૩ ॥
જિહ્માઃ શ્લક્ષ્ણાશ્ચ દુર્હૃદઃ સમિદ્ધં જાતવેદસમ્ ॥ ૨૩ ॥
અસપત્નં પુરસ્તાન્નઃ શિવં દક્ષિણતસ્કૃધિ ।
અભયં સતતં પશ્ચાદ્ભદ્રમુત્તરતો ગૃહે ॥ ૨૪ ॥
અભયં સતતં પશ્ચાદ્ભદ્રમુત્તરતો ગૃહે ॥ ૨૪ ॥
પરેહિ કૃત્યે મા તિષ્ઠ વૃદ્ધસ્યેવ પદં નય ।
મૃગસ્ય હિ મૃગારિસ્ત્વં તં ત્વં નિકર્તુમર્હસિ ॥ ૨૫ ॥
મૃગસ્ય હિ મૃગારિસ્ત્વં તં ત્વં નિકર્તુમર્હસિ ॥ ૨૫ ॥
અઘ્ન્યાસ્યે ઘોરરૂપે વરરૂપે વિનાશિનિ ।
જમ્ભિતાઃ પ્રત્યા ગૃભ્ણીષ્વ સ્વયમાદાયાદ્ભુતમ્ ॥ ૨૬ ॥
જમ્ભિતાઃ પ્રત્યા ગૃભ્ણીષ્વ સ્વયમાદાયાદ્ભુતમ્ ॥ ૨૬ ॥
ત્વમિન્દ્રો યમો વરુણસ્ત્વમાપો અગ્નિરથાનિલઃ ।
બ્રહ્મા ચૈવ રુદ્રશ્ચ ત્વષ્ટા ચૈવ પ્રજાપતિઃ ॥ ૨૭ ॥
બ્રહ્મા ચૈવ રુદ્રશ્ચ ત્વષ્ટા ચૈવ પ્રજાપતિઃ ॥ ૨૭ ॥
આવર્તધ્વં નિવર્તધ્વમૃતવઃ પરિવત્સરાઃ ।
અહોરાત્રાશ્ચાબ્દાશ્ચ ત્વં દિશઃ પ્રદિશશ્ચ મે ॥ ૨૮ ॥
અહોરાત્રાશ્ચાબ્દાશ્ચ ત્વં દિશઃ પ્રદિશશ્ચ મે ॥ ૨૮ ॥
ત્વમિન્દ્રો યમો વરુણસ્ત્વમાપો અગ્નિરથાનિલઃ ।
અત્યાહૃત્ય પશૂન્ દેવાનુત્પાતયસ્વાદ્ભુતમ્ ॥ ૨૯ ॥
અત્યાહૃત્ય પશૂન્ દેવાનુત્પાતયસ્વાદ્ભુતમ્ ॥ ૨૯ ॥
અભ્યક્તાસ્તાઃ સ્વલંકૃતાઃ સર્વં નો દુરિતં જહિ ।
જાનીથાશ્ચૈવ કૃત્યાનાં કર્તૄન્ નૄન્ પાપચેતસઃ ॥ ૩૦ ॥
જાનીથાશ્ચૈવ કૃત્યાનાં કર્તૄન્ નૄન્ પાપચેતસઃ ॥ ૩૦ ॥
યથા હન્તિ પૂર્વાસિનં તયૈવેષ્વાશુકૃજ્જનઃ ।
તથા ત્વયા યુજા વયં તસ્ય નિકૃણ્મ સ્થાસ્નુ જઙ્ગમમ્ ॥ ૩૧ ॥
તથા ત્વયા યુજા વયં તસ્ય નિકૃણ્મ સ્થાસ્નુ જઙ્ગમમ્ ॥ ૩૧ ॥
ઉત્તિષ્ઠૈવ પરેહિતો૩ઘ્ન્યાસ્યે કિમિહેચ્છસિ ।
ગ્રીવાસ્તે કૃત્યે પદા ચાપિ કર્ત્સ્યામિ નિર્દ્રવ ॥ ૩૨ ॥
ગ્રીવાસ્તે કૃત્યે પદા ચાપિ કર્ત્સ્યામિ નિર્દ્રવ ॥ ૩૨ ॥
સ્વાયસા સન્તિ નોસયો વિદ્મશ્ચૈવ પરૂંષિ તે ।
તૈઃ સ્થ નિકૃણ્મ સ્થાન્યુગ્રે યદિ નો જીવયસ્વ ઈમ્ ॥ ૩૩ ॥
તૈઃ સ્થ નિકૃણ્મ સ્થાન્યુગ્રે યદિ નો જીવયસ્વ ઈમ્ ॥ ૩૩ ॥
માસ્યોચ્છિષો દ્વિપદં મો ચ કિંચિચ્ચતુષ્પદમ્ ।
મા જ્ઞાતીરનુજાસ્વન્વા મા વેશં પ્રતિવેશિના ॥ ૩૪ ॥
મા જ્ઞાતીરનુજાસ્વન્વા મા વેશં પ્રતિવેશિના ॥ ૩૪ ॥
શત્રૂયતા પ્રહિતામિમાં યેનાભિ યથાયથા ।
તતસ્તથા ત્વાનુદતુ યોઽયમન્તર્મયિ શ્રિતઃ ॥ ૩૫ ॥
તતસ્તથા ત્વાનુદતુ યોઽયમન્તર્મયિ શ્રિતઃ ॥ ૩૫ ॥
એવં ત્વં નિકૃતાસ્માભિર્બ્રહ્મણા દેવિ સર્વશઃ ।
યથા તમાશ્રિતં કર્ત્વા પાપધીરેવ નો જહિ ॥ ૩૬ ॥
યથા તમાશ્રિતં કર્ત્વા પાપધીરેવ નો જહિ ॥ ૩૬ ॥
યો નઃ સ્વો અરણો યશ્ચ નિષ્ટ્યો જિઘાંસતિ ।
દેવાસ્તં સર્વે ધૂર્વન્તુ બ્રહ્મ વર્મ મમાન્તરમ્ ॥ ૩૭ ॥
દેવાસ્તં સર્વે ધૂર્વન્તુ બ્રહ્મ વર્મ મમાન્તરમ્ ॥ ૩૭ ॥
યથા વિદ્યુદ્ધતો વૃક્ષ આ મૂલદનુ શુષ્યતિ ।
એવં સ પ્રતિ શુષ્યતુ યો મે પાપં ચિકીર્ષતિ ॥ ૩૮ ॥
એવં સ પ્રતિ શુષ્યતુ યો મે પાપં ચિકીર્ષતિ ॥ ૩૮ ॥
યથા પ્રતિહિતા ભૂત્વા તામેવ પ્રતિ ધાવતિ ।
પાપં તમેવ ધાવતુ યો મે પાપં ચિકીર્ષતિ ॥ ૩૯ ॥
પાપં તમેવ ધાવતુ યો મે પાપં ચિકીર્ષતિ ॥ ૩૯ ॥
કુવીરં તે સુખં રુદ્રં નન્દીમાનં વિમથ હ ।
બ્રહ્મ વર્મ મમાન્તરં શર્મ વર્મ મમાન્તરં ધર્મ વર્મ મમાન્તરમ્ ॥ ૪૦ ॥
બ્રહ્મ વર્મ મમાન્તરં શર્મ વર્મ મમાન્તરં ધર્મ વર્મ મમાન્તરમ્ ॥ ૪૦ ॥
॥ ઇતિ ઋગ્વેદીય શ્રી પ્રત્યઙ્ગિરા સૂક્તમ્ (પાઠાન્તરમ્ - ૧) સમ્પૂર્ણમ્ ॥