śrī-parīkṣid uvāca
brahman brahmaṇy anirdeśye
nirguṇe guṇa-vṛttayaḥ
kathaṁ caranti śrutayaḥ
sākṣāt sad-asataḥ pare
brahman brahmaṇy anirdeśye
nirguṇe guṇa-vṛttayaḥ
kathaṁ caranti śrutayaḥ
sākṣāt sad-asataḥ pare
śrī-śuka uvāca
buddhīndriya-manaḥ-prāṇān
janānām asṛjat prabhuḥ
mātrārthaṁ ca bhavārthaṁ ca
ātmane ’kalpanāya ca
buddhīndriya-manaḥ-prāṇān
janānām asṛjat prabhuḥ
mātrārthaṁ ca bhavārthaṁ ca
ātmane ’kalpanāya ca
saiṣā hy upaniṣad brāhmī
pūrveśāṁ pūrva-jair dhṛtā
śrraddhayā dhārayed yas tāṁ
kṣemaṁ gacched akiñcanaḥ
pūrveśāṁ pūrva-jair dhṛtā
śrraddhayā dhārayed yas tāṁ
kṣemaṁ gacched akiñcanaḥ
atra te varṇayiṣyāmi
gāthāṁ nārāyaṇānvitām
nāradasya ca saṁvādam
ṛṣer nārāyaṇasya ca
gāthāṁ nārāyaṇānvitām
nāradasya ca saṁvādam
ṛṣer nārāyaṇasya ca
ekadā nārado lokān
paryaṭan bhagavat-priyaḥ
sanātanam ṛṣiṁ draṣṭuṁ
yayau nārāyaṇāśramam
paryaṭan bhagavat-priyaḥ
sanātanam ṛṣiṁ draṣṭuṁ
yayau nārāyaṇāśramam
yo vai bhārata-varṣe ’smin
kṣemāya svastaye nṛṇām
dharma-jñāna-śamopetam
ā-kalpād āsthitas tapaḥ
kṣemāya svastaye nṛṇām
dharma-jñāna-śamopetam
ā-kalpād āsthitas tapaḥ
tatropaviṣṭam ṛṣibhiḥ
kalāpa-grāma-vāsibhiḥ
parītaṁ praṇato ’pṛcchad
idam eva kurūdvaha
kalāpa-grāma-vāsibhiḥ
parītaṁ praṇato ’pṛcchad
idam eva kurūdvaha
tasmai hy avocad bhagavān
ṛṣīṇāṁ śṛṇvatām idam
yo brahma-vādaḥ pūrveṣāṁ
jana-loka-nivāsinām
ṛṣīṇāṁ śṛṇvatām idam
yo brahma-vādaḥ pūrveṣāṁ
jana-loka-nivāsinām
śrī-bhagavān uvāca
svāyambhuva brahma-satraṁ
jana-loke ’bhavat purā
tatra-sthānāṁ mānasānāṁ
munīnām ūrdhva-retasām
svāyambhuva brahma-satraṁ
jana-loke ’bhavat purā
tatra-sthānāṁ mānasānāṁ
munīnām ūrdhva-retasām
śvetadvīpaṁ gatavati
tvayi draṣṭuṁ tad-īśvaram
brahma-vādaḥ su-saṁvṛttaḥ
śrutayo yatra śerate
tatra hāyam abhūt praśnas
tvaṁ māṁ yam anupṛcchasi
tvayi draṣṭuṁ tad-īśvaram
brahma-vādaḥ su-saṁvṛttaḥ
śrutayo yatra śerate
tatra hāyam abhūt praśnas
tvaṁ māṁ yam anupṛcchasi
tulya-śruta-tapaḥ-śīlās
tulya-svīyāri-madhyamāḥ
api cakruḥ pravacanam
ekaṁ śuśrūṣavo ’pare
tulya-svīyāri-madhyamāḥ
api cakruḥ pravacanam
ekaṁ śuśrūṣavo ’pare
śrī-sanandana uvāca
sva-sṛṣṭam idam āpīya
śayānaṁ saha śaktibhiḥ
tad-ante bodhayāṁ cakrus
tal-liṅgaiḥ śrutayaḥ param
sva-sṛṣṭam idam āpīya
śayānaṁ saha śaktibhiḥ
tad-ante bodhayāṁ cakrus
tal-liṅgaiḥ śrutayaḥ param
yathā śayānaṁ saṁrājaṁ
vandinas tat-parākramaiḥ
pratyūṣe ’bhetya su-ślokair
bodhayanty anujīvinaḥ
vandinas tat-parākramaiḥ
pratyūṣe ’bhetya su-ślokair
bodhayanty anujīvinaḥ
śrī-śrutaya ūcuḥ
jaya jaya jahy ajām ajita doṣa-gṛbhīta-guṇāṁ
tvam asi yad ātmanā samavaruddha-samasta-bhagaḥ
aga-jagad-okasām akhila-śakty-avabodhaka te
kvacid ajayātmanā ca carato ’nucaren nigamaḥ
jaya jaya jahy ajām ajita doṣa-gṛbhīta-guṇāṁ
tvam asi yad ātmanā samavaruddha-samasta-bhagaḥ
aga-jagad-okasām akhila-śakty-avabodhaka te
kvacid ajayātmanā ca carato ’nucaren nigamaḥ
bṛhad upalabdham etad avayanty avaśeṣatayā
yata udayāstam-ayau vikṛter mṛdi vāvikṛtāt
ata ṛṣayo dadhus tvayi mano-vacanācaritaṁ
katham ayathā bhavanti bhuvi datta-padāni nṛṇām
yata udayāstam-ayau vikṛter mṛdi vāvikṛtāt
ata ṛṣayo dadhus tvayi mano-vacanācaritaṁ
katham ayathā bhavanti bhuvi datta-padāni nṛṇām
iti tava sūrayas try-adhipate ’khila-loka-mala-
kṣapaṇa-kathāmṛtābdhim avagāhya tapāṁsi jahuḥ
kim uta punaḥ sva-dhāma-vidhutāśaya-kāla-guṇāḥ
parama bhajanti ye padam ajasra-sukhānubhavam
kṣapaṇa-kathāmṛtābdhim avagāhya tapāṁsi jahuḥ
kim uta punaḥ sva-dhāma-vidhutāśaya-kāla-guṇāḥ
parama bhajanti ye padam ajasra-sukhānubhavam
dṛtaya iva śvasanty asu-bhṛto yadi te ’nuvidhā
mahad-aham-ādayo ’ṇḍam asṛjan yad-anugrahataḥ
puruṣa-vidho ’nvayo ’tra caramo ’nna-mayādiṣu yaḥ
sad-asataḥ paraṁ tvam atha yad eṣv avaśeṣam ṛtam
mahad-aham-ādayo ’ṇḍam asṛjan yad-anugrahataḥ
puruṣa-vidho ’nvayo ’tra caramo ’nna-mayādiṣu yaḥ
sad-asataḥ paraṁ tvam atha yad eṣv avaśeṣam ṛtam
udaram upāsate ya ṛṣi-vartmasu kūrpa-dṛśaḥ
parisara-paddhatiṁ hṛdayam āruṇayo daharam
tata udagād ananta tava dhāma śiraḥ paramaṁ
punar iha yat sametya na patanti kṛtānta-mukhe
parisara-paddhatiṁ hṛdayam āruṇayo daharam
tata udagād ananta tava dhāma śiraḥ paramaṁ
punar iha yat sametya na patanti kṛtānta-mukhe
sva-kṛta-vicitra-yoniṣu viśann iva hetutayā
taratamataś cakāssy anala-vat sva-kṛtānukṛtiḥ
atha vitathāsv amūṣv avitathāṁ tava dhāma samaṁ
viraja-dhiyo ’nuyanty abhivipaṇyava eka-rasam
taratamataś cakāssy anala-vat sva-kṛtānukṛtiḥ
atha vitathāsv amūṣv avitathāṁ tava dhāma samaṁ
viraja-dhiyo ’nuyanty abhivipaṇyava eka-rasam
sva-kṛta-pureṣv amīṣv abahir-antara-saṁvaraṇaṁ
tava puruṣaṁ vadanty akhila-śakti-dhṛto ’ṁśa-kṛtam
iti nṛ-gatiṁ vivicya kavayo nigamāvapanaṁ
bhavata upāsate ’ṅghrim abhavam bhuvi viśvasitāḥ
tava puruṣaṁ vadanty akhila-śakti-dhṛto ’ṁśa-kṛtam
iti nṛ-gatiṁ vivicya kavayo nigamāvapanaṁ
bhavata upāsate ’ṅghrim abhavam bhuvi viśvasitāḥ
duravagamātma-tattva-nigamāya tavātta-tanoś carita-mahāmṛtābdhi-parivarta-pariśramaṇāḥ
na parilaṣanti kecid apavargam apīśvara te caraṇa-saroja-haṁsa-kula-saṅga-visṛṣṭa-gṛhāḥ
na parilaṣanti kecid apavargam apīśvara te caraṇa-saroja-haṁsa-kula-saṅga-visṛṣṭa-gṛhāḥ
tvad-anupathaṁ kulāyam idam ātma-suhṛt-priya-vac
carati tathonmukhe tvayi hite priya ātmani ca
na bata ramanty aho asad-upāsanayātma-hano
yad-anuśayā bhramanty uru-bhaye ku-śarīra-bhṛtaḥ
carati tathonmukhe tvayi hite priya ātmani ca
na bata ramanty aho asad-upāsanayātma-hano
yad-anuśayā bhramanty uru-bhaye ku-śarīra-bhṛtaḥ
nibhṛta-marun-mano-’kṣa-dṛḍha-yoga-yujo hṛdi yan
munaya upāsate tad arayo ’pi yayuḥ smaraṇāt
striya uragendra-bhoga-bhuja-daṇḍa-viṣakta-dhiyo
vayam api te samāḥ sama-dṛśo ’ṅghri-saroja-sudhāḥ
munaya upāsate tad arayo ’pi yayuḥ smaraṇāt
striya uragendra-bhoga-bhuja-daṇḍa-viṣakta-dhiyo
vayam api te samāḥ sama-dṛśo ’ṅghri-saroja-sudhāḥ
ka iha nu veda batāvara-janma-layo ’gra-saraṁ
yata udagād ṛṣir yam anu deva-gaṇā ubhaye
tarhi na san na cāsad ubhayaṁ na ca kāla-javaḥ
kim api na tatra śāstram avakṛṣya śayīta yadā
yata udagād ṛṣir yam anu deva-gaṇā ubhaye
tarhi na san na cāsad ubhayaṁ na ca kāla-javaḥ
kim api na tatra śāstram avakṛṣya śayīta yadā
janim asataḥ sato mṛtim utātmani ye ca bhidāṁ
vipaṇam ṛtaṁ smaranty upadiśanti ta ārupitaiḥ
tri-guṇa-mayaḥ pumān iti bhidā yad abodha-kṛtā
tvayi na tataḥ paratra sa bhaved avabodha-rase
vipaṇam ṛtaṁ smaranty upadiśanti ta ārupitaiḥ
tri-guṇa-mayaḥ pumān iti bhidā yad abodha-kṛtā
tvayi na tataḥ paratra sa bhaved avabodha-rase
sad iva manas tri-vṛt tvayi vibhāty asad ā-manujāt
sad abhimṛśanty aśeṣam idam ātmatayātma-vidaḥ
na hi vikṛtiṁ tyajanti kanakasya tad-ātmatayā
sva-kṛtam anupraviṣṭam idam ātmatayāvasitam
sad abhimṛśanty aśeṣam idam ātmatayātma-vidaḥ
na hi vikṛtiṁ tyajanti kanakasya tad-ātmatayā
sva-kṛtam anupraviṣṭam idam ātmatayāvasitam
tava pari ye caranty akhila-sattva-niketatayā
ta uta padākramanty avigaṇayya śiro nirṛteḥ
parivayase paśūn iva girā vibudhān api tāṁs
tvayi kṛta-sauhṛdāḥ khalu punanti na ye vimukhāḥ
ta uta padākramanty avigaṇayya śiro nirṛteḥ
parivayase paśūn iva girā vibudhān api tāṁs
tvayi kṛta-sauhṛdāḥ khalu punanti na ye vimukhāḥ
tvam akaraṇaḥ sva-rāḍ akhila-kāraka-śakti-dharas
tava balim udvahanti samadanty ajayānimiṣāḥ
varṣa-bhujo ’khila-kṣiti-pater iva viśva-sṛjo
vidadhati yatra ye tv adhikṛtā bhavataś cakitāḥ
tava balim udvahanti samadanty ajayānimiṣāḥ
varṣa-bhujo ’khila-kṣiti-pater iva viśva-sṛjo
vidadhati yatra ye tv adhikṛtā bhavataś cakitāḥ
sthira-cara-jātayaḥ syur ajayottha-nimitta-yujo
vihara udīkṣayā yadi parasya vimukta tataḥ
na hi paramasya kaścid aparo na paraś ca bhaved
viyata ivāpadasya tava śūnya-tulāṁ dadhataḥ
vihara udīkṣayā yadi parasya vimukta tataḥ
na hi paramasya kaścid aparo na paraś ca bhaved
viyata ivāpadasya tava śūnya-tulāṁ dadhataḥ
aparimitā dhruvās tanu-bhṛto yadi sarva-gatās
tarhi na śāsyateti niyamo dhruva netarathā
ajani ca yan-mayaṁ tad avimucya niyantṛ bhavet
samam anujānatāṁ yad amataṁ mata-duṣṭatayā
tarhi na śāsyateti niyamo dhruva netarathā
ajani ca yan-mayaṁ tad avimucya niyantṛ bhavet
samam anujānatāṁ yad amataṁ mata-duṣṭatayā
na ghaṭata udbhavaḥ prakṛti-pūruṣayor ajayor
ubhaya-yujā bhavanty asu-bhṛto jala-budbuda-vat
tvayi ta ime tato vividha-nāma-guṇaiḥ parame
sarita ivārṇave madhuni lilyur aśeṣa-rasāḥ
ubhaya-yujā bhavanty asu-bhṛto jala-budbuda-vat
tvayi ta ime tato vividha-nāma-guṇaiḥ parame
sarita ivārṇave madhuni lilyur aśeṣa-rasāḥ
nṛṣu tava mayayā bhramam amīṣv avagatya bhṛśaṁ
tvayi su-dhiyo ’bhave dadhati bhāvam anuprabhavam
katham anuvartatāṁ bhava-bhayaṁ tava yad bhru-kuṭiḥ
sṛjati muhus tri-nemir abhavac-charaṇeṣu bhayam
tvayi su-dhiyo ’bhave dadhati bhāvam anuprabhavam
katham anuvartatāṁ bhava-bhayaṁ tava yad bhru-kuṭiḥ
sṛjati muhus tri-nemir abhavac-charaṇeṣu bhayam
vijita-hṛṣīka-vāyubhir adānta-manas tura-gaṁ
ya iha yatanti yantum ati-lolam upāya-khidaḥ
vyasana-śatānvitāḥ samavahāya guroś caraṇaṁ
vaṇija ivāja santy akṛta-karṇa-dharā jaladhau
ya iha yatanti yantum ati-lolam upāya-khidaḥ
vyasana-śatānvitāḥ samavahāya guroś caraṇaṁ
vaṇija ivāja santy akṛta-karṇa-dharā jaladhau
svajana-sutātma-dāra-dhana-dhāma-dharāsu-rathais
tvayi sati kiṁ nṛṇām śrayata ātmani sarva-rase
iti sad ajānatāṁ mithunato rataye caratāṁ
sukhayati ko nv iha sva-vihate sva-nirasta-bhage
tvayi sati kiṁ nṛṇām śrayata ātmani sarva-rase
iti sad ajānatāṁ mithunato rataye caratāṁ
sukhayati ko nv iha sva-vihate sva-nirasta-bhage
bhuvi puru-puṇya-tīrtha-sadanāny ṛṣayo vimadās
ta uta bhavat-padāmbuja-hṛdo ’gha-bhid-aṅghri-jalāḥ
dadhati sakṛn manas tvayi ya ātmani nitya-sukhe
na punar upāsate puruṣa-sāra-harāvasathān
ta uta bhavat-padāmbuja-hṛdo ’gha-bhid-aṅghri-jalāḥ
dadhati sakṛn manas tvayi ya ātmani nitya-sukhe
na punar upāsate puruṣa-sāra-harāvasathān
sata idaṁ utthitaṁ sad iti cen nanu tarka-hataṁ
vyabhicarati kva ca kva ca mṛṣā na tathobhaya-yuk
vyavahṛtaye vikalpa iṣito ’ndha-paramparayā
bhramayati bhāratī ta uru-vṛttibhir uktha-jaḍān
vyabhicarati kva ca kva ca mṛṣā na tathobhaya-yuk
vyavahṛtaye vikalpa iṣito ’ndha-paramparayā
bhramayati bhāratī ta uru-vṛttibhir uktha-jaḍān
na yad idam agra āsa na bhaviṣyad ato nidhanād
anu mitam antarā tvayi vibhāti mṛṣaika-rase
ata upamīyate draviṇa-jāti-vikalpa-pathair
vitatha-mano-vilāsam ṛtam ity avayanty abudhāḥ
anu mitam antarā tvayi vibhāti mṛṣaika-rase
ata upamīyate draviṇa-jāti-vikalpa-pathair
vitatha-mano-vilāsam ṛtam ity avayanty abudhāḥ
sa yad ajayā tv ajām anuśayīta guṇāṁś ca juṣan
bhajati sarūpatāṁ tad anu mṛtyum apeta-bhagaḥ
tvam uta jahāsi tām ahir iva tvacam ātta-bhago
mahasi mahīyase ’ṣṭa-guṇite ’parimeya-bhagaḥ
bhajati sarūpatāṁ tad anu mṛtyum apeta-bhagaḥ
tvam uta jahāsi tām ahir iva tvacam ātta-bhago
mahasi mahīyase ’ṣṭa-guṇite ’parimeya-bhagaḥ
yadi na samuddharanti yatayo hṛdi kāma-jaṭā
duradhigamo ’satāṁ hṛdi gato ’smṛta-kaṇṭha-maṇiḥ
asu-tṛpa-yoginām ubhayato ’py asukhaṁ bhagavann
anapagatāntakād anadhirūḍha-padād bhavataḥ
duradhigamo ’satāṁ hṛdi gato ’smṛta-kaṇṭha-maṇiḥ
asu-tṛpa-yoginām ubhayato ’py asukhaṁ bhagavann
anapagatāntakād anadhirūḍha-padād bhavataḥ
tvad avagamī na vetti bhavad-uttha-śubhāśubhayor
guṇa-viguṇānvayāṁs tarhi deha-bhṛtāṁ ca giraḥ
anu-yugam anv-ahaṁ sa-guṇa gīta-paramparayā
śravaṇa-bhṛto yatas tvam apavarga-gatir manu-jaiḥ
guṇa-viguṇānvayāṁs tarhi deha-bhṛtāṁ ca giraḥ
anu-yugam anv-ahaṁ sa-guṇa gīta-paramparayā
śravaṇa-bhṛto yatas tvam apavarga-gatir manu-jaiḥ
dyu-pataya eva te na yayur antam anantatayā
tvam api yad-antarāṇḍa-nicayā nanu sāvaraṇāḥ
kha iva rajāṁsi vānti vayasā saha yac chrutayas
tvayi hi phalanty atan-nirasanena bhavan-nidhanāḥ
tvam api yad-antarāṇḍa-nicayā nanu sāvaraṇāḥ
kha iva rajāṁsi vānti vayasā saha yac chrutayas
tvayi hi phalanty atan-nirasanena bhavan-nidhanāḥ
śrī-bhagavān uvāca
ity etad brahmaṇaḥ putrā
āśrutyātmānuśāsanam
sanandanam athānarcuḥ
siddhā jñātvātmano gatim
ity etad brahmaṇaḥ putrā
āśrutyātmānuśāsanam
sanandanam athānarcuḥ
siddhā jñātvātmano gatim
ity aśeṣa-samāmnāya-
purāṇopaniṣad-rasaḥ
samuddhṛtaḥ pūrva-jātair
vyoma-yānair mahātmabhiḥ
purāṇopaniṣad-rasaḥ
samuddhṛtaḥ pūrva-jātair
vyoma-yānair mahātmabhiḥ
tvaṁ caitad brahma-dāyāda
śraddhayātmānuśāsanam
dhārayaṁś cara gāṁ kāmaṁ
kāmānāṁ bharjanaṁ nṛṇām
śraddhayātmānuśāsanam
dhārayaṁś cara gāṁ kāmaṁ
kāmānāṁ bharjanaṁ nṛṇām
śrī-śuka uvāca
evaṁ sa ṛṣiṇādiṣṭaṁ
gṛhītvā śraddhayātmavān
pūrṇaḥ śruta-dharo rājann
āha vīra-vrato muniḥ
evaṁ sa ṛṣiṇādiṣṭaṁ
gṛhītvā śraddhayātmavān
pūrṇaḥ śruta-dharo rājann
āha vīra-vrato muniḥ
śrī-nārada uvāca
namas tasmai bhagavate
kṛṣṇāyāmala-kīrtaye
yo dhatte sarva-bhūtānām
abhavāyośatīḥ kalāḥ
namas tasmai bhagavate
kṛṣṇāyāmala-kīrtaye
yo dhatte sarva-bhūtānām
abhavāyośatīḥ kalāḥ
ity ādyam ṛṣim ānamya
tac-chiṣyāṁś ca mahātmanaḥ
tato ’gād āśramaṁ sākṣāt
pitur dvaipāyanasya me
tac-chiṣyāṁś ca mahātmanaḥ
tato ’gād āśramaṁ sākṣāt
pitur dvaipāyanasya me
sabhājito bhagavatā
kṛtāsana-parigrahaḥ
tasmai tad varṇayām āsa
nārāyaṇa-mukhāc chrutam
kṛtāsana-parigrahaḥ
tasmai tad varṇayām āsa
nārāyaṇa-mukhāc chrutam
ity etad varṇitaṁ rājan
yan naḥ praśnaḥ kṛtas tvayā
yathā brahmaṇy anirdeśye
nīṛguṇe ’pi manaś caret
yan naḥ praśnaḥ kṛtas tvayā
yathā brahmaṇy anirdeśye
nīṛguṇe ’pi manaś caret
yo ’syotprekṣaka ādi-madhya-nidhane yo ’vyakta-jīveśvaro
yaḥ sṛṣṭvedam anupraviśya ṛṣiṇā cakre puraḥ śāsti tāḥ
yaṁ sampadya jahāty ajām anuśayī suptaḥ kulāyaṁ yathā
taṁ kaivalya-nirasta-yonim abhayaṁ dhyāyed ajasraṁ harim
yaḥ sṛṣṭvedam anupraviśya ṛṣiṇā cakre puraḥ śāsti tāḥ
yaṁ sampadya jahāty ajām anuśayī suptaḥ kulāyaṁ yathā
taṁ kaivalya-nirasta-yonim abhayaṁ dhyāyed ajasraṁ harim
