Lord Krishna

શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૪.૧૨

(Srimad Bhagavatam Canto 4, Chapter 12 — Dhruva Ascends to the Lord's Abode in Gujarati)

Vyasa

Also known as dhruvam nivrttam pratibuddhya vaisasa

Dhruva Ascends to the Lord's Abode. Śrīmad Bhāgavatam Canto 4, Chapter 12 — 52 verses in Sanskrit with transliteration in 9 scripts.

મૈત્રેય ઉવાચ
ધ્રુવં નિવૃત્તં પ્રતિબુદ્ધ્ય વૈશસા-
દપેતમન્યું ભગવાન્ધનેશ્વરઃ ।
તત્રાગતશ્ચારણયક્ષકિન્નરૈઃ
સંસ્તૂયમાનો ન્યવદત્કૃતાઞ્જલિમ્ ॥ ૧ ॥
ધનદ ઉવાચ
ભો ભોઃ ક્ષત્રિયદાયાદ પરિતુષ્ટોઽસ્મિ તેઽનઘ ।
યત્ત્વં પિતામહાદેશાદ્વૈરં દુસ્ત્યજમત્યજઃ ॥ ૨ ॥
ન ભવાનવધીદ્યક્ષાન્ન યક્ષા ભ્રાતરં તવ ।
કાલ એવ હિ ભૂતાનાં પ્રભુરપ્યયભાવયોઃ ॥ ૩ ॥
અહં ત્વમિત્યપાર્થા ધીરજ્ઞાનાત્પુરુષસ્ય હિ ।
સ્વાપ્નીવાભાત્યતદ્ધ્યાનાદ્યયા બન્ધવિપર્યયૌ ॥ ૪ ॥
તદ્ગચ્છ ધ્રુવ ભદ્રં તે ભગવન્તમધોક્ષજમ્ ।
સર્વભૂતાત્મભાવેન સર્વભૂતાત્મવિગ્રહમ્ ॥ ૫ ॥
ભજસ્વ ભજનીયાઙ્ઘ્રિ મભવાય ભવચ્છિદમ્ ।
યુક્તં વિરહિતં શક્ત્યા ગુણમય્યાત્મમાયયા ॥ ૬ ॥
વૃણીહિ કામં નૃપ યન્મનોગતં
મત્તસ્ત્વમૌત્તાનપદેઽવિશઙ્કિતઃ ।
વરં વરાર્હોઽમ્બુજનાભપાદયો-
રનન્તરં ત્વાં વયમઙ્ગ શુશ્રુમ ॥ ૭ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
સ રાજરાજેન વરાય ચોદિતો
ધ્રુવો મહાભાગવતો મહામતિઃ ।
હરૌ સ વવ્રેઽચલિતાં સ્મૃતિં યયા
તરત્યયત્નેન દુરત્યયં તમઃ ॥ ૮ ॥
તસ્ય પ્રીતેન મનસા તાં દત્ત્વૈડવિડસ્તતઃ ।
પશ્યતોઽન્તર્દધે સોઽપિ સ્વપુરં પ્રત્યપદ્યત ॥ ૯ ॥
અથાયજત યજ્ઞેશં ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ ।
દ્રવ્યક્રિયાદેવતાનાં કર્મ કર્મફલપ્રદમ્ ॥ ૧૦ ॥
સર્વાત્મન્યચ્યુતેઽસર્વે તીવ્રૌઘાં ભક્તિમુદ્વહન્ ।
દદર્શાત્મનિ ભૂતેષુ તમેવાવસ્થિતં વિભુમ્ ॥ ૧૧ ॥
તમેવં શીલસમ્પન્નં બ્રહ્મણ્યં દીનવત્સલમ્ ।
ગોપ્તારં ધર્મસેતૂનાં મેનિરે પિતરં પ્રજાઃ ॥ ૧૨ ॥
ષટ્ત્રિંશદ્વર્ષસાહસ્રં શશાસ ક્ષિતિમણ્ડલમ્ ।
ભોગૈઃ પુણ્યક્ષયં કુર્વન્નભોગૈરશુભક્ષયમ્ ॥ ૧૩ ॥
એવં બહુસવં કાલં મહાત્માવિચલેન્દ્રિયઃ ।
ત્રિવર્ગૌપયિકં નીત્વા પુત્રાયાદાન્નૃપાસનમ્ ॥ ૧૪ ॥
મન્યમાન ઇદં વિશ્વં માયારચિતમાત્મનિ ।
અવિદ્યારચિતસ્વપ્નગન્ધર્વનગરોપમમ્ ॥ ૧૫ ॥
આત્મસ્ત્ર્યપત્યસુહૃદો બલમૃદ્ધકોશ-
મન્તઃપુરં પરિવિહારભુવશ્ચ રમ્યાઃ ।
ભૂમણ્ડલં જલધિમેખલમાકલય્ય
કાલોપસૃષ્ટમિતિ સ પ્રયયૌ વિશાલામ્ ॥ ૧૬ ॥
તસ્યાં વિશુદ્ધકરણઃ શિવવાર્વિગાહ્ય
બદ્ધ્વાસનં જિતમરુન્મનસાહૃતાક્ષઃ ।
સ્થૂલે દધાર ભગવત્પ્રતિરૂપ એતદ્
ધ્યાયંસ્તદવ્યવહિતો વ્યસૃજત્સમાધૌ ॥ ૧૭ ॥
ભક્તિં હરૌ ભગવતિ પ્રવહન્નજસ્ર-
માનન્દબાષ્પકલયા મુહુરર્દ્યમાનઃ ।
વિક્લિદ્યમાનહૃદયઃ પુલકાચિતાઙ્ગો
નાત્માનમસ્મરદસાવિતિ મુક્તલિઙ્ગઃ ॥ ૧૮ ॥
સ દદર્શ વિમાનાગ્ર્યં નભસોઽવતરદ્ ધ્રુવઃ ।
વિભ્રાજયદ્દશ દિશો રાકાપતિમિવોદિતમ્ ॥ ૧૯ ॥
તત્રાનુ દેવપ્રવરૌ ચતુર્ભુજૌ
શ્યામૌ કિશોરાવરુણામ્બુજેક્ષણૌ ।
સ્થિતાવવષ્ટભ્ય ગદાં સુવાસસૌ
કિરીટહારાઙ્ગદચારુકુણ્ડલૌ ॥ ૨૦ ॥
વિજ્ઞાય તાવુત્તમગાયકિઙ્કરા-
વભ્યુત્થિતઃ સાધ્વસવિસ્મૃતક્રમઃ ।
નનામ નામાનિ ગૃણન્મધુદ્વિષઃ
પાર્ષત્પ્રધાનાવિતિ સંહતાઞ્જલિઃ ॥ ૨૧ ॥
તં કૃષ્ણપાદાભિનિવિષ્ટચેતસં
બદ્ધાઞ્જલિં પ્રશ્રયનમ્રકન્ધરમ્ ।
સુનન્દનન્દાવુપસૃત્ય સસ્મિતં
પ્રત્યૂચતુઃ પુષ્કરનાભસમ્મતૌ ॥ ૨૨ ॥
સુનન્દનન્દાવૂચતુઃ
ભો ભો રાજન્સુભદ્રં તે વાચં નોઽવહિતઃ શૃણુ ।
યઃ પઞ્ચવર્ષસ્તપસા ભવાન્દેવમતીતૃપત્ ॥ ૨૩ ॥
તસ્યાખિલજગદ્ધાતુરાવાં દેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ ।
પાર્ષદાવિહ સમ્પ્રાપ્તૌ નેતું ત્વાં ભગવત્પદમ્ ॥ ૨૪ ॥
સુદુર્જયં વિષ્ણુપદં જિતં ત્વયા
યત્સૂરયોઽપ્રાપ્ય વિચક્ષતે પરમ્ ।
આતિષ્ઠ તચ્ચન્દ્રદિવાકરાદયો
ગ્રહર્ક્ષતારાઃ પરિયન્તિ દક્ષિણમ્ ॥ ૨૫ ॥
અનાસ્થિતં તે પિતૃભિરન્યૈરપ્યઙ્ગ કર્હિચિત્ ।
આતિષ્ઠ જગતાં વન્દ્યં તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ॥ ૨૬ ॥
એતદ્વિમાનપ્રવરમુત્તમશ્લોકમૌલિના ।
ઉપસ્થાપિતમાયુષ્મન્નધિરોઢું ત્વમર્હસિ ॥ ૨૭ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
નિશમ્ય વૈકુણ્ઠનિયોજ્યમુખ્યયો-
ર્મધુચ્યુતં વાચમુરુક્રમપ્રિયઃ ।
કૃતાભિષેકઃ કૃતનિત્યમઙ્ગલો
મુનીન્ પ્રણમ્યાશિષમભ્યવાદયત્ ॥ ૨૮ ॥
પરીત્યાભ્યર્ચ્ય ધિષ્ણ્યાગ્ર્યં પાર્ષદાવભિવન્દ્ય ચ ।
ઇયેષ તદધિષ્ઠાતું બિભ્રદ્રૂપં હિરણ્મયમ્ ॥ ૨૯ ॥
તદોત્તાનપદઃ પુત્રો દદર્શાન્તકમાગતમ્ ।
મૃત્યોર્મૂર્ધ્નિ પદં દત્ત્વા આરુરોહાદ્ભુતં ગૃહમ્ ॥ ૩૦ ॥
તદા દુન્દુભયો નેદુર્મૃદઙ્ગપણવાદયઃ ।
ગન્ધર્વમુખ્યાઃ પ્રજગુઃ પેતુઃ કુસુમવૃષ્ટયઃ ॥ ૩૧ ॥
સ ચ સ્વર્લોકમારોક્ષ્યન્ સુનીતિં જનનીં ધ્રુવઃ ।
અન્વસ્મરદગં હિત્વા દીનાં યાસ્યે ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥ ૩૨ ॥
ઇતિ વ્યવસિતં તસ્ય વ્યવસાય સુરોત્તમૌ ।
દર્શયામાસતુર્દેવીં પુરો યાનેન ગચ્છતીમ્ ॥ ૩૩ ॥
તત્ર તત્ર પ્રશંસદ્ભિઃ પથિ વૈમાનિકૈઃ સુરૈઃ ।
અવકીર્યમાણો દદૃશે કુસુમૈઃ ક્રમશો ગ્રહાન્ ॥ ૩૪ ॥
ત્રિલોકીં દેવયાનેન સોઽતિવ્રજ્ય મુનીનપિ ।
પરસ્તાદ્યદ્ ધ્રુવગતિર્વિષ્ણોઃ પદમથાભ્યગાત્ ॥ ૩૫ ॥
યદ્ભ્રાજમાનં સ્વરુચૈવ સર્વતો
લોકાસ્ત્રયો હ્યનુ વિભ્રાજન્ત એતે ।
યન્નાવ્રજઞ્જન્તુષુ યેઽનનુગ્રહા
વ્રજન્તિ ભદ્રાણિ ચરન્તિ યેઽનિશમ્ ॥ ૩૬ ॥
શાન્તાઃ સમદૃશઃ શુદ્ધાઃ સર્વભૂતાનુરઞ્જનાઃ ।
યાન્ત્યઞ્જસાચ્યુતપદમચ્યુતપ્રિયબાન્ધવાઃ ॥ ૩૭ ॥
ઇત્યુત્તાનપદઃ પુત્રો ધ્રુવઃ કૃષ્ણપરાયણઃ ।
અભૂત્ત્રયાણાં લોકાનાં ચૂડામણિરિવામલઃ ॥ ૩૮ ॥
ગમ્ભીરવેગોઽનિમિષં જ્યોતિષાં ચક્રમાહિતમ્ ।
યસ્મિન્ ભ્રમતિ કૌરવ્ય મેઢ્યામિવ ગવાં ગણઃ ॥ ૩૯ ॥
મહિમાનં વિલોક્યાસ્ય નારદો ભગવાનૃષિઃ ।
આતોદ્યં વિતુદઞ્શ્લોકાન્ સત્રેઽગાયત્પ્રચેતસામ્ ॥ ૪૦ ॥
નારદ ઉવાચ
નૂનં સુનીતેઃ પતિદેવતાયા-
સ્તપઃપ્રભાવસ્ય સુતસ્ય તાં ગતિમ્ ।
દૃષ્ટ્વાભ્યુપાયાનપિ વેદવાદિનો
નૈવાધિગન્તું પ્રભવન્તિ કિં નૃપાઃ ॥ ૪૧ ॥
યઃ પઞ્ચવર્ષો ગુરુદારવાક્શરૈ-
ર્ભિન્નેન યાતો હૃદયેન દૂયતા ।
વનં મદાદેશકરોઽજિતં પ્રભું
જિગાય તદ્ભક્તગુણૈઃ પરાજિતમ્ ॥ ૪૨ ॥
યઃ ક્ષત્રબન્ધુર્ભુવિ તસ્યાધિરૂઢ-
મન્વારુરુક્ષેદપિ વર્ષપૂગૈઃ ।
પ્રસાદ્ય વૈકુણ્ઠમવાપ તત્પદમ્ ॥ ૪૩ ॥ ષટ્પઞ્ચવર્ષો યદહોભિરલ્પૈઃ
મૈત્રેય ઉવાચ
એતત્તેઽભિહિતં સર્વં યત્પૃષ્ટોઽહમિહ ત્વયા ।
ધ્રુવસ્યોદ્દામયશસશ્ચરિતં સમ્મતં સતામ્ ॥ ૪૪ ॥
ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં પુણ્યં સ્વસ્ત્યયનં મહત્ ।
સ્વર્ગ્યં ધ્રૌવ્યં સૌમનસ્યં પ્રશસ્યમઘમર્ષણમ્ ॥ ૪૫ ॥
શ્રુત્વૈતચ્છ્રદ્ધયાભીક્ષ્ણમચ્યુતપ્રિયચેષ્ટિતમ્ ।
ભવેદ્ભક્તિર્ભગવતિ યયા સ્યાત્ક્લેશસઙ્ક્ષયઃ ॥ ૪૬ ॥
મહત્ત્વમિચ્છતાં તીર્થં શ્રોતુઃ શીલાદયો ગુણાઃ ।
યત્ર તેજસ્તદિચ્છૂનાં માનો યત્ર મનસ્વિનામ્ ॥ ૪૭ ॥
પ્રયતઃ કીર્તયેત્પ્રાતઃ સમવાયે દ્વિજન્મનામ્ ।
સાયં ચ પુણ્યશ્લોકસ્ય ધ્રુવસ્ય ચરિતં મહત્ ॥ ૪૮ ॥
પૌર્ણમાસ્યાં સિનીવાલ્યાં દ્વાદશ્યાં શ્રવણેઽથવા ।
દિનક્ષયે વ્યતીપાતે સઙ્ક્રમેઽર્કદિનેઽપિ વા ॥ ૪૯ ॥
શ્રાવયેચ્છ્રદ્દધાનાનાં તીર્થપાદપદાશ્રયઃ ।
નેચ્છંસ્તત્રાત્મનાત્માનં સન્તુષ્ટ ઇતિ સિધ્યતિ ॥ ૫૦ ॥
જ્ઞાનમજ્ઞાતતત્ત્વાય યો દદ્યાત્સત્પથેઽમૃતમ્ । કૃપાલોર્દીનનાથસ્ય દેવાસ્તસ્યાનુગૃહ્ણતે ॥ ૫૧ ॥
ઇદં મયા તેઽભિહિતં કુરૂદ્વહધ્રુવસ્ય વિખ્યાતવિશુદ્ધકર્મણઃ । હિત્વાર્ભકઃ ક્રીડનકાનિ માતુ-ર્ગૃહં ચ વિષ્ણું શરણં યો જગામ ॥ ૫૨ ॥

Explore More