ശ്രീഗോപാ ഊചുഃ
രാമ രാമ മഹാബാഹോ കൃഷ്ണ ദുഷ്ടനിബര്ഹണ ।
ഏഷാ വൈ ബാധതേ ക്ഷുന്നസ്തച്ഛാന്തിം കര്തുമര്ഹഥഃ ॥ ൧ ॥
രാമ രാമ മഹാബാഹോ കൃഷ്ണ ദുഷ്ടനിബര്ഹണ ।
ഏഷാ വൈ ബാധതേ ക്ഷുന്നസ്തച്ഛാന്തിം കര്തുമര്ഹഥഃ ॥ ൧ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇതി വിജ്ഞാപിതോ ഗോപൈര്ഭഗവാന് ദേവകീസുതഃ ।
ഭക്തായാ വിപ്രഭാര്യായാഃ പ്രസീദന്നിദമബ്രവീത് ॥ ൨ ॥
ഇതി വിജ്ഞാപിതോ ഗോപൈര്ഭഗവാന് ദേവകീസുതഃ ।
ഭക്തായാ വിപ്രഭാര്യായാഃ പ്രസീദന്നിദമബ്രവീത് ॥ ൨ ॥
പ്രയാത ദേവയജനം ബ്രാഹ്മണാ ബ്രഹ്മവാദിനഃ ।
സത്രമാങ്ഗിരസം നാമ ഹ്യാസതേ സ്വര്ഗകാമ്യയാ ॥ ൩ ॥
സത്രമാങ്ഗിരസം നാമ ഹ്യാസതേ സ്വര്ഗകാമ്യയാ ॥ ൩ ॥
തത്ര ഗത്വൌദനം ഗോപാ യാചതാസ്മദ്വിസര്ജിതാഃ ।
കീര്തയന്തോ ഭഗവത ആര്യസ്യ മമ ചാഭിധാമ് ॥ ൪ ॥
കീര്തയന്തോ ഭഗവത ആര്യസ്യ മമ ചാഭിധാമ് ॥ ൪ ॥
ഇത്യാദിഷ്ടാ ഭഗവതാ ഗത്വായാചന്ത തേ തഥാ ।
കൃതാഞ്ജലിപുടാ വിപ്രാന്ദണ്ഡവത്പതിതാ ഭുവി ॥ ൫ ॥
കൃതാഞ്ജലിപുടാ വിപ്രാന്ദണ്ഡവത്പതിതാ ഭുവി ॥ ൫ ॥
ഹേ ഭൂമിദേവാഃ ശൃണുത കൃഷ്ണസ്യാദേശകാരിണഃ ।
പ്രാപ്താഞ്ജാനീത ഭദ്രം വോ ഗോപാന്നോ രാമചോദിതാന് ॥ ൬ ॥
പ്രാപ്താഞ്ജാനീത ഭദ്രം വോ ഗോപാന്നോ രാമചോദിതാന് ॥ ൬ ॥
ഗാശ്ചാരയന്താവവിദൂര ഓദനം
രാമാച്യുതൌ വോ ലഷതോ ബുഭുക്ഷിതൌ ।
തയോര്ദ്വിജാ ഓദനമര്ഥിനോര്യദി
ശ്രദ്ധാ ച വോ യച്ഛത ധര്മവിത്തമാഃ ॥ ൭ ॥
രാമാച്യുതൌ വോ ലഷതോ ബുഭുക്ഷിതൌ ।
തയോര്ദ്വിജാ ഓദനമര്ഥിനോര്യദി
ശ്രദ്ധാ ച വോ യച്ഛത ധര്മവിത്തമാഃ ॥ ൭ ॥
ദീക്ഷായാഃ പശുസംസ്ഥായാഃ സൌത്രാമണ്യാശ്ച സത്തമാഃ ।
അന്യത്ര ദീക്ഷിതസ്യാപി നാന്നമശ്നന് ഹി ദുഷ്യതി ॥ ൮ ॥
അന്യത്ര ദീക്ഷിതസ്യാപി നാന്നമശ്നന് ഹി ദുഷ്യതി ॥ ൮ ॥
ഇതി തേ ഭഗവദ്യാച്ഞാം ശൃണ്വന്തോഽപി ന ശുശ്രുവുഃ ।
ക്ഷുദ്രാശാ ഭൂരികര്മാണോ ബാലിശാ വൃദ്ധമാനിനഃ ॥ ൯ ॥
ക്ഷുദ്രാശാ ഭൂരികര്മാണോ ബാലിശാ വൃദ്ധമാനിനഃ ॥ ൯ ॥
ദേശഃ കാലഃ പൃഥഗ്ദ്രവ്യം മന്ത്രതന്ത്രര്ത്വിജോഽഗ്നയഃ ।
ദേവതാ യജമാനശ്ച ക്രതുര്ധര്മശ്ച യന്മയഃ ॥ ൧൦ ॥
ദേവതാ യജമാനശ്ച ക്രതുര്ധര്മശ്ച യന്മയഃ ॥ ൧൦ ॥
തം ബ്രഹ്മ പരമം സാക്ഷാദ് ഭഗവന്തമധോക്ഷജമ് ।
മനുഷ്യദൃഷ്ട്യാ ദുഷ്പ്രജ്ഞാ മര്ത്യാത്മാനോ ന മേനിരേ ॥ ൧൧ ॥
മനുഷ്യദൃഷ്ട്യാ ദുഷ്പ്രജ്ഞാ മര്ത്യാത്മാനോ ന മേനിരേ ॥ ൧൧ ॥
ന തേ യദോമിതി പ്രോചുര്ന നേതി ച പരന്തപ ।
ഗോപാ നിരാശാഃ പ്രത്യേത്യ തഥോചുഃ കൃഷ്ണരാമയോഃ ॥ ൧൨ ॥
ഗോപാ നിരാശാഃ പ്രത്യേത്യ തഥോചുഃ കൃഷ്ണരാമയോഃ ॥ ൧൨ ॥
തദുപാകര്ണ്യ ഭഗവാന് പ്രഹസ്യ ജഗദീശ്വരഃ ।
വ്യാജഹാര പുനര്ഗോപാന് ദര്ശയന്ലൌകികീം ഗതിമ് ॥ ൧൩ ॥
വ്യാജഹാര പുനര്ഗോപാന് ദര്ശയന്ലൌകികീം ഗതിമ് ॥ ൧൩ ॥
മാം ജ്ഞാപയത പത്നീഭ്യഃ സസങ്കര്ഷണമാഗതമ് ।
ദാസ്യന്തി കാമമന്നം വഃ സ്നിഗ്ധാ മയ്യുഷിതാ ധിയാ ॥ ൧൪ ॥
ദാസ്യന്തി കാമമന്നം വഃ സ്നിഗ്ധാ മയ്യുഷിതാ ധിയാ ॥ ൧൪ ॥
ഗത്വാഥ പത്നീശാലായാം ദൃഷ്ട്വാസീനാഃ സ്വലങ്കൃതാഃ ।
നത്വാ ദ്വിജസതീര്ഗോപാഃ പ്രശ്രിതാ ഇദമബ്രുവന് ॥ ൧൫ ॥
നത്വാ ദ്വിജസതീര്ഗോപാഃ പ്രശ്രിതാ ഇദമബ്രുവന് ॥ ൧൫ ॥
നമോ വോ വിപ്രപത്നീഭ്യോ നിബോധത വചാംസി നഃ ।
ഇതോഽവിദൂരേ ചരതാ കൃഷ്ണേനേഹേഷിതാ വയമ് ॥ ൧൬ ॥
ഇതോഽവിദൂരേ ചരതാ കൃഷ്ണേനേഹേഷിതാ വയമ് ॥ ൧൬ ॥
ഗാശ്ചാരയന് സ ഗോപാലൈഃ സരാമോ ദൂരമാഗതഃ ।
ബുഭുക്ഷിതസ്യ തസ്യാന്നം സാനുഗസ്യ പ്രദീയതാമ് ॥ ൧൭ ॥
ബുഭുക്ഷിതസ്യ തസ്യാന്നം സാനുഗസ്യ പ്രദീയതാമ് ॥ ൧൭ ॥
ശ്രുത്വാച്യുതമുപായാതം നിത്യം തദ്ദര്ശനോത്സുകാഃ ।
തത്കഥാക്ഷിപ്തമനസോ ബഭൂവുര്ജാതസമ്ഭ്രമാഃ ॥ ൧൮ ॥
തത്കഥാക്ഷിപ്തമനസോ ബഭൂവുര്ജാതസമ്ഭ്രമാഃ ॥ ൧൮ ॥
ചതുര്വിധം ബഹുഗുണമന്നമാദായ ഭാജനൈഃ ।
അഭിസസ്രുഃ പ്രിയം സര്വാഃ സമുദ്രമിവ നിമ്നഗാഃ ॥ ൧൯ ॥
അഭിസസ്രുഃ പ്രിയം സര്വാഃ സമുദ്രമിവ നിമ്നഗാഃ ॥ ൧൯ ॥
നിഷിധ്യമാനാഃ പതിഭിര്ഭ്രാതൃഭിര്ബന്ധുഭിഃ സുതൈഃ ।
ഭഗവത്യുത്തമശ്ലോകേ ദീര്ഘശ്രുതധൃതാശയാഃ ॥ ൨൦ ॥
ഭഗവത്യുത്തമശ്ലോകേ ദീര്ഘശ്രുതധൃതാശയാഃ ॥ ൨൦ ॥
യമുനോപവനേഽശോകനവപല്ലവമണ്ഡിതേ ।
വിചരന്തം വൃതം ഗോപൈഃ സാഗ്രജം ദദൃശുഃ സ്ത്രിയഃ ॥ ൨൧ ॥
വിചരന്തം വൃതം ഗോപൈഃ സാഗ്രജം ദദൃശുഃ സ്ത്രിയഃ ॥ ൨൧ ॥
ശ്യാമം ഹിരണ്യപരിധിം വനമാല്യബര്ഹ-
ധാതുപ്രവാലനടവേഷമനുവ്രതാംസേ ।
വിന്യസ്തഹസ്തമിതരേണ ധുനാനമബ്ജം
കര്ണോത്പലാലകകപോലമുഖാബ്ജഹാസമ് ॥ ൨൨ ॥
ധാതുപ്രവാലനടവേഷമനുവ്രതാംസേ ।
വിന്യസ്തഹസ്തമിതരേണ ധുനാനമബ്ജം
കര്ണോത്പലാലകകപോലമുഖാബ്ജഹാസമ് ॥ ൨൨ ॥
പ്രായഃശ്രുതപ്രിയതമോദയകര്ണപൂരൈ-
ര്യസ്മിന് നിമഗ്നമനസസ്തമഥാക്ഷിരന്ധ്രൈഃ ।
അന്തഃ പ്രവേശ്യ സുചിരം പരിരഭ്യ താപം
പ്രാജ്ഞം യഥാഭിമതയോ വിജഹുര്നരേന്ദ്ര ॥ ൨൩ ॥
ര്യസ്മിന് നിമഗ്നമനസസ്തമഥാക്ഷിരന്ധ്രൈഃ ।
അന്തഃ പ്രവേശ്യ സുചിരം പരിരഭ്യ താപം
പ്രാജ്ഞം യഥാഭിമതയോ വിജഹുര്നരേന്ദ്ര ॥ ൨൩ ॥
താസ്തഥാ ത്യക്തസര്വാശാഃ പ്രാപ്താ ആത്മദിദൃക്ഷയാ ।
വിജ്ഞായാഖിലദൃഗ്ദ്രഷ്ടാ പ്രാഹ പ്രഹസിതാനനഃ ॥ ൨൪ ॥
വിജ്ഞായാഖിലദൃഗ്ദ്രഷ്ടാ പ്രാഹ പ്രഹസിതാനനഃ ॥ ൨൪ ॥
സ്വാഗതം വോ മഹാഭാഗാ ആസ്യതാം കരവാമ കിമ് ।
യന്നോ ദിദൃക്ഷയാ പ്രാപ്താ ഉപപന്നമിദം ഹി വഃ ॥ ൨൫ ॥
യന്നോ ദിദൃക്ഷയാ പ്രാപ്താ ഉപപന്നമിദം ഹി വഃ ॥ ൨൫ ॥
നന്വദ്ധാ മയി കുര്വന്തി കുശലാഃ സ്വാര്ഥദര്ശിനഃ ।
അഹൈതുക്യവ്യവഹിതാം ഭക്തിമാത്മപ്രിയേ യഥാ ॥ ൨൬ ॥
അഹൈതുക്യവ്യവഹിതാം ഭക്തിമാത്മപ്രിയേ യഥാ ॥ ൨൬ ॥
പ്രാണബുദ്ധിമനഃസ്വാത്മദാരാപത്യധനാദയഃ ।
യത്സമ്പര്കാത്പ്രിയാ ആസംസ്തതഃ കോ ന്വപരഃ പ്രിയഃ ॥ ൨൭ ॥
യത്സമ്പര്കാത്പ്രിയാ ആസംസ്തതഃ കോ ന്വപരഃ പ്രിയഃ ॥ ൨൭ ॥
തദ് യാത ദേവയജനം പതയോ വോ ദ്വിജാതയഃ ।
സ്വസത്രം പാരയിഷ്യന്തി യുഷ്മാഭിര്ഗൃഹമേധിനഃ ॥ ൨൮ ॥
സ്വസത്രം പാരയിഷ്യന്തി യുഷ്മാഭിര്ഗൃഹമേധിനഃ ॥ ൨൮ ॥
ശ്രീപത്ന്യ ഊചുഃ
മൈവം വിഭോഽര്ഹതി ഭവാന് ഗദിതും നൃശംസം
സത്യം കുരുഷ്വ നിഗമം തവ പാദമൂലമ് ।
പ്രാപ്താ വയം തുലസിദാമ പദാവസൃഷ്ടം
കേശൈര്നിവോഢുമതിലങ്ഘ്യ സമസ്തബന്ധൂന് ॥ ൨൯ ॥
മൈവം വിഭോഽര്ഹതി ഭവാന് ഗദിതും നൃശംസം
സത്യം കുരുഷ്വ നിഗമം തവ പാദമൂലമ് ।
പ്രാപ്താ വയം തുലസിദാമ പദാവസൃഷ്ടം
കേശൈര്നിവോഢുമതിലങ്ഘ്യ സമസ്തബന്ധൂന് ॥ ൨൯ ॥
ഗൃഹ്ണന്തി നോ ന പതയഃ പിതരൌ സുതാ വാ
ന ഭ്രാതൃബന്ധുസുഹൃദഃ കുത ഏവ ചാന്യേ ।
തസ്മാദ് ഭവത്പ്രപദയോഃ പതിതാത്മനാം നോ
നാന്യാ ഭവേദ് ഗതിരരിന്ദമ തദ് വിധേഹി ॥ ൩൦ ॥
ന ഭ്രാതൃബന്ധുസുഹൃദഃ കുത ഏവ ചാന്യേ ।
തസ്മാദ് ഭവത്പ്രപദയോഃ പതിതാത്മനാം നോ
നാന്യാ ഭവേദ് ഗതിരരിന്ദമ തദ് വിധേഹി ॥ ൩൦ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
പതയോ നാഭ്യസൂയേരന് പിതൃഭ്രാതൃസുതാദയഃ ।
ലോകാശ്ച വോ മയോപേതാ ദേവാ അപ്യനുമന്വതേ ॥ ൩൧ ॥
പതയോ നാഭ്യസൂയേരന് പിതൃഭ്രാതൃസുതാദയഃ ।
ലോകാശ്ച വോ മയോപേതാ ദേവാ അപ്യനുമന്വതേ ॥ ൩൧ ॥
ന പ്രീതയേഽനുരാഗായ ഹ്യങ്ഗസങ്ഗോ നൃണാമിഹ ।
തന്മനോ മയി യുഞ്ജാനാ അചിരാന്മാമവാപ്സ്യഥ ॥ ൩൨ ॥
തന്മനോ മയി യുഞ്ജാനാ അചിരാന്മാമവാപ്സ്യഥ ॥ ൩൨ ॥
ശ്രവണാദ്ദര്ശനാദ്ധ്യാനാന്മയി ഭാവോഽനുകീര്തനാത് ।
ന തഥാ സന്നികര്ഷേണ പ്രതിയാത തതോ ഗൃഹാന് ॥ ൩൩ ॥
ന തഥാ സന്നികര്ഷേണ പ്രതിയാത തതോ ഗൃഹാന് ॥ ൩൩ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യുക്താ ദ്വിജപത്ന്യസ്താ യജ്ഞവാടം പുനര്ഗതാഃ ।
തേ ചാനസൂയവസ്താഭിഃ സ്ത്രീഭിഃ സത്രമപാരയന് ॥ ൩൪ ॥
ഇത്യുക്താ ദ്വിജപത്ന്യസ്താ യജ്ഞവാടം പുനര്ഗതാഃ ।
തേ ചാനസൂയവസ്താഭിഃ സ്ത്രീഭിഃ സത്രമപാരയന് ॥ ൩൪ ॥
തത്രൈകാ വിധൃതാ ഭര്ത്രാ ഭഗവന്തം യഥാശ്രുതമ് ।
ഹൃദോപഗുഹ്യ വിജഹൌ ദേഹം കര്മാനുബന്ധനമ് ॥ ൩൫ ॥
ഹൃദോപഗുഹ്യ വിജഹൌ ദേഹം കര്മാനുബന്ധനമ് ॥ ൩൫ ॥
ഭഗവാനപി ഗോവിന്ദസ്തേനൈവാന്നേന ഗോപകാന് ।
ചതുര്വിധേനാശയിത്വാ സ്വയം ച ബുഭുജേ പ്രഭുഃ ॥ ൩൬ ॥
ചതുര്വിധേനാശയിത്വാ സ്വയം ച ബുഭുജേ പ്രഭുഃ ॥ ൩൬ ॥
ഏവം ലീലാനരവപുര്നൃലോകമനുശീലയന് ।
രേമേ ഗോഗോപഗോപീനാം രമയന് രൂപവാക്കൃതൈഃ ॥ ൩൭ ॥
രേമേ ഗോഗോപഗോപീനാം രമയന് രൂപവാക്കൃതൈഃ ॥ ൩൭ ॥
അഥാനുസ്മൃത്യ വിപ്രാസ്തേ അന്വതപ്യന്കൃതാഗസഃ ।
യദ് വിശ്വേശ്വരയോര്യാച്ഞാമഹന്മ നൃവിഡമ്ബയോഃ ॥ ൩൮ ॥
യദ് വിശ്വേശ്വരയോര്യാച്ഞാമഹന്മ നൃവിഡമ്ബയോഃ ॥ ൩൮ ॥
ദൃഷ്ട്വാ സ്ത്രീണാം ഭഗവതി കൃഷ്ണേ ഭക്തിമലൌകികീമ് ।
ആത്മാനം ച തയാ ഹീനമനുതപ്താ വ്യഗര്ഹയന് ॥ ൩൯ ॥
ആത്മാനം ച തയാ ഹീനമനുതപ്താ വ്യഗര്ഹയന് ॥ ൩൯ ॥
ധിഗ് ജന്മ നസ്ത്രിവൃദ് യത് തദ് ധിഗ്വ്രതം ധിഗ്ബഹുജ്ഞതാമ് ।
ധിക്കുലം ധിക് ക്രിയാദാക്ഷ്യം വിമുഖാ യേ ത്വധോക്ഷജേ ॥ ൪൦ ॥
ധിക്കുലം ധിക് ക്രിയാദാക്ഷ്യം വിമുഖാ യേ ത്വധോക്ഷജേ ॥ ൪൦ ॥
നൂനം ഭഗവതോ മായാ യോഗിനാമപി മോഹിനീ ।
യദ് വയം ഗുരവോ നൃണാം സ്വാര്ഥേ മുഹ്യാമഹേ ദ്വിജാഃ ॥ ൪൧ ॥
യദ് വയം ഗുരവോ നൃണാം സ്വാര്ഥേ മുഹ്യാമഹേ ദ്വിജാഃ ॥ ൪൧ ॥
അഹോ പശ്യത നാരീണാമപി കൃഷ്ണേ ജഗദ്ഗുരൌ ।
ദുരന്തഭാവം യോഽവിധ്യന്മൃത്യുപാശാന് ഗൃഹാഭിധാന് ॥ ൪൨ ॥
ദുരന്തഭാവം യോഽവിധ്യന്മൃത്യുപാശാന് ഗൃഹാഭിധാന് ॥ ൪൨ ॥
നാസാം ദ്വിജാതിസംസ്കാരോ ന നിവാസോ ഗുരാവപി ।
ന തപോ നാത്മമീമാംസാ ന ശൌചം ന ക്രിയാഃ ശുഭാഃ ॥ ൪൩ ॥
ന തപോ നാത്മമീമാംസാ ന ശൌചം ന ക്രിയാഃ ശുഭാഃ ॥ ൪൩ ॥
തഥാപി ഹ്യുത്തമഃശ്ലോകേ കൃഷ്ണേ യോഗേശ്വരേശ്വരേ ।
ഭക്തിര്ദൃഢാ ന ചാസ്മാകം സംസ്കാരാദിമതാമപി ॥ ൪൪ ॥
ഭക്തിര്ദൃഢാ ന ചാസ്മാകം സംസ്കാരാദിമതാമപി ॥ ൪൪ ॥
നനു സ്വാര്ഥവിമൂഢാനാം പ്രമത്താനാം ഗൃഹേഹയാ ।
അഹോ നഃ സ്മാരയാമാസ ഗോപവാക്യൈഃ സതാം ഗതിഃ ॥ ൪൫ ॥
അഹോ നഃ സ്മാരയാമാസ ഗോപവാക്യൈഃ സതാം ഗതിഃ ॥ ൪൫ ॥
അന്യഥാ പൂര്ണകാമസ്യ കൈവല്യാദ്യശിഷാം പതേഃ ।
ഈശിതവ്യൈഃ കിമസ്മാഭിരീശസ്യൈതദ് വിഡമ്ബനമ് ॥ ൪൬ ॥
ഈശിതവ്യൈഃ കിമസ്മാഭിരീശസ്യൈതദ് വിഡമ്ബനമ് ॥ ൪൬ ॥
ഹിത്വാന്യാന് ഭജതേ യം ശ്രീഃ പാദസ്പര്ശാശയാസകൃത് ।
സ്വാത്മദോഷാപവര്ഗേണ തദ്യാച്ഞാ ജനമോഹിനീ ॥ ൪൭ ॥
സ്വാത്മദോഷാപവര്ഗേണ തദ്യാച്ഞാ ജനമോഹിനീ ॥ ൪൭ ॥
ദേശഃ കാലഃ പൃഥഗ്ദ്രവ്യം മന്ത്രതന്ത്രര്ത്വിജോഽഗ്നയഃ ।
ദേവതാ യജമാനശ്ച ക്രതുര്ധര്മശ്ച യന്മയഃ ॥ ൪൮ ॥
ദേവതാ യജമാനശ്ച ക്രതുര്ധര്മശ്ച യന്മയഃ ॥ ൪൮ ॥
സ ഏവ ഭഗവാന് സാക്ഷാദ് വിഷ്ണുര്യോഗേശ്വരേശ്വരഃ ।
ജാതോ യദുഷ്വിത്യാശൃണ്മ ഹ്യപി മൂഢാ ന വിദ്മഹേ ॥ ൪൯ ॥
ജാതോ യദുഷ്വിത്യാശൃണ്മ ഹ്യപി മൂഢാ ന വിദ്മഹേ ॥ ൪൯ ॥
തസ്മൈ നമോ ഭഗവതേ കൃഷ്ണായാകുണ്ഠമേധസേ ।
യന്മായാമോഹിതധിയോ ഭ്രമാമഃ കര്മവര്ത്മസു ॥ ൫൦ ॥
യന്മായാമോഹിതധിയോ ഭ്രമാമഃ കര്മവര്ത്മസു ॥ ൫൦ ॥
സ വൈ ന ആദ്യഃ പുരുഷഃ സ്വമായാമോഹിതാത്മനാമ് ।
അവിജ്ഞതാനുഭാവാനാം ക്ഷന്തുമര്ഹത്യതിക്രമമ് ॥ ൫൧ ॥
അവിജ്ഞതാനുഭാവാനാം ക്ഷന്തുമര്ഹത്യതിക്രമമ് ॥ ൫൧ ॥
ഇതി സ്വാഘമനുസ്മൃത്യ കൃഷ്ണേ തേ കൃതഹേലനാഃ ।
ദിദൃക്ഷവോ വ്രജമഥ കംസാദ് ഭീതാ ന ചാചലന് ॥ ൫൨ ॥
ദിദൃക്ഷവോ വ്രജമഥ കംസാദ് ഭീതാ ന ചാചലന് ॥ ൫൨ ॥