ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൧൦.൮൭

ശ്രീപരീക്ഷിദുവാച
ബ്രഹ്മന് ബ്രഹ്മണ്യനിര്ദേശ്യേ നിര്ഗുണേ ഗുണവൃത്തയഃ ।
കഥം ചരന്തി ശ്രുതയഃ സാക്ഷാത് സദസതഃ പരേ ॥ ൧ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ബുദ്ധീന്ദ്രിയമനഃപ്രാണാന് ജനാനാമസൃജത് പ്രഭുഃ ।
മാത്രാര്ഥം ച ഭവാര്ഥം ച ആത്മനേഽകല്പനായ ച ॥ ൨ ॥

സൈഷാ ഹ്യുപനിഷദ് ബ്രാഹ്മീ പൂര്വേശാം പൂര്വജൈര്ധൃതാ ।
ശ്രദ്ധയാ ധാരയേദ് യസ്താം ക്ഷേമം ഗച്ഛേദകിഞ്ചനഃ ॥ ൩ ॥

അത്ര തേ വര്ണയിഷ്യാമി ഗാഥാം നാരായണാന്വിതാമ് ।
നാരദസ്യ ച സംവാദമൃഷേര്നാരായണസ്യ ച ॥ ൪ ॥

ഏകദാ നാരദോ ലോകാന് പര്യടന് ഭഗവത്പ്രിയഃ ।
സനാതനമൃഷിം ദ്രഷ്ടും യയൌ നാരായണാശ്രമമ് ॥ ൫ ॥

യോ വൈ ഭാരതവര്ഷേഽസ്മിന് ക്ഷേമായ സ്വസ്തയേ നൃണാമ് ।
ധര്മജ്ഞാനശമോപേതമാകല്പാദാസ്ഥിതസ്തപഃ ॥ ൬ ॥

തത്രോപവിഷ്ടമൃഷിഭിഃ കലാപഗ്രാമവാസിഭിഃ ।
പരീതം പ്രണതോഽപൃച്ഛദിദമേവ കുരൂദ്വഹ ॥ ൭ ॥

തസ്മൈ ഹ്യവോചദ് ഭഗവാനൃഷീണാം ശൃണ്വതാമിദമ് ।
യോ ബ്രഹ്മവാദഃ പൂര്വേഷാം ജനലോകനിവാസിനാമ് ॥ ൮ ॥

ശ്രീഭഗവാനുവാച
സ്വായമ്ഭുവ ബ്രഹ്മസത്രം ജനലോകേഽഭവത് പുരാ ।
തത്രസ്ഥാനാം മാനസാനാം മുനീനാമൂര്ധ്വരേതസാമ് ॥ ൯ ॥

ശ്വേതദ്വീപം ഗതവതി ത്വയി ദ്രഷ്ടും തദീശ്വരമ് ।
ബ്രഹ്മവാദഃ സുസംവൃത്തഃ ശ്രുതയോ യത്ര ശേരതേ ।
തത്ര ഹായമഭൂത് പ്രശ്നസ്ത്വം മാം യമനുപൃച്ഛസി ॥ ൧൦ ॥

തുല്യശ്രുതതപഃശീലാസ്തുല്യസ്വീയാരിമധ്യമാഃ ।
അപി ചക്രുഃ പ്രവചനമേകം ശുശ്രൂഷവോഽപരേ ॥ ൧൧ ॥

ശ്രീസനന്ദന ഉവാച
സ്വസൃഷ്ടമിദമാപീയ ശയാനം സഹ ശക്തിഭിഃ ।
തദന്തേ ബോധയാം ചക്രുസ്തല്ലിങ്ഗൈഃ ശ്രുതയഃ പരമ് ॥ ൧൨ ॥

യഥാ ശയാനം സംരാജം വന്ദിനസ്തത്പരാക്രമൈഃ ।
പ്രത്യൂഷേഽഭേത്യ സുശ്ലോകൈര്ബോധയന്ത്യനുജീവിനഃ ॥ ൧൩ ॥

ശ്രീശ്രുതയ ഊചുഃ
ജയ ജയ ജഹ്യജാമജിത ദോഷഗൃഭീതഗുണാം
ത്വമസി യദാത്മനാ സമവരുദ്ധസമസ്തഭഗഃ ।
അഗജഗദോകസാമഖിലശക്ത്യവബോധക തേ
ക്വചിദജയാത്മനാ ച ചരതോഽനുചരേന്നിഗമഃ ॥ ൧൪ ॥

ബൃഹദുപലബ്ധമേതദവയന്ത്യവശേഷതയാ
യത ഉദയാസ്തമയൌ വികൃതേര്മൃദി വാവികൃതാത് ।
അത ഋഷയോ ദധുസ്ത്വയി മനോവചനാചരിതം
കഥമയഥാ ഭവന്തി ഭുവി ദത്തപദാനി നൃണാമ് ॥ ൧൫ ॥

ഇതി തവ സൂരയസ്ത്ര്യധിപതേഽഖിലലോകമല-ക്ഷപണകഥാമൃതാബ്ധിമവഗാഹ്യ തപാംസി ജഹുഃ । കിമുത പുനഃ സ്വധാമവിധുതാശയകാലഗുണാഃപരമ ഭജന്തി യേ പദമജസ്രസുഖാനുഭവമ് ॥ ൧൬ ॥

ദൃതയ ഇവ ശ്വസന്ത്യസുഭൃതോ യദി തേഽനുവിധാ
മഹദഹമാദയോഽണ്ഡമസൃജന് യദനുഗ്രഹതഃ ।
പുരുഷവിധോഽന്വയോഽത്ര ചരമോഽന്നമയാദിഷു യഃ
സദസതഃ പരം ത്വമഥ യദേഷ്വവശേഷമൃതമ് ॥ ൧൭ ॥

ഉദരമുപാസതേ യ ഋഷിവര്ത്മസു കൂര്പദൃശഃ
പരിസരപദ്ധതിം ഹൃദയമാരുണയോ ദഹരമ് ।
തത ഉദഗാദനന്ത തവ ധാമ ശിരഃ പരമം
പുനരിഹ യത് സമേത്യ ന പതന്തി കൃതാന്തമുഖേ ॥ ൧൮ ॥

സ്വകൃതവിചിത്രയോനിഷു വിശന്നിവ ഹേതുതയാ
തരതമതശ്ചകാസ്സ്യനലവത് സ്വകൃതാനുകൃതിഃ ।
അഥ വിതഥാസ്വമൂഷ്വവിതഥം തവ ധാമ സമം
വിരജധിയോഽനുയന്ത്യഭിവിപണ്യവ ഏകരസമ് ॥ ൧൯ ॥

സ്വകൃതപുരേഷ്വമീഷ്വബഹിരന്തരസംവരണം
തവ പുരുഷം വദന്ത്യഖിലശക്തിധൃതോംഽശകൃതമ് ।
ഇതി നൃഗതിം വിവിച്യ കവയോ നിഗമാവപനം
ഭവത ഉപാസതേഽങ്ഘ്രിമഭവം ഭുവി വിശ്വസിതാഃ ॥ ൨൦ ॥

ദുരവഗമാത്മതത്ത്വനിഗമായ തവാത്തതനോ-
ശ്ചരിതമഹാമൃതാബ്ധിപരിവര്തപരിശ്രമണാഃ ।
ന പരിലഷന്തി കേചിദപവര്ഗമപീശ്വര തേ
ചരണസരോജഹംസകുലസങ്ഗവിസൃഷ്ടഗൃഹാഃ ॥ ൨൧ ॥

ത്വദനുപഥം കുലായമിദമാത്മസുഹൃത്പ്രിയവ-
ച്ചരതി തഥോന്മുഖേ ത്വയി ഹിതേ പ്രിയ ആത്മനി ച ।
ന ബത രമന്ത്യഹോ അസദുപാസനയാത്മഹനോ
യദനുശയാ ഭ്രമന്ത്യുരുഭയേ കുശരീരഭൃതഃ ॥ ൨൨ ॥

നിഭൃതമരുന്മനോഽക്ഷദൃഢയോഗയുജോ ഹൃദി യ-
ന്മുനയ ഉപാസതേ തദരയോഽപി യയുഃ സ്മരണാത് ।
സ്ത്രിയ ഉരഗേന്ദ്രഭോഗഭുജദണ്ഡവിഷക്തധിയോ
വയമപി തേ സമാഃ സമദൃശോഽങ്ഘ്രിസരോജസുധാഃ ॥ ൨൩ ॥

ക ഇഹ നു വേദ ബതാവരജന്മലയോഽഗ്രസരം
യത ഉദഗാദൃഷിര്യമനു ദേവഗണാ ഉഭയേ ।
തര്ഹി ന സന്ന ചാസദുഭയം ന ച കാലജവഃ
കിമപി ന തത്ര ശാസ്ത്രമവകൃഷ്യ ശയീത യദാ ॥ ൨൪ ॥

ജനിമസതഃ സതോ മൃതിമുതാത്മനി യേ ച ഭിദാം
വിപണമൃതം സ്മരന്ത്യുപദിശന്തി ത ആരുപിതൈഃ ।
ത്രിഗുണമയഃ പുമാനിതി ഭിദാ യദബോധകൃതാ
ത്വയി ന തതഃ പരത്ര സ ഭവേദവബോധരസേ ॥ ൨൫ ॥

സദിവ മനസ്ത്രിവൃത്ത്വയി വിഭാത്യസദാമനുജാത്
സദഭിമൃശന്ത്യശേഷമിദമാത്മതയാത്മവിദഃ ।
ന ഹി വികൃതിം ത്യജന്തി കനകസ്യ തദാത്മതയാ
സ്വകൃതമനുപ്രവിഷ്ടമിദമാത്മതയാവസിതമ് ॥ ൨൬ ॥

തവ പരി യേ ചരന്ത്യഖിലസത്ത്വനികേതതയാ
ത ഉത പദാക്രമന്ത്യവിഗണയ്യ ശിരോ നിര്ഋതേഃ ।
പരിവയസേ പശൂനിവ ഗിരാ വിബുധാനപി താം-
സ്ത്വയി കൃതസൌഹൃദാഃ ഖലു പുനന്തി ന യേ വിമുഖാഃ ॥ ൨൭ ॥

ത്വമകരണഃ സ്വരാഡഖിലകാരകശക്തിധര-
സ്തവ ബലിമുദ്വഹന്തി സമദന്ത്യജയാനിമിഷാഃ ।
വര്ഷഭുജോഽഖിലക്ഷിതിപതേരിവ വിശ്വസൃജോ
വിദധതി യത്ര യേ ത്വധികൃതാ ഭവതശ്ചകിതാഃ ॥ ൨൮ ॥

സ്ഥിരചരജാതയഃ സ്യുരജയോത്ഥനിമിത്തയുജോ
വിഹര ഉദീക്ഷയാ യദി പരസ്യ വിമുക്ത തതഃ ।
ന ഹി പരമസ്യ കശ്ചിദപരോ ന പരശ്ച ഭവേദ്
വിയത ഇവാപദസ്യ തവ ശൂന്യതുലാം ദധതഃ ॥ ൨൯ ॥

അപരിമിതാ ധ്രുവാസ്തനുഭൃതോ യദി സര്വഗതാ-
സ്തര്ഹി ന ശാസ്യതേതി നിയമോ ധ്രുവ നേതരഥാ ।
അജനി ച യന്മയം തദവിമുച്യ നിയന്തൃ ഭവേത്
സമമനുജാനതാം യദമതം മതദുഷ്ടതയാ ॥ ൩൦ ॥

ന ഘടത ഉദ്ഭവഃ പ്രകൃതിപൂരുഷയോരജയോ-
രുഭയയുജാ ഭവന്ത്യസുഭൃതോ ജലബുദ്ബുദവത് ।
ത്വയി ത ഇമേ തതോ വിവിധനാമഗുണൈഃ പരമേ
സരിത ഇവാര്ണവേ മധുനി ലില്യുരശേഷരസാഃ ॥ ൩൧ ॥

നൃഷു തവ മയയാ ഭ്രമമമീഷ്വവഗത്യ ഭൃശം
ത്വയി സുധിയോഽഭവേ ദധതി ഭാവമനുപ്രഭവമ് ।
കഥമനുവര്തതാം ഭവഭയം തവ യദ് ഭ്രുകുടിഃ
സൃജതി മുഹുസ്ത്രിനേമിരഭവച്ഛരണേഷു ഭയമ് ॥ ൩൨ ॥

വിജിതഹൃഷീകവായുഭിരദാന്തമനസ്തുരഗം
യ ഇഹ യതന്തി യന്തുമതിലോലമുപായഖിദഃ ।
വ്യസനശതാന്വിതാഃ സമവഹായ ഗുരോശ്ചരണം
വണിജ ഇവാജ സന്ത്യകൃതകര്ണധരാ ജലധൌ ॥ ൩൩ ॥

സ്വജനസുതാത്മദാരധനധാമധരാസുരഥൈ-
സ്ത്വയി സതി കിം നൃണാം ശ്രയത ആത്മനി സര്വരസേ ।
ഇതി സദജാനതാം മിഥുനതോ രതയേ ചരതാം
സുഖയതി കോ ന്വിഹ സ്വവിഹതേ സ്വനിരസ്തഭഗേ ॥ ൩൪ ॥

ഭുവി പുരുപുണ്യതീര്ഥസദനാന്യൃഷയോ വിമദാ-
സ്ത ഉത ഭവത്പദാമ്ബുജഹൃദോഽഘഭിദങ്ഘ്രിജലാഃ ।
ദധതി സകൃന്മനസ്ത്വയി യ ആത്മനി നിത്യസുഖേ
ന പുനരുപാസതേ പുരുഷസാരഹരാവസഥാന് ॥ ൩൫ ॥

സത ഇദമുത്ഥിതം സദിതി ചേന്നനു തര്കഹതം
വ്യഭിചരതി ക്വ ച ക്വ ച മൃഷാ ന തഥോഭയയുക് ।
വ്യവഹൃതയേ വികല്പ ഇഷിതോഽന്ധപരമ്പരയാ
ഭ്രമയതി ഭാരതീ ത ഉരുവൃത്തിഭിരുക്ഥജഡാന് ॥ ൩൬ ॥

ന യദിദമഗ്ര ആസ ന ഭവിഷ്യദതോ നിധനാ-
ദനുമിതമന്തരാ ത്വയി വിഭാതി മൃഷൈകരസേ ।
അത ഉപമീയതേ ദ്രവിണജാതിവികല്പപഥൈ-
ര്വിതഥമനോവിലാസമൃതമിത്യവയന്ത്യബുധാഃ ॥ ൩൭ ॥

സ യദജയാ ത്വജാമനുശയീത ഗുണാംശ്ച ജുഷന്
ഭജതി സരൂപതാം തദനു മൃത്യുമപേതഭഗഃ ।
ത്വമുത ജഹാസി താമഹിരിവ ത്വചമാത്തഭഗോ
മഹസി മഹീയസേഽഷ്ടഗുണിതേഽപരിമേയഭഗഃ ॥ ൩൮ ॥

യദി ന സമുദ്ധരന്തി യതയോ ഹൃദി കാമജടാ
ദുരധിഗമോഽസതാം ഹൃദി ഗതോഽസ്മൃതകണ്ഠമണിഃ ।
അസുതൃപയോഗിനാമുഭയതോഽപ്യസുഖം ഭഗവ-
ന്നനപഗതാന്തകാദനധിരൂഢപദാദ് ഭവതഃ ॥ ൩൯ ॥

ത്വദവഗമീ ന വേത്തി ഭവദുത്ഥശുഭാശുഭയോ-
ര്ഗുണവിഗുണാന്വയാംസ്തര്ഹി ദേഹഭൃതാം ച ഗിരഃ ।
അനുയുഗമന്വഹം സഗുണ ഗീതപരമ്പരയാ
ശ്രവണഭൃതോ യതസ്ത്വമപവര്ഗഗതിര്മനുജൈഃ ॥ ൪൦ ॥

ദ്യുപതയ ഏവ തേ ന യയുരന്തമനന്തതയാത്വമപി യദന്തരാണ്ഡനിചയാ നനു സാവരണാഃ । ഖ ഇവ രജാംസി വാന്തി വയസാ സഹ യച്ഛ്രുതയ-സ്ത്വയി ഹി ഫലന്ത്യതന്നിരസനേന ഭവന്നിധനാഃ ॥ ൪൧ ॥

ശ്രീഭഗവാനുവാച
ഇത്യേതദ് ബ്രഹ്മണഃ പുത്രാ ആശ്രുത്യാത്മാനുശാസനമ് ।
സനന്ദനമഥാനര്ചുഃ സിദ്ധാ ജ്ഞാത്വാത്മനോ ഗതിമ് ॥ ൪൨ ॥

ഇത്യശേഷസമാമ്നായപുരാണോപനിഷദ്രസഃ ।
സമുദ്ധൃതഃ പൂര്വജാതൈര്വ്യോമയാനൈര്മഹാത്മഭിഃ ॥ ൪൩ ॥

ത്വം ചൈതദ് ബ്രഹ്മദായാദ ശ്രദ്ധയാത്മാനുശാസനമ് ।
ധാരയംശ്ചര ഗാം കാമം കാമാനാം ഭര്ജനം നൃണാമ് ॥ ൪൪ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഏവം സ ഋഷിണാദിഷ്ടം ഗൃഹീത്വാ ശ്രദ്ധയാത്മവാന് ।
പൂര്ണഃ ശ്രുതധരോ രാജന്നാഹ വീരവ്രതോ മുനിഃ ॥ ൪൫ ॥

ശ്രീനാരദ ഉവാച
നമസ്തസ്മൈ ഭഗവതേ കൃഷ്ണായാമലകീര്തയേ ।
യോ ധത്തേ സര്വഭൂതാനാമഭവായോശതീഃ കലാഃ ॥ ൪൬ ॥

ഇത്യാദ്യമൃഷിമാനമ്യ തച്ഛിഷ്യാംശ്ച മഹാത്മനഃ ।
തതോഽഗാദാശ്രമം സാക്ഷാത് പിതുര്ദ്വൈപായനസ്യ മേ ॥ ൪൭ ॥

സഭാജിതോ ഭഗവതാ കൃതാസനപരിഗ്രഹഃ ।
തസ്മൈ തദ് വര്ണയാമാസ നാരായണമുഖാച്ഛ്രുതമ് ॥ ൪൮ ॥

ഇത്യേതദ് വര്ണിതം രാജന് യന്നഃ പ്രശ്ന: കൃതസ്ത്വയാ ।
യഥാ ബ്രഹ്മണ്യനിര്ദേശ്യേ നിര്ഗുണേഽപി മനശ്ചരേത് ॥ ൪൯ ॥

യോഽസ്യോത്പ്രേക്ഷക ആദിമധ്യനിധനേ യോഽവ്യക്തജീവേശ്വരോ
യഃ സൃഷ്ട്വേദമനുപ്രവിശ്യ ഋഷിണാ ചക്രേ പുരഃ ശാസ്തി താഃ ।
യം സമ്പദ്യ ജഹാത്യജാമനുശയീ സുപ്തഃ കുലായം യഥാ
തം കൈവല്യനിരസ്തയോനിമഭയം ധ്യായേദജസ്രം ഹരിമ് ॥ ൫൦ ॥