ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୧୦.୯୦

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ସୁଖଂ ସ୍ଵପୁର୍ଯାଂ ନିଵସନ୍ ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ଶ୍ରିଯଃ ପତିଃ ।
ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ସମୃଦ୍ଧାଯାଂ ଜୁଷ୍ଟାଯାଂ ଵୃଷ୍ଣିପୁଙ୍ଗଵୈଃ ॥ ୧ ॥

ସ୍ତ୍ରୀଭିଶ୍ଚୋତ୍ତମଵେଷାଭିର୍ନଵଯୌଵନକାନ୍ତିଭିଃ ।
କନ୍ଦୁକାଦିଭିର୍ହର୍ମ୍ଯେଷୁ କ୍ରୀଡନ୍ତୀଭିସ୍ତଡିଦ୍ଦ୍ଯୁଭିଃ ॥ ୨ ॥

ନିତ୍ଯଂ ସଙ୍କୁଲମାର୍ଗାଯାଂ ମଦଚ୍ଯୁଦ୍ଭିର୍ମତଙ୍ଗଜୈଃ ।
ସ୍ଵଲଙ୍କୃତୈର୍ଭଟୈରଶ୍ଵୈ ରଥୈଶ୍ଚ କନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲୈଃ ॥ ୩ ॥

ଉଦ୍ଯାନୋପଵନାଢ୍ଯାଯାଂ ପୁଷ୍ପିତଦ୍ରୁମରାଜିଷୁ ।
ନିର୍ଵିଶଦ୍ ଭୃଙ୍ଗଵିହଗୈର୍ନାଦିତାଯାଂ ସମନ୍ତତଃ ॥ ୪ ॥

ରେମେ ଷୋଡଶସାହସ୍ରପତ୍ନୀନାମେକଵଲ୍ଲଭଃ ।
ତାଵଦ୍ଵିଚିତ୍ରରୂପୋଽସୌ ତଦ୍ଗେହେଷୁ ମହର୍ଦ୍ଧିଷୁ ॥ ୫ ॥

ପ୍ରୋତ୍ଫୁଲ୍ଲୋତ୍ପଲକହ୍ଲାରକୁମୁଦାମ୍ଭୋଜରେଣୁଭିଃ ।
ଵାସିତାମଲତୋଯେଷୁ କୂଜଦ୍ଦ୍ଵିଜକୁଲେଷୁ ଚ ॥ ୬ ॥

ଵିଜହାର ଵିଗାହ୍ଯାମ୍ଭୋ ହ୍ରଦିନୀଷୁ ମହୋଦଯଃ ।
କୁଚକୁଙ୍କୁମଲିପ୍ତାଙ୍ଗଃ ପରିରବ୍ଧଶ୍ଚ ଯୋଷିତାମ୍ ॥ ୭ ॥

ଉପଗୀଯମାନୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ମୃଦଙ୍ଗପଣଵାନକାନ୍ ।
ଵାଦଯଦ୍ଭିର୍ମୁଦା ଵୀଣାଂ ସୂତମାଗଧଵନ୍ଦିଭିଃ ॥ ୮ ॥

ସିଚ୍ଯମାନୋଽଚ୍ଯୁତସ୍ତାଭିର୍ହସନ୍ତୀଭିଃ ସ୍ମ ରେଚକୈଃ ।
ପ୍ରତିଷିଞ୍ଚନ୍ ଵିଚିକ୍ରୀଡେ ଯକ୍ଷୀଭିର୍ଯକ୍ଷରାଡିଵ ॥ ୯ ॥

ତାଃ କ୍ଲିନ୍ନଵସ୍ତ୍ରଵିଵୃତୋରୁକୁଚପ୍ରଦେଶାଃ
ସିଞ୍ଚନ୍ତ୍ଯ ଉଦ୍ଧୃତବୃହତ୍କଵରପ୍ରସୂନାଃ ।
କାନ୍ତଂ ସ୍ମ ରେଚକଜିହୀର୍ଷଯଯୋପଗୁହ୍ଯ
ଜାତସ୍ମରୋତ୍ସ୍ମଯଲସଦ୍ଵଦନା ଵିରେଜୁଃ ॥ ୧୦ ॥

କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ତତ୍ସ୍ତନଵିଷଜ୍ଜିତକୁଙ୍କୁମସ୍ରକ୍
କ୍ରୀଡାଭିଷଙ୍ଗଧୁତକୁନ୍ତଲଵୃନ୍ଦବନ୍ଧଃ ।
ସିଞ୍ଚନ୍ ମୁହୁର୍ଯୁଵତିଭିଃ ପ୍ରତିଷିଚ୍ଯମାନୋ
ରେମେ କରେଣୁଭିରିଵେଭପତିଃ ପରୀତଃ ॥ ୧୧ ॥

ନଟାନାଂ ନର୍ତକୀନାଂ ଚ ଗୀତଵାଦ୍ଯୋପଜୀଵିନାମ୍ ।
କ୍ରୀଡାଲଙ୍କାରଵାସାଂସି କୃଷ୍ଣୋଽଦାତ୍ତସ୍ଯ ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ ୧୨ ॥

କୃଷ୍ଣସ୍ଯୈଵଂ ଵିହରତୋ ଗତ୍ଯାଲାପେକ୍ଷିତସ୍ମିତୈଃ ।
ନର୍ମକ୍ଷ୍ଵେଲିପରିଷ୍ଵଙ୍ଗୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କିଲ ହୃତା ଧିଯଃ ॥ ୧୩ ॥

ଊଚୁର୍ମୁକୁନ୍ଦୈକଧିଯୋ ଗିର ଉନ୍ମତ୍ତଵଜ୍ଜଡମ୍ ।
ଚିନ୍ତଯନ୍ତ୍ଯୋଽରଵିନ୍ଦାକ୍ଷଂ ତାନି ମେ ଗଦତଃ ଶୃଣୁ ॥ ୧୪ ॥

ମହିଷ୍ଯ ଊଚୁଃ
କୁରରି ଵିଲପସି ତ୍ଵଂ ଵୀତନିଦ୍ରା ନ ଶେଷେ
ସ୍ଵପିତି ଜଗତି ରାତ୍ର୍ଯାମୀଶ୍ଵରୋ ଗୁପ୍ତବୋଧଃ ।
ଵଯମିଵ ସଖି କଚ୍ଚିଦ୍ ଗାଢନିର୍ଵିଦ୍ଧଚେତା
ନଲିନନଯନହାସୋଦାରଲୀଲେକ୍ଷିତେନ ॥ ୧୫ ॥

ନେତ୍ରେ ନିମୀଲଯସି ନକ୍ତମଦୃଷ୍ଟବନ୍ଧୁ-
ସ୍ତ୍ଵଂ ରୋରଵୀଷି କରୁଣଂ ବତ ଚକ୍ରଵାକି ।
ଦାସ୍ଯଂ ଗତ ଵଯମିଵାଚ୍ଯୁତପାଦଜୁଷ୍ଟାଂ
କିଂ ଵା ସ୍ରଜଂ ସ୍ପୃହଯସେ କଵରେଣ ଵୋଢୁମ୍ ॥ ୧୬ ॥

ଭୋ ଭୋଃ ସଦା ନିଷ୍ଟନସେ ଉଦନ୍ଵ-
ନ୍ନଲବ୍ଧନିଦ୍ରୋଽଧିଗତପ୍ରଜାଗରଃ ।
କିଂ ଵା ମୁକୁନ୍ଦାପହୃତାତ୍ମଲାଞ୍ଛନଃ
ପ୍ରାପ୍ତାଂ ଦଶାଂ ତ୍ଵଂ ଚ ଗତୋ ଦୁରତ୍ଯଯାମ୍ ॥ ୧୭ ॥

ତ୍ଵଂ ଯକ୍ଷ୍ମଣା ବଲଵତାସି ଗୃହୀତ ଇନ୍ଦୋ
କ୍ଷୀଣସ୍ତମୋ ନ ନିଜଦୀଧିତିଭିଃ କ୍ଷିଣୋଷି ।
କଚ୍ଚିନ୍ମୁକୁନ୍ଦଗଦିତାନି ଯଥା ଵଯଂ ତ୍ଵଂ
ଵିସ୍ମୃତ୍ଯ ଭୋଃ ସ୍ଥଗିତଗୀରୁପଲକ୍ଷ୍ଯସେ ନଃ ॥ ୧୮ ॥

କିଂ ନ୍ଵାଚରିତମସ୍ମାଭିର୍ମଲଯାନିଲ ତେଽପ୍ରିଯମ୍ ।
ଗୋଵିନ୍ଦାପାଙ୍ଗନିର୍ଭିନ୍ନେ ହୃଦୀରଯସି ନଃ ସ୍ମରମ୍ ॥ ୧୯ ॥

ମେଘ ଶ୍ରୀମଂସ୍ତ୍ଵମସି ଦଯିତୋ ଯାଦଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନୂନଂ
ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କଂ ଵଯମିଵ ଭଵାନ୍ ଧ୍ଯାଯତି ପ୍ରେମବଦ୍ଧଃ ।
ଅତ୍ଯୁତ୍କଣ୍ଠଃ ଶଵଲହୃଦଯୋଽସ୍ମଦ୍ଵିଧୋ ବାଷ୍ପଧାରାଃ
ସ୍ମୃତ୍ଵା ସ୍ମୃତ୍ଵା ଵିସୃଜସି ମୁହୁର୍ଦୁଃଖଦସ୍ତତ୍ପ୍ରସଙ୍ଗଃ ॥ ୨୦ ॥

ପ୍ରିଯରାଵପଦାନି ଭାଷସେ ମୃତ-
ସଞ୍ଜୀଵିକଯାନଯା ଗିରା ।
କରଵାଣି କିମଦ୍ଯ ତେ ପ୍ରିଯଂ
ଵଦ ମେ ଵଲ୍ଗିତକଣ୍ଠ କୋକିଲ ॥ ୨୧ ॥

ନ ଚଲସି ନ ଵଦସ୍ଯୁଦାରବୁଦ୍ଧେ
କ୍ଷିତିଧର ଚିନ୍ତଯସେ ମହାନ୍ତମର୍ଥମ୍ ।
ଅପି ବତ ଵସୁଦେଵନନ୍ଦନାଙ୍ଘ୍ରି
ଵଯମିଵ କାମଯସେ ସ୍ତନୈର୍ଵିଧର୍ତୁମ୍ ॥ ୨୨ ॥

ଶୁଷ୍ଯଦ୍ଧ୍ରଦାଃ କରଶିତା ବତ ସିନ୍ଧୁପତ୍ନ୍ଯଃ
ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯପାସ୍ତକମଲଶ୍ରିଯ ଇଷ୍ଟଭର୍ତୁଃ ।
ଯଦ୍ଵଦ୍ ଵଯଂ ମଧୁପତେଃ ପ୍ରଣଯାଵଲୋକ-
ମପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଷ୍ଟହୃଦଯାଃ ପୁରୁକର୍ଶିତାଃ ସ୍ମ ॥ ୨୩ ॥

ହଂସ ସ୍ଵାଗତମାସ୍ଯତାଂ ପିବ ପଯୋ ବ୍ରୂହ୍ଯଙ୍ଗ ଶୌରେଃ କଥାଂ
ଦୂତଂ ତ୍ଵାଂ ନୁ ଵିଦାମ କଚ୍ଚିଦଜିତଃ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯାସ୍ତ ଉକ୍ତଂ ପୁରା ।
କିଂ ଵା ନଶ୍ଚଲସୌହୃଦଃ ସ୍ମରତି ତଂ କସ୍ମାଦ୍ ଭଜାମୋ ଵଯଂ
କ୍ଷୌଦ୍ରାଲାପଯ କାମଦଂ ଶ୍ରିଯମୃତେ ସୈଵୈକନିଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରିଯାମ୍ ॥ ୨୪ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଇତୀଦୃଶେନ ଭାଵେନ କୃଷ୍ଣେ ଯୋଗେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରେ ।
କ୍ରିଯମାଣେନ ମାଧଵ୍ଯୋ ଲେଭିରେ ପରମାଂ ଗତିମ୍ ॥ ୨୫ ॥

ଶ୍ରୁତମାତ୍ରୋଽପି ଯଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରସହ୍ଯାକର୍ଷତେ ମନଃ ।
ଉରୁଗାଯୋରୁଗୀତୋ ଵା ପଶ୍ଯନ୍ତୀନାଂ ଚ କିଂ ପୁନଃ ॥ ୨୬ ॥

ଯାଃ ସମ୍ପର୍ଯଚରନ୍ପ୍ରେମ୍ଣା ପାଦସଂଵାହନାଦିଭିଃ ।
ଜଗଦ୍ଗୁରୁଂ ଭର୍ତୃବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତାସାଂ କିଂ ଵର୍ଣ୍ଯତେ ତପଃ ॥ ୨୭ ॥

ଏଵଂ ଵେଦୋଦିତଂ ଧର୍ମମନୁତିଷ୍ଠନ୍ ସତାଂ ଗତିଃ ।
ଗୃହଂ ଧର୍ମାର୍ଥକାମାନାଂ ମୁହୁଶ୍ଚାଦର୍ଶଯତ୍ ପଦମ୍ ॥ ୨୮ ॥

ଆସ୍ଥିତସ୍ଯ ପରଂ ଧର୍ମଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଗୃହମେଧିନାମ୍ ।
ଆସନ୍ ଷୋଡଶସାହସ୍ରଂ ମହିଷ୍ଯଶ୍ଚ ଶତାଧିକମ୍ ॥ ୨୯ ॥

ତାସାଂ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଭୂତାନାମଷ୍ଟୌ ଯାଃ ପ୍ରାଗୁଦାହୃତାଃ ।
ରୁକ୍ମିଣୀପ୍ରମୁଖା ରାଜଂସ୍ତତ୍ପୁତ୍ରାଶ୍ଚାନୁପୂର୍ଵଶଃ ॥ ୩୦ ॥

ଏକୈକସ୍ଯାଂ ଦଶ ଦଶ କୃଷ୍ଣୋଽଜୀଜନଦାତ୍ମଜାନ୍ ।
ଯାଵତ୍ଯ ଆତ୍ମନୋ ଭାର୍ଯା ଅମୋଘଗତିରୀଶ୍ଵରଃ ॥ ୩୧ ॥

ତେଷାମୁଦ୍ଦାମଵୀର୍ଯାଣାମଷ୍ଟାଦଶ ମହାରଥାଃ ।
ଆସନ୍ନୁଦାରଯଶସସ୍ତେଷାଂ ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ ॥ ୩୨ ॥

ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚାନିରୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଭାନୁରେଵ ଚ ।
ସାମ୍ବୋ ମଧୁର୍ବୃହଦ୍ଭାନୁଶ୍ଚିତ୍ରଭାନୁର୍ଵୃକୋଽରୁଣଃ ॥ ୩୩ ॥

ପୁଷ୍କରୋ ଵେଦବାହୁଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତଦେଵଃ ସୁନନ୍ଦନଃ ।
ଚିତ୍ରବାହୁର୍ଵିରୂପଶ୍ଚ କଵିର୍ନ୍ଯଗ୍ରୋଧ ଏଵ ଚ ॥ ୩୪ ॥

ଏତେଷାମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତନୁଜାନାଂ ମଧୁଦ୍ଵିଷଃ ।
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନ ଆସୀତ୍ ପ୍ରଥମଃ ପିତୃଵଦ୍ ରୁକ୍ମିଣୀସୁତଃ ॥ ୩୫ ॥

ସ ରୁକ୍ମିଣୋ ଦୁହିତରମୁପଯେମେ ମହାରଥଃ ।
ତସ୍ଯାଂ ତତୋଽନିରୁଦ୍ଧୋଽଭୂତ୍ନାଗାଯତବଲାନ୍ଵିତଃ ॥ ୩୬ ॥

ସ ଚାପି ରୁକ୍ମିଣଃ ପୌତ୍ରୀଂ ଦୌହିତ୍ରୋ ଜଗୃହେ ତତଃ ।
ଵଜ୍ରସ୍ତସ୍ଯାଭଵଦ୍ ଯସ୍ତୁ ମୌଷଲାଦଵଶେଷିତଃ ॥ ୩୭ ॥

ପ୍ରତିବାହୁରଭୂତ୍ତସ୍ମାତ୍ ସୁବାହୁସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।
ସୁବାହୋଃ ଶାନ୍ତସେନୋଽଭୂଚ୍ଛତସେନସ୍ତୁ ତତ୍ସୁତଃ ॥ ୩୮ ॥

ନ ହ୍ଯେତସ୍ମିନ୍ କୁଲେ ଜାତା ଅଧନା ଅବହୁପ୍ରଜାଃ ।
ଅଲ୍ପାଯୁଷୋଽଲ୍ପଵୀର୍ଯାଶ୍ଚ ଅବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିରେ ॥ ୩୯ ॥

ଯଦୁଵଂଶପ୍ରସୂତାନାଂ ପୁଂସାଂ ଵିଖ୍ଯାତକର୍ମଣାମ୍ ।
ସଙ୍ଖ୍ଯା ନ ଶକ୍ଯତେ କର୍ତୁମପି ଵର୍ଷାଯୁତୈର୍ନୃପ ॥ ୪୦ ॥

ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯଃ ସହସ୍ରାଣାମଷ୍ଟାଶୀତିଶତାନି ଚ ।
ଆସନ୍ ଯଦୁକୁଲାଚାର୍ଯାଃ କୁମାରାଣାମିତି ଶ୍ରୁତମ୍ ॥ ୪୧ ॥

ସଙ୍ଖ୍ଯାନଂ ଯାଦଵାନାଂ କଃ କରିଷ୍ଯତି ମହାତ୍ମନାମ୍ ।
ଯତ୍ରାଯୁତାନାମଯୁତଲକ୍ଷେଣାସ୍ତେ ସ ଆହୁକଃ ॥ ୪୨ ॥

ଦେଵାସୁରାହଵହତା ଦୈତେଯା ଯେ ସୁଦାରୁଣାଃ ।
ତେ ଚୋତ୍ପନ୍ନା ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ପ୍ରଜା ଦୃପ୍ତା ବବାଧିରେ ॥ ୪୩ ॥

ତନ୍ନିଗ୍ରହାଯ ହରିଣା ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵା ଯଦୋଃ କୁଲେ ।
ଅଵତୀର୍ଣାଃ କୁଲଶତଂ ତେଷାମେକାଧିକଂ ନୃପ ॥ ୪୪ ॥

ତେଷାଂ ପ୍ରମାଣଂ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଭୁତ୍ଵେନାଭଵଦ୍ଧରିଃ ।
ଯେ ଚାନୁଵର୍ତିନସ୍ତସ୍ଯ ଵଵୃଧୁଃ ସର୍ଵଯାଦଵାଃ ॥ ୪୫ ॥

ଶଯ୍ଯାସନାଟନାଲାପକ୍ରୀଡାସ୍ନାନାଦିକର୍ମସୁ ।
ନ ଵିଦୁଃ ସନ୍ତମାତ୍ମାନଂ ଵୃଷ୍ଣଯଃ କୃଷ୍ଣଚେତସଃ ॥ ୪୬ ॥

ତୀର୍ଥଂ ଚକ୍ରେ ନୃପୋନଂ ଯଦଜନି ଯଦୁଷୁ ସ୍ଵଃସରିତ୍ପାଦଶୌଚଂ
ଵିଦ୍ଵିଟ୍ସ୍ନିଗ୍ଧାଃ ସ୍ଵରୂପଂ ଯଯୁରଜିତପରା ଶ୍ରୀର୍ଯଦର୍ଥେଽନ୍ଯଯତ୍ନଃ ।
ଯନ୍ନାମାମଙ୍ଗଲଘ୍ନଂ ଶ୍ରୁତମଥ ଗଦିତଂ ଯତ୍କୃତୋ ଗୋତ୍ରଧର୍ମଃ
କୃଷ୍ଣସ୍ଯୈତନ୍ନ ଚିତ୍ରଂ କ୍ଷିତିଭରହରଣଂ କାଲଚକ୍ରାଯୁଧସ୍ଯ ॥ ୪୭ ॥

ଜଯତି ଜନନିଵାସୋ ଦେଵକୀଜନ୍ମଵାଦୋ
ଯଦୁଵରପରିଷତ୍ସ୍ଵୈର୍ଦୋର୍ଭିରସ୍ଯନ୍ନଧର୍ମମ୍ ।
ସ୍ଥିରଚରଵୃଜିନଘ୍ନଃ ସୁସ୍ମିତଶ୍ରୀମୁଖେନ
ଵ୍ରଜପୁରଵନିତାନାଂ ଵର୍ଧଯନ୍ କାମଦେଵମ୍ ॥ ୪୮ ॥

ଇତ୍ଥଂ ପରସ୍ଯ ନିଜଵର୍ତ୍ମରିରକ୍ଷଯାତ୍ତ-
ଲୀଲାତନୋସ୍ତଦନୁରୂପଵିଡମ୍ବନାନି ।
କର୍ମାଣି କର୍ମକଷଣାନି ଯଦୂତ୍ତମସ୍ଯ
ଶ୍ରୂଯାଦମୁଷ୍ଯ ପଦଯୋରନୁଵୃତ୍ତିମିଚ୍ଛନ୍ ॥ ୪୯ ॥

ମର୍ତ୍ଯସ୍ତଯାନୁସଵମେଧିତଯା ମୁକୁନ୍ଦ-
ଶ୍ରୀମତ୍କଥାଶ୍ରଵଣକୀର୍ତନଚିନ୍ତଯୈତି ।
ତଦ୍ଧାମ ଦୁସ୍ତରକୃତାନ୍ତଜଵାପଵର୍ଗଂ
ଗ୍ରାମାଦ୍ ଵନଂ କ୍ଷିତିଭୁଜୋଽପି ଯଯୁର୍ଯଦର୍ଥାଃ ॥ ୫୦ ॥