మైత్రేయ ఉవాచ
ధ్రువం నివృత్తం ప్రతిబుద్ధ్య వైశసా-
దపేతమన్యుం భగవాన్ధనేశ్వరః ।
తత్రాగతశ్చారణయక్షకిన్నరైః
సంస్తూయమానో న్యవదత్కృతాఞ్జలిమ్ ॥ ౧ ॥
ధ్రువం నివృత్తం ప్రతిబుద్ధ్య వైశసా-
దపేతమన్యుం భగవాన్ధనేశ్వరః ।
తత్రాగతశ్చారణయక్షకిన్నరైః
సంస్తూయమానో న్యవదత్కృతాఞ్జలిమ్ ॥ ౧ ॥
ధనద ఉవాచ
భో భోః క్షత్రియదాయాద పరితుష్టోఽస్మి తేఽనఘ ।
యత్త్వం పితామహాదేశాద్వైరం దుస్త్యజమత్యజః ॥ ౨ ॥
భో భోః క్షత్రియదాయాద పరితుష్టోఽస్మి తేఽనఘ ।
యత్త్వం పితామహాదేశాద్వైరం దుస్త్యజమత్యజః ॥ ౨ ॥
న భవానవధీద్యక్షాన్న యక్షా భ్రాతరం తవ ।
కాల ఏవ హి భూతానాం ప్రభురప్యయభావయోః ॥ ౩ ॥
కాల ఏవ హి భూతానాం ప్రభురప్యయభావయోః ॥ ౩ ॥
అహం త్వమిత్యపార్థా ధీరజ్ఞానాత్పురుషస్య హి ।
స్వాప్నీవాభాత్యతద్ధ్యానాద్యయా బన్ధవిపర్యయౌ ॥ ౪ ॥
స్వాప్నీవాభాత్యతద్ధ్యానాద్యయా బన్ధవిపర్యయౌ ॥ ౪ ॥
తద్గచ్ఛ ధ్రువ భద్రం తే భగవన్తమధోక్షజమ్ ।
సర్వభూతాత్మభావేన సర్వభూతాత్మవిగ్రహమ్ ॥ ౫ ॥
సర్వభూతాత్మభావేన సర్వభూతాత్మవిగ్రహమ్ ॥ ౫ ॥
భజస్వ భజనీయాఙ్ఘ్రి మభవాయ భవచ్ఛిదమ్ ।
యుక్తం విరహితం శక్త్యా గుణమయ్యాత్మమాయయా ॥ ౬ ॥
యుక్తం విరహితం శక్త్యా గుణమయ్యాత్మమాయయా ॥ ౬ ॥
వృణీహి కామం నృప యన్మనోగతం
మత్తస్త్వమౌత్తానపదేఽవిశఙ్కితః ।
వరం వరార్హోఽమ్బుజనాభపాదయో-
రనన్తరం త్వాం వయమఙ్గ శుశ్రుమ ॥ ౭ ॥
మత్తస్త్వమౌత్తానపదేఽవిశఙ్కితః ।
వరం వరార్హోఽమ్బుజనాభపాదయో-
రనన్తరం త్వాం వయమఙ్గ శుశ్రుమ ॥ ౭ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
స రాజరాజేన వరాయ చోదితో
ధ్రువో మహాభాగవతో మహామతిః ।
హరౌ స వవ్రేఽచలితాం స్మృతిం యయా
తరత్యయత్నేన దురత్యయం తమః ॥ ౮ ॥
స రాజరాజేన వరాయ చోదితో
ధ్రువో మహాభాగవతో మహామతిః ।
హరౌ స వవ్రేఽచలితాం స్మృతిం యయా
తరత్యయత్నేన దురత్యయం తమః ॥ ౮ ॥
తస్య ప్రీతేన మనసా తాం దత్త్వైడవిడస్తతః ।
పశ్యతోఽన్తర్దధే సోఽపి స్వపురం ప్రత్యపద్యత ॥ ౯ ॥
పశ్యతోఽన్తర్దధే సోఽపి స్వపురం ప్రత్యపద్యత ॥ ౯ ॥
అథాయజత యజ్ఞేశం క్రతుభిర్భూరిదక్షిణైః ।
ద్రవ్యక్రియాదేవతానాం కర్మ కర్మఫలప్రదమ్ ॥ ౧౦ ॥
ద్రవ్యక్రియాదేవతానాం కర్మ కర్మఫలప్రదమ్ ॥ ౧౦ ॥
సర్వాత్మన్యచ్యుతేఽసర్వే తీవ్రౌఘాం భక్తిముద్వహన్ ।
దదర్శాత్మని భూతేషు తమేవావస్థితం విభుమ్ ॥ ౧౧ ॥
దదర్శాత్మని భూతేషు తమేవావస్థితం విభుమ్ ॥ ౧౧ ॥
తమేవం శీలసమ్పన్నం బ్రహ్మణ్యం దీనవత్సలమ్ ।
గోప్తారం ధర్మసేతూనాం మేనిరే పితరం ప్రజాః ॥ ౧౨ ॥
గోప్తారం ధర్మసేతూనాం మేనిరే పితరం ప్రజాః ॥ ౧౨ ॥
షట్త్రింశద్వర్షసాహస్రం శశాస క్షితిమణ్డలమ్ ।
భోగైః పుణ్యక్షయం కుర్వన్నభోగైరశుభక్షయమ్ ॥ ౧౩ ॥
భోగైః పుణ్యక్షయం కుర్వన్నభోగైరశుభక్షయమ్ ॥ ౧౩ ॥
ఏవం బహుసవం కాలం మహాత్మావిచలేన్ద్రియః ।
త్రివర్గౌపయికం నీత్వా పుత్రాయాదాన్నృపాసనమ్ ॥ ౧౪ ॥
త్రివర్గౌపయికం నీత్వా పుత్రాయాదాన్నృపాసనమ్ ॥ ౧౪ ॥
మన్యమాన ఇదం విశ్వం మాయారచితమాత్మని ।
అవిద్యారచితస్వప్నగన్ధర్వనగరోపమమ్ ॥ ౧౫ ॥
అవిద్యారచితస్వప్నగన్ధర్వనగరోపమమ్ ॥ ౧౫ ॥
ఆత్మస్త్ర్యపత్యసుహృదో బలమృద్ధకోశ-
మన్తఃపురం పరివిహారభువశ్చ రమ్యాః ।
భూమణ్డలం జలధిమేఖలమాకలయ్య
కాలోపసృష్టమితి స ప్రయయౌ విశాలామ్ ॥ ౧౬ ॥
మన్తఃపురం పరివిహారభువశ్చ రమ్యాః ।
భూమణ్డలం జలధిమేఖలమాకలయ్య
కాలోపసృష్టమితి స ప్రయయౌ విశాలామ్ ॥ ౧౬ ॥
తస్యాం విశుద్ధకరణః శివవార్విగాహ్య
బద్ధ్వాసనం జితమరున్మనసాహృతాక్షః ।
స్థూలే దధార భగవత్ప్రతిరూప ఏతద్
ధ్యాయంస్తదవ్యవహితో వ్యసృజత్సమాధౌ ॥ ౧౭ ॥
బద్ధ్వాసనం జితమరున్మనసాహృతాక్షః ।
స్థూలే దధార భగవత్ప్రతిరూప ఏతద్
ధ్యాయంస్తదవ్యవహితో వ్యసృజత్సమాధౌ ॥ ౧౭ ॥
భక్తిం హరౌ భగవతి ప్రవహన్నజస్ర-
మానన్దబాష్పకలయా ముహురర్ద్యమానః ।
విక్లిద్యమానహృదయః పులకాచితాఙ్గో
నాత్మానమస్మరదసావితి ముక్తలిఙ్గః ॥ ౧౮ ॥
మానన్దబాష్పకలయా ముహురర్ద్యమానః ।
విక్లిద్యమానహృదయః పులకాచితాఙ్గో
నాత్మానమస్మరదసావితి ముక్తలిఙ్గః ॥ ౧౮ ॥
స దదర్శ విమానాగ్ర్యం నభసోఽవతరద్ ధ్రువః ।
విభ్రాజయద్దశ దిశో రాకాపతిమివోదితమ్ ॥ ౧౯ ॥
విభ్రాజయద్దశ దిశో రాకాపతిమివోదితమ్ ॥ ౧౯ ॥
తత్రాను దేవప్రవరౌ చతుర్భుజౌ
శ్యామౌ కిశోరావరుణామ్బుజేక్షణౌ ।
స్థితావవష్టభ్య గదాం సువాససౌ
కిరీటహారాఙ్గదచారుకుణ్డలౌ ॥ ౨౦ ॥
శ్యామౌ కిశోరావరుణామ్బుజేక్షణౌ ।
స్థితావవష్టభ్య గదాం సువాససౌ
కిరీటహారాఙ్గదచారుకుణ్డలౌ ॥ ౨౦ ॥
విజ్ఞాయ తావుత్తమగాయకిఙ్కరా-
వభ్యుత్థితః సాధ్వసవిస్మృతక్రమః ।
ననామ నామాని గృణన్మధుద్విషః
పార్షత్ప్రధానావితి సంహతాఞ్జలిః ॥ ౨౧ ॥
వభ్యుత్థితః సాధ్వసవిస్మృతక్రమః ।
ననామ నామాని గృణన్మధుద్విషః
పార్షత్ప్రధానావితి సంహతాఞ్జలిః ॥ ౨౧ ॥
తం కృష్ణపాదాభినివిష్టచేతసం
బద్ధాఞ్జలిం ప్రశ్రయనమ్రకన్ధరమ్ ।
సునన్దనన్దావుపసృత్య సస్మితం
ప్రత్యూచతుః పుష్కరనాభసమ్మతౌ ॥ ౨౨ ॥
బద్ధాఞ్జలిం ప్రశ్రయనమ్రకన్ధరమ్ ।
సునన్దనన్దావుపసృత్య సస్మితం
ప్రత్యూచతుః పుష్కరనాభసమ్మతౌ ॥ ౨౨ ॥
సునన్దనన్దావూచతుః
భో భో రాజన్సుభద్రం తే వాచం నోఽవహితః శృణు ।
యః పఞ్చవర్షస్తపసా భవాన్దేవమతీతృపత్ ॥ ౨౩ ॥
భో భో రాజన్సుభద్రం తే వాచం నోఽవహితః శృణు ।
యః పఞ్చవర్షస్తపసా భవాన్దేవమతీతృపత్ ॥ ౨౩ ॥
తస్యాఖిలజగద్ధాతురావాం దేవస్య శార్ఙ్గిణః ।
పార్షదావిహ సమ్ప్రాప్తౌ నేతుం త్వాం భగవత్పదమ్ ॥ ౨౪ ॥
పార్షదావిహ సమ్ప్రాప్తౌ నేతుం త్వాం భగవత్పదమ్ ॥ ౨౪ ॥
సుదుర్జయం విష్ణుపదం జితం త్వయా
యత్సూరయోఽప్రాప్య విచక్షతే పరమ్ ।
ఆతిష్ఠ తచ్చన్ద్రదివాకరాదయో
గ్రహర్క్షతారాః పరియన్తి దక్షిణమ్ ॥ ౨౫ ॥
యత్సూరయోఽప్రాప్య విచక్షతే పరమ్ ।
ఆతిష్ఠ తచ్చన్ద్రదివాకరాదయో
గ్రహర్క్షతారాః పరియన్తి దక్షిణమ్ ॥ ౨౫ ॥
అనాస్థితం తే పితృభిరన్యైరప్యఙ్గ కర్హిచిత్ ।
ఆతిష్ఠ జగతాం వన్ద్యం తద్విష్ణోః పరమం పదమ్ ॥ ౨౬ ॥
ఆతిష్ఠ జగతాం వన్ద్యం తద్విష్ణోః పరమం పదమ్ ॥ ౨౬ ॥
ఏతద్విమానప్రవరముత్తమశ్లోకమౌలినా ।
ఉపస్థాపితమాయుష్మన్నధిరోఢుం త్వమర్హసి ॥ ౨౭ ॥
ఉపస్థాపితమాయుష్మన్నధిరోఢుం త్వమర్హసి ॥ ౨౭ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
నిశమ్య వైకుణ్ఠనియోజ్యముఖ్యయో-
ర్మధుచ్యుతం వాచమురుక్రమప్రియః ।
కృతాభిషేకః కృతనిత్యమఙ్గలో
మునీన్ ప్రణమ్యాశిషమభ్యవాదయత్ ॥ ౨౮ ॥
నిశమ్య వైకుణ్ఠనియోజ్యముఖ్యయో-
ర్మధుచ్యుతం వాచమురుక్రమప్రియః ।
కృతాభిషేకః కృతనిత్యమఙ్గలో
మునీన్ ప్రణమ్యాశిషమభ్యవాదయత్ ॥ ౨౮ ॥
పరీత్యాభ్యర్చ్య ధిష్ణ్యాగ్ర్యం పార్షదావభివన్ద్య చ ।
ఇయేష తదధిష్ఠాతుం బిభ్రద్రూపం హిరణ్మయమ్ ॥ ౨౯ ॥
ఇయేష తదధిష్ఠాతుం బిభ్రద్రూపం హిరణ్మయమ్ ॥ ౨౯ ॥
తదోత్తానపదః పుత్రో దదర్శాన్తకమాగతమ్ ।
మృత్యోర్మూర్ధ్ని పదం దత్త్వా ఆరురోహాద్భుతం గృహమ్ ॥ ౩౦ ॥
మృత్యోర్మూర్ధ్ని పదం దత్త్వా ఆరురోహాద్భుతం గృహమ్ ॥ ౩౦ ॥
తదా దున్దుభయో నేదుర్మృదఙ్గపణవాదయః ।
గన్ధర్వముఖ్యాః ప్రజగుః పేతుః కుసుమవృష్టయః ॥ ౩౧ ॥
గన్ధర్వముఖ్యాః ప్రజగుః పేతుః కుసుమవృష్టయః ॥ ౩౧ ॥
స చ స్వర్లోకమారోక్ష్యన్ సునీతిం జననీం ధ్రువః ।
అన్వస్మరదగం హిత్వా దీనాం యాస్యే త్రివిష్టపమ్ ॥ ౩౨ ॥
అన్వస్మరదగం హిత్వా దీనాం యాస్యే త్రివిష్టపమ్ ॥ ౩౨ ॥
ఇతి వ్యవసితం తస్య వ్యవసాయ సురోత్తమౌ ।
దర్శయామాసతుర్దేవీం పురో యానేన గచ్ఛతీమ్ ॥ ౩౩ ॥
దర్శయామాసతుర్దేవీం పురో యానేన గచ్ఛతీమ్ ॥ ౩౩ ॥
తత్ర తత్ర ప్రశంసద్భిః పథి వైమానికైః సురైః ।
అవకీర్యమాణో దదృశే కుసుమైః క్రమశో గ్రహాన్ ॥ ౩౪ ॥
అవకీర్యమాణో దదృశే కుసుమైః క్రమశో గ్రహాన్ ॥ ౩౪ ॥
త్రిలోకీం దేవయానేన సోఽతివ్రజ్య మునీనపి ।
పరస్తాద్యద్ ధ్రువగతిర్విష్ణోః పదమథాభ్యగాత్ ॥ ౩౫ ॥
పరస్తాద్యద్ ధ్రువగతిర్విష్ణోః పదమథాభ్యగాత్ ॥ ౩౫ ॥
యద్భ్రాజమానం స్వరుచైవ సర్వతో
లోకాస్త్రయో హ్యను విభ్రాజన్త ఏతే ।
యన్నావ్రజఞ్జన్తుషు యేఽననుగ్రహా
వ్రజన్తి భద్రాణి చరన్తి యేఽనిశమ్ ॥ ౩౬ ॥
లోకాస్త్రయో హ్యను విభ్రాజన్త ఏతే ।
యన్నావ్రజఞ్జన్తుషు యేఽననుగ్రహా
వ్రజన్తి భద్రాణి చరన్తి యేఽనిశమ్ ॥ ౩౬ ॥
శాన్తాః సమదృశః శుద్ధాః సర్వభూతానురఞ్జనాః ।
యాన్త్యఞ్జసాచ్యుతపదమచ్యుతప్రియబాన్ధవాః ॥ ౩౭ ॥
యాన్త్యఞ్జసాచ్యుతపదమచ్యుతప్రియబాన్ధవాః ॥ ౩౭ ॥
ఇత్యుత్తానపదః పుత్రో ధ్రువః కృష్ణపరాయణః ।
అభూత్త్రయాణాం లోకానాం చూడామణిరివామలః ॥ ౩౮ ॥
అభూత్త్రయాణాం లోకానాం చూడామణిరివామలః ॥ ౩౮ ॥
గమ్భీరవేగోఽనిమిషం జ్యోతిషాం చక్రమాహితమ్ ।
యస్మిన్ భ్రమతి కౌరవ్య మేఢ్యామివ గవాం గణః ॥ ౩౯ ॥
యస్మిన్ భ్రమతి కౌరవ్య మేఢ్యామివ గవాం గణః ॥ ౩౯ ॥
మహిమానం విలోక్యాస్య నారదో భగవానృషిః ।
ఆతోద్యం వితుదఞ్శ్లోకాన్ సత్రేఽగాయత్ప్రచేతసామ్ ॥ ౪౦ ॥
ఆతోద్యం వితుదఞ్శ్లోకాన్ సత్రేఽగాయత్ప్రచేతసామ్ ॥ ౪౦ ॥
నారద ఉవాచ
నూనం సునీతేః పతిదేవతాయా-
స్తపఃప్రభావస్య సుతస్య తాం గతిమ్ ।
దృష్ట్వాభ్యుపాయానపి వేదవాదినో
నైవాధిగన్తుం ప్రభవన్తి కిం నృపాః ॥ ౪౧ ॥
నూనం సునీతేః పతిదేవతాయా-
స్తపఃప్రభావస్య సుతస్య తాం గతిమ్ ।
దృష్ట్వాభ్యుపాయానపి వేదవాదినో
నైవాధిగన్తుం ప్రభవన్తి కిం నృపాః ॥ ౪౧ ॥
యః పఞ్చవర్షో గురుదారవాక్శరై-
ర్భిన్నేన యాతో హృదయేన దూయతా ।
వనం మదాదేశకరోఽజితం ప్రభుం
జిగాయ తద్భక్తగుణైః పరాజితమ్ ॥ ౪౨ ॥
ర్భిన్నేన యాతో హృదయేన దూయతా ।
వనం మదాదేశకరోఽజితం ప్రభుం
జిగాయ తద్భక్తగుణైః పరాజితమ్ ॥ ౪౨ ॥
యః క్షత్రబన్ధుర్భువి తస్యాధిరూఢ-
మన్వారురుక్షేదపి వర్షపూగైః ।
ప్రసాద్య వైకుణ్ఠమవాప తత్పదమ్ ॥ ౪౩ ॥ షట్పఞ్చవర్షో యదహోభిరల్పైః
మన్వారురుక్షేదపి వర్షపూగైః ।
ప్రసాద్య వైకుణ్ఠమవాప తత్పదమ్ ॥ ౪౩ ॥ షట్పఞ్చవర్షో యదహోభిరల్పైః
మైత్రేయ ఉవాచ
ఏతత్తేఽభిహితం సర్వం యత్పృష్టోఽహమిహ త్వయా ।
ధ్రువస్యోద్దామయశసశ్చరితం సమ్మతం సతామ్ ॥ ౪౪ ॥
ఏతత్తేఽభిహితం సర్వం యత్పృష్టోఽహమిహ త్వయా ।
ధ్రువస్యోద్దామయశసశ్చరితం సమ్మతం సతామ్ ॥ ౪౪ ॥
ధన్యం యశస్యమాయుష్యం పుణ్యం స్వస్త్యయనం మహత్ ।
స్వర్గ్యం ధ్రౌవ్యం సౌమనస్యం ప్రశస్యమఘమర్షణమ్ ॥ ౪౫ ॥
స్వర్గ్యం ధ్రౌవ్యం సౌమనస్యం ప్రశస్యమఘమర్షణమ్ ॥ ౪౫ ॥
శ్రుత్వైతచ్ఛ్రద్ధయాభీక్ష్ణమచ్యుతప్రియచేష్టితమ్ ।
భవేద్భక్తిర్భగవతి యయా స్యాత్క్లేశసఙ్క్షయః ॥ ౪౬ ॥
భవేద్భక్తిర్భగవతి యయా స్యాత్క్లేశసఙ్క్షయః ॥ ౪౬ ॥
మహత్త్వమిచ్ఛతాం తీర్థం శ్రోతుః శీలాదయో గుణాః ।
యత్ర తేజస్తదిచ్ఛూనాం మానో యత్ర మనస్వినామ్ ॥ ౪౭ ॥
యత్ర తేజస్తదిచ్ఛూనాం మానో యత్ర మనస్వినామ్ ॥ ౪౭ ॥
ప్రయతః కీర్తయేత్ప్రాతః సమవాయే ద్విజన్మనామ్ ।
సాయం చ పుణ్యశ్లోకస్య ధ్రువస్య చరితం మహత్ ॥ ౪౮ ॥
సాయం చ పుణ్యశ్లోకస్య ధ్రువస్య చరితం మహత్ ॥ ౪౮ ॥
పౌర్ణమాస్యాం సినీవాల్యాం ద్వాదశ్యాం శ్రవణేఽథవా ।
దినక్షయే వ్యతీపాతే సఙ్క్రమేఽర్కదినేఽపి వా ॥ ౪౯ ॥
దినక్షయే వ్యతీపాతే సఙ్క్రమేఽర్కదినేఽపి వా ॥ ౪౯ ॥
శ్రావయేచ్ఛ్రద్దధానానాం తీర్థపాదపదాశ్రయః ।
నేచ్ఛంస్తత్రాత్మనాత్మానం సన్తుష్ట ఇతి సిధ్యతి ॥ ౫౦ ॥
నేచ్ఛంస్తత్రాత్మనాత్మానం సన్తుష్ట ఇతి సిధ్యతి ॥ ౫౦ ॥
జ్ఞానమజ్ఞాతతత్త్వాయ యో దద్యాత్సత్పథేఽమృతమ్ । కృపాలోర్దీననాథస్య దేవాస్తస్యానుగృహ్ణతే ॥ ౫౧ ॥
ఇదం మయా తేఽభిహితం కురూద్వహధ్రువస్య విఖ్యాతవిశుద్ధకర్మణః । హిత్వార్భకః క్రీడనకాని మాతు-ర్గృహం చ విష్ణుం శరణం యో జగామ ॥ ౫౨ ॥