ଶ୍ରୀପରୀକ୍ଷିଦୁଵାଚ
ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯନିର୍ଦେଶ୍ଯେ ନିର୍ଗୁଣେ ଗୁଣଵୃତ୍ତଯଃ ।
କଥଂ ଚରନ୍ତି ଶ୍ରୁତଯଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ସଦସତଃ ପରେ ॥ ୧ ॥
ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯନିର୍ଦେଶ୍ଯେ ନିର୍ଗୁଣେ ଗୁଣଵୃତ୍ତଯଃ ।
କଥଂ ଚରନ୍ତି ଶ୍ରୁତଯଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ସଦସତଃ ପରେ ॥ ୧ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯମନଃପ୍ରାଣାନ୍ ଜନାନାମସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।
ମାତ୍ରାର୍ଥଂ ଚ ଭଵାର୍ଥଂ ଚ ଆତ୍ମନେଽକଲ୍ପନାଯ ଚ ॥ ୨ ॥
ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯମନଃପ୍ରାଣାନ୍ ଜନାନାମସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।
ମାତ୍ରାର୍ଥଂ ଚ ଭଵାର୍ଥଂ ଚ ଆତ୍ମନେଽକଲ୍ପନାଯ ଚ ॥ ୨ ॥
ସୈଷା ହ୍ଯୁପନିଷଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମୀ ପୂର୍ଵେଶାଂ ପୂର୍ଵଜୈର୍ଧୃତା ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଧାରଯେଦ୍ ଯସ୍ତାଂ କ୍ଷେମଂ ଗଚ୍ଛେଦକିଞ୍ଚନଃ ॥ ୩ ॥
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଧାରଯେଦ୍ ଯସ୍ତାଂ କ୍ଷେମଂ ଗଚ୍ଛେଦକିଞ୍ଚନଃ ॥ ୩ ॥
ଅତ୍ର ତେ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଗାଥାଂ ନାରାଯଣାନ୍ଵିତାମ୍ ।
ନାରଦସ୍ଯ ଚ ସଂଵାଦମୃଷେର୍ନାରାଯଣସ୍ଯ ଚ ॥ ୪ ॥
ନାରଦସ୍ଯ ଚ ସଂଵାଦମୃଷେର୍ନାରାଯଣସ୍ଯ ଚ ॥ ୪ ॥
ଏକଦା ନାରଦୋ ଲୋକାନ୍ ପର୍ଯଟନ୍ ଭଗଵତ୍ପ୍ରିଯଃ ।
ସନାତନମୃଷିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଯଯୌ ନାରାଯଣାଶ୍ରମମ୍ ॥ ୫ ॥
ସନାତନମୃଷିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଯଯୌ ନାରାଯଣାଶ୍ରମମ୍ ॥ ୫ ॥
ଯୋ ଵୈ ଭାରତଵର୍ଷେଽସ୍ମିନ୍ କ୍ଷେମାଯ ସ୍ଵସ୍ତଯେ ନୃଣାମ୍ ।
ଧର୍ମଜ୍ଞାନଶମୋପେତମାକଲ୍ପାଦାସ୍ଥିତସ୍ତପଃ ॥ ୬ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞାନଶମୋପେତମାକଲ୍ପାଦାସ୍ଥିତସ୍ତପଃ ॥ ୬ ॥
ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟମୃଷିଭିଃ କଲାପଗ୍ରାମଵାସିଭିଃ ।
ପରୀତଂ ପ୍ରଣତୋଽପୃଚ୍ଛଦିଦମେଵ କୁରୂଦ୍ଵହ ॥ ୭ ॥
ପରୀତଂ ପ୍ରଣତୋଽପୃଚ୍ଛଦିଦମେଵ କୁରୂଦ୍ଵହ ॥ ୭ ॥
ତସ୍ମୈ ହ୍ଯଵୋଚଦ୍ ଭଗଵାନୃଷୀଣାଂ ଶୃଣ୍ଵତାମିଦମ୍ ।
ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଦଃ ପୂର୍ଵେଷାଂ ଜନଲୋକନିଵାସିନାମ୍ ॥ ୮ ॥
ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଦଃ ପୂର୍ଵେଷାଂ ଜନଲୋକନିଵାସିନାମ୍ ॥ ୮ ॥
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ରଂ ଜନଲୋକେଽଭଵତ୍ ପୁରା ।
ତତ୍ରସ୍ଥାନାଂ ମାନସାନାଂ ମୁନୀନାମୂର୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍ ॥ ୯ ॥
ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ରଂ ଜନଲୋକେଽଭଵତ୍ ପୁରା ।
ତତ୍ରସ୍ଥାନାଂ ମାନସାନାଂ ମୁନୀନାମୂର୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍ ॥ ୯ ॥
ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପଂ ଗତଵତି ତ୍ଵଯି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଦୀଶ୍ଵରମ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମଵାଦଃ ସୁସଂଵୃତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତଯୋ ଯତ୍ର ଶେରତେ ।
ତତ୍ର ହାଯମଭୂତ୍ ପ୍ରଶ୍ନସ୍ତ୍ଵଂ ମାଂ ଯମନୁପୃଚ୍ଛସି ॥ ୧୦ ॥
ବ୍ରହ୍ମଵାଦଃ ସୁସଂଵୃତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତଯୋ ଯତ୍ର ଶେରତେ ।
ତତ୍ର ହାଯମଭୂତ୍ ପ୍ରଶ୍ନସ୍ତ୍ଵଂ ମାଂ ଯମନୁପୃଚ୍ଛସି ॥ ୧୦ ॥
ତୁଲ୍ଯଶ୍ରୁତତପଃଶୀଲାସ୍ତୁଲ୍ଯସ୍ଵୀଯାରିମଧ୍ଯମାଃ ।
ଅପି ଚକ୍ରୁଃ ପ୍ରଵଚନମେକଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଵୋଽପରେ ॥ ୧୧ ॥
ଅପି ଚକ୍ରୁଃ ପ୍ରଵଚନମେକଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଵୋଽପରେ ॥ ୧୧ ॥
ଶ୍ରୀସନନ୍ଦନ ଉଵାଚ
ସ୍ଵସୃଷ୍ଟମିଦମାପୀଯ ଶଯାନଂ ସହ ଶକ୍ତିଭିଃ ।
ତଦନ୍ତେ ବୋଧଯାଂ ଚକ୍ରୁସ୍ତଲ୍ଲିଙ୍ଗୈଃ ଶ୍ରୁତଯଃ ପରମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ସ୍ଵସୃଷ୍ଟମିଦମାପୀଯ ଶଯାନଂ ସହ ଶକ୍ତିଭିଃ ।
ତଦନ୍ତେ ବୋଧଯାଂ ଚକ୍ରୁସ୍ତଲ୍ଲିଙ୍ଗୈଃ ଶ୍ରୁତଯଃ ପରମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ଯଥା ଶଯାନଂ ସଂରାଜଂ ଵନ୍ଦିନସ୍ତତ୍ପରାକ୍ରମୈଃ ।
ପ୍ରତ୍ଯୂଷେଽଭେତ୍ଯ ସୁଶ୍ଲୋକୈର୍ବୋଧଯନ୍ତ୍ଯନୁଜୀଵିନଃ ॥ ୧୩ ॥
ପ୍ରତ୍ଯୂଷେଽଭେତ୍ଯ ସୁଶ୍ଲୋକୈର୍ବୋଧଯନ୍ତ୍ଯନୁଜୀଵିନଃ ॥ ୧୩ ॥
ଶ୍ରୀଶ୍ରୁତଯ ଊଚୁଃ
ଜଯ ଜଯ ଜହ୍ଯଜାମଜିତ ଦୋଷଗୃଭୀତଗୁଣାଂ
ତ୍ଵମସି ଯଦାତ୍ମନା ସମଵରୁଦ୍ଧସମସ୍ତଭଗଃ ।
ଅଗଜଗଦୋକସାମଖିଲଶକ୍ତ୍ଯଵବୋଧକ ତେ
କ୍ଵଚିଦଜଯାତ୍ମନା ଚ ଚରତୋଽନୁଚରେନ୍ନିଗମଃ ॥ ୧୪ ॥
ଜଯ ଜଯ ଜହ୍ଯଜାମଜିତ ଦୋଷଗୃଭୀତଗୁଣାଂ
ତ୍ଵମସି ଯଦାତ୍ମନା ସମଵରୁଦ୍ଧସମସ୍ତଭଗଃ ।
ଅଗଜଗଦୋକସାମଖିଲଶକ୍ତ୍ଯଵବୋଧକ ତେ
କ୍ଵଚିଦଜଯାତ୍ମନା ଚ ଚରତୋଽନୁଚରେନ୍ନିଗମଃ ॥ ୧୪ ॥
ବୃହଦୁପଲବ୍ଧମେତଦଵଯନ୍ତ୍ଯଵଶେଷତଯା
ଯତ ଉଦଯାସ୍ତମଯୌ ଵିକୃତେର୍ମୃଦି ଵାଵିକୃତାତ୍ ।
ଅତ ଋଷଯୋ ଦଧୁସ୍ତ୍ଵଯି ମନୋଵଚନାଚରିତଂ
କଥମଯଥା ଭଵନ୍ତି ଭୁଵି ଦତ୍ତପଦାନି ନୃଣାମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଯତ ଉଦଯାସ୍ତମଯୌ ଵିକୃତେର୍ମୃଦି ଵାଵିକୃତାତ୍ ।
ଅତ ଋଷଯୋ ଦଧୁସ୍ତ୍ଵଯି ମନୋଵଚନାଚରିତଂ
କଥମଯଥା ଭଵନ୍ତି ଭୁଵି ଦତ୍ତପଦାନି ନୃଣାମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଇତି ତଵ ସୂରଯସ୍ତ୍ର୍ଯଧିପତେଽଖିଲଲୋକମଲ-କ୍ଷପଣକଥାମୃତାବ୍ଧିମଵଗାହ୍ଯ ତପାଂସି ଜହୁଃ । କିମୁତ ପୁନଃ ସ୍ଵଧାମଵିଧୁତାଶଯକାଲଗୁଣାଃପରମ ଭଜନ୍ତି ଯେ ପଦମଜସ୍ରସୁଖାନୁଭଵମ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଦୃତଯ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍ତ୍ଯସୁଭୃତୋ ଯଦି ତେଽନୁଵିଧା
ମହଦହମାଦଯୋଽଣ୍ଡମସୃଜନ୍ ଯଦନୁଗ୍ରହତଃ ।
ପୁରୁଷଵିଧୋଽନ୍ଵଯୋଽତ୍ର ଚରମୋଽନ୍ନମଯାଦିଷୁ ଯଃ
ସଦସତଃ ପରଂ ତ୍ଵମଥ ଯଦେଷ୍ଵଵଶେଷମୃତମ୍ ॥ ୧୭ ॥
ମହଦହମାଦଯୋଽଣ୍ଡମସୃଜନ୍ ଯଦନୁଗ୍ରହତଃ ।
ପୁରୁଷଵିଧୋଽନ୍ଵଯୋଽତ୍ର ଚରମୋଽନ୍ନମଯାଦିଷୁ ଯଃ
ସଦସତଃ ପରଂ ତ୍ଵମଥ ଯଦେଷ୍ଵଵଶେଷମୃତମ୍ ॥ ୧୭ ॥
ଉଦରମୁପାସତେ ଯ ଋଷିଵର୍ତ୍ମସୁ କୂର୍ପଦୃଶଃ
ପରିସରପଦ୍ଧତିଂ ହୃଦଯମାରୁଣଯୋ ଦହରମ୍ ।
ତତ ଉଦଗାଦନନ୍ତ ତଵ ଧାମ ଶିରଃ ପରମଂ
ପୁନରିହ ଯତ୍ ସମେତ୍ଯ ନ ପତନ୍ତି କୃତାନ୍ତମୁଖେ ॥ ୧୮ ॥
ପରିସରପଦ୍ଧତିଂ ହୃଦଯମାରୁଣଯୋ ଦହରମ୍ ।
ତତ ଉଦଗାଦନନ୍ତ ତଵ ଧାମ ଶିରଃ ପରମଂ
ପୁନରିହ ଯତ୍ ସମେତ୍ଯ ନ ପତନ୍ତି କୃତାନ୍ତମୁଖେ ॥ ୧୮ ॥
ସ୍ଵକୃତଵିଚିତ୍ରଯୋନିଷୁ ଵିଶନ୍ନିଵ ହେତୁତଯା
ତରତମତଶ୍ଚକାସ୍ସ୍ଯନଲଵତ୍ ସ୍ଵକୃତାନୁକୃତିଃ ।
ଅଥ ଵିତଥାସ୍ଵମୂଷ୍ଵଵିତଥଂ ତଵ ଧାମ ସମଂ
ଵିରଜଧିଯୋଽନୁଯନ୍ତ୍ଯଭିଵିପଣ୍ଯଵ ଏକରସମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ତରତମତଶ୍ଚକାସ୍ସ୍ଯନଲଵତ୍ ସ୍ଵକୃତାନୁକୃତିଃ ।
ଅଥ ଵିତଥାସ୍ଵମୂଷ୍ଵଵିତଥଂ ତଵ ଧାମ ସମଂ
ଵିରଜଧିଯୋଽନୁଯନ୍ତ୍ଯଭିଵିପଣ୍ଯଵ ଏକରସମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ସ୍ଵକୃତପୁରେଷ୍ଵମୀଷ୍ଵବହିରନ୍ତରସଂଵରଣଂ
ତଵ ପୁରୁଷଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯଖିଲଶକ୍ତିଧୃତୋଂଽଶକୃତମ୍ ।
ଇତି ନୃଗତିଂ ଵିଵିଚ୍ଯ କଵଯୋ ନିଗମାଵପନଂ
ଭଵତ ଉପାସତେଽଙ୍ଘ୍ରିମଭଵଂ ଭୁଵି ଵିଶ୍ଵସିତାଃ ॥ ୨୦ ॥
ତଵ ପୁରୁଷଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯଖିଲଶକ୍ତିଧୃତୋଂଽଶକୃତମ୍ ।
ଇତି ନୃଗତିଂ ଵିଵିଚ୍ଯ କଵଯୋ ନିଗମାଵପନଂ
ଭଵତ ଉପାସତେଽଙ୍ଘ୍ରିମଭଵଂ ଭୁଵି ଵିଶ୍ଵସିତାଃ ॥ ୨୦ ॥
ଦୁରଵଗମାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵନିଗମାଯ ତଵାତ୍ତତନୋ-
ଶ୍ଚରିତମହାମୃତାବ୍ଧିପରିଵର୍ତପରିଶ୍ରମଣାଃ ।
ନ ପରିଲଷନ୍ତି କେଚିଦପଵର୍ଗମପୀଶ୍ଵର ତେ
ଚରଣସରୋଜହଂସକୁଲସଙ୍ଗଵିସୃଷ୍ଟଗୃହାଃ ॥ ୨୧ ॥
ଶ୍ଚରିତମହାମୃତାବ୍ଧିପରିଵର୍ତପରିଶ୍ରମଣାଃ ।
ନ ପରିଲଷନ୍ତି କେଚିଦପଵର୍ଗମପୀଶ୍ଵର ତେ
ଚରଣସରୋଜହଂସକୁଲସଙ୍ଗଵିସୃଷ୍ଟଗୃହାଃ ॥ ୨୧ ॥
ତ୍ଵଦନୁପଥଂ କୁଲାଯମିଦମାତ୍ମସୁହୃତ୍ପ୍ରିଯଵ-
ଚ୍ଚରତି ତଥୋନ୍ମୁଖେ ତ୍ଵଯି ହିତେ ପ୍ରିଯ ଆତ୍ମନି ଚ ।
ନ ବତ ରମନ୍ତ୍ଯହୋ ଅସଦୁପାସନଯାତ୍ମହନୋ
ଯଦନୁଶଯା ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯୁରୁଭଯେ କୁଶରୀରଭୃତଃ ॥ ୨୨ ॥
ଚ୍ଚରତି ତଥୋନ୍ମୁଖେ ତ୍ଵଯି ହିତେ ପ୍ରିଯ ଆତ୍ମନି ଚ ।
ନ ବତ ରମନ୍ତ୍ଯହୋ ଅସଦୁପାସନଯାତ୍ମହନୋ
ଯଦନୁଶଯା ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯୁରୁଭଯେ କୁଶରୀରଭୃତଃ ॥ ୨୨ ॥
ନିଭୃତମରୁନ୍ମନୋଽକ୍ଷଦୃଢଯୋଗଯୁଜୋ ହୃଦି ଯ-
ନ୍ମୁନଯ ଉପାସତେ ତଦରଯୋଽପି ଯଯୁଃ ସ୍ମରଣାତ୍ ।
ସ୍ତ୍ରିଯ ଉରଗେନ୍ଦ୍ରଭୋଗଭୁଜଦଣ୍ଡଵିଷକ୍ତଧିଯୋ
ଵଯମପି ତେ ସମାଃ ସମଦୃଶୋଽଙ୍ଘ୍ରିସରୋଜସୁଧାଃ ॥ ୨୩ ॥
ନ୍ମୁନଯ ଉପାସତେ ତଦରଯୋଽପି ଯଯୁଃ ସ୍ମରଣାତ୍ ।
ସ୍ତ୍ରିଯ ଉରଗେନ୍ଦ୍ରଭୋଗଭୁଜଦଣ୍ଡଵିଷକ୍ତଧିଯୋ
ଵଯମପି ତେ ସମାଃ ସମଦୃଶୋଽଙ୍ଘ୍ରିସରୋଜସୁଧାଃ ॥ ୨୩ ॥
କ ଇହ ନୁ ଵେଦ ବତାଵରଜନ୍ମଲଯୋଽଗ୍ରସରଂ
ଯତ ଉଦଗାଦୃଷିର୍ଯମନୁ ଦେଵଗଣା ଉଭଯେ ।
ତର୍ହି ନ ସନ୍ନ ଚାସଦୁଭଯଂ ନ ଚ କାଲଜଵଃ
କିମପି ନ ତତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରମଵକୃଷ୍ଯ ଶଯୀତ ଯଦା ॥ ୨୪ ॥
ଯତ ଉଦଗାଦୃଷିର୍ଯମନୁ ଦେଵଗଣା ଉଭଯେ ।
ତର୍ହି ନ ସନ୍ନ ଚାସଦୁଭଯଂ ନ ଚ କାଲଜଵଃ
କିମପି ନ ତତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରମଵକୃଷ୍ଯ ଶଯୀତ ଯଦା ॥ ୨୪ ॥
ଜନିମସତଃ ସତୋ ମୃତିମୁତାତ୍ମନି ଯେ ଚ ଭିଦାଂ
ଵିପଣମୃତଂ ସ୍ମରନ୍ତ୍ଯୁପଦିଶନ୍ତି ତ ଆରୁପିତୈଃ ।
ତ୍ରିଗୁଣମଯଃ ପୁମାନିତି ଭିଦା ଯଦବୋଧକୃତା
ତ୍ଵଯି ନ ତତଃ ପରତ୍ର ସ ଭଵେଦଵବୋଧରସେ ॥ ୨୫ ॥
ଵିପଣମୃତଂ ସ୍ମରନ୍ତ୍ଯୁପଦିଶନ୍ତି ତ ଆରୁପିତୈଃ ।
ତ୍ରିଗୁଣମଯଃ ପୁମାନିତି ଭିଦା ଯଦବୋଧକୃତା
ତ୍ଵଯି ନ ତତଃ ପରତ୍ର ସ ଭଵେଦଵବୋଧରସେ ॥ ୨୫ ॥
ସଦିଵ ମନସ୍ତ୍ରିଵୃତ୍ତ୍ଵଯି ଵିଭାତ୍ଯସଦାମନୁଜାତ୍
ସଦଭିମୃଶନ୍ତ୍ଯଶେଷମିଦମାତ୍ମତଯାତ୍ମଵିଦଃ ।
ନ ହି ଵିକୃତିଂ ତ୍ଯଜନ୍ତି କନକସ୍ଯ ତଦାତ୍ମତଯା
ସ୍ଵକୃତମନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟମିଦମାତ୍ମତଯାଵସିତମ୍ ॥ ୨୬ ॥
ସଦଭିମୃଶନ୍ତ୍ଯଶେଷମିଦମାତ୍ମତଯାତ୍ମଵିଦଃ ।
ନ ହି ଵିକୃତିଂ ତ୍ଯଜନ୍ତି କନକସ୍ଯ ତଦାତ୍ମତଯା
ସ୍ଵକୃତମନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟମିଦମାତ୍ମତଯାଵସିତମ୍ ॥ ୨୬ ॥
ତଵ ପରି ଯେ ଚରନ୍ତ୍ଯଖିଲସତ୍ତ୍ଵନିକେତତଯା
ତ ଉତ ପଦାକ୍ରମନ୍ତ୍ଯଵିଗଣଯ୍ଯ ଶିରୋ ନିର୍ଋତେଃ ।
ପରିଵଯସେ ପଶୂନିଵ ଗିରା ଵିବୁଧାନପି ତାଂ-
ସ୍ତ୍ଵଯି କୃତସୌହୃଦାଃ ଖଲୁ ପୁନନ୍ତି ନ ଯେ ଵିମୁଖାଃ ॥ ୨୭ ॥
ତ ଉତ ପଦାକ୍ରମନ୍ତ୍ଯଵିଗଣଯ୍ଯ ଶିରୋ ନିର୍ଋତେଃ ।
ପରିଵଯସେ ପଶୂନିଵ ଗିରା ଵିବୁଧାନପି ତାଂ-
ସ୍ତ୍ଵଯି କୃତସୌହୃଦାଃ ଖଲୁ ପୁନନ୍ତି ନ ଯେ ଵିମୁଖାଃ ॥ ୨୭ ॥
ତ୍ଵମକରଣଃ ସ୍ଵରାଡଖିଲକାରକଶକ୍ତିଧର-
ସ୍ତଵ ବଲିମୁଦ୍ଵହନ୍ତି ସମଦନ୍ତ୍ଯଜଯାନିମିଷାଃ ।
ଵର୍ଷଭୁଜୋଽଖିଲକ୍ଷିତିପତେରିଵ ଵିଶ୍ଵସୃଜୋ
ଵିଦଧତି ଯତ୍ର ଯେ ତ୍ଵଧିକୃତା ଭଵତଶ୍ଚକିତାଃ ॥ ୨୮ ॥
ସ୍ତଵ ବଲିମୁଦ୍ଵହନ୍ତି ସମଦନ୍ତ୍ଯଜଯାନିମିଷାଃ ।
ଵର୍ଷଭୁଜୋଽଖିଲକ୍ଷିତିପତେରିଵ ଵିଶ୍ଵସୃଜୋ
ଵିଦଧତି ଯତ୍ର ଯେ ତ୍ଵଧିକୃତା ଭଵତଶ୍ଚକିତାଃ ॥ ୨୮ ॥
ସ୍ଥିରଚରଜାତଯଃ ସ୍ଯୁରଜଯୋତ୍ଥନିମିତ୍ତଯୁଜୋ
ଵିହର ଉଦୀକ୍ଷଯା ଯଦି ପରସ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତ ତତଃ ।
ନ ହି ପରମସ୍ଯ କଶ୍ଚିଦପରୋ ନ ପରଶ୍ଚ ଭଵେଦ୍
ଵିଯତ ଇଵାପଦସ୍ଯ ତଵ ଶୂନ୍ଯତୁଲାଂ ଦଧତଃ ॥ ୨୯ ॥
ଵିହର ଉଦୀକ୍ଷଯା ଯଦି ପରସ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତ ତତଃ ।
ନ ହି ପରମସ୍ଯ କଶ୍ଚିଦପରୋ ନ ପରଶ୍ଚ ଭଵେଦ୍
ଵିଯତ ଇଵାପଦସ୍ଯ ତଵ ଶୂନ୍ଯତୁଲାଂ ଦଧତଃ ॥ ୨୯ ॥
ଅପରିମିତା ଧ୍ରୁଵାସ୍ତନୁଭୃତୋ ଯଦି ସର୍ଵଗତା-
ସ୍ତର୍ହି ନ ଶାସ୍ଯତେତି ନିଯମୋ ଧ୍ରୁଵ ନେତରଥା ।
ଅଜନି ଚ ଯନ୍ମଯଂ ତଦଵିମୁଚ୍ଯ ନିଯନ୍ତୃ ଭଵେତ୍
ସମମନୁଜାନତାଂ ଯଦମତଂ ମତଦୁଷ୍ଟତଯା ॥ ୩୦ ॥
ସ୍ତର୍ହି ନ ଶାସ୍ଯତେତି ନିଯମୋ ଧ୍ରୁଵ ନେତରଥା ।
ଅଜନି ଚ ଯନ୍ମଯଂ ତଦଵିମୁଚ୍ଯ ନିଯନ୍ତୃ ଭଵେତ୍
ସମମନୁଜାନତାଂ ଯଦମତଂ ମତଦୁଷ୍ଟତଯା ॥ ୩୦ ॥
ନ ଘଟତ ଉଦ୍ଭଵଃ ପ୍ରକୃତିପୂରୁଷଯୋରଜଯୋ-
ରୁଭଯଯୁଜା ଭଵନ୍ତ୍ଯସୁଭୃତୋ ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵତ୍ ।
ତ୍ଵଯି ତ ଇମେ ତତୋ ଵିଵିଧନାମଗୁଣୈଃ ପରମେ
ସରିତ ଇଵାର୍ଣଵେ ମଧୁନି ଲିଲ୍ଯୁରଶେଷରସାଃ ॥ ୩୧ ॥
ରୁଭଯଯୁଜା ଭଵନ୍ତ୍ଯସୁଭୃତୋ ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵତ୍ ।
ତ୍ଵଯି ତ ଇମେ ତତୋ ଵିଵିଧନାମଗୁଣୈଃ ପରମେ
ସରିତ ଇଵାର୍ଣଵେ ମଧୁନି ଲିଲ୍ଯୁରଶେଷରସାଃ ॥ ୩୧ ॥
ନୃଷୁ ତଵ ମଯଯା ଭ୍ରମମମୀଷ୍ଵଵଗତ୍ଯ ଭୃଶଂ
ତ୍ଵଯି ସୁଧିଯୋଽଭଵେ ଦଧତି ଭାଵମନୁପ୍ରଭଵମ୍ ।
କଥମନୁଵର୍ତତାଂ ଭଵଭଯଂ ତଵ ଯଦ୍ ଭ୍ରୁକୁଟିଃ
ସୃଜତି ମୁହୁସ୍ତ୍ରିନେମିରଭଵଚ୍ଛରଣେଷୁ ଭଯମ୍ ॥ ୩୨ ॥
ତ୍ଵଯି ସୁଧିଯୋଽଭଵେ ଦଧତି ଭାଵମନୁପ୍ରଭଵମ୍ ।
କଥମନୁଵର୍ତତାଂ ଭଵଭଯଂ ତଵ ଯଦ୍ ଭ୍ରୁକୁଟିଃ
ସୃଜତି ମୁହୁସ୍ତ୍ରିନେମିରଭଵଚ୍ଛରଣେଷୁ ଭଯମ୍ ॥ ୩୨ ॥
ଵିଜିତହୃଷୀକଵାଯୁଭିରଦାନ୍ତମନସ୍ତୁରଗଂ
ଯ ଇହ ଯତନ୍ତି ଯନ୍ତୁମତିଲୋଲମୁପାଯଖିଦଃ ।
ଵ୍ଯସନଶତାନ୍ଵିତାଃ ସମଵହାଯ ଗୁରୋଶ୍ଚରଣଂ
ଵଣିଜ ଇଵାଜ ସନ୍ତ୍ଯକୃତକର୍ଣଧରା ଜଲଧୌ ॥ ୩୩ ॥
ଯ ଇହ ଯତନ୍ତି ଯନ୍ତୁମତିଲୋଲମୁପାଯଖିଦଃ ।
ଵ୍ଯସନଶତାନ୍ଵିତାଃ ସମଵହାଯ ଗୁରୋଶ୍ଚରଣଂ
ଵଣିଜ ଇଵାଜ ସନ୍ତ୍ଯକୃତକର୍ଣଧରା ଜଲଧୌ ॥ ୩୩ ॥
ସ୍ଵଜନସୁତାତ୍ମଦାରଧନଧାମଧରାସୁରଥୈ-
ସ୍ତ୍ଵଯି ସତି କିଂ ନୃଣାଂ ଶ୍ରଯତ ଆତ୍ମନି ସର୍ଵରସେ ।
ଇତି ସଦଜାନତାଂ ମିଥୁନତୋ ରତଯେ ଚରତାଂ
ସୁଖଯତି କୋ ନ୍ଵିହ ସ୍ଵଵିହତେ ସ୍ଵନିରସ୍ତଭଗେ ॥ ୩୪ ॥
ସ୍ତ୍ଵଯି ସତି କିଂ ନୃଣାଂ ଶ୍ରଯତ ଆତ୍ମନି ସର୍ଵରସେ ।
ଇତି ସଦଜାନତାଂ ମିଥୁନତୋ ରତଯେ ଚରତାଂ
ସୁଖଯତି କୋ ନ୍ଵିହ ସ୍ଵଵିହତେ ସ୍ଵନିରସ୍ତଭଗେ ॥ ୩୪ ॥
ଭୁଵି ପୁରୁପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥସଦନାନ୍ଯୃଷଯୋ ଵିମଦା-
ସ୍ତ ଉତ ଭଵତ୍ପଦାମ୍ବୁଜହୃଦୋଽଘଭିଦଙ୍ଘ୍ରିଜଲାଃ ।
ଦଧତି ସକୃନ୍ମନସ୍ତ୍ଵଯି ଯ ଆତ୍ମନି ନିତ୍ଯସୁଖେ
ନ ପୁନରୁପାସତେ ପୁରୁଷସାରହରାଵସଥାନ୍ ॥ ୩୫ ॥
ସ୍ତ ଉତ ଭଵତ୍ପଦାମ୍ବୁଜହୃଦୋଽଘଭିଦଙ୍ଘ୍ରିଜଲାଃ ।
ଦଧତି ସକୃନ୍ମନସ୍ତ୍ଵଯି ଯ ଆତ୍ମନି ନିତ୍ଯସୁଖେ
ନ ପୁନରୁପାସତେ ପୁରୁଷସାରହରାଵସଥାନ୍ ॥ ୩୫ ॥
ସତ ଇଦମୁତ୍ଥିତଂ ସଦିତି ଚେନ୍ନନୁ ତର୍କହତଂ
ଵ୍ଯଭିଚରତି କ୍ଵ ଚ କ୍ଵ ଚ ମୃଷା ନ ତଥୋଭଯଯୁକ୍ ।
ଵ୍ଯଵହୃତଯେ ଵିକଲ୍ପ ଇଷିତୋଽନ୍ଧପରମ୍ପରଯା
ଭ୍ରମଯତି ଭାରତୀ ତ ଉରୁଵୃତ୍ତିଭିରୁକ୍ଥଜଡାନ୍ ॥ ୩୬ ॥
ଵ୍ଯଭିଚରତି କ୍ଵ ଚ କ୍ଵ ଚ ମୃଷା ନ ତଥୋଭଯଯୁକ୍ ।
ଵ୍ଯଵହୃତଯେ ଵିକଲ୍ପ ଇଷିତୋଽନ୍ଧପରମ୍ପରଯା
ଭ୍ରମଯତି ଭାରତୀ ତ ଉରୁଵୃତ୍ତିଭିରୁକ୍ଥଜଡାନ୍ ॥ ୩୬ ॥
ନ ଯଦିଦମଗ୍ର ଆସ ନ ଭଵିଷ୍ଯଦତୋ ନିଧନା-
ଦନୁମିତମନ୍ତରା ତ୍ଵଯି ଵିଭାତି ମୃଷୈକରସେ ।
ଅତ ଉପମୀଯତେ ଦ୍ରଵିଣଜାତିଵିକଲ୍ପପଥୈ-
ର୍ଵିତଥମନୋଵିଲାସମୃତମିତ୍ଯଵଯନ୍ତ୍ଯବୁଧାଃ ॥ ୩୭ ॥
ଦନୁମିତମନ୍ତରା ତ୍ଵଯି ଵିଭାତି ମୃଷୈକରସେ ।
ଅତ ଉପମୀଯତେ ଦ୍ରଵିଣଜାତିଵିକଲ୍ପପଥୈ-
ର୍ଵିତଥମନୋଵିଲାସମୃତମିତ୍ଯଵଯନ୍ତ୍ଯବୁଧାଃ ॥ ୩୭ ॥
ସ ଯଦଜଯା ତ୍ଵଜାମନୁଶଯୀତ ଗୁଣାଂଶ୍ଚ ଜୁଷନ୍
ଭଜତି ସରୂପତାଂ ତଦନୁ ମୃତ୍ଯୁମପେତଭଗଃ ।
ତ୍ଵମୁତ ଜହାସି ତାମହିରିଵ ତ୍ଵଚମାତ୍ତଭଗୋ
ମହସି ମହୀଯସେଽଷ୍ଟଗୁଣିତେଽପରିମେଯଭଗଃ ॥ ୩୮ ॥
ଭଜତି ସରୂପତାଂ ତଦନୁ ମୃତ୍ଯୁମପେତଭଗଃ ।
ତ୍ଵମୁତ ଜହାସି ତାମହିରିଵ ତ୍ଵଚମାତ୍ତଭଗୋ
ମହସି ମହୀଯସେଽଷ୍ଟଗୁଣିତେଽପରିମେଯଭଗଃ ॥ ୩୮ ॥
ଯଦି ନ ସମୁଦ୍ଧରନ୍ତି ଯତଯୋ ହୃଦି କାମଜଟା
ଦୁରଧିଗମୋଽସତାଂ ହୃଦି ଗତୋଽସ୍ମୃତକଣ୍ଠମଣିଃ ।
ଅସୁତୃପଯୋଗିନାମୁଭଯତୋଽପ୍ଯସୁଖଂ ଭଗଵ-
ନ୍ନନପଗତାନ୍ତକାଦନଧିରୂଢପଦାଦ୍ ଭଵତଃ ॥ ୩୯ ॥
ଦୁରଧିଗମୋଽସତାଂ ହୃଦି ଗତୋଽସ୍ମୃତକଣ୍ଠମଣିଃ ।
ଅସୁତୃପଯୋଗିନାମୁଭଯତୋଽପ୍ଯସୁଖଂ ଭଗଵ-
ନ୍ନନପଗତାନ୍ତକାଦନଧିରୂଢପଦାଦ୍ ଭଵତଃ ॥ ୩୯ ॥
ତ୍ଵଦଵଗମୀ ନ ଵେତ୍ତି ଭଵଦୁତ୍ଥଶୁଭାଶୁଭଯୋ-
ର୍ଗୁଣଵିଗୁଣାନ୍ଵଯାଂସ୍ତର୍ହି ଦେହଭୃତାଂ ଚ ଗିରଃ ।
ଅନୁଯୁଗମନ୍ଵହଂ ସଗୁଣ ଗୀତପରମ୍ପରଯା
ଶ୍ରଵଣଭୃତୋ ଯତସ୍ତ୍ଵମପଵର୍ଗଗତିର୍ମନୁଜୈଃ ॥ ୪୦ ॥
ର୍ଗୁଣଵିଗୁଣାନ୍ଵଯାଂସ୍ତର୍ହି ଦେହଭୃତାଂ ଚ ଗିରଃ ।
ଅନୁଯୁଗମନ୍ଵହଂ ସଗୁଣ ଗୀତପରମ୍ପରଯା
ଶ୍ରଵଣଭୃତୋ ଯତସ୍ତ୍ଵମପଵର୍ଗଗତିର୍ମନୁଜୈଃ ॥ ୪୦ ॥
ଦ୍ଯୁପତଯ ଏଵ ତେ ନ ଯଯୁରନ୍ତମନନ୍ତତଯାତ୍ଵମପି ଯଦନ୍ତରାଣ୍ଡନିଚଯା ନନୁ ସାଵରଣାଃ । ଖ ଇଵ ରଜାଂସି ଵାନ୍ତି ଵଯସା ସହ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତଯ-ସ୍ତ୍ଵଯି ହି ଫଲନ୍ତ୍ଯତନ୍ନିରସନେନ ଭଵନ୍ନିଧନାଃ ॥ ୪୧ ॥
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଇତ୍ଯେତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଆଶ୍ରୁତ୍ଯାତ୍ମାନୁଶାସନମ୍ ।
ସନନ୍ଦନମଥାନର୍ଚୁଃ ସିଦ୍ଧା ଜ୍ଞାତ୍ଵାତ୍ମନୋ ଗତିମ୍ ॥ ୪୨ ॥
ଇତ୍ଯେତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଆଶ୍ରୁତ୍ଯାତ୍ମାନୁଶାସନମ୍ ।
ସନନ୍ଦନମଥାନର୍ଚୁଃ ସିଦ୍ଧା ଜ୍ଞାତ୍ଵାତ୍ମନୋ ଗତିମ୍ ॥ ୪୨ ॥
ଇତ୍ଯଶେଷସମାମ୍ନାଯପୁରାଣୋପନିଷଦ୍ରସଃ ।
ସମୁଦ୍ଧୃତଃ ପୂର୍ଵଜାତୈର୍ଵ୍ଯୋମଯାନୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ ॥ ୪୩ ॥
ସମୁଦ୍ଧୃତଃ ପୂର୍ଵଜାତୈର୍ଵ୍ଯୋମଯାନୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ ॥ ୪୩ ॥
ତ୍ଵଂ ଚୈତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଦାଯାଦ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାତ୍ମାନୁଶାସନମ୍ ।
ଧାରଯଂଶ୍ଚର ଗାଂ କାମଂ କାମାନାଂ ଭର୍ଜନଂ ନୃଣାମ୍ ॥ ୪୪ ॥
ଧାରଯଂଶ୍ଚର ଗାଂ କାମଂ କାମାନାଂ ଭର୍ଜନଂ ନୃଣାମ୍ ॥ ୪୪ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଏଵଂ ସ ଋଷିଣାଦିଷ୍ଟଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଶ୍ରଦ୍ଧଯାତ୍ମଵାନ୍ ।
ପୂର୍ଣଃ ଶ୍ରୁତଧରୋ ରାଜନ୍ନାହ ଵୀରଵ୍ରତୋ ମୁନିଃ ॥ ୪୫ ॥
ଏଵଂ ସ ଋଷିଣାଦିଷ୍ଟଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଶ୍ରଦ୍ଧଯାତ୍ମଵାନ୍ ।
ପୂର୍ଣଃ ଶ୍ରୁତଧରୋ ରାଜନ୍ନାହ ଵୀରଵ୍ରତୋ ମୁନିଃ ॥ ୪୫ ॥
ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ
ନମସ୍ତସ୍ମୈ ଭଗଵତେ କୃଷ୍ଣାଯାମଲକୀର୍ତଯେ ।
ଯୋ ଧତ୍ତେ ସର୍ଵଭୂତାନାମଭଵାଯୋଶତୀଃ କଲାଃ ॥ ୪୬ ॥
ନମସ୍ତସ୍ମୈ ଭଗଵତେ କୃଷ୍ଣାଯାମଲକୀର୍ତଯେ ।
ଯୋ ଧତ୍ତେ ସର୍ଵଭୂତାନାମଭଵାଯୋଶତୀଃ କଲାଃ ॥ ୪୬ ॥
ଇତ୍ଯାଦ୍ଯମୃଷିମାନମ୍ଯ ତଚ୍ଛିଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନଃ ।
ତତୋଽଗାଦାଶ୍ରମଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ପିତୁର୍ଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ଯ ମେ ॥ ୪୭ ॥
ତତୋଽଗାଦାଶ୍ରମଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ପିତୁର୍ଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ଯ ମେ ॥ ୪୭ ॥
ସଭାଜିତୋ ଭଗଵତା କୃତାସନପରିଗ୍ରହଃ ।
ତସ୍ମୈ ତଦ୍ ଵର୍ଣଯାମାସ ନାରାଯଣମୁଖାଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍ ॥ ୪୮ ॥
ତସ୍ମୈ ତଦ୍ ଵର୍ଣଯାମାସ ନାରାଯଣମୁଖାଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍ ॥ ୪୮ ॥
ଇତ୍ଯେତଦ୍ ଵର୍ଣିତଂ ରାଜନ୍ ଯନ୍ନଃ ପ୍ରଶ୍ନ: କୃତସ୍ତ୍ଵଯା ।
ଯଥା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯନିର୍ଦେଶ୍ଯେ ନିର୍ଗୁଣେଽପି ମନଶ୍ଚରେତ୍ ॥ ୪୯ ॥
ଯଥା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯନିର୍ଦେଶ୍ଯେ ନିର୍ଗୁଣେଽପି ମନଶ୍ଚରେତ୍ ॥ ୪୯ ॥
ଯୋଽସ୍ଯୋତ୍ପ୍ରେକ୍ଷକ ଆଦିମଧ୍ଯନିଧନେ ଯୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜୀଵେଶ୍ଵରୋ
ଯଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଵେଦମନୁପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଋଷିଣା ଚକ୍ରେ ପୁରଃ ଶାସ୍ତି ତାଃ ।
ଯଂ ସମ୍ପଦ୍ଯ ଜହାତ୍ଯଜାମନୁଶଯୀ ସୁପ୍ତଃ କୁଲାଯଂ ଯଥା
ତଂ କୈଵଲ୍ଯନିରସ୍ତଯୋନିମଭଯଂ ଧ୍ଯାଯେଦଜସ୍ରଂ ହରିମ୍ ॥ ୫୦ ॥
ଯଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଵେଦମନୁପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଋଷିଣା ଚକ୍ରେ ପୁରଃ ଶାସ୍ତି ତାଃ ।
ଯଂ ସମ୍ପଦ୍ଯ ଜହାତ୍ଯଜାମନୁଶଯୀ ସୁପ୍ତଃ କୁଲାଯଂ ଯଥା
ତଂ କୈଵଲ୍ଯନିରସ୍ତଯୋନିମଭଯଂ ଧ୍ଯାଯେଦଜସ୍ରଂ ହରିମ୍ ॥ ୫୦ ॥