Lord Rama

śrīrāma paṭṭābhiṣeka sargaḥ (yuddhakāṇḍam)

(Sri Rama Pattabhishekam Sarga (Yuddha Kanda) in English (IAST))

From Ramayana

Also known as shri rama pattabhishekam sarga · shree rama pattabhishekam sarga · rama pattabhishekam sarga

The hundred and thirty-first canto of the Yuddha Kanda of Valmiki's Ramayana — the consecration itself — a hundred and twenty-four verses of narrative rather than praise. It opens not with the ceremony but with Bharata giving the kingdom back: hands folded at his head, he tells his elder brother that his mother was honoured and this kingdom was given to him, and that he now returns it exactly as it was given. What follows is the coronation and the reign that begins from it, and the canto closes with the phalasruti of the whole Ramayana attached to it. It sits in this corpus among hymns because it is recited as one, on Rama Navami and at the end of a full reading.

#of 126
|| śrīrāma paṭṭābhiṣeka sargaḥ ||
śirasyañjalimādhāya kaikeyyānandavardhanaḥ |
babhāṣe bharato jyeṣṭhaṃ rāmaṃ satyaparākramam || 1
pūjitā māmikā mātā dattaṃ rājyamidaṃ mama |
taddadāmi punastubhyaṃ yathā tvamadadā mama || 2
dhuramekākinā nyastāmṛṣabheṇa balīyasā |
kiśoravadguruṃ bhāraṃ na voḍhumahamutsahe || 3
vārivegena mahatā bhinnaḥ seturiva kṣaran |
durbandhanamidaṃ manye rājyacchidramasaṃvṛtam || 4
gatiṃ khara ivāśvasya haṃsasyeva ca vāyasaḥ |
nānvetumutsahe rāma tava mārgamarindama || 5
yathā cāropito vṛkṣo jātaścāntarniveśane |
mahāṃśca sudurāroho mahāskandhaḥ praśākhavān || 6
śīryeta puṣpito bhūtvā na phalāni pradarśayan |
tasya nānubhavedarthaṃ yasya hetoḥ sa ropyate || 7
eṣopamā mahābāho tvadarthaṃ vettumarhasi |
yadyasmānmanujendra tvaṃ bhaktānbhṛtyānna śādhi hi || 8
jagadadyābhiṣiktaṃ tvāmanupaśyatu sarvataḥ |
pratapantamivādityaṃ madhyāhne dīptatejasam || 9
tūryasaṅghātanirghoṣaiḥ kāñcīnūpuranisvanaiḥ |
madhurairgītaśabdaiśca pratibudhyasva rāghava || 10
yāvadāvartate cakraṃ yāvatī ca vasundharā |
tāvattvamiha sarvasya svāmitvamanuvartaya || 11
bharatasya vacaḥ śrutvā rāmaḥ parapurañjayaḥ |
tatheti pratijagrāha niṣasādāsane śubhe || 12
tataḥ śatrughnavacanānnipuṇāḥ śmaśruvardhakāḥ |
sukhahastāḥ suśīghrāśca rāghavaṃ paryupāsata || 13
pūrvaṃ tu bharate snāte lakṣmaṇe ca mahābale |
sugrīve vānarendre ca rākṣasendre vibhīṣaṇe || 14
viśodhitajaṭaḥ snātaścitramālyānulepanaḥ |
mahārhavasano rāmastasthau tatra śriyā jvalan || 15
pratikarma ca rāmasya kārayāmāsa vīryavān |
lakṣmaṇasya ca lakṣmīvānikṣvākukulavardhanaḥ || 16
pratikarma ca sītāyāḥ sarvā daśarathastriyaḥ |
ātmanaiva tadā cakrurmanasvinyo manoharam || 17
tato vānarapatnīnāṃ sarvāsāmeva śobhanam |
cakāra yatnātkausalyā prahṛṣṭā putralālasā || 18
tataḥ śatrughnavacanātsumantro nāma sārathiḥ |
yojayitatvā'bhicakrāma rathaṃ sarvāṅgaśobhanam || 19
arkamaṇḍalasaṅkāśaṃ divyaṃ dṛṣṭvā rathottamam |
āruroha mahābāhū rāmaḥ satyaparākramaḥ || 20
sugrīvo hanumāṃścaiva mahendrasadṛśadyutī |
snātau divyanibhairvastrairjagmatuḥ śubhakuṇḍalau || 21
varābharaṇasampannā yayustāḥ śubhakuṇḍalāḥ |
sugrīvapatnyaḥ sītā ca draṣṭuṃ nagaramutsukāḥ || 22
ayodhyāyāṃ tu sacivā rājño daśarathasya ye |
purohitaṃ puraskṛtya mantrayāmāsurarthavat || 23
aśoko vijayaścaiva sumantraścaiva saṅgatāḥ |
mantrayanrāmavṛddhyarthamṛddhyarthaṃ nagarasya ca || 24
sarvamevābhiṣekārthaṃ jayārhasya mahātmanaḥ |
kartumarhatha rāmasya yadyanmaṅgalapūrvakam || 25
iti te mantriṇaḥ sarve sandiśya tu purohitam |
nagarānniryayustūrṇaṃ rāmadarśanabuddhayaḥ || 26
hariyuktaṃ sahasrākṣo rathamindra ivānaghaḥ |
prayayau rathamāsthāya rāmo nagaramuttamam || 27
jagrāha bharato raśmīñaśatrughnaśchatramādade |
lakṣmaṇo vyajanaṃ tasya mūrdhni samparyavījayat || 28
śvetaṃ ca vālavyajanaṃ jagrāha purataḥ sthitaḥ |
aparaṃ candrasaṅkāśaṃ rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ || 29
ṛṣisaṅghaistadā''kāśe devaiśca samarudgaṇaiḥ |
stūyamānasya rāmasya śuśruve madhuradhvaniḥ || 30
tataḥ śatruñjayaṃ nāma kuñjaraṃ parvatopamam |
āruroha mahātejāḥ sugrīvaḥ plavagarṣabhaḥ || 31
navanāgasahasrāṇi yayurāsthāya vānarāḥ |
mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā sarvābharaṇabhūṣitāḥ || 32
śaṅkhaśabdapraṇādaiśca dundubhīnāṃ ca nissvanaiḥ |
prayayau puruṣavyāghrastāṃ purīṃ harmyamālinīm || 33
dadṛśuste samāyāntaṃ rāghavaṃ sapurassaram |
virājamānaṃ vapuṣā rathenātirathaṃ tadā || 34
te vardhayitvā kākutsthaṃ rāmeṇa pratinanditāḥ |
anujagmurmahātmānaṃ bhrātṛbhiḥ parivāritam || 35
amātyairbrāhmaṇaiścaiva tathā prakṛtibhirvṛtaḥ |
śriyā viruruce rāmo nakṣatrairiva candramāḥ || 36
sa purogāmibhistūryaistālasvastikapāṇibhiḥ |
pravyāharadbhirmuditairmaṅgalāni yayau vṛtaḥ || 37
akṣataṃ jātarūpaṃ ca gāvaḥ kanyāstathā dvijāḥ |
narā modakahastāśca rāmasya purato yayuḥ || 38
sakhyaṃ ca rāmaḥ sugrīve prabhāvaṃ cānilātmaje |
vānarāṇāṃ ca tatkarma rākṣasānāṃ ca tadbalam |
vibhīṣaṇasya samyogamācacakṣe ca mantriṇām || 39
śrutvā tu vismayaṃ jagmurayodhyāpuravāsinaḥ || 40
dyutimānetadākhyāya rāmo vānarasaṃvṛtaḥ |
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇāmayodhyāṃ praviveśa ha || 41
tato hyabhyucchrayanpaurāḥ patākāste gṛhe gṛhe || 42
aikṣvākādhyuṣitaṃ ramyamāsasāda piturgṛham || 43
athābravīdrājasuto bharataṃ dharmiṇāṃ varam |
arthopahitayā vācā madhuraṃ raghunandanaḥ || 44
piturbhavanamāsādya praviśya ca mahātmanaḥ |
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīmabhivādya ca || 45
yacca madbhavanaṃ śreṣṭhaṃ sāśokavanikaṃ mahat |
muktāvaiḍūryasaṅkīrṇaṃ sugrīvāya nivedaya || 46
tasya tadvacanaṃ śrutvā bharataḥ satyavikramaḥ |
pāṇau gṛhītvā sugrīvaṃ praviveśa tamālayam || 47
tatastailapradīpāṃśca paryaṅkāstaraṇāni ca |
gṛhītvā viviśuḥ kṣipraṃ śatrughnena pracoditāḥ || 48
uvācaca mahātejāḥ sugrīvaṃ rāghavānujaḥ |
abhiṣekāya rāmasya dūtānājñāpaya prabho || 49
sauvarṇānvānarendrāṇāṃ caturṇāṃ caturo ghaṭān |
dadau kṣipraṃ sa sugrīvaḥ sarvaratnavibhūṣitān || 50
yathā pratyūṣasamaye caturṇāṃ sāgarāmbhasām |
pūrṇairghaṭaiḥ pratīkṣadhvaṃ tathā kuruta vānarāḥ || 51
evamuktā mahātmāno vānarā vāraṇopamāḥ |
utpeturgaganaṃ śīghraṃ garuḍā iva śīghragāḥ || 52
jāmbavāṃśca hanūmāṃśca vegadarśī ca vānaraḥ |
ṛṣabhaścaiva kalaśāñjalapūrṇānathānayan || 53
nadīśatānāṃ pañcānāṃ jalaṃ kumbheṣu cāharan || 54
pūrvātsamudrātkalaśaṃ jalapūrṇamathānayat |
suṣeṇaḥ sattvasampannaḥ sarvaratnavibhūṣitam || 55
ṛṣabho dakṣiṇāttūrṇaṃ samudrājjalamāharat |
raktacandanaśākhābhiḥ saṃvṛtaṃ kāñcanaṃ ghaṭam || 56
gavayaḥ paścimāttoyamājahāra mahārṇavāt |
ratnakumbhena mahatā śītaṃ mārutavikramaḥ || 57
uttarācca jalaṃ śīghraṃ garuḍānilavikramaḥ |
ājahāra sa dharmātmā nalaḥ sarvaguṇānvitaḥ || 58
tatastairvānaraśreṣṭhairānītaṃ prekṣya tajjalam |
abhiṣekāya rāmasya śatrughnaḥ sacivaiḥ saha |
purohitāya śreṣṭhāya suhṛdbhyaśca nyavedayat || 59
tataḥ sa prayato vṛddho vasiṣṭho brāhmaṇaiḥ saha |
rāmaṃ ratnamaye pīṭhe sahasītaṃ nyaveśayat || 60
vasiṣṭho vāmadevaśca jābāliratha kāśyapaḥ |
kātyāyanaḥ suyajñaśca gautamo vijayastathā || 61
abhyaṣiñcannaravyāghraṃ prasannena sugandhinā |
salilena sahasrākṣaṃ vasavo vāsavaṃ yathā || 62
ṛtvigbhirbrāhmaṇaiḥ pūrvaṃ kanyābhirmantribhistathā |
yodhaiścaivābhyaṣiñcaṃste samprahṛṣṭāḥ sanaigamaiḥ || 63
sarvauṣadhirasairdivyairdaivatairnabhasi sthitaiḥ |
caturbhirlokapālaiśca sarvairdevaiśca saṅgataiḥ || 64
brahmaṇā nirmitaṃ pūrvaṃ kirīṭaṃ ratnaśobhitam |
abhiṣiktaḥ purā yena manustaṃ dīptatejasam || 65
tasyānvavāye rājānaḥ kramādyenābhiṣecitāḥ |
sabhāyāṃ hemakluptāyāṃ śobhitāyāṃ mahājanaiḥ |
ratnairnānāvidhaiścaiva citritāyāṃ suśobhanaiḥ || 66
nānāratnamaye pīṭhe kalpayitvā yathāvidhi |
kirīṭena tataḥ paścādvasiṣṭhena mahātmanā |
ṛtvigbhirbhūṣaṇaiścaiva samayokṣyata rāghavaḥ || 67
chatraṃ tu tasya jagrāha śatrughnaḥ pāṇḍuraṃ śubham |
śvetaṃ ca vālavyajanaṃ sugrīvo vānareśvaraḥ |
aparaṃ candrasaṅkāśaṃ rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ || 68
mālāṃ jvalantīṃ vapuṣā kāñcanīṃ śatapuṣkarām |
rāghavāya dadau vāyurvāsavena pracoditaḥ || 69
sarvaratnasamāyuktaṃ maṇiratnavibhūṣitam |
muktāhāraṃ narendrāya dadau śakrapracoditaḥ || 70
prajagurdevagandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ |
abhiṣeke tadarhasya tadā rāmasya dhīmataḥ || 71
bhūmiḥ sasyavatī caiva phalavantaśca pādapāḥ |
gandhavanti ca puṣpāṇi babhūvū rāghavotsave || 72
sahasraśatamaśvānāṃ dhenūnāṃ ca gavāṃ tathā |
dadau śataṃ vṛṣānpūrvaṃ dvijebhyo manujarṣabhaḥ || 73
triṃśatkoṭīrhiraṇyasya brāhmaṇebhyo dadau punaḥ |
nānābharaṇavastrāṇi mahārhāṇi ca rāghavaḥ || 74
arkaraśmipratīkāśāṃ kāñcanīṃ maṇivigrahām |
sugrīvāya srajaṃ divyāṃ prāyacchanmanujarṣabhaḥ || 75
vaiḍūryamaṇicitre ca vajraratnavibhūṣite |
vāliputrāya dhṛtimānaṅgadāyāṅgade dadau || 76
maṇipravarajuṣṭaṃ ca muktāhāramanuttamam |
sītāyai pradadau rāmaścandraraśmisamaprabham || 77
araje vāsasī divye śubhānyābharaṇāni ca |
avekṣamāṇā vaidehī pradadau vāyusūnave || 78
avamucyātmanaḥ kaṇṭhāddhāraṃ janakanandinī |
avaikṣata harīnsarvānbhartāraṃ ca muhurmuhuḥ || 79
tāmiṅgitajñaḥ samprekṣya babhāṣe janakātmajām |
pradehi subhage hāraṃ yasya tuṣṭāsi bhāmini |
pauruṣaṃ vikramo buddhiryasminnetāni sarvaśaḥ || 80
dadau sā vāyuputrāya taṃ hāramasitekṣaṇā |
hanumāṃstena hāreṇa śuśubhe vānararṣabhaḥ |
candrāṃśucayagaureṇa śvetābhreṇa yathā'calaḥ || 81
tato dvividamaindābhyāṃ nīlāya ca parantapaḥ |
sarvānkāmaguṇānvīkṣya pradadau vasudhādhipaḥ || 82
sarvavānaravṛddhāśca ye cānye vānareśvarāḥ |
vāsobhirbhūṣaṇaiścaiva yathārhaṃ pratipūjitāḥ || 83
vibhīṣaṇo'tha sugrīvo hanumān jāmbavāṃstathā |
sarvavānaramukhyāśca rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 84
yathārhaṃ pūjitāḥ sarvaiḥ kāmai ratnaiśca puṣkalaiḥ |
prahṛṣṭamanasaḥ sarve jagmureva yathāgatam || 85
natvā sarve mahātmānaṃ tataste plavagarṣabhāḥ |
visṛṣṭāḥ pārthivendreṇa kiṣkindhāmabhyupāgaman || 86
sugrīvo vānaraśreṣṭho dṛṣṭvā rāmābhiṣecanam |
pūjitaścaiva rāmeṇa kiṣkindhāṃ prāviśatpurīm || 87
rāmeṇa sarvakāmaiśca yathārhaṃ pratipūjitaḥ |
labdhvā kuladhanaṃ rājā laṅkāṃ prāyādvibhīṣaṇaḥ || 88
sa rājyamakhilaṃ śāsannihatārirmahāyaśāḥ |
rāghavaḥ paramodāraḥ śaśāsa parayā mudā || 89
uvācalakṣmaṇaṃ rāmo dharmajñaṃ dharmavatsalaḥ || 90
ātiṣṭha dharmajña mayā sahemāṃ
gāṃ pūrvarājādhyuṣitāṃ balena |
tulyaṃ mayā tvaṃ pitṛbhirdhṛtā yā
tāṃ yauvarājye dhuramudvahasva || 91
sarvātmanā paryanunīyamāno
yadā na saumitrirupaiti yogam |
niyujyamāno'pi ca yauvarājye
tato'bhyaṣiñcadbharataṃ mahātmā || 92
pauṇḍarīkāśvamedhābhyāṃ vājapeyena cāsakṛt |
anyaiśca vividhairyajñairayajatpārthivarṣabhaḥ || 93
rājyaṃ daśasahasrāṇi prāpya varṣāṇi rāghavaḥ |
śatāśvamedhānājahre sadaśvānbhūridakṣiṇān || 94
ājānulambabāhuḥ sa mahāskandhaḥ pratāpavān |
lakṣmaṇānucaro rāmaḥ pṛthivīmanvapālayat || 95
rāghavaścāpi dharmātmā prāpya rājyamanuttamam |
īje bahuvidhairyajñaiḥ sasuhṛjjñātibāndhavaḥ || 96
na paryadevanvidhavā na ca vyālakṛtaṃ bhayam |
na vyādhijaṃ bhayaṃ vā'pi rāme rājyaṃ praśāsati || 97
nirdasyurabhavalloko nānarthaḥ kaṃcidaspṛśat |
na ca sma vṛddhā bālānāṃ pretakāryāṇi kurvate || 98
sarvaṃ muditamevāsītsarvo dharmaparo'bhavat |
rāmamevānupaśyanto nābhyahiṃsanparasparam || 99
āsanvarṣasahasrāṇi tathā putrasahasriṇaḥ |
nirāmayā viśokāśca rāme rājyaṃ praśāsati || 100
rāmo rāmo rāma iti prajānāmabhavankathāḥ |
rāmabhūtaṃ jagadabhūdrāme rājyaṃ praśāsati || 101
nityapuṣpā nityaphalāstaravaḥ skandhavistṛtāḥ |
kāle varṣī ca parjanyaḥ sukhasparśaśca mārutaḥ || 102
brāhmaṇaḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā lobhavivarjitāḥ |
svakarmasu pravartante tuṣṭāḥ svaireva karmabhiḥ || 103
āsanprajā dharmaratā rāme śāsati nānṛtāḥ |
sarve lakṣaṇasampannāḥ sarve dharmaparāyaṇāḥ || 104
daśa varṣasahasrāṇi daśa varṣaśatāni ca |
bhrātṛbhiḥ sahitaḥ śrīmānrāmo rājyamakārayat || 105
|| rāmāyaṇa phalaśruti ||
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ rājñāṃ ca vijayāvaham |
ādikāvyamidaṃ tvārṣaṃ purā vālmīkinā kṛtam |
yaḥ paṭhecchṛṇuyālloke naraḥ pāpādvimucyate || 106
putrakāmastu putrānvai dhanakāmo dhanāni ca |
labhate manujo loke śrutvā rāmābhiṣecanam || 107
mahīṃ vijayate rājā ripūṃścāpyadhitiṣṭhati |
rāghaveṇa yathā mātā sumitrā lakṣmaṇena ca || 108
bharateneva kaikeyī jīvaputrāstathā striyaḥ |
bhaviṣyanti sadānandāḥ putrapautrasamanvitāḥ || 109
śrutvā rāmāyaṇamidaṃ dīrghamāyuśca vindati |
rāmasya vijayaṃ caiva sarvamakliṣṭakarmaṇaḥ || 110
śṛṇoti ya idaṃ kāvyamārṣaṃ vālmīkinā kṛtam |
śraddadhāno jitakrodho durgāṇyatitaratyasau || 111
samāgamaṃ pravāsānte labhate cāpi bāndhavaiḥ |
prārthitāṃśca varānsarvānprāpnuyādiha rāghavāt || 112
śravaṇena surāḥ sarve prīyante saṃpraśṛṇvatām |
vināyakāśca śāmyanti gṛhe tiṣṭhanti yasya vai || 113
vijayeta mahīṃ rājā pravāsī svastimānvrajet |
striyo rajasvalāḥ śrutvā putrān sūyuranuttamān || 1.14
pūjayaṃśca paṭhaṃścemamitihāsaṃ purātanam |
sarvapāpātpramucyeta dīrghamāyuravāpnuyāt || 115
praṇamya śirasā nityaṃ śrotavyaṃ kṣatriyairdvijāt |
aiśvaryaṃ putralābhaśca bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 116
rāmāyaṇamidaṃ kṛtsnaṃ śṛṇvataḥ paṭhataḥ sadā |
prīyate satataṃ rāmaḥ sa hi viṣṇuḥ sanātanaḥ || 117
ādidevo mahābāhurharirnārāyaṇaḥ prabhuḥ |
sākṣādrāmo raghuśreṣṭhaḥ śeṣo lakṣmaṇa ucyate || 118
kuṭumbavṛddhiṃ dhanadhānyavṛddhiṃ
striyaśca mukhyāḥ sukhamuttamaṃ ca |
śṛtvā śubhaṃ kāvyamidaṃ mahārthaṃ
prāpnoti sarvāṃ bhuvi cārthasiddhim || 119
āyuṣyamārogyakaraṃ yaśasyaṃ
saubhrātṛkaṃ buddhikaraṃ sukhaṃ ca |
śrotavyametanniyamena sadbhi-
-rākhyānamojaskaramṛddhikāmaiḥ || 120
evametatpurāvṛttamākhyānaṃ bhadramastu vaḥ |
pravyāharata visrabdhaṃ balaṃ viṣṇoḥ pravardhatām || 121
devāśca sarve tuṣyanti grahaṇācchravaṇāttathā |
rāmāyaṇasya śravaṇāttuṣyanti pitarastathā || 122
bhaktyā rāmasya ye cemāṃ saṃhitāmṛṣiṇā kṛtām |
lekhayantīha ca narāsteṣāṃ vāsastriviṣṭape || 123
|| ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye yuddhakāṇḍe śrīrāmapaṭṭābhiṣeko nāma ekatriṃśaduttaraśatatamaḥ sargaḥ ||

Explore More