શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૧૦.૯૦

શ્રીશુક ઉવાચ
સુખં સ્વપુર્યાં નિવસન્ દ્વારકાયાં શ્રિયઃ પતિઃ ।
સર્વસમ્પત્સમૃદ્ધાયાં જુષ્ટાયાં વૃષ્ણિપુઙ્ગવૈઃ ॥ ૧ ॥

સ્ત્રીભિશ્ચોત્તમવેષાભિર્નવયૌવનકાન્તિભિઃ ।
કન્દુકાદિભિર્હર્મ્યેષુ ક્રીડન્તીભિસ્તડિદ્દ્યુભિઃ ॥ ૨ ॥

નિત્યં સઙ્કુલમાર્ગાયાં મદચ્યુદ્ભિર્મતઙ્ગજૈઃ ।
સ્વલઙ્કૃતૈર્ભટૈરશ્વૈ રથૈશ્ચ કનકોજ્જ્વલૈઃ ॥ ૩ ॥

ઉદ્યાનોપવનાઢ્યાયાં પુષ્પિતદ્રુમરાજિષુ ।
નિર્વિશદ્ ભૃઙ્ગવિહગૈર્નાદિતાયાં સમન્તતઃ ॥ ૪ ॥

રેમે ષોડશસાહસ્રપત્નીનામેકવલ્લભઃ ।
તાવદ્વિચિત્રરૂપોઽસૌ તદ્ગેહેષુ મહર્દ્ધિષુ ॥ ૫ ॥

પ્રોત્ફુલ્લોત્પલકહ્લારકુમુદામ્ભોજરેણુભિઃ ।
વાસિતામલતોયેષુ કૂજદ્દ્વિજકુલેષુ ચ ॥ ૬ ॥

વિજહાર વિગાહ્યામ્ભો હ્રદિનીષુ મહોદયઃ ।
કુચકુઙ્કુમલિપ્તાઙ્ગઃ પરિરબ્ધશ્ચ યોષિતામ્ ॥ ૭ ॥

ઉપગીયમાનો ગન્ધર્વૈર્મૃદઙ્ગપણવાનકાન્ ।
વાદયદ્ભિર્મુદા વીણાં સૂતમાગધવન્દિભિઃ ॥ ૮ ॥

સિચ્યમાનોઽચ્યુતસ્તાભિર્હસન્તીભિઃ સ્મ રેચકૈઃ ।
પ્રતિષિઞ્ચન્ વિચિક્રીડે યક્ષીભિર્યક્ષરાડિવ ॥ ૯ ॥

તાઃ ક્લિન્નવસ્ત્રવિવૃતોરુકુચપ્રદેશાઃ
સિઞ્ચન્ત્ય ઉદ્ધૃતબૃહત્કવરપ્રસૂનાઃ ।
કાન્તં સ્મ રેચકજિહીર્ષયયોપગુહ્ય
જાતસ્મરોત્સ્મયલસદ્વદના વિરેજુઃ ॥ ૧૦ ॥

કૃષ્ણસ્તુ તત્સ્તનવિષજ્જિતકુઙ્કુમસ્રક્
ક્રીડાભિષઙ્ગધુતકુન્તલવૃન્દબન્ધઃ ।
સિઞ્ચન્ મુહુર્યુવતિભિઃ પ્રતિષિચ્યમાનો
રેમે કરેણુભિરિવેભપતિઃ પરીતઃ ॥ ૧૧ ॥

નટાનાં નર્તકીનાં ચ ગીતવાદ્યોપજીવિનામ્ ।
ક્રીડાલઙ્કારવાસાંસિ કૃષ્ણોઽદાત્તસ્ય ચ સ્ત્રિયઃ ॥ ૧૨ ॥

કૃષ્ણસ્યૈવં વિહરતો ગત્યાલાપેક્ષિતસ્મિતૈઃ ।
નર્મક્ષ્વેલિપરિષ્વઙ્ગૈઃ સ્ત્રીણાં કિલ હૃતા ધિયઃ ॥ ૧૩ ॥

ઊચુર્મુકુન્દૈકધિયો ગિર ઉન્મત્તવજ્જડમ્ ।
ચિન્તયન્ત્યોઽરવિન્દાક્ષં તાનિ મે ગદતઃ શૃણુ ॥ ૧૪ ॥

મહિષ્ય ઊચુઃ
કુરરિ વિલપસિ ત્વં વીતનિદ્રા ન શેષે
સ્વપિતિ જગતિ રાત્ર્યામીશ્વરો ગુપ્તબોધઃ ।
વયમિવ સખિ કચ્ચિદ્ ગાઢનિર્વિદ્ધચેતા
નલિનનયનહાસોદારલીલેક્ષિતેન ॥ ૧૫ ॥

નેત્રે નિમીલયસિ નક્તમદૃષ્ટબન્ધુ-
સ્ત્વં રોરવીષિ કરુણં બત ચક્રવાકિ ।
દાસ્યં ગત વયમિવાચ્યુતપાદજુષ્ટાં
કિં વા સ્રજં સ્પૃહયસે કવરેણ વોઢુમ્ ॥ ૧૬ ॥

ભો ભોઃ સદા નિષ્ટનસે ઉદન્વ-
ન્નલબ્ધનિદ્રોઽધિગતપ્રજાગરઃ ।
કિં વા મુકુન્દાપહૃતાત્મલાઞ્છનઃ
પ્રાપ્તાં દશાં ત્વં ચ ગતો દુરત્યયામ્ ॥ ૧૭ ॥

ત્વં યક્ષ્મણા બલવતાસિ ગૃહીત ઇન્દો
ક્ષીણસ્તમો ન નિજદીધિતિભિઃ ક્ષિણોષિ ।
કચ્ચિન્મુકુન્દગદિતાનિ યથા વયં ત્વં
વિસ્મૃત્ય ભોઃ સ્થગિતગીરુપલક્ષ્યસે નઃ ॥ ૧૮ ॥

કિં ન્વાચરિતમસ્માભિર્મલયાનિલ તેઽપ્રિયમ્ ।
ગોવિન્દાપાઙ્ગનિર્ભિન્ને હૃદીરયસિ નઃ સ્મરમ્ ॥ ૧૯ ॥

મેઘ શ્રીમંસ્ત્વમસિ દયિતો યાદવેન્દ્રસ્ય નૂનં
શ્રીવત્સાઙ્કં વયમિવ ભવાન્ ધ્યાયતિ પ્રેમબદ્ધઃ ।
અત્યુત્કણ્ઠઃ શવલહૃદયોઽસ્મદ્વિધો બાષ્પધારાઃ
સ્મૃત્વા સ્મૃત્વા વિસૃજસિ મુહુર્દુઃખદસ્તત્પ્રસઙ્ગઃ ॥ ૨૦ ॥

પ્રિયરાવપદાનિ ભાષસે મૃત-
સઞ્જીવિકયાનયા ગિરા ।
કરવાણિ કિમદ્ય તે પ્રિયં
વદ મે વલ્ગિતકણ્ઠ કોકિલ ॥ ૨૧ ॥

ન ચલસિ ન વદસ્યુદારબુદ્ધે
ક્ષિતિધર ચિન્તયસે મહાન્તમર્થમ્ ।
અપિ બત વસુદેવનન્દનાઙ્ઘ્રિ
વયમિવ કામયસે સ્તનૈર્વિધર્તુમ્ ॥ ૨૨ ॥

શુષ્યદ્ધ્રદાઃ કરશિતા બત સિન્ધુપત્ન્યઃ
સમ્પ્રત્યપાસ્તકમલશ્રિય ઇષ્ટભર્તુઃ ।
યદ્વદ્ વયં મધુપતેઃ પ્રણયાવલોક-
મપ્રાપ્ય મુષ્ટહૃદયાઃ પુરુકર્શિતાઃ સ્મ ॥ ૨૩ ॥

હંસ સ્વાગતમાસ્યતાં પિબ પયો બ્રૂહ્યઙ્ગ શૌરેઃ કથાં
દૂતં ત્વાં નુ વિદામ કચ્ચિદજિતઃ સ્વસ્ત્યાસ્ત ઉક્તં પુરા ।
કિં વા નશ્ચલસૌહૃદઃ સ્મરતિ તં કસ્માદ્ ભજામો વયં
ક્ષૌદ્રાલાપય કામદં શ્રિયમૃતે સૈવૈકનિષ્ઠા સ્ત્રિયામ્ ॥ ૨૪ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતીદૃશેન ભાવેન કૃષ્ણે યોગેશ્વરેશ્વરે ।
ક્રિયમાણેન માધવ્યો લેભિરે પરમાં ગતિમ્ ॥ ૨૫ ॥

શ્રુતમાત્રોઽપિ યઃ સ્ત્રીણાં પ્રસહ્યાકર્ષતે મનઃ ।
ઉરુગાયોરુગીતો વા પશ્યન્તીનાં ચ કિં પુનઃ ॥ ૨૬ ॥

યાઃ સમ્પર્યચરન્પ્રેમ્ણા પાદસંવાહનાદિભિઃ ।
જગદ્ગુરું ભર્તૃબુદ્ધ્યા તાસાં કિં વર્ણ્યતે તપઃ ॥ ૨૭ ॥

એવં વેદોદિતં ધર્મમનુતિષ્ઠન્ સતાં ગતિઃ ।
ગૃહં ધર્માર્થકામાનાં મુહુશ્ચાદર્શયત્ પદમ્ ॥ ૨૮ ॥

આસ્થિતસ્ય પરં ધર્મં કૃષ્ણસ્ય ગૃહમેધિનામ્ ।
આસન્ ષોડશસાહસ્રં મહિષ્યશ્ચ શતાધિકમ્ ॥ ૨૯ ॥

તાસાં સ્ત્રીરત્નભૂતાનામષ્ટૌ યાઃ પ્રાગુદાહૃતાઃ ।
રુક્મિણીપ્રમુખા રાજંસ્તત્પુત્રાશ્ચાનુપૂર્વશઃ ॥ ૩૦ ॥

એકૈકસ્યાં દશ દશ કૃષ્ણોઽજીજનદાત્મજાન્ ।
યાવત્ય આત્મનો ભાર્યા અમોઘગતિરીશ્વરઃ ॥ ૩૧ ॥

તેષામુદ્દામવીર્યાણામષ્ટાદશ મહારથાઃ ।
આસન્નુદારયશસસ્તેષાં નામાનિ મે શૃણુ ॥ ૩૨ ॥

પ્રદ્યુમ્નશ્ચાનિરુદ્ધશ્ચ દીપ્તિમાન્ ભાનુરેવ ચ ।
સામ્બો મધુર્બૃહદ્ભાનુશ્ચિત્રભાનુર્વૃકોઽરુણઃ ॥ ૩૩ ॥

પુષ્કરો વેદબાહુશ્ચ શ્રુતદેવઃ સુનન્દનઃ ।
ચિત્રબાહુર્વિરૂપશ્ચ કવિર્ન્યગ્રોધ એવ ચ ॥ ૩૪ ॥

એતેષામપિ રાજેન્દ્ર તનુજાનાં મધુદ્વિષઃ ।
પ્રદ્યુમ્ન આસીત્ પ્રથમઃ પિતૃવદ્ રુક્મિણીસુતઃ ॥ ૩૫ ॥

સ રુક્મિણો દુહિતરમુપયેમે મહારથઃ ।
તસ્યાં તતોઽનિરુદ્ધોઽભૂત્નાગાયતબલાન્વિતઃ ॥ ૩૬ ॥

સ ચાપિ રુક્મિણઃ પૌત્રીં દૌહિત્રો જગૃહે તતઃ ।
વજ્રસ્તસ્યાભવદ્ યસ્તુ મૌષલાદવશેષિતઃ ॥ ૩૭ ॥

પ્રતિબાહુરભૂત્તસ્માત્ સુબાહુસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।
સુબાહોઃ શાન્તસેનોઽભૂચ્છતસેનસ્તુ તત્સુતઃ ॥ ૩૮ ॥

ન હ્યેતસ્મિન્ કુલે જાતા અધના અબહુપ્રજાઃ ।
અલ્પાયુષોઽલ્પવીર્યાશ્ચ અબ્રહ્મણ્યાશ્ચ જજ્ઞિરે ॥ ૩૯ ॥

યદુવંશપ્રસૂતાનાં પુંસાં વિખ્યાતકર્મણામ્ ।
સઙ્ખ્યા ન શક્યતે કર્તુમપિ વર્ષાયુતૈર્નૃપ ॥ ૪૦ ॥

તિસ્રઃ કોટ્યઃ સહસ્રાણામષ્ટાશીતિશતાનિ ચ ।
આસન્ યદુકુલાચાર્યાઃ કુમારાણામિતિ શ્રુતમ્ ॥ ૪૧ ॥

સઙ્ખ્યાનં યાદવાનાં કઃ કરિષ્યતિ મહાત્મનામ્ ।
યત્રાયુતાનામયુતલક્ષેણાસ્તે સ આહુકઃ ॥ ૪૨ ॥

દેવાસુરાહવહતા દૈતેયા યે સુદારુણાઃ ।
તે ચોત્પન્ના મનુષ્યેષુ પ્રજા દૃપ્તા બબાધિરે ॥ ૪૩ ॥

તન્નિગ્રહાય હરિણા પ્રોક્તા દેવા યદોઃ કુલે ।
અવતીર્ણાઃ કુલશતં તેષામેકાધિકં નૃપ ॥ ૪૪ ॥

તેષાં પ્રમાણં ભગવાન્ પ્રભુત્વેનાભવદ્ધરિઃ ।
યે ચાનુવર્તિનસ્તસ્ય વવૃધુઃ સર્વયાદવાઃ ॥ ૪૫ ॥

શય્યાસનાટનાલાપક્રીડાસ્નાનાદિકર્મસુ ।
ન વિદુઃ સન્તમાત્માનં વૃષ્ણયઃ કૃષ્ણચેતસઃ ॥ ૪૬ ॥

તીર્થં ચક્રે નૃપોનં યદજનિ યદુષુ સ્વઃસરિત્પાદશૌચં
વિદ્વિટ્સ્નિગ્ધાઃ સ્વરૂપં યયુરજિતપરા શ્રીર્યદર્થેઽન્યયત્નઃ ।
યન્નામામઙ્ગલઘ્નં શ્રુતમથ ગદિતં યત્કૃતો ગોત્રધર્મઃ
કૃષ્ણસ્યૈતન્ન ચિત્રં ક્ષિતિભરહરણં કાલચક્રાયુધસ્ય ॥ ૪૭ ॥

જયતિ જનનિવાસો દેવકીજન્મવાદો
યદુવરપરિષત્સ્વૈર્દોર્ભિરસ્યન્નધર્મમ્ ।
સ્થિરચરવૃજિનઘ્નઃ સુસ્મિતશ્રીમુખેન
વ્રજપુરવનિતાનાં વર્ધયન્ કામદેવમ્ ॥ ૪૮ ॥

ઇત્થં પરસ્ય નિજવર્ત્મરિરક્ષયાત્ત-
લીલાતનોસ્તદનુરૂપવિડમ્બનાનિ ।
કર્માણિ કર્મકષણાનિ યદૂત્તમસ્ય
શ્રૂયાદમુષ્ય પદયોરનુવૃત્તિમિચ્છન્ ॥ ૪૯ ॥

મર્ત્યસ્તયાનુસવમેધિતયા મુકુન્દ-
શ્રીમત્કથાશ્રવણકીર્તનચિન્તયૈતિ ।
તદ્ધામ દુસ્તરકૃતાન્તજવાપવર્ગં
ગ્રામાદ્ વનં ક્ષિતિભુજોઽપિ યયુર્યદર્થાઃ ॥ ૫૦ ॥