॥ શ્રીરામ પટ્ટાભિષેક સર્ગઃ ॥
શિરસ્યઞ્જલિમાધાય કૈકેય્યાનન્દવર્ધનઃ ।
બભાષે ભરતો જ્યેષ્ઠં રામં સત્યપરાક્રમમ્ ॥ ૧
બભાષે ભરતો જ્યેષ્ઠં રામં સત્યપરાક્રમમ્ ॥ ૧
પૂજિતા મામિકા માતા દત્તં રાજ્યમિદં મમ ।
તદ્દદામિ પુનસ્તુભ્યં યથા ત્વમદદા મમ ॥ ૨
તદ્દદામિ પુનસ્તુભ્યં યથા ત્વમદદા મમ ॥ ૨
ધુરમેકાકિના ન્યસ્તામૃષભેણ બલીયસા ।
કિશોરવદ્ગુરું ભારં ન વોઢુમહમુત્સહે ॥ ૩
કિશોરવદ્ગુરું ભારં ન વોઢુમહમુત્સહે ॥ ૩
વારિવેગેન મહતા ભિન્નઃ સેતુરિવ ક્ષરન્ ।
દુર્બન્ધનમિદં મન્યે રાજ્યચ્છિદ્રમસંવૃતમ્ ॥ ૪
દુર્બન્ધનમિદં મન્યે રાજ્યચ્છિદ્રમસંવૃતમ્ ॥ ૪
ગતિં ખર ઇવાશ્વસ્ય હંસસ્યેવ ચ વાયસઃ ।
નાન્વેતુમુત્સહે રામ તવ માર્ગમરિન્દમ ॥ ૫
નાન્વેતુમુત્સહે રામ તવ માર્ગમરિન્દમ ॥ ૫
યથા ચારોપિતો વૃક્ષો જાતશ્ચાન્તર્નિવેશને ।
મહાંશ્ચ સુદુરારોહો મહાસ્કન્ધઃ પ્રશાખવાન્ ॥ ૬
મહાંશ્ચ સુદુરારોહો મહાસ્કન્ધઃ પ્રશાખવાન્ ॥ ૬
શીર્યેત પુષ્પિતો ભૂત્વા ન ફલાનિ પ્રદર્શયન્ ।
તસ્ય નાનુભવેદર્થં યસ્ય હેતોઃ સ રોપ્યતે ॥ ૭
તસ્ય નાનુભવેદર્થં યસ્ય હેતોઃ સ રોપ્યતે ॥ ૭
એષોપમા મહાબાહો ત્વદર્થં વેત્તુમર્હસિ ।
યદ્યસ્માન્મનુજેન્દ્ર ત્વં ભક્તાન્ભૃત્યાન્ન શાધિ હિ ॥ ૮
યદ્યસ્માન્મનુજેન્દ્ર ત્વં ભક્તાન્ભૃત્યાન્ન શાધિ હિ ॥ ૮
જગદદ્યાભિષિક્તં ત્વામનુપશ્યતુ સર્વતઃ ।
પ્રતપન્તમિવાદિત્યં મધ્યાહ્ને દીપ્તતેજસમ્ ॥ ૯
પ્રતપન્તમિવાદિત્યં મધ્યાહ્ને દીપ્તતેજસમ્ ॥ ૯
તૂર્યસઙ્ઘાતનિર્ઘોષૈઃ કાઞ્ચીનૂપુરનિસ્વનૈઃ ।
મધુરૈર્ગીતશબ્દૈશ્ચ પ્રતિબુધ્યસ્વ રાઘવ ॥ ૧૦
મધુરૈર્ગીતશબ્દૈશ્ચ પ્રતિબુધ્યસ્વ રાઘવ ॥ ૧૦
યાવદાવર્તતે ચક્રં યાવતી ચ વસુન્ધરા ।
તાવત્ત્વમિહ સર્વસ્ય સ્વામિત્વમનુવર્તય ॥ ૧૧
તાવત્ત્વમિહ સર્વસ્ય સ્વામિત્વમનુવર્તય ॥ ૧૧
ભરતસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રામઃ પરપુરઞ્જયઃ ।
તથેતિ પ્રતિજગ્રાહ નિષસાદાસને શુભે ॥ ૧૨
તથેતિ પ્રતિજગ્રાહ નિષસાદાસને શુભે ॥ ૧૨
તતઃ શત્રુઘ્નવચનાન્નિપુણાઃ શ્મશ્રુવર્ધકાઃ ।
સુખહસ્તાઃ સુશીઘ્રાશ્ચ રાઘવં પર્યુપાસત ॥ ૧૩
સુખહસ્તાઃ સુશીઘ્રાશ્ચ રાઘવં પર્યુપાસત ॥ ૧૩
પૂર્વં તુ ભરતે સ્નાતે લક્ષ્મણે ચ મહાબલે ।
સુગ્રીવે વાનરેન્દ્રે ચ રાક્ષસેન્દ્રે વિભીષણે ॥ ૧૪
સુગ્રીવે વાનરેન્દ્રે ચ રાક્ષસેન્દ્રે વિભીષણે ॥ ૧૪
વિશોધિતજટઃ સ્નાતશ્ચિત્રમાલ્યાનુલેપનઃ ।
મહાર્હવસનો રામસ્તસ્થૌ તત્ર શ્રિયા જ્વલન્ ॥ ૧૫
મહાર્હવસનો રામસ્તસ્થૌ તત્ર શ્રિયા જ્વલન્ ॥ ૧૫
પ્રતિકર્મ ચ રામસ્ય કારયામાસ વીર્યવાન્ ।
લક્ષ્મણસ્ય ચ લક્ષ્મીવાનિક્ષ્વાકુકુલવર્ધનઃ ॥ ૧૬
લક્ષ્મણસ્ય ચ લક્ષ્મીવાનિક્ષ્વાકુકુલવર્ધનઃ ॥ ૧૬
પ્રતિકર્મ ચ સીતાયાઃ સર્વા દશરથસ્ત્રિયઃ ।
આત્મનૈવ તદા ચક્રુર્મનસ્વિન્યો મનોહરમ્ ॥ ૧૭
આત્મનૈવ તદા ચક્રુર્મનસ્વિન્યો મનોહરમ્ ॥ ૧૭
તતો વાનરપત્નીનાં સર્વાસામેવ શોભનમ્ ।
ચકાર યત્નાત્કૌસલ્યા પ્રહૃષ્ટા પુત્રલાલસા ॥ ૧૮
ચકાર યત્નાત્કૌસલ્યા પ્રહૃષ્ટા પુત્રલાલસા ॥ ૧૮
તતઃ શત્રુઘ્નવચનાત્સુમન્ત્રો નામ સારથિઃ ।
યોજયિતત્વાઽભિચક્રામ રથં સર્વાઙ્ગશોભનમ્ ॥ ૧૯
યોજયિતત્વાઽભિચક્રામ રથં સર્વાઙ્ગશોભનમ્ ॥ ૧૯
અર્કમણ્ડલસઙ્કાશં દિવ્યં દૃષ્ટ્વા રથોત્તમમ્ ।
આરુરોહ મહાબાહૂ રામઃ સત્યપરાક્રમઃ ॥ ૨૦
આરુરોહ મહાબાહૂ રામઃ સત્યપરાક્રમઃ ॥ ૨૦
સુગ્રીવો હનુમાંશ્ચૈવ મહેન્દ્રસદૃશદ્યુતી ।
સ્નાતૌ દિવ્યનિભૈર્વસ્ત્રૈર્જગ્મતુઃ શુભકુણ્ડલૌ ॥ ૨૧
સ્નાતૌ દિવ્યનિભૈર્વસ્ત્રૈર્જગ્મતુઃ શુભકુણ્ડલૌ ॥ ૨૧
વરાભરણસમ્પન્ના યયુસ્તાઃ શુભકુણ્ડલાઃ ।
સુગ્રીવપત્ન્યઃ સીતા ચ દ્રષ્ટું નગરમુત્સુકાઃ ॥ ૨૨
સુગ્રીવપત્ન્યઃ સીતા ચ દ્રષ્ટું નગરમુત્સુકાઃ ॥ ૨૨
અયોધ્યાયાં તુ સચિવા રાજ્ઞો દશરથસ્ય યે ।
પુરોહિતં પુરસ્કૃત્ય મન્ત્રયામાસુરર્થવત્ ॥ ૨૩
પુરોહિતં પુરસ્કૃત્ય મન્ત્રયામાસુરર્થવત્ ॥ ૨૩
અશોકો વિજયશ્ચૈવ સુમન્ત્રશ્ચૈવ સઙ્ગતાઃ ।
મન્ત્રયન્રામવૃદ્ધ્યર્થમૃદ્ધ્યર્થં નગરસ્ય ચ ॥ ૨૪
મન્ત્રયન્રામવૃદ્ધ્યર્થમૃદ્ધ્યર્થં નગરસ્ય ચ ॥ ૨૪
સર્વમેવાભિષેકાર્થં જયાર્હસ્ય મહાત્મનઃ ।
કર્તુમર્હથ રામસ્ય યદ્યન્મઙ્ગલપૂર્વકમ્ ॥ ૨૫
કર્તુમર્હથ રામસ્ય યદ્યન્મઙ્ગલપૂર્વકમ્ ॥ ૨૫
ઇતિ તે મન્ત્રિણઃ સર્વે સન્દિશ્ય તુ પુરોહિતમ્ ।
નગરાન્નિર્યયુસ્તૂર્ણં રામદર્શનબુદ્ધયઃ ॥ ૨૬
નગરાન્નિર્યયુસ્તૂર્ણં રામદર્શનબુદ્ધયઃ ॥ ૨૬
હરિયુક્તં સહસ્રાક્ષો રથમિન્દ્ર ઇવાનઘઃ ।
પ્રયયૌ રથમાસ્થાય રામો નગરમુત્તમમ્ ॥ ૨૭
પ્રયયૌ રથમાસ્થાય રામો નગરમુત્તમમ્ ॥ ૨૭
જગ્રાહ ભરતો રશ્મીઞશત્રુઘ્નશ્છત્રમાદદે ।
લક્ષ્મણો વ્યજનં તસ્ય મૂર્ધ્નિ સમ્પર્યવીજયત્ ॥ ૨૮
લક્ષ્મણો વ્યજનં તસ્ય મૂર્ધ્નિ સમ્પર્યવીજયત્ ॥ ૨૮
શ્વેતં ચ વાલવ્યજનં જગ્રાહ પુરતઃ સ્થિતઃ ।
અપરં ચન્દ્રસઙ્કાશં રાક્ષસેન્દ્રો વિભીષણઃ ॥ ૨૯
અપરં ચન્દ્રસઙ્કાશં રાક્ષસેન્દ્રો વિભીષણઃ ॥ ૨૯
ઋષિસઙ્ઘૈસ્તદાઽઽકાશે દેવૈશ્ચ સમરુદ્ગણૈઃ ।
સ્તૂયમાનસ્ય રામસ્ય શુશ્રુવે મધુરધ્વનિઃ ॥ ૩૦
સ્તૂયમાનસ્ય રામસ્ય શુશ્રુવે મધુરધ્વનિઃ ॥ ૩૦
તતઃ શત્રુઞ્જયં નામ કુઞ્જરં પર્વતોપમમ્ ।
આરુરોહ મહાતેજાઃ સુગ્રીવઃ પ્લવગર્ષભઃ ॥ ૩૧
આરુરોહ મહાતેજાઃ સુગ્રીવઃ પ્લવગર્ષભઃ ॥ ૩૧
નવનાગસહસ્રાણિ યયુરાસ્થાય વાનરાઃ ।
માનુષં વિગ્રહં કૃત્વા સર્વાભરણભૂષિતાઃ ॥ ૩૨
માનુષં વિગ્રહં કૃત્વા સર્વાભરણભૂષિતાઃ ॥ ૩૨
શઙ્ખશબ્દપ્રણાદૈશ્ચ દુન્દુભીનાં ચ નિસ્સ્વનૈઃ ।
પ્રયયૌ પુરુષવ્યાઘ્રસ્તાં પુરીં હર્મ્યમાલિનીમ્ ॥ ૩૩
પ્રયયૌ પુરુષવ્યાઘ્રસ્તાં પુરીં હર્મ્યમાલિનીમ્ ॥ ૩૩
દદૃશુસ્તે સમાયાન્તં રાઘવં સપુરસ્સરમ્ ।
વિરાજમાનં વપુષા રથેનાતિરથં તદા ॥ ૩૪
વિરાજમાનં વપુષા રથેનાતિરથં તદા ॥ ૩૪
તે વર્ધયિત્વા કાકુત્સ્થં રામેણ પ્રતિનન્દિતાઃ ।
અનુજગ્મુર્મહાત્માનં ભ્રાતૃભિઃ પરિવારિતમ્ ॥ ૩૫
અનુજગ્મુર્મહાત્માનં ભ્રાતૃભિઃ પરિવારિતમ્ ॥ ૩૫
અમાત્યૈર્બ્રાહ્મણૈશ્ચૈવ તથા પ્રકૃતિભિર્વૃતઃ ।
શ્રિયા વિરુરુચે રામો નક્ષત્રૈરિવ ચન્દ્રમાઃ ॥ ૩૬
શ્રિયા વિરુરુચે રામો નક્ષત્રૈરિવ ચન્દ્રમાઃ ॥ ૩૬
સ પુરોગામિભિસ્તૂર્યૈસ્તાલસ્વસ્તિકપાણિભિઃ ।
પ્રવ્યાહરદ્ભિર્મુદિતૈર્મઙ્ગલાનિ યયૌ વૃતઃ ॥ ૩૭
પ્રવ્યાહરદ્ભિર્મુદિતૈર્મઙ્ગલાનિ યયૌ વૃતઃ ॥ ૩૭
અક્ષતં જાતરૂપં ચ ગાવઃ કન્યાસ્તથા દ્વિજાઃ ।
નરા મોદકહસ્તાશ્ચ રામસ્ય પુરતો યયુઃ ॥ ૩૮
નરા મોદકહસ્તાશ્ચ રામસ્ય પુરતો યયુઃ ॥ ૩૮
સખ્યં ચ રામઃ સુગ્રીવે પ્રભાવં ચાનિલાત્મજે ।
વાનરાણાં ચ તત્કર્મ રાક્ષસાનાં ચ તદ્બલમ્ ।
વિભીષણસ્ય સમ્યોગમાચચક્ષે ચ મન્ત્રિણામ્ ॥ ૩૯
વાનરાણાં ચ તત્કર્મ રાક્ષસાનાં ચ તદ્બલમ્ ।
વિભીષણસ્ય સમ્યોગમાચચક્ષે ચ મન્ત્રિણામ્ ॥ ૩૯
શ્રુત્વા તુ વિસ્મયં જગ્મુરયોધ્યાપુરવાસિનઃ ॥ ૪૦
દ્યુતિમાનેતદાખ્યાય રામો વાનરસંવૃતઃ ।
હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણામયોધ્યાં પ્રવિવેશ હ ॥ ૪૧
હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણામયોધ્યાં પ્રવિવેશ હ ॥ ૪૧
તતો હ્યભ્યુચ્છ્રયન્પૌરાઃ પતાકાસ્તે ગૃહે ગૃહે ॥ ૪૨
ઐક્ષ્વાકાધ્યુષિતં રમ્યમાસસાદ પિતુર્ગૃહમ્ ॥ ૪૩
અથાબ્રવીદ્રાજસુતો ભરતં ધર્મિણાં વરમ્ ।
અર્થોપહિતયા વાચા મધુરં રઘુનન્દનઃ ॥ ૪૪
અર્થોપહિતયા વાચા મધુરં રઘુનન્દનઃ ॥ ૪૪
પિતુર્ભવનમાસાદ્ય પ્રવિશ્ય ચ મહાત્મનઃ ।
કૌસલ્યાં ચ સુમિત્રાં ચ કૈકેયીમભિવાદ્ય ચ ॥ ૪૫
કૌસલ્યાં ચ સુમિત્રાં ચ કૈકેયીમભિવાદ્ય ચ ॥ ૪૫
યચ્ચ મદ્ભવનં શ્રેષ્ઠં સાશોકવનિકં મહત્ ।
મુક્તાવૈડૂર્યસઙ્કીર્ણં સુગ્રીવાય નિવેદય ॥ ૪૬
મુક્તાવૈડૂર્યસઙ્કીર્ણં સુગ્રીવાય નિવેદય ॥ ૪૬
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ભરતઃ સત્યવિક્રમઃ ।
પાણૌ ગૃહીત્વા સુગ્રીવં પ્રવિવેશ તમાલયમ્ ॥ ૪૭
પાણૌ ગૃહીત્વા સુગ્રીવં પ્રવિવેશ તમાલયમ્ ॥ ૪૭
તતસ્તૈલપ્રદીપાંશ્ચ પર્યઙ્કાસ્તરણાનિ ચ ।
ગૃહીત્વા વિવિશુઃ ક્ષિપ્રં શત્રુઘ્નેન પ્રચોદિતાઃ ॥ ૪૮
ગૃહીત્વા વિવિશુઃ ક્ષિપ્રં શત્રુઘ્નેન પ્રચોદિતાઃ ॥ ૪૮
ઉવાચચ મહાતેજાઃ સુગ્રીવં રાઘવાનુજઃ ।
અભિષેકાય રામસ્ય દૂતાનાજ્ઞાપય પ્રભો ॥ ૪૯
અભિષેકાય રામસ્ય દૂતાનાજ્ઞાપય પ્રભો ॥ ૪૯
સૌવર્ણાન્વાનરેન્દ્રાણાં ચતુર્ણાં ચતુરો ઘટાન્ ।
દદૌ ક્ષિપ્રં સ સુગ્રીવઃ સર્વરત્નવિભૂષિતાન્ ॥ ૫૦
દદૌ ક્ષિપ્રં સ સુગ્રીવઃ સર્વરત્નવિભૂષિતાન્ ॥ ૫૦
યથા પ્રત્યૂષસમયે ચતુર્ણાં સાગરામ્ભસામ્ ।
પૂર્ણૈર્ઘટૈઃ પ્રતીક્ષધ્વં તથા કુરુત વાનરાઃ ॥ ૫૧
પૂર્ણૈર્ઘટૈઃ પ્રતીક્ષધ્વં તથા કુરુત વાનરાઃ ॥ ૫૧
એવમુક્તા મહાત્માનો વાનરા વારણોપમાઃ ।
ઉત્પેતુર્ગગનં શીઘ્રં ગરુડા ઇવ શીઘ્રગાઃ ॥ ૫૨
ઉત્પેતુર્ગગનં શીઘ્રં ગરુડા ઇવ શીઘ્રગાઃ ॥ ૫૨
જામ્બવાંશ્ચ હનૂમાંશ્ચ વેગદર્શી ચ વાનરઃ ।
ઋષભશ્ચૈવ કલશાઞ્જલપૂર્ણાનથાનયન્ ॥ ૫૩
ઋષભશ્ચૈવ કલશાઞ્જલપૂર્ણાનથાનયન્ ॥ ૫૩
નદીશતાનાં પઞ્ચાનાં જલં કુમ્ભેષુ ચાહરન્ ॥ ૫૪
પૂર્વાત્સમુદ્રાત્કલશં જલપૂર્ણમથાનયત્ ।
સુષેણઃ સત્ત્વસમ્પન્નઃ સર્વરત્નવિભૂષિતમ્ ॥ ૫૫
સુષેણઃ સત્ત્વસમ્પન્નઃ સર્વરત્નવિભૂષિતમ્ ॥ ૫૫
ઋષભો દક્ષિણાત્તૂર્ણં સમુદ્રાજ્જલમાહરત્ ।
રક્તચન્દનશાખાભિઃ સંવૃતં કાઞ્ચનં ઘટમ્ ॥ ૫૬
રક્તચન્દનશાખાભિઃ સંવૃતં કાઞ્ચનં ઘટમ્ ॥ ૫૬
ગવયઃ પશ્ચિમાત્તોયમાજહાર મહાર્ણવાત્ ।
રત્નકુમ્ભેન મહતા શીતં મારુતવિક્રમઃ ॥ ૫૭
રત્નકુમ્ભેન મહતા શીતં મારુતવિક્રમઃ ॥ ૫૭
ઉત્તરાચ્ચ જલં શીઘ્રં ગરુડાનિલવિક્રમઃ ।
આજહાર સ ધર્માત્મા નલઃ સર્વગુણાન્વિતઃ ॥ ૫૮
આજહાર સ ધર્માત્મા નલઃ સર્વગુણાન્વિતઃ ॥ ૫૮
તતસ્તૈર્વાનરશ્રેષ્ઠૈરાનીતં પ્રેક્ષ્ય તજ્જલમ્ ।
અભિષેકાય રામસ્ય શત્રુઘ્નઃ સચિવૈઃ સહ ।
પુરોહિતાય શ્રેષ્ઠાય સુહૃદ્ભ્યશ્ચ ન્યવેદયત્ ॥ ૫૯
અભિષેકાય રામસ્ય શત્રુઘ્નઃ સચિવૈઃ સહ ।
પુરોહિતાય શ્રેષ્ઠાય સુહૃદ્ભ્યશ્ચ ન્યવેદયત્ ॥ ૫૯
તતઃ સ પ્રયતો વૃદ્ધો વસિષ્ઠો બ્રાહ્મણૈઃ સહ ।
રામં રત્નમયે પીઠે સહસીતં ન્યવેશયત્ ॥ ૬૦
રામં રત્નમયે પીઠે સહસીતં ન્યવેશયત્ ॥ ૬૦
વસિષ્ઠો વામદેવશ્ચ જાબાલિરથ કાશ્યપઃ ।
કાત્યાયનઃ સુયજ્ઞશ્ચ ગૌતમો વિજયસ્તથા ॥ ૬૧
કાત્યાયનઃ સુયજ્ઞશ્ચ ગૌતમો વિજયસ્તથા ॥ ૬૧
અભ્યષિઞ્ચન્નરવ્યાઘ્રં પ્રસન્નેન સુગન્ધિના ।
સલિલેન સહસ્રાક્ષં વસવો વાસવં યથા ॥ ૬૨
સલિલેન સહસ્રાક્ષં વસવો વાસવં યથા ॥ ૬૨
ઋત્વિગ્ભિર્બ્રાહ્મણૈઃ પૂર્વં કન્યાભિર્મન્ત્રિભિસ્તથા ।
યોધૈશ્ચૈવાભ્યષિઞ્ચંસ્તે સમ્પ્રહૃષ્ટાઃ સનૈગમૈઃ ॥ ૬૩
યોધૈશ્ચૈવાભ્યષિઞ્ચંસ્તે સમ્પ્રહૃષ્ટાઃ સનૈગમૈઃ ॥ ૬૩
સર્વૌષધિરસૈર્દિવ્યૈર્દૈવતૈર્નભસિ સ્થિતૈઃ ।
ચતુર્ભિર્લોકપાલૈશ્ચ સર્વૈર્દેવૈશ્ચ સઙ્ગતૈઃ ॥ ૬૪
ચતુર્ભિર્લોકપાલૈશ્ચ સર્વૈર્દેવૈશ્ચ સઙ્ગતૈઃ ॥ ૬૪
બ્રહ્મણા નિર્મિતં પૂર્વં કિરીટં રત્નશોભિતમ્ ।
અભિષિક્તઃ પુરા યેન મનુસ્તં દીપ્તતેજસમ્ ॥ ૬૫
અભિષિક્તઃ પુરા યેન મનુસ્તં દીપ્તતેજસમ્ ॥ ૬૫
તસ્યાન્વવાયે રાજાનઃ ક્રમાદ્યેનાભિષેચિતાઃ ।
સભાયાં હેમક્લુપ્તાયાં શોભિતાયાં મહાજનૈઃ ।
રત્નૈર્નાનાવિધૈશ્ચૈવ ચિત્રિતાયાં સુશોભનૈઃ ॥ ૬૬
સભાયાં હેમક્લુપ્તાયાં શોભિતાયાં મહાજનૈઃ ।
રત્નૈર્નાનાવિધૈશ્ચૈવ ચિત્રિતાયાં સુશોભનૈઃ ॥ ૬૬
નાનારત્નમયે પીઠે કલ્પયિત્વા યથાવિધિ ।
કિરીટેન તતઃ પશ્ચાદ્વસિષ્ઠેન મહાત્મના ।
ઋત્વિગ્ભિર્ભૂષણૈશ્ચૈવ સમયોક્ષ્યત રાઘવઃ ॥ ૬૭
કિરીટેન તતઃ પશ્ચાદ્વસિષ્ઠેન મહાત્મના ।
ઋત્વિગ્ભિર્ભૂષણૈશ્ચૈવ સમયોક્ષ્યત રાઘવઃ ॥ ૬૭
છત્રં તુ તસ્ય જગ્રાહ શત્રુઘ્નઃ પાણ્ડુરં શુભમ્ ।
શ્વેતં ચ વાલવ્યજનં સુગ્રીવો વાનરેશ્વરઃ ।
અપરં ચન્દ્રસઙ્કાશં રાક્ષસેન્દ્રો વિભીષણઃ ॥ ૬૮
શ્વેતં ચ વાલવ્યજનં સુગ્રીવો વાનરેશ્વરઃ ।
અપરં ચન્દ્રસઙ્કાશં રાક્ષસેન્દ્રો વિભીષણઃ ॥ ૬૮
માલાં જ્વલન્તીં વપુષા કાઞ્ચનીં શતપુષ્કરામ્ ।
રાઘવાય દદૌ વાયુર્વાસવેન પ્રચોદિતઃ ॥ ૬૯
રાઘવાય દદૌ વાયુર્વાસવેન પ્રચોદિતઃ ॥ ૬૯
સર્વરત્નસમાયુક્તં મણિરત્નવિભૂષિતમ્ ।
મુક્તાહારં નરેન્દ્રાય દદૌ શક્રપ્રચોદિતઃ ॥ ૭૦
મુક્તાહારં નરેન્દ્રાય દદૌ શક્રપ્રચોદિતઃ ॥ ૭૦
પ્રજગુર્દેવગન્ધર્વા નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ ।
અભિષેકે તદર્હસ્ય તદા રામસ્ય ધીમતઃ ॥ ૭૧
અભિષેકે તદર્હસ્ય તદા રામસ્ય ધીમતઃ ॥ ૭૧
ભૂમિઃ સસ્યવતી ચૈવ ફલવન્તશ્ચ પાદપાઃ ।
ગન્ધવન્તિ ચ પુષ્પાણિ બભૂવૂ રાઘવોત્સવે ॥ ૭૨
ગન્ધવન્તિ ચ પુષ્પાણિ બભૂવૂ રાઘવોત્સવે ॥ ૭૨
સહસ્રશતમશ્વાનાં ધેનૂનાં ચ ગવાં તથા ।
દદૌ શતં વૃષાન્પૂર્વં દ્વિજેભ્યો મનુજર્ષભઃ ॥ ૭૩
દદૌ શતં વૃષાન્પૂર્વં દ્વિજેભ્યો મનુજર્ષભઃ ॥ ૭૩
ત્રિંશત્કોટીર્હિરણ્યસ્ય બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ પુનઃ ।
નાનાભરણવસ્ત્રાણિ મહાર્હાણિ ચ રાઘવઃ ॥ ૭૪
નાનાભરણવસ્ત્રાણિ મહાર્હાણિ ચ રાઘવઃ ॥ ૭૪
અર્કરશ્મિપ્રતીકાશાં કાઞ્ચનીં મણિવિગ્રહામ્ ।
સુગ્રીવાય સ્રજં દિવ્યાં પ્રાયચ્છન્મનુજર્ષભઃ ॥ ૭૫
સુગ્રીવાય સ્રજં દિવ્યાં પ્રાયચ્છન્મનુજર્ષભઃ ॥ ૭૫
વૈડૂર્યમણિચિત્રે ચ વજ્રરત્નવિભૂષિતે ।
વાલિપુત્રાય ધૃતિમાનઙ્ગદાયાઙ્ગદે દદૌ ॥ ૭૬
વાલિપુત્રાય ધૃતિમાનઙ્ગદાયાઙ્ગદે દદૌ ॥ ૭૬
મણિપ્રવરજુષ્ટં ચ મુક્તાહારમનુત્તમમ્ ।
સીતાયૈ પ્રદદૌ રામશ્ચન્દ્રરશ્મિસમપ્રભમ્ ॥ ૭૭
સીતાયૈ પ્રદદૌ રામશ્ચન્દ્રરશ્મિસમપ્રભમ્ ॥ ૭૭
અરજે વાસસી દિવ્યે શુભાન્યાભરણાનિ ચ ।
અવેક્ષમાણા વૈદેહી પ્રદદૌ વાયુસૂનવે ॥ ૭૮
અવેક્ષમાણા વૈદેહી પ્રદદૌ વાયુસૂનવે ॥ ૭૮
અવમુચ્યાત્મનઃ કણ્ઠાદ્ધારં જનકનન્દિની ।
અવૈક્ષત હરીન્સર્વાન્ભર્તારં ચ મુહુર્મુહુઃ ॥ ૭૯
અવૈક્ષત હરીન્સર્વાન્ભર્તારં ચ મુહુર્મુહુઃ ॥ ૭૯
તામિઙ્ગિતજ્ઞઃ સમ્પ્રેક્ષ્ય બભાષે જનકાત્મજામ્ ।
પ્રદેહિ સુભગે હારં યસ્ય તુષ્ટાસિ ભામિનિ ।
પૌરુષં વિક્રમો બુદ્ધિર્યસ્મિન્નેતાનિ સર્વશઃ ॥ ૮૦
પ્રદેહિ સુભગે હારં યસ્ય તુષ્ટાસિ ભામિનિ ।
પૌરુષં વિક્રમો બુદ્ધિર્યસ્મિન્નેતાનિ સર્વશઃ ॥ ૮૦
દદૌ સા વાયુપુત્રાય તં હારમસિતેક્ષણા ।
હનુમાંસ્તેન હારેણ શુશુભે વાનરર્ષભઃ ।
ચન્દ્રાંશુચયગૌરેણ શ્વેતાભ્રેણ યથાઽચલઃ ॥ ૮૧
હનુમાંસ્તેન હારેણ શુશુભે વાનરર્ષભઃ ।
ચન્દ્રાંશુચયગૌરેણ શ્વેતાભ્રેણ યથાઽચલઃ ॥ ૮૧
તતો દ્વિવિદમૈન્દાભ્યાં નીલાય ચ પરન્તપઃ ।
સર્વાન્કામગુણાન્વીક્ષ્ય પ્રદદૌ વસુધાધિપઃ ॥ ૮૨
સર્વાન્કામગુણાન્વીક્ષ્ય પ્રદદૌ વસુધાધિપઃ ॥ ૮૨
સર્વવાનરવૃદ્ધાશ્ચ યે ચાન્યે વાનરેશ્વરાઃ ।
વાસોભિર્ભૂષણૈશ્ચૈવ યથાર્હં પ્રતિપૂજિતાઃ ॥ ૮૩
વાસોભિર્ભૂષણૈશ્ચૈવ યથાર્હં પ્રતિપૂજિતાઃ ॥ ૮૩
વિભીષણોઽથ સુગ્રીવો હનુમાન્ જામ્બવાંસ્તથા ।
સર્વવાનરમુખ્યાશ્ચ રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ॥ ૮૪
સર્વવાનરમુખ્યાશ્ચ રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ॥ ૮૪
યથાર્હં પૂજિતાઃ સર્વૈઃ કામૈ રત્નૈશ્ચ પુષ્કલૈઃ ।
પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે જગ્મુરેવ યથાગતમ્ ॥ ૮૫
પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે જગ્મુરેવ યથાગતમ્ ॥ ૮૫
નત્વા સર્વે મહાત્માનં તતસ્તે પ્લવગર્ષભાઃ ।
વિસૃષ્ટાઃ પાર્થિવેન્દ્રેણ કિષ્કિન્ધામભ્યુપાગમન્ ॥ ૮૬
વિસૃષ્ટાઃ પાર્થિવેન્દ્રેણ કિષ્કિન્ધામભ્યુપાગમન્ ॥ ૮૬
સુગ્રીવો વાનરશ્રેષ્ઠો દૃષ્ટ્વા રામાભિષેચનમ્ ।
પૂજિતશ્ચૈવ રામેણ કિષ્કિન્ધાં પ્રાવિશત્પુરીમ્ ॥ ૮૭
પૂજિતશ્ચૈવ રામેણ કિષ્કિન્ધાં પ્રાવિશત્પુરીમ્ ॥ ૮૭
રામેણ સર્વકામૈશ્ચ યથાર્હં પ્રતિપૂજિતઃ ।
લબ્ધ્વા કુલધનં રાજા લઙ્કાં પ્રાયાદ્વિભીષણઃ ॥ ૮૮
લબ્ધ્વા કુલધનં રાજા લઙ્કાં પ્રાયાદ્વિભીષણઃ ॥ ૮૮
સ રાજ્યમખિલં શાસન્નિહતારિર્મહાયશાઃ ।
રાઘવઃ પરમોદારઃ શશાસ પરયા મુદા ॥ ૮૯
રાઘવઃ પરમોદારઃ શશાસ પરયા મુદા ॥ ૮૯
ઉવાચલક્ષ્મણં રામો ધર્મજ્ઞં ધર્મવત્સલઃ ॥ ૯૦
આતિષ્ઠ ધર્મજ્ઞ મયા સહેમાં
ગાં પૂર્વરાજાધ્યુષિતાં બલેન ।
તુલ્યં મયા ત્વં પિતૃભિર્ધૃતા યા
તાં યૌવરાજ્યે ધુરમુદ્વહસ્વ ॥ ૯૧
ગાં પૂર્વરાજાધ્યુષિતાં બલેન ।
તુલ્યં મયા ત્વં પિતૃભિર્ધૃતા યા
તાં યૌવરાજ્યે ધુરમુદ્વહસ્વ ॥ ૯૧
સર્વાત્મના પર્યનુનીયમાનો
યદા ન સૌમિત્રિરુપૈતિ યોગમ્ ।
નિયુજ્યમાનોઽપિ ચ યૌવરાજ્યે
તતોઽભ્યષિઞ્ચદ્ભરતં મહાત્મા ॥ ૯૨
યદા ન સૌમિત્રિરુપૈતિ યોગમ્ ।
નિયુજ્યમાનોઽપિ ચ યૌવરાજ્યે
તતોઽભ્યષિઞ્ચદ્ભરતં મહાત્મા ॥ ૯૨
પૌણ્ડરીકાશ્વમેધાભ્યાં વાજપેયેન ચાસકૃત્ ।
અન્યૈશ્ચ વિવિધૈર્યજ્ઞૈરયજત્પાર્થિવર્ષભઃ ॥ ૯૩
અન્યૈશ્ચ વિવિધૈર્યજ્ઞૈરયજત્પાર્થિવર્ષભઃ ॥ ૯૩
રાજ્યં દશસહસ્રાણિ પ્રાપ્ય વર્ષાણિ રાઘવઃ ।
શતાશ્વમેધાનાજહ્રે સદશ્વાન્ભૂરિદક્ષિણાન્ ॥ ૯૪
શતાશ્વમેધાનાજહ્રે સદશ્વાન્ભૂરિદક્ષિણાન્ ॥ ૯૪
આજાનુલમ્બબાહુઃ સ મહાસ્કન્ધઃ પ્રતાપવાન્ ।
લક્ષ્મણાનુચરો રામઃ પૃથિવીમન્વપાલયત્ ॥ ૯૫
લક્ષ્મણાનુચરો રામઃ પૃથિવીમન્વપાલયત્ ॥ ૯૫
રાઘવશ્ચાપિ ધર્માત્મા પ્રાપ્ય રાજ્યમનુત્તમમ્ ।
ઈજે બહુવિધૈર્યજ્ઞૈઃ સસુહૃજ્જ્ઞાતિબાન્ધવઃ ॥ ૯૬
ઈજે બહુવિધૈર્યજ્ઞૈઃ સસુહૃજ્જ્ઞાતિબાન્ધવઃ ॥ ૯૬
ન પર્યદેવન્વિધવા ન ચ વ્યાલકૃતં ભયમ્ ।
ન વ્યાધિજં ભયં વાઽપિ રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥ ૯૭
ન વ્યાધિજં ભયં વાઽપિ રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥ ૯૭
નિર્દસ્યુરભવલ્લોકો નાનર્થઃ કંચિદસ્પૃશત્ ।
ન ચ સ્મ વૃદ્ધા બાલાનાં પ્રેતકાર્યાણિ કુર્વતે ॥ ૯૮
ન ચ સ્મ વૃદ્ધા બાલાનાં પ્રેતકાર્યાણિ કુર્વતે ॥ ૯૮
સર્વં મુદિતમેવાસીત્સર્વો ધર્મપરોઽભવત્ ।
રામમેવાનુપશ્યન્તો નાભ્યહિંસન્પરસ્પરમ્ ॥ ૯૯
રામમેવાનુપશ્યન્તો નાભ્યહિંસન્પરસ્પરમ્ ॥ ૯૯
આસન્વર્ષસહસ્રાણિ તથા પુત્રસહસ્રિણઃ ।
નિરામયા વિશોકાશ્ચ રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥ ૧૦૦
નિરામયા વિશોકાશ્ચ રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥ ૧૦૦
રામો રામો રામ ઇતિ પ્રજાનામભવન્કથાઃ ।
રામભૂતં જગદભૂદ્રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥ ૧૦૧
રામભૂતં જગદભૂદ્રામે રાજ્યં પ્રશાસતિ ॥ ૧૦૧
નિત્યપુષ્પા નિત્યફલાસ્તરવઃ સ્કન્ધવિસ્તૃતાઃ ।
કાલે વર્ષી ચ પર્જન્યઃ સુખસ્પર્શશ્ચ મારુતઃ ॥ ૧૦૨
કાલે વર્ષી ચ પર્જન્યઃ સુખસ્પર્શશ્ચ મારુતઃ ॥ ૧૦૨
બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા લોભવિવર્જિતાઃ ।
સ્વકર્મસુ પ્રવર્તન્તે તુષ્ટાઃ સ્વૈરેવ કર્મભિઃ ॥ ૧૦૩
સ્વકર્મસુ પ્રવર્તન્તે તુષ્ટાઃ સ્વૈરેવ કર્મભિઃ ॥ ૧૦૩
આસન્પ્રજા ધર્મરતા રામે શાસતિ નાનૃતાઃ ।
સર્વે લક્ષણસમ્પન્નાઃ સર્વે ધર્મપરાયણાઃ ॥ ૧૦૪
સર્વે લક્ષણસમ્પન્નાઃ સર્વે ધર્મપરાયણાઃ ॥ ૧૦૪
દશ વર્ષસહસ્રાણિ દશ વર્ષશતાનિ ચ ।
ભ્રાતૃભિઃ સહિતઃ શ્રીમાન્રામો રાજ્યમકારયત્ ॥ ૧૦૫
ભ્રાતૃભિઃ સહિતઃ શ્રીમાન્રામો રાજ્યમકારયત્ ॥ ૧૦૫
॥ રામાયણ ફલશ્રુતિ ॥
ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં રાજ્ઞાં ચ વિજયાવહમ્ ।
આદિકાવ્યમિદં ત્વાર્ષં પુરા વાલ્મીકિના કૃતમ્ ।
યઃ પઠેચ્છૃણુયાલ્લોકે નરઃ પાપાદ્વિમુચ્યતે ॥ ૧૦૬
આદિકાવ્યમિદં ત્વાર્ષં પુરા વાલ્મીકિના કૃતમ્ ।
યઃ પઠેચ્છૃણુયાલ્લોકે નરઃ પાપાદ્વિમુચ્યતે ॥ ૧૦૬
પુત્રકામસ્તુ પુત્રાન્વૈ ધનકામો ધનાનિ ચ ।
લભતે મનુજો લોકે શ્રુત્વા રામાભિષેચનમ્ ॥ ૧૦૭
લભતે મનુજો લોકે શ્રુત્વા રામાભિષેચનમ્ ॥ ૧૦૭
મહીં વિજયતે રાજા રિપૂંશ્ચાપ્યધિતિષ્ઠતિ ।
રાઘવેણ યથા માતા સુમિત્રા લક્ષ્મણેન ચ ॥ ૧૦૮
રાઘવેણ યથા માતા સુમિત્રા લક્ષ્મણેન ચ ॥ ૧૦૮
ભરતેનેવ કૈકેયી જીવપુત્રાસ્તથા સ્ત્રિયઃ ।
ભવિષ્યન્તિ સદાનન્દાઃ પુત્રપૌત્રસમન્વિતાઃ ॥ ૧૦૯
ભવિષ્યન્તિ સદાનન્દાઃ પુત્રપૌત્રસમન્વિતાઃ ॥ ૧૦૯
શ્રુત્વા રામાયણમિદં દીર્ઘમાયુશ્ચ વિન્દતિ ।
રામસ્ય વિજયં ચૈવ સર્વમક્લિષ્ટકર્મણઃ ॥ ૧૧૦
રામસ્ય વિજયં ચૈવ સર્વમક્લિષ્ટકર્મણઃ ॥ ૧૧૦
શૃણોતિ ય ઇદં કાવ્યમાર્ષં વાલ્મીકિના કૃતમ્ ।
શ્રદ્દધાનો જિતક્રોધો દુર્ગાણ્યતિતરત્યસૌ ॥ ૧૧૧
શ્રદ્દધાનો જિતક્રોધો દુર્ગાણ્યતિતરત્યસૌ ॥ ૧૧૧
સમાગમં પ્રવાસાન્તે લભતે ચાપિ બાન્ધવૈઃ ।
પ્રાર્થિતાંશ્ચ વરાન્સર્વાન્પ્રાપ્નુયાદિહ રાઘવાત્ ॥ ૧૧૨
પ્રાર્થિતાંશ્ચ વરાન્સર્વાન્પ્રાપ્નુયાદિહ રાઘવાત્ ॥ ૧૧૨
શ્રવણેન સુરાઃ સર્વે પ્રીયન્તે સંપ્રશૃણ્વતામ્ ।
વિનાયકાશ્ચ શામ્યન્તિ ગૃહે તિષ્ઠન્તિ યસ્ય વૈ ॥ ૧૧૩
વિનાયકાશ્ચ શામ્યન્તિ ગૃહે તિષ્ઠન્તિ યસ્ય વૈ ॥ ૧૧૩
વિજયેત મહીં રાજા પ્રવાસી સ્વસ્તિમાન્વ્રજેત્ ।
સ્ત્રિયો રજસ્વલાઃ શ્રુત્વા પુત્રાન્ સૂયુરનુત્તમાન્ ॥ ૧.૧૪
સ્ત્રિયો રજસ્વલાઃ શ્રુત્વા પુત્રાન્ સૂયુરનુત્તમાન્ ॥ ૧.૧૪
પૂજયંશ્ચ પઠંશ્ચેમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
સર્વપાપાત્પ્રમુચ્યેત દીર્ઘમાયુરવાપ્નુયાત્ ॥ ૧૧૫
સર્વપાપાત્પ્રમુચ્યેત દીર્ઘમાયુરવાપ્નુયાત્ ॥ ૧૧૫
પ્રણમ્ય શિરસા નિત્યં શ્રોતવ્યં ક્ષત્રિયૈર્દ્વિજાત્ ।
ઐશ્વર્યં પુત્રલાભશ્ચ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥ ૧૧૬
ઐશ્વર્યં પુત્રલાભશ્ચ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥ ૧૧૬
રામાયણમિદં કૃત્સ્નં શૃણ્વતઃ પઠતઃ સદા ।
પ્રીયતે સતતં રામઃ સ હિ વિષ્ણુઃ સનાતનઃ ॥ ૧૧૭
પ્રીયતે સતતં રામઃ સ હિ વિષ્ણુઃ સનાતનઃ ॥ ૧૧૭
આદિદેવો મહાબાહુર્હરિર્નારાયણઃ પ્રભુઃ ।
સાક્ષાદ્રામો રઘુશ્રેષ્ઠઃ શેષો લક્ષ્મણ ઉચ્યતે ॥ ૧૧૮
સાક્ષાદ્રામો રઘુશ્રેષ્ઠઃ શેષો લક્ષ્મણ ઉચ્યતે ॥ ૧૧૮
કુટુમ્બવૃદ્ધિં ધનધાન્યવૃદ્ધિં
સ્ત્રિયશ્ચ મુખ્યાઃ સુખમુત્તમં ચ ।
શૃત્વા શુભં કાવ્યમિદં મહાર્થં
પ્રાપ્નોતિ સર્વાં ભુવિ ચાર્થસિદ્ધિમ્ ॥ ૧૧૯
સ્ત્રિયશ્ચ મુખ્યાઃ સુખમુત્તમં ચ ।
શૃત્વા શુભં કાવ્યમિદં મહાર્થં
પ્રાપ્નોતિ સર્વાં ભુવિ ચાર્થસિદ્ધિમ્ ॥ ૧૧૯
આયુષ્યમારોગ્યકરં યશસ્યં
સૌભ્રાતૃકં બુદ્ધિકરં સુખં ચ ।
શ્રોતવ્યમેતન્નિયમેન સદ્ભિ-
-રાખ્યાનમોજસ્કરમૃદ્ધિકામૈઃ ॥ ૧૨૦
સૌભ્રાતૃકં બુદ્ધિકરં સુખં ચ ।
શ્રોતવ્યમેતન્નિયમેન સદ્ભિ-
-રાખ્યાનમોજસ્કરમૃદ્ધિકામૈઃ ॥ ૧૨૦
એવમેતત્પુરાવૃત્તમાખ્યાનં ભદ્રમસ્તુ વઃ ।
પ્રવ્યાહરત વિસ્રબ્ધં બલં વિષ્ણોઃ પ્રવર્ધતામ્ ॥ ૧૨૧
પ્રવ્યાહરત વિસ્રબ્ધં બલં વિષ્ણોઃ પ્રવર્ધતામ્ ॥ ૧૨૧
દેવાશ્ચ સર્વે તુષ્યન્તિ ગ્રહણાચ્છ્રવણાત્તથા ।
રામાયણસ્ય શ્રવણાત્તુષ્યન્તિ પિતરસ્તથા ॥ ૧૨૨
રામાયણસ્ય શ્રવણાત્તુષ્યન્તિ પિતરસ્તથા ॥ ૧૨૨
ભક્ત્યા રામસ્ય યે ચેમાં સંહિતામૃષિણા કૃતામ્ ।
લેખયન્તીહ ચ નરાસ્તેષાં વાસસ્ત્રિવિષ્ટપે ॥ ૧૨૩
લેખયન્તીહ ચ નરાસ્તેષાં વાસસ્ત્રિવિષ્ટપે ॥ ૧૨૩
॥ ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે શ્રીરામપટ્ટાભિષેકો નામ એકત્રિંશદુત્તરશતતમઃ સર્ગઃ ॥